| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi |
៩. រតនវគ្គោ
9. Ratanavaggo
១. អន្តេបុរសិក្ខាបទ-អត្ថយោជនា
1. Antepurasikkhāpada-atthayojanā
៤៩៤. រាជវគ្គស្ស បឋមេ បរិត្តកោតិ គុណេន ខុទ្ទកោ។ បាសាទវរសទ្ទស្ស ឧបរិសទ្ទេន សម្ពន្ធិតព្ពភាវំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘បាសាទវរស្ស ឧបរិ គតោ’’តិ។ ឥមិនា បាសាទវរស្ស ឧបរិ ឧបរិបាសាទវរំ, តំ គតោ ឧបគតោតិ ឧបរិបាសាទវរគតោតិ វចនត្ថំ ទស្សេតិ។ អយ្យានន្តិ ភិក្ខូនំ។ ‘‘ការណា’’តិ ឥមិនា ‘‘វាហសា’’តិ បទស្សត្ថំ ទស្សេតិ។ តេហីតិ អយ្យេហិ។
494. Rājavaggassa paṭhame parittakoti guṇena khuddako. Pāsādavarasaddassa uparisaddena sambandhitabbabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘pāsādavarassa upari gato’’ti. Iminā pāsādavarassa upari uparipāsādavaraṃ, taṃ gato upagatoti uparipāsādavaragatoti vacanatthaṃ dasseti. Ayyānanti bhikkhūnaṃ. ‘‘Kāraṇā’’ti iminā ‘‘vāhasā’’ti padassatthaṃ dasseti. Tehīti ayyehi.
៤៩៧. អន្តរន្តិ ខណំ, ឱកាសំ វា វិវរំ វា។ ឃាតេតុន្តិ ហនិតុំ។ ឥច្ឆតីតិ ឥមិនា បត្ថធាតុយា យាចនត្ថំ ទស្សេតិ។ ‘‘រាជន្តេបុរំ ហត្ថិសម្មទ្ទ’’ន្តិអាទីសុ វចនត្ថោ ឯវំ វេទិតព្ពោតិ យោជនា។ ហត្ថិសម្មទ្ទន្តិ ហត្ថិសម្ពាធដ្ឋានំ។ អស្សេហិ សម្មទ្ទោ ឯត្ថាតិ អស្សសម្មទ្ទោ។ រថេហិ សម្មទ្ទោ ឯត្ថាតិ រថសម្មទ្ទោតិ វចនត្ថំ អតិទិសន្តោ អាហ ‘‘ឯសេវ នយោ’’តិ។ ‘‘សម្មត្ត’’ន្តិ បឋមក្ខរេន បាឋស្ស សម្ពាធស្ស អវាចកត្តា វុត្តំ ‘‘តំ ន គហេតព្ព’’ន្តិ។ តត្ថាតិ បាឋេ។ ‘‘ហត្ថីនំ សម្មទ្ទ’’ន្តិ ឥមិនា ឧត្តរបទស្ស សម្មទ្ទនំ សម្មទ្ទន្តិ ភាវត្ថំ ទស្សេតិ, បុរិមបទេន ឆដ្ឋីសមាសញ្ច។ បុរិមបាឋេ បន ឧត្តរបទស្ស អធិករណត្ថញ្ច បុព្ពបទេន តតិយាសមាសញ្ច ទស្សេតិ។ ពាហិរត្ថសមាសោតិបិ វុច្ចតិ។ បច្ឆិមបាឋេ ‘‘ហត្ថិសម្មទ្ទ’’ន្តិអាទិបទស្ស លិង្គវិបល្លាសញ្ច ‘‘អត្ថី’’តិ បាឋសេសេន យោជេតព្ពតញ្ច ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘ហត្ថិសម្មទ្ទោ អត្ថី’’តិ។ រជិតព្ពានីតិ រជនីយានិ, រជិតុំ អរហានីតិ អត្ថោ។ ឥមិនា សម្ពន្ធកាលេ បុរិមបាឋេ រញ្ញោ អន្តេបុរេតិ វិភត្តិវិបល្លាសោ កាតព្ពោតិ។ បច្ឆិមបាឋេ បន មុខ្យតោវ យុជ្ជតិ។ តេន វុត្តំ ‘‘តស្មិំ អន្តេបុរេ’’តិ។
497.Antaranti khaṇaṃ, okāsaṃ vā vivaraṃ vā. Ghātetunti hanituṃ. Icchatīti iminā patthadhātuyā yācanatthaṃ dasseti. ‘‘Rājantepuraṃ hatthisammadda’’ntiādīsu vacanattho evaṃ veditabboti yojanā. Hatthisammaddanti hatthisambādhaṭṭhānaṃ. Assehi sammaddo etthāti assasammaddo. Rathehi sammaddo etthāti rathasammaddoti vacanatthaṃ atidisanto āha ‘‘eseva nayo’’ti. ‘‘Sammatta’’nti paṭhamakkharena pāṭhassa sambādhassa avācakattā vuttaṃ ‘‘taṃ na gahetabba’’nti. Tatthāti pāṭhe. ‘‘Hatthīnaṃ sammadda’’nti iminā uttarapadassa sammaddanaṃ sammaddanti bhāvatthaṃ dasseti, purimapadena chaṭṭhīsamāsañca. Purimapāṭhe pana uttarapadassa adhikaraṇatthañca pubbapadena tatiyāsamāsañca dasseti. Bāhiratthasamāsotipi vuccati. Pacchimapāṭhe ‘‘hatthisammadda’’ntiādipadassa liṅgavipallāsañca ‘‘atthī’’ti pāṭhasesena yojetabbatañca dassetuṃ vuttaṃ ‘‘hatthisammaddo atthī’’ti. Rajitabbānīti rajanīyāni, rajituṃ arahānīti attho. Iminā sambandhakāle purimapāṭhe rañño antepureti vibhattivipallāso kātabboti. Pacchimapāṭhe pana mukhyatova yujjati. Tena vuttaṃ ‘‘tasmiṃ antepure’’ti.
៤៩៨. អវសិត្តស្សាតិ ខត្តិយាភិសេកេន អភិសិត្តស្ស។ ឥតោតិ សយនិឃរតោ។ ឥមិនា បញ្ចមីពាហិរសមាសំ ទស្សេតិ។ រញ្ញោ រតិជននដ្ឋេន រតនំ វុច្ចតិ មហេសី។ មហេសីតិ ច សាភិសេកា ទេវី។ និបុព្ព គមុធាតុស្ស និបុព្ពកមុធាតុយា បរិយាយភាវំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘និគ្គតន្តិ និក្ខន្ត’’ន្តិ។ បឋមំ។
498.Avasittassāti khattiyābhisekena abhisittassa. Itoti sayanigharato. Iminā pañcamībāhirasamāsaṃ dasseti. Rañño ratijananaṭṭhena ratanaṃ vuccati mahesī. Mahesīti ca sābhisekā devī. Nipubba gamudhātussa nipubbakamudhātuyā pariyāyabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘niggatanti nikkhanta’’nti. Paṭhamaṃ.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ៩. រតនវគ្គោ • 9. Ratanavaggo
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ១. អន្តេបុរសិក្ខាបទវណ្ណនា • 1. Antepurasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ១. អន្តេបុរសិក្ខាបទវណ្ណនា • 1. Antepurasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ១. អន្តេបុរសិក្ខាបទវណ្ណនា • 1. Antepurasikkhāpadavaṇṇanā
