| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā |
២. អត្ថង្គតសិក្ខាបទវណ្ណនា
2. Atthaṅgatasikkhāpadavaṇṇanā
១៥៣. ទុតិយសិក្ខាបទេ – បរិយាយេនាតិ វារេន, បដិបាដិយាតិ អត្ថោ។ អធិចេតសោតិ អធិចិត្តវតោ , សព្ពចិត្តានំ អធិកេន អរហត្តផលចិត្តេន សមន្នាគតស្សាតិ អត្ថោ។ អប្បមជ្ជតោតិ នប្បមជ្ជតោ, អប្បមាទេន កុសលានំ ធម្មានំ សាតច្ចកិរិយាយ សមន្នាគតស្សាតិ វុត្តំ ហោតិ។ មុនិនោតិ ‘‘យោ មុនាតិ ឧភោ លោកេ, មុនិ តេន បវុច្ចតី’’តិ (ធ. ប. ២៦៩) ឯវំ ឧភយលោកមុននេន វា, មោនំ វុច្ចតិ ញាណំ, តេន ញាណេន សមន្នាគតត្តា វា ខីណាសវោ មុនិ នាម វុច្ចតិ, តស្ស មុនិនោ។ មោនបថេសុ សិក្ខតោតិ អរហត្តញាណសង្ខាតស្ស មោនស្ស បថេសុ សត្តតិំសពោធិបក្ខិយធម្មេសុ តីសុ វា សិក្ខាសុ សិក្ខតោ។ ឥទញ្ច បុព្ពភាគបដិបទំ គហេត្វា វុត្តំ, តស្មា ឯវំ បុព្ពភាគេ សិក្ខតោ ឥមាយ សិក្ខាយ មុនិភាវំ បត្តស្ស មុនិនោតិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ។ សោកា ន ភវន្តិ តាទិនោតិ តាទិសស្ស ខីណាសវមុនិនោ អព្ភន្តរេ ឥដ្ឋវិយោគាទិវត្ថុកា សោកា ន សន្តិ។ អថ វា តាទិនោតិ តាទិលក្ខណសមន្នាគតស្ស ឯវរូបស្ស មុនិនោ សោកា ន ភវន្តីតិ អយមេត្ថ អត្ថោ។ ឧបសន្តស្សាតិ រាគាទីនំ ឧបសមេន ឧបសន្តស្ស។ សទា សតីមតោតិ សតិវេបុល្លប្បត្តត្តា និច្ចកាលំ សតិយា អវិរហិតស្ស ។ អាកាសេ អន្តលិក្ខេតិ អន្តលិក្ខសង្ខាតេ អាកាសេ, ន កសិណុគ្ឃាដិមេ, ន បន រូបបរិច្ឆេទេ។ ចង្កមតិបិ តិដ្ឋតិបីតិ តាសំ ភិក្ខុនីនំ កថំ សុត្វា ‘‘ឥមា ភិក្ខុនិយោ មំ ‘ឯត្តកមេវ អយំ ជានាតី’តិ អវមញ្ញន្តិ, ហន្ទ ទានិ ឯតាសំ អត្តនោ អានុភាវំ ទស្សេមី’’តិ ធម្មពហុមានំ ឧប្បាទេត្វា អភិញ្ញាបាទកំ ចតុត្ថជ្ឈានំ សមាបជ្ជិត្វា វុដ្ឋាយ ឯវរូបំ ឥទ្ធិបាដិហារិយំ ទស្សេសិ – ‘‘អាកាសេ អន្តលិក្ខេ ចង្កមតិបិ…បេ.… អន្តរធាយតិបី’’តិ។ តត្ថ អន្តរធាយតិបីតិ អន្តរធាយតិបិ អទស្សនម្បិ គច្ឆតីតិ អត្ថោ។ តញ្ចេវ ឧទានំ ភណតិ អញ្ញញ្ច ពហុំ ពុទ្ធវចនន្តិ ថេរោ កិរ អត្តនោ ភាតុថេរស្ស សន្តិកេ –
153. Dutiyasikkhāpade – pariyāyenāti vārena, paṭipāṭiyāti attho. Adhicetasoti adhicittavato , sabbacittānaṃ adhikena arahattaphalacittena samannāgatassāti attho. Appamajjatoti nappamajjato, appamādena kusalānaṃ dhammānaṃ sātaccakiriyāya samannāgatassāti vuttaṃ hoti. Muninoti ‘‘yo munāti ubho loke, muni tena pavuccatī’’ti (dha. pa. 269) evaṃ ubhayalokamunanena vā, monaṃ vuccati ñāṇaṃ, tena ñāṇena samannāgatattā vā khīṇāsavo muni nāma vuccati, tassa munino. Monapathesu sikkhatoti arahattañāṇasaṅkhātassa monassa pathesu sattatiṃsabodhipakkhiyadhammesu tīsu vā sikkhāsu sikkhato. Idañca pubbabhāgapaṭipadaṃ gahetvā vuttaṃ, tasmā evaṃ pubbabhāge sikkhato imāya sikkhāya munibhāvaṃ pattassa muninoti evamettha attho daṭṭhabbo. Sokā na bhavanti tādinoti tādisassa khīṇāsavamunino abbhantare iṭṭhaviyogādivatthukā sokā na santi. Atha vā tādinoti tādilakkhaṇasamannāgatassa evarūpassa munino sokā na bhavantīti ayamettha attho. Upasantassāti rāgādīnaṃ upasamena upasantassa. Sadā satīmatoti sativepullappattattā niccakālaṃ satiyā avirahitassa . Ākāse antalikkheti antalikkhasaṅkhāte ākāse, na kasiṇugghāṭime, na pana rūpaparicchede. Caṅkamatipi tiṭṭhatipīti tāsaṃ bhikkhunīnaṃ kathaṃ sutvā ‘‘imā bhikkhuniyo maṃ ‘ettakameva ayaṃ jānātī’ti avamaññanti, handa dāni etāsaṃ attano ānubhāvaṃ dassemī’’ti dhammabahumānaṃ uppādetvā abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya evarūpaṃ iddhipāṭihāriyaṃ dassesi – ‘‘ākāse antalikkhe caṅkamatipi…pe… antaradhāyatipī’’ti. Tattha antaradhāyatipīti antaradhāyatipi adassanampi gacchatīti attho. Tañceva udānaṃ bhaṇati aññañca bahuṃ buddhavacananti thero kira attano bhātutherassa santike –
‘‘បទុមំ យថា កោកនុទំ សុគន្ធំ,
‘‘Padumaṃ yathā kokanudaṃ sugandhaṃ,
បាតោ សិយា ផុល្លមវីតគន្ធំ;
Pāto siyā phullamavītagandhaṃ;
អង្គីរសំ បស្ស វិរោចមានំ,
Aṅgīrasaṃ passa virocamānaṃ,
តបន្តមាទិច្ចមិវន្តលិក្ខេ’’តិ។ (សំ. និ. ១.១២៣);
Tapantamādiccamivantalikkhe’’ti. (saṃ. ni. 1.123);
ឥមំ គាថំ ឧទ្ទិសាបេត្វា ចត្តារោ មាសេ សជ្ឈាយិ។ ន ច បគុណំ កត្តុមសក្ខិ។ តតោ នំ ថេរោ ‘‘អភព្ពោ ត្វំ ឥមស្មិំ សាសនេ’’តិ វិហារា និក្កឌ្ឍាបេសិ, សោ រោទមានោ ទ្វារកោដ្ឋកេ អដ្ឋាសិ។ អថ ភគវា ពុទ្ធចក្ខុនា វេនេយ្យសត្តេ ឱលោកេន្តោ តំ ទិស្វា វិហារចារិកំ ចរមានោ វិយ តស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា ‘‘ចូឡបន្ថក, កស្មា រោទសី’’តិ អាហ។ សោ តមត្ថំ អារោចេសិ។ អថស្ស ភគវា សុទ្ធំ បិលោតិកខណ្ឌំ ទត្វា ‘‘ឥទំ ‘រជោហរណំ រជោហរណ’ន្តិ បរិមជ្ជាហី’’តិ អាហ។ សោ ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆិត្វា អត្តនោ និវាសដ្ឋានេ និសីទិត្វា តស្ស ឯកមន្តំ បរិមជ្ជិ, បរិមជ្ជិតដ្ឋានំ កាឡកមហោសិ។ សោ ‘‘ឯវំ បរិសុទ្ធម្បិ នាម វត្ថំ ឥមំ អត្តភាវំ និស្សាយ កាឡកំ ជាត’’ន្តិ សំវេគំ បដិលភិត្វា វិបស្សនំ អារភិ។ អថស្ស ភគវា អារទ្ធវីរិយភាវំ ញត្វា ‘‘អធិចេតសោ’’តិ ឥមំ ឱភាសគាថំ អភាសិ។ ថេរោ គាថាបរិយោសានេ អរហត្តំ បាបុណិ។ តស្មា ថេរោ បកតិយាវ ឥមំ គាថំ មមាយតិ, សោ តំ ឥមិស្សា គាថាយ មមាយនភាវំ ជានាបេតុំ តំយេវ ភណតិ។ អញ្ញញ្ច អន្តរន្តរា អាហរិត្វា ពហុំ ពុទ្ធវចនំ។ តេន វុត្តំ – ‘‘តញ្ចេវ ឧទានំ ភណតិ, អញ្ញញ្ច ពហុំ ពុទ្ធវចន’’ន្តិ។
Imaṃ gāthaṃ uddisāpetvā cattāro māse sajjhāyi. Na ca paguṇaṃ kattumasakkhi. Tato naṃ thero ‘‘abhabbo tvaṃ imasmiṃ sāsane’’ti vihārā nikkaḍḍhāpesi, so rodamāno dvārakoṭṭhake aṭṭhāsi. Atha bhagavā buddhacakkhunā veneyyasatte olokento taṃ disvā vihāracārikaṃ caramāno viya tassa santikaṃ gantvā ‘‘cūḷapanthaka, kasmā rodasī’’ti āha. So tamatthaṃ ārocesi. Athassa bhagavā suddhaṃ pilotikakhaṇḍaṃ datvā ‘‘idaṃ ‘rajoharaṇaṃ rajoharaṇa’nti parimajjāhī’’ti āha. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā attano nivāsaṭṭhāne nisīditvā tassa ekamantaṃ parimajji, parimajjitaṭṭhānaṃ kāḷakamahosi. So ‘‘evaṃ parisuddhampi nāma vatthaṃ imaṃ attabhāvaṃ nissāya kāḷakaṃ jāta’’nti saṃvegaṃ paṭilabhitvā vipassanaṃ ārabhi. Athassa bhagavā āraddhavīriyabhāvaṃ ñatvā ‘‘adhicetaso’’ti imaṃ obhāsagāthaṃ abhāsi. Thero gāthāpariyosāne arahattaṃ pāpuṇi. Tasmā thero pakatiyāva imaṃ gāthaṃ mamāyati, so taṃ imissā gāthāya mamāyanabhāvaṃ jānāpetuṃ taṃyeva bhaṇati. Aññañca antarantarā āharitvā bahuṃ buddhavacanaṃ. Tena vuttaṃ – ‘‘tañceva udānaṃ bhaṇati, aññañca bahuṃ buddhavacana’’nti.
១៥៦. ឯកតោ ឧបសម្បន្នាយាតិ ភិក្ខុនិសង្ឃេ ឧបសម្បន្នាយ, ភិក្ខុសង្ឃេ បន ឧបសម្បន្នំ ឱវទន្តស្ស បាចិត្តិយំ។ សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ។ ឥទម្បិ ច បទសោធម្មសមុដ្ឋានមេវ។
156.Ekato upasampannāyāti bhikkhunisaṅghe upasampannāya, bhikkhusaṅghe pana upasampannaṃ ovadantassa pācittiyaṃ. Sesamettha uttānameva. Idampi ca padasodhammasamuṭṭhānameva.
អត្ថង្គតសិក្ខាបទំ ទុតិយំ។
Atthaṅgatasikkhāpadaṃ dutiyaṃ.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ៣. ឱវាទវគ្គោ • 3. Ovādavaggo
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ២. អត្ថង្គតសិក្ខាបទវណ្ណនា • 2. Atthaṅgatasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ២. អត្ថង្គតសិក្ខាបទវណ្ណនា • 2. Atthaṅgatasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / ២. អត្ថង្គតសិក្ខាបទវណ្ណនា • 2. Atthaṅgatasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi / ២. អត្ថង្គតសិក្ខាបទំ • 2. Atthaṅgatasikkhāpadaṃ
