Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / તિપિટક • Tipiṭaka / બુદ્ધવંસ-અટ્ઠકથા • Buddhavaṃsa-aṭṭhakathā

૯. અનોમદસ્સીબુદ્ધવંસવણ્ણના

9. Anomadassībuddhavaṃsavaṇṇanā

સોભિતબુદ્ધે પન પરિનિબ્બુતે તસ્સ અપરભાગે એકમસઙ્ખ્યેય્યં બુદ્ધુપ્પાદરહિતં અહોસિ. અતીતે પન તસ્મિં અસઙ્ખ્યેય્યે એકસ્મિં કપ્પે તયો બુદ્ધા નિબ્બત્તિંસુ અનોમદસ્સી, પદુમો, નારદોતિ. તત્થ અનોમદસ્સી ભગવા સોળસ અસઙ્ખ્યેય્યાનિ કપ્પસતસહસ્સઞ્ચ પારમિયો પૂરેત્વા તુસિતપુરે નિબ્બત્તિત્વા દેવેહિ અભિયાચિતો તતો ચવિત્વા ચન્દવતિયં નામ રાજધાનિયં યસવા નામસ્સ રઞ્ઞો કુલે સમુસ્સિતચારુપયોધરાય યસોધરાય નામ અગ્ગમહેસિયા કુચ્છિસ્મિં પટિસન્ધિં અગ્ગહેસિ. અનોમદસ્સિકુમારે કિર યસોધરાય દેવિયા કુચ્છિગતે તસ્સ પુઞ્ઞપ્પભાવેન પભા અસીતિહત્થપ્પમાણં ઠાનં ફરિત્વા અટ્ઠાસિ. ચન્દસૂરિયપ્પભાહિ અનભિભવનીયાવ અહોસિ. સા દસન્નં માસાનં અચ્ચયેન બોધિસત્તં સુચન્દનુય્યાને વિજાયિ. પાટિહારિયાનિ હેટ્ઠા વુત્તનયાનેવ.

Sobhitabuddhe pana parinibbute tassa aparabhāge ekamasaṅkhyeyyaṃ buddhuppādarahitaṃ ahosi. Atīte pana tasmiṃ asaṅkhyeyye ekasmiṃ kappe tayo buddhā nibbattiṃsu anomadassī, padumo, nāradoti. Tattha anomadassī bhagavā soḷasa asaṅkhyeyyāni kappasatasahassañca pāramiyo pūretvā tusitapure nibbattitvā devehi abhiyācito tato cavitvā candavatiyaṃ nāma rājadhāniyaṃ yasavā nāmassa rañño kule samussitacārupayodharāya yasodharāya nāma aggamahesiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ aggahesi. Anomadassikumāre kira yasodharāya deviyā kucchigate tassa puññappabhāvena pabhā asītihatthappamāṇaṃ ṭhānaṃ pharitvā aṭṭhāsi. Candasūriyappabhāhi anabhibhavanīyāva ahosi. Sā dasannaṃ māsānaṃ accayena bodhisattaṃ sucandanuyyāne vijāyi. Pāṭihāriyāni heṭṭhā vuttanayāneva.

નામગ્ગહણદિવસે પનસ્સ નામં ગણ્હન્તા, યસ્મા જાતિયં આકાસતો સત્ત રતનાનિ પતિંસુ, તસ્મા અનોમાનં રતનાનં ઉપ્પત્તિહેતુભૂતત્તા ‘‘અનોમદસ્સી’’તિ નામમકંસુ. સો અનુક્કમેન વુદ્ધિપ્પત્તો દિબ્બેહિ કામગુણેહિ પરિચારિયમાનો દસવસ્સસહસ્સાનિ અગારં અજ્ઝાવસિ. તસ્સ કિર સિરિ ઉપસિરિ સિરિવડ્ઢોતિ તયો પાસાદા અહેસું. સિરિમાદેવિપ્પમુખાનિ તેવીસતિ ઇત્થિસહસ્સાનિ પચ્ચુપટ્ઠિતાનિ અહેસું. સો સિરિમાય દેવિયા ઉપવાણે નામ પુત્તે જાતે ચત્તારિ નિમિત્તાનિ દિસ્વા સિવિકાયાનેન મહાભિનિક્ખમનં નિક્ખમિત્વા પબ્બજિ. તં તિસ્સો જનકોટિયો અનુપબ્બજિંસુ.

Nāmaggahaṇadivase panassa nāmaṃ gaṇhantā, yasmā jātiyaṃ ākāsato satta ratanāni patiṃsu, tasmā anomānaṃ ratanānaṃ uppattihetubhūtattā ‘‘anomadassī’’ti nāmamakaṃsu. So anukkamena vuddhippatto dibbehi kāmaguṇehi paricāriyamāno dasavassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi. Tassa kira siri upasiri sirivaḍḍhoti tayo pāsādā ahesuṃ. Sirimādevippamukhāni tevīsati itthisahassāni paccupaṭṭhitāni ahesuṃ. So sirimāya deviyā upavāṇe nāma putte jāte cattāri nimittāni disvā sivikāyānena mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā pabbaji. Taṃ tisso janakoṭiyo anupabbajiṃsu.

તેહિ પરિવુતો મહાપુરિસો દસ માસે પધાનચરિયં ચરિ. તતો વિસાખપુણ્ણમાય અનુપમબ્રાહ્મણગામે પિણ્ડાય ચરિત્વા અનુપમસેટ્ઠિધીતાય દિન્નં મધુપાયાસં પરિભુઞ્જિત્વા સાલવને દિવાવિહારં વીતિનામેત્વા અનોમનામાજીવકેન દિન્ના અટ્ઠ તિણમુટ્ઠિયો ગહેત્વા અજ્જુનરુક્ખબોધિં પદક્ખિણં કત્વા અટ્ઠત્તિંસહત્થવિત્થતં તિણસન્થરં સન્થરિત્વા ચતુરઙ્ગવીરિયં અધિટ્ઠાય પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા સમારં મારબલં વિદ્ધંસેત્વા તીસુ યામેસુ તિસ્સો વિજ્જા ઉપ્પાદેત્વા – ‘‘અનેકજાતિસંસારં…પે॰… તણ્હાનં ખયમજ્ઝગા’’તિ ઉદાનં ઉદાનેસિ. તેન વુત્તં –

Tehi parivuto mahāpuriso dasa māse padhānacariyaṃ cari. Tato visākhapuṇṇamāya anupamabrāhmaṇagāme piṇḍāya caritvā anupamaseṭṭhidhītāya dinnaṃ madhupāyāsaṃ paribhuñjitvā sālavane divāvihāraṃ vītināmetvā anomanāmājīvakena dinnā aṭṭha tiṇamuṭṭhiyo gahetvā ajjunarukkhabodhiṃ padakkhiṇaṃ katvā aṭṭhattiṃsahatthavitthataṃ tiṇasantharaṃ santharitvā caturaṅgavīriyaṃ adhiṭṭhāya pallaṅkaṃ ābhujitvā samāraṃ mārabalaṃ viddhaṃsetvā tīsu yāmesu tisso vijjā uppādetvā – ‘‘anekajātisaṃsāraṃ…pe… taṇhānaṃ khayamajjhagā’’ti udānaṃ udānesi. Tena vuttaṃ –

.

1.

‘‘સોભિતસ્સ અપરેન, સમ્બુદ્ધો દ્વિપદુત્તમો;

‘‘Sobhitassa aparena, sambuddho dvipaduttamo;

અનોમદસ્સી અમિતયસો, તેજસ્સી દુરતિક્કમો.

Anomadassī amitayaso, tejassī duratikkamo.

.

2.

‘‘સો છેત્વા બન્ધનં સબ્બં, વિદ્ધંસેત્વા તયો ભવે;

‘‘So chetvā bandhanaṃ sabbaṃ, viddhaṃsetvā tayo bhave;

અનિવત્તિગમનં મગ્ગં, દેસેસિ દેવમાનુસે.

Anivattigamanaṃ maggaṃ, desesi devamānuse.

.

3.

‘‘સાગરોવ અસઙ્ખોભો, પબ્બતોવ દુરાસદો;

‘‘Sāgarova asaṅkhobho, pabbatova durāsado;

આકાસોવ અનન્તો સો, સાલરાજાવ ફુલ્લિતો.

Ākāsova ananto so, sālarājāva phullito.

.

4.

‘‘દસ્સનેનપિ તં બુદ્ધં, તોસિતા હોન્તિ પાણિનો;

‘‘Dassanenapi taṃ buddhaṃ, tositā honti pāṇino;

બ્યાહરન્તં ગિરં સુત્વા, અમતં પાપુણન્તિ તે’’તિ.

Byāharantaṃ giraṃ sutvā, amataṃ pāpuṇanti te’’ti.

તત્થ અનોમદસ્સીતિ અનુપમદસ્સનો, અમિતદસ્સનો વા. અમિતયસોતિ અમિતપરિવારો, અમિતકિત્તિ વા. તેજસ્સીતિ સીલસમાધિપઞ્ઞાતેજેન સમન્નાગતો. દુરતિક્કમોતિ દુપ્પધંસિયો, અઞ્ઞેન દેવેન વા મારેન વા કેનચિ વા અતિક્કમિતું અસક્કુણેય્યોતિ અત્થો. સો છેત્વા બન્ધનં સબ્બન્તિ સબ્બં દસવિધં સંયોજનં છિન્દિત્વા. વિદ્ધંસેત્વા તયો ભવેતિ તિભવૂપગં કમ્મં કમ્મક્ખયકરઞાણેન વિદ્ધંસેત્વા, અભાવં કત્વાતિ અત્થો. અનિવત્તિગમનં મગ્ગન્તિ નિવત્તિયા પવત્તિયા પટિપક્ખભૂતં નિબ્બાનં અનિવત્તીતિ વુચ્ચતિ, તં અનિવત્તિં ગચ્છતિ અનેનાતિ અનિવત્તિગમનો. તં અનિવત્તિગમનં અટ્ઠઙ્ગિકં મગ્ગં દેસેસીતિ અત્થો. ‘‘દસ્સેતી’’તિપિ પાઠો, સોયેવત્થો. દેવમાનુસેતિ દેવમનુસ્સાનં, સામિઅત્થે ઉપયોગવચનં દટ્ઠબ્બં.

Tattha anomadassīti anupamadassano, amitadassano vā. Amitayasoti amitaparivāro, amitakitti vā. Tejassīti sīlasamādhipaññātejena samannāgato. Duratikkamoti duppadhaṃsiyo, aññena devena vā mārena vā kenaci vā atikkamituṃ asakkuṇeyyoti attho. Sochetvā bandhanaṃ sabbanti sabbaṃ dasavidhaṃ saṃyojanaṃ chinditvā. Viddhaṃsetvā tayo bhaveti tibhavūpagaṃ kammaṃ kammakkhayakarañāṇena viddhaṃsetvā, abhāvaṃ katvāti attho. Anivattigamanaṃ magganti nivattiyā pavattiyā paṭipakkhabhūtaṃ nibbānaṃ anivattīti vuccati, taṃ anivattiṃ gacchati anenāti anivattigamano. Taṃ anivattigamanaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ desesīti attho. ‘‘Dassetī’’tipi pāṭho, soyevattho. Devamānuseti devamanussānaṃ, sāmiatthe upayogavacanaṃ daṭṭhabbaṃ.

અસઙ્ખોભોતિ ખોભેતું ચાલેતું અસક્કુણેય્યોતિ અક્ખોભિયો. યથા હિ સમુદ્દો ચતુરાસીતિયોજનસહસ્સગમ્ભીરો અનેકયોજનસહસ્સભૂતાવાસો અક્ખોભિયો, એવં અક્ખોભિયોતિ અત્થો. આકાસોવ અનન્તોતિ યથા પન આકાસસ્સ અન્તો નત્થિ, અથ ખો અનન્તો અપ્પમેય્યો અપારો, એવં ભગવાપિ બુદ્ધગુણેહિ અનન્તો અપ્પમેય્યો અપારો. સોતિ સો ભગવા. સાલરાજાવ ફુલ્લિતોતિ સબ્બલક્ખણાનુબ્યઞ્જનસમલઙ્કતસરીરત્તા સુફુલ્લિતસાલરાજા વિય સોભતીતિ અત્થો. દસ્સનેનપિ તં બુદ્ધન્તિ તસ્સ બુદ્ધસ્સ દસ્સનેનાપીતિ અત્થો. ઈદિસેસુપિ સામિવચનં પયુજ્જન્તિ સદ્દસત્થવિદૂ. તોસિતાતિ પરિતોસિતા પીણિતા. બ્યાહરન્તન્તિ બ્યાહરન્તસ્સ, સામિઅત્થે ઉપયોગવચનં. અમતન્તિ નિબ્બાનં. પાપુણન્તીતિ અધિગચ્છન્તિ. તેતિ યે તસ્સ ગિરં ધમ્મદેસનં સુણન્તિ, તે અમતં પાપુણન્તીતિ અત્થો.

Asaṅkhobhoti khobhetuṃ cāletuṃ asakkuṇeyyoti akkhobhiyo. Yathā hi samuddo caturāsītiyojanasahassagambhīro anekayojanasahassabhūtāvāso akkhobhiyo, evaṃ akkhobhiyoti attho. Ākāsova anantoti yathā pana ākāsassa anto natthi, atha kho ananto appameyyo apāro, evaṃ bhagavāpi buddhaguṇehi ananto appameyyo apāro. Soti so bhagavā. Sālarājāva phullitoti sabbalakkhaṇānubyañjanasamalaṅkatasarīrattā suphullitasālarājā viya sobhatīti attho. Dassanenapi taṃ buddhanti tassa buddhassa dassanenāpīti attho. Īdisesupi sāmivacanaṃ payujjanti saddasatthavidū. Tositāti paritositā pīṇitā. Byāharantanti byāharantassa, sāmiatthe upayogavacanaṃ. Amatanti nibbānaṃ. Pāpuṇantīti adhigacchanti. Teti ye tassa giraṃ dhammadesanaṃ suṇanti, te amataṃ pāpuṇantīti attho.

ભગવા પન બોધિમૂલે સત્તસત્તાહં વીતિનામેત્વા બ્રહ્મુના આયાચિતો ધમ્મદેસનાય બુદ્ધચક્ખુના લોકં ઓલોકેન્તો અત્તના સહ પબ્બજિતે તિકોટિસઙ્ખે જને ઉપનિસ્સયસમ્પન્ને દિસ્વા – ‘‘કત્થ નુ ખો તે એતરહિ વિહરન્તી’’તિ ઉપધારેન્તો સુભવતીનગરે સુદસ્સનુય્યાને વિહરન્તે દિસ્વા આકાસેન ગન્ત્વા સુદસ્સનુય્યાને ઓતરિ. સો તેહિ પરિવુતો સદેવમનુસ્સાય પરિસાય મજ્ઝે ધમ્મચક્કં પવત્તેસિ. તત્થ કોટિસતાનં પઠમાભિસમયો અહોસિ. તેન વુત્તં –

Bhagavā pana bodhimūle sattasattāhaṃ vītināmetvā brahmunā āyācito dhammadesanāya buddhacakkhunā lokaṃ olokento attanā saha pabbajite tikoṭisaṅkhe jane upanissayasampanne disvā – ‘‘kattha nu kho te etarahi viharantī’’ti upadhārento subhavatīnagare sudassanuyyāne viharante disvā ākāsena gantvā sudassanuyyāne otari. So tehi parivuto sadevamanussāya parisāya majjhe dhammacakkaṃ pavattesi. Tattha koṭisatānaṃ paṭhamābhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –

.

5.

‘‘ધમ્માભિસમયો તસ્સ, ઇદ્ધો ફીતો તદા અહુ;

‘‘Dhammābhisamayo tassa, iddho phīto tadā ahu;

કોટિસતાનિ અભિસમિંસુ, પઠમે ધમ્મદેસને’’તિ.

Koṭisatāni abhisamiṃsu, paṭhame dhammadesane’’ti.

તત્થ ફીતોતિ ફાતિપ્પત્તો બાહુજઞ્ઞવસેન. કોટિસતાનીતિ કોટીનં સતાનિ કોટિસતાનિ. ‘‘કોટિસતયો’’તિપિ પાઠો, તસ્સ સતકોટિયોતિ અત્થો.

Tattha phītoti phātippatto bāhujaññavasena. Koṭisatānīti koṭīnaṃ satāni koṭisatāni. ‘‘Koṭisatayo’’tipi pāṭho, tassa satakoṭiyoti attho.

અથાપરેન સમયેન ઓસધીનગરદ્વારે અસનરુક્ખમૂલે યમકપાટિહારિયં કત્વા અસુરેહિ દુરભિભવને તાવતિંસભવને પણ્ડુકમ્બલસિલાયં નિસિન્નો તેમાસં અભિધમ્મવસ્સં વસ્સાપયિ. તદા અસીતિદેવતાકોટિયો અભિસમિંસુ. તેન વુત્તં –

Athāparena samayena osadhīnagaradvāre asanarukkhamūle yamakapāṭihāriyaṃ katvā asurehi durabhibhavane tāvatiṃsabhavane paṇḍukambalasilāyaṃ nisinno temāsaṃ abhidhammavassaṃ vassāpayi. Tadā asītidevatākoṭiyo abhisamiṃsu. Tena vuttaṃ –

.

6.

‘‘તતો પરં અભિસમયે, વસ્સન્તે ધમ્મવુટ્ઠિયો;

‘‘Tato paraṃ abhisamaye, vassante dhammavuṭṭhiyo;

અસીતિકોટિયોભિસમિંસુ, દુતિયે ધમ્મદેસને’’તિ.

Asītikoṭiyobhisamiṃsu, dutiye dhammadesane’’ti.

તત્થ વસ્સન્તેતિ બુદ્ધમહામેઘે વસ્સન્તે. ધમ્મવુટ્ઠિયોતિ ધમ્મકથાવસ્સવુટ્ઠિયો.

Tattha vassanteti buddhamahāmeghe vassante. Dhammavuṭṭhiyoti dhammakathāvassavuṭṭhiyo.

તતો અપરેન સમયેન મઙ્ગલપઞ્હાનિદ્દેસે અટ્ઠસત્તતિ કોટિયો અભિસમિંસુ. સો તતિયો અભિસમયો અહોસિ. તેન વુત્તં –

Tato aparena samayena maṅgalapañhāniddese aṭṭhasattati koṭiyo abhisamiṃsu. So tatiyo abhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –

.

7.

‘‘તતો પરમ્પિ વસ્સન્તે, તપ્પયન્તે ચ પાણિનં;

‘‘Tato parampi vassante, tappayante ca pāṇinaṃ;

અટ્ઠસત્તતિકોટીનં, તતિયાભિસમયો અહૂ’’તિ.

Aṭṭhasattatikoṭīnaṃ, tatiyābhisamayo ahū’’ti.

તત્થ વસ્સન્તેતિ ધમ્મકથાસલિલધારં વસ્સન્તે. તપ્પયન્તેતિ ધમ્મામતવસ્સેન તપ્પયન્તે, તપ્પનં કરોન્તે ભગવતીતિ અત્થો.

Tattha vassanteti dhammakathāsaliladhāraṃ vassante. Tappayanteti dhammāmatavassena tappayante, tappanaṃ karonte bhagavatīti attho.

અનોમદસ્સિસ્સપિ ભગવતો તયો સાવકસન્નિપાતા અહેસું. તત્થ સોરેય્યનગરે ઇસિદત્તસ્સ રઞ્ઞો ધમ્મે દેસિયમાને પસીદિત્વા એહિભિક્ખુપબ્બજ્જાય પબ્બજિતાનં અટ્ઠન્નં અરહન્તસતસહસ્સાનં મજ્ઝે પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિ. અયં પઠમો સન્નિપાતો અહોસિ. રાધવતીનગરે સુન્દરિન્ધરસ્સ નામ રઞ્ઞો ધમ્મે દેસિયમાને એહિભિક્ખુપબ્બજ્જાય પબ્બજિતાનં સત્તન્નં અરહન્તસતસહસ્સાનં મજ્ઝે પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિ. અયં દુતિયો સન્નિપાતો અહોસિ. પુન સોરેય્યનગરેયેવ સોરેય્યરઞ્ઞા સહ એહિભિક્ખુપબ્બજ્જાય પબ્બજિતાનં છન્નં અરહન્તસતસહસ્સાનં મજ્ઝે પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિ. અયં તતિયો સન્નિપાતો અહોસિ. તેન વુત્તં –

Anomadassissapi bhagavato tayo sāvakasannipātā ahesuṃ. Tattha soreyyanagare isidattassa rañño dhamme desiyamāne pasīditvā ehibhikkhupabbajjāya pabbajitānaṃ aṭṭhannaṃ arahantasatasahassānaṃ majjhe pātimokkhaṃ uddisi. Ayaṃ paṭhamo sannipāto ahosi. Rādhavatīnagare sundarindharassa nāma rañño dhamme desiyamāne ehibhikkhupabbajjāya pabbajitānaṃ sattannaṃ arahantasatasahassānaṃ majjhe pātimokkhaṃ uddisi. Ayaṃ dutiyo sannipāto ahosi. Puna soreyyanagareyeva soreyyaraññā saha ehibhikkhupabbajjāya pabbajitānaṃ channaṃ arahantasatasahassānaṃ majjhe pātimokkhaṃ uddisi. Ayaṃ tatiyo sannipāto ahosi. Tena vuttaṃ –

.

8.

‘‘સન્નિપાતા તયો આસું, તસ્સાપિ ચ મહેસિનો;

‘‘Sannipātā tayo āsuṃ, tassāpi ca mahesino;

અભિઞ્ઞાબલપ્પત્તાનં, પુપ્ફિતાનં વિમુત્તિયા.

Abhiññābalappattānaṃ, pupphitānaṃ vimuttiyā.

.

9.

‘‘અટ્ઠસતસહસ્સાનં, સન્નિપાતો તદા અહુ;

‘‘Aṭṭhasatasahassānaṃ, sannipāto tadā ahu;

પહીનમદમોહાનં, સન્તચિત્તાન તાદિનં.

Pahīnamadamohānaṃ, santacittāna tādinaṃ.

૧૦.

10.

‘‘સત્તસતસહસ્સાનં, દુતિયો આસિ સમાગમો;

‘‘Sattasatasahassānaṃ, dutiyo āsi samāgamo;

અનઙ્ગણાનં વિરજાનં, ઉપસન્તાન તાદિનં.

Anaṅgaṇānaṃ virajānaṃ, upasantāna tādinaṃ.

૧૧.

11.

‘‘છન્નં સતસહસ્સાનં, તતિયો આસિ સમાગમો;

‘‘Channaṃ satasahassānaṃ, tatiyo āsi samāgamo;

અભિઞ્ઞાબલપ્પત્તાનં, નિબ્બુતાનં તપસ્સિન’’ન્તિ.

Abhiññābalappattānaṃ, nibbutānaṃ tapassina’’nti.

તત્થ તસ્સાપિ ચ મહેસિનોતિ તસ્સ મહેસિનો અનોમદસ્સિસ્સાપિ. ‘‘તસ્સાપિ દ્વિપદુત્તમો’’તિપિ પાઠો, તસ્સપિ દ્વિપદુત્તમસ્સાતિ અત્થો. લક્ખણં સદ્દસત્થતો ગહેતબ્બં. અભિઞ્ઞાબલપ્પત્તાનન્તિ અભિઞ્ઞાનં બલપ્પત્તાનં, ચિણ્ણવસિતાય ખિપ્પનિસન્તિભાવેન અભિઞ્ઞાસુ થિરભાવપ્પત્તાનન્તિ અત્થો. પુપ્ફિતાનન્તિ સબ્બફાલિફુલ્લભાવેન અતિવિય સોભગ્ગપ્પત્તાનં. વિમુત્તિયાતિ અરહત્તફલવિમુત્તિયા.

Tattha tassāpi ca mahesinoti tassa mahesino anomadassissāpi. ‘‘Tassāpi dvipaduttamo’’tipi pāṭho, tassapi dvipaduttamassāti attho. Lakkhaṇaṃ saddasatthato gahetabbaṃ. Abhiññābalappattānanti abhiññānaṃ balappattānaṃ, ciṇṇavasitāya khippanisantibhāvena abhiññāsu thirabhāvappattānanti attho. Pupphitānanti sabbaphāliphullabhāvena ativiya sobhaggappattānaṃ. Vimuttiyāti arahattaphalavimuttiyā.

અનઙ્ગણાનન્તિ એત્થ અયં અઙ્ગણ-સદ્દો કત્થચિ કિલેસેસુ દિસ્સતિ. યથાહ – ‘‘તત્થ કતમાનિ તીણિ અઙ્ગણાનિ? રાગો અઙ્ગણં દોસો અઙ્ગણં મોહો અઙ્ગણ’’ન્તિ (વિભ॰ ૯૨૪). ‘‘પાપકાનં ખો એતં, આવુસો, અકુસલાનં ઇચ્છાવચરાનં અધિવચનં યદિદં અઙ્ગણ’’ન્તિ (મ॰ નિ॰ ૧.૬૦). કત્થચિ કિસ્મિઞ્ચિ મલે? યથાહ – ‘‘તસ્સેવ રજસ્સ વા અઙ્ગણસ્સ વા પહાનાય વાયમતી’’તિ (મ॰ નિ॰ ૧.૧૮૪). કત્થચિ તથારૂપે ભૂમિભાગે ‘‘ચેતિયઙ્ગણં બોધિયઙ્ગણં રાજઙ્ગણ’’ન્તિ. ઇધ પન કિલેસેસુ દટ્ઠબ્બો. તસ્મા નિક્કિલેસાનન્તિ અત્થો (મ॰ નિ॰ અટ્ઠ॰ ૧.૫૭). વિરજાનન્તિ તસ્સેવ વેવચનં. તપસ્સિનન્તિ કિલેસક્ખયકરો અરિયમગ્ગસઙ્ખાતો તપો યેસં અત્થિ તે તપસ્સિનો, તેસં તપસ્સીનં, ખીણાસવાનન્તિ અત્થો.

Anaṅgaṇānanti ettha ayaṃ aṅgaṇa-saddo katthaci kilesesu dissati. Yathāha – ‘‘tattha katamāni tīṇi aṅgaṇāni? Rāgo aṅgaṇaṃ doso aṅgaṇaṃ moho aṅgaṇa’’nti (vibha. 924). ‘‘Pāpakānaṃ kho etaṃ, āvuso, akusalānaṃ icchāvacarānaṃ adhivacanaṃ yadidaṃ aṅgaṇa’’nti (ma. ni. 1.60). Katthaci kismiñci male? Yathāha – ‘‘tasseva rajassa vā aṅgaṇassa vā pahānāya vāyamatī’’ti (ma. ni. 1.184). Katthaci tathārūpe bhūmibhāge ‘‘cetiyaṅgaṇaṃ bodhiyaṅgaṇaṃ rājaṅgaṇa’’nti. Idha pana kilesesu daṭṭhabbo. Tasmā nikkilesānanti attho (ma. ni. aṭṭha. 1.57). Virajānanti tasseva vevacanaṃ. Tapassinanti kilesakkhayakaro ariyamaggasaṅkhāto tapo yesaṃ atthi te tapassino, tesaṃ tapassīnaṃ, khīṇāsavānanti attho.

તદા અમ્હાકં બોધિસત્તો એકો મહેસક્ખો યક્ખસેનાપતિ અહોસિ મહિદ્ધિકો મહાનુભાવો અનેકકોટિસતસહસ્સાનં યક્ખાનં અધિપતિ. સો ‘‘બુદ્ધો લોકે ઉપ્પન્નો’’તિ સુત્વા આગન્ત્વા પરમરુચિરદસ્સનં સત્તરતનમયં અભિરુચિરરજનિકરમણ્ડલસદિસં મણ્ડપં નિમ્મિનિત્વા તત્થ સત્તાહં મહાદાનં બુદ્ધપ્પમુખસ્સ સઙ્ઘસ્સ અદાસિ. અથ નં ભગવા ભત્તાનુમોદનસમયે ‘‘અનાગતે કપ્પસતસહસ્સાધિકે એકસ્મિં અસઙ્ખ્યેય્યે અતિક્કન્તે ગોતમો નામ બુદ્ધો ભવિસ્સતી’’તિ બ્યાકાસિ. તેન વુત્તં –

Tadā amhākaṃ bodhisatto eko mahesakkho yakkhasenāpati ahosi mahiddhiko mahānubhāvo anekakoṭisatasahassānaṃ yakkhānaṃ adhipati. So ‘‘buddho loke uppanno’’ti sutvā āgantvā paramaruciradassanaṃ sattaratanamayaṃ abhirucirarajanikaramaṇḍalasadisaṃ maṇḍapaṃ nimminitvā tattha sattāhaṃ mahādānaṃ buddhappamukhassa saṅghassa adāsi. Atha naṃ bhagavā bhattānumodanasamaye ‘‘anāgate kappasatasahassādhike ekasmiṃ asaṅkhyeyye atikkante gotamo nāma buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tena vuttaṃ –

૧૨.

12.

‘‘અહં તેન સમયેન, યક્ખો આસિં મહિદ્ધિકો;

‘‘Ahaṃ tena samayena, yakkho āsiṃ mahiddhiko;

નેકાનં યક્ખકોટીનં, વસવત્તિમ્હિ ઇસ્સરો.

Nekānaṃ yakkhakoṭīnaṃ, vasavattimhi issaro.

૧૩.

13.

‘‘તદાપિ તં બુદ્ધવરં, ઉપગન્ત્વા મહેસિનં;

‘‘Tadāpi taṃ buddhavaraṃ, upagantvā mahesinaṃ;

અન્નપાનેન તપ્પેસિં, સસઙ્ઘં લોકનાયકં.

Annapānena tappesiṃ, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ.

૧૪.

14.

‘‘સોપિ મં તદા બ્યાકાસિ, વિસુદ્ધનયનો મુનિ;

‘‘Sopi maṃ tadā byākāsi, visuddhanayano muni;

અપરિમેય્યિતો કપ્પે, અયં બુદ્ધો ભવિસ્સતિ.

Aparimeyyito kappe, ayaṃ buddho bhavissati.

૧૫.

15.

‘‘પધાનં પદહિત્વાન…પે॰… હેસ્સામ સમ્મુખા ઇમં.

‘‘Padhānaṃ padahitvāna…pe… hessāma sammukhā imaṃ.

૧૬.

16.

‘‘તસ્સાપિ વચનં સુત્વા, હટ્ઠો સંવિગ્ગમાનસો;

‘‘Tassāpi vacanaṃ sutvā, haṭṭho saṃviggamānaso;

ઉત્તરિં વતમધિટ્ઠાસિં, દસપારમિપૂરિયા’’તિ.

Uttariṃ vatamadhiṭṭhāsiṃ, dasapāramipūriyā’’ti.

તત્થ ઉત્તરિં વતમધિટ્ઠાસિન્તિ પારમિપૂરણત્થાય ભિય્યોપિ દળ્હતરં પરક્કમમકાસીતિ અત્થો.

Tattha uttariṃ vatamadhiṭṭhāsinti pāramipūraṇatthāya bhiyyopi daḷhataraṃ parakkamamakāsīti attho.

તસ્સ પન અનોમદસ્સિસ્સ ભગવતો ચન્દવતી નામ નગરં અહોસિ, યસવા નામ રાજા પિતા, યસોધરા નામ માતા, નિસભો ચ અનોમો ચ દ્વે અગ્ગસાવકા, વરુણો નામુપટ્ઠાકો, સુન્દરી ચ સુમના ચ દ્વે અગ્ગસાવિકા, અજ્જુનરુક્ખો બોધિ, સરીરં અટ્ઠપણ્ણાસહત્થુબ્બેધં અહોસિ, વસ્સસતસહસ્સં આયુ, સિરિમા નામ અગ્ગમહેસી, ઉપવાણો નામસ્સ પુત્તો, દસવસ્સસહસ્સાનિ અગારં અજ્ઝાવસિ. સો સિવિકાયાનેન નિક્ખમિ. સિવિકાયાનેન ગમનં પન સોભિતબુદ્ધવંસવણ્ણનાય પાસાદગમને વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં. ધમ્મકો નામ રાજા ઉપટ્ઠાકો. ધમ્મારામે કિર ભગવા વિહાસીતિ. તેન વુત્તં –

Tassa pana anomadassissa bhagavato candavatī nāma nagaraṃ ahosi, yasavā nāma rājā pitā, yasodharā nāma mātā, nisabho ca anomo ca dve aggasāvakā, varuṇo nāmupaṭṭhāko, sundarī ca sumanā ca dve aggasāvikā, ajjunarukkho bodhi, sarīraṃ aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ ahosi, vassasatasahassaṃ āyu, sirimā nāma aggamahesī, upavāṇo nāmassa putto, dasavassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi. So sivikāyānena nikkhami. Sivikāyānena gamanaṃ pana sobhitabuddhavaṃsavaṇṇanāya pāsādagamane vuttanayeneva veditabbaṃ. Dhammako nāma rājā upaṭṭhāko. Dhammārāme kira bhagavā vihāsīti. Tena vuttaṃ –

૧૭.

17.

‘‘નગરં ચન્દવતી નામ, યસવા નામ ખત્તિયો;

‘‘Nagaraṃ candavatī nāma, yasavā nāma khattiyo;

માતા યસોધરા નામ, અનોમદસ્સિસ્સ સત્થુનો.

Mātā yasodharā nāma, anomadassissa satthuno.

૨૨.

22.

‘‘નિસભો ચ અનોમો ચ, અહેસું અગ્ગસાવકા;

‘‘Nisabho ca anomo ca, ahesuṃ aggasāvakā;

વરુણો નામુપટ્ઠાકો, અનોમદસ્સિસ્સ સત્થુનો.

Varuṇo nāmupaṭṭhāko, anomadassissa satthuno.

૨૩.

23.

‘‘સુન્દરી ચ સુમના ચ, અહેસું અગ્ગસાવિકા;

‘‘Sundarī ca sumanā ca, ahesuṃ aggasāvikā;

બોધિ તસ્સ ભગવતો, અજ્જુનોતિ પવુચ્ચતિ.

Bodhi tassa bhagavato, ajjunoti pavuccati.

૨૫.

25.

‘‘અટ્ઠપણ્ણાસરતનં, અચ્ચુગ્ગતો મહામુનિ;

‘‘Aṭṭhapaṇṇāsaratanaṃ, accuggato mahāmuni;

પભા નિદ્ધાવતી તસ્સ, સતરંસીવ ઉગ્ગતો.

Pabhā niddhāvatī tassa, sataraṃsīva uggato.

૨૬.

26.

‘‘વસ્સસતસહસ્સાનિ, આયુ વિજ્જતિ તાવદે;

‘‘Vassasatasahassāni, āyu vijjati tāvade;

તાવતા તિટ્ઠમાનો સો, તારેસિ જનતં બહું.

Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ.

૨૭.

27.

‘‘સુપુપ્ફિતં પાવચનં, અરહન્તેહિ તાદિહિ;

‘‘Supupphitaṃ pāvacanaṃ, arahantehi tādihi;

વીતરાગેહિ વિમલેહિ, સોભિત્થ જિનસાસનં.

Vītarāgehi vimalehi, sobhittha jinasāsanaṃ.

૨૮.

28.

‘‘સો ચ સત્થા અમિતયસો, યુગાનિ તાનિ અતુલિયાનિ;

‘‘So ca satthā amitayaso, yugāni tāni atuliyāni;

સબ્બં તમન્તરહિતં, નનુ રિત્તા સબ્બસઙ્ખારા’’તિ.

Sabbaṃ tamantarahitaṃ, nanu rittā sabbasaṅkhārā’’ti.

તત્થ પભા નિદ્ધાવતીતિ તસ્સ સરીરતો પભા નિક્ખમતિ. સરીરપ્પભા પનસ્સ નિચ્ચકાલં દ્વાદસયોજનપ્પમાણં પદેસં ફરિત્વા તિટ્ઠતિ. યુગાનિ તાનીતિ અગ્ગસાવકયુગાદીનિ યુગળાનિ. સબ્બં તમન્તરહિતન્તિ વુત્તપ્પકારં સબ્બમ્પિ અનિચ્ચમુખં પવિટ્ઠં વિનટ્ઠન્તિ અત્થો. ‘‘નનુ રિત્તકમેવ સઙ્ખારા’’તિપિ પાઠો, તસ્સ નનુ રિત્તકા તુચ્છકાયેવ સબ્બે સઙ્ખારાતિ અત્થો. -કારો પદસન્ધિકરો. સેસગાથાસુ સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

Tattha pabhā niddhāvatīti tassa sarīrato pabhā nikkhamati. Sarīrappabhā panassa niccakālaṃ dvādasayojanappamāṇaṃ padesaṃ pharitvā tiṭṭhati. Yugāni tānīti aggasāvakayugādīni yugaḷāni. Sabbaṃtamantarahitanti vuttappakāraṃ sabbampi aniccamukhaṃ paviṭṭhaṃ vinaṭṭhanti attho. ‘‘Nanu rittakameva saṅkhārā’’tipi pāṭho, tassa nanu rittakā tucchakāyeva sabbe saṅkhārāti attho. Ma-kāro padasandhikaro. Sesagāthāsu sabbattha uttānamevāti.

ઇમસ્સ પન અનોમદસ્સિસ્સ ભગવતો સન્તિકે સારિપુત્તો ચ મહામોગ્ગલ્લાનો ચાતિ ઇમે દ્વે અગ્ગસાવકા અગ્ગસાવકભાવત્થાય પણિધાનમકંસુ. ઇમેસં પન થેરાનં વત્થુ ચેત્થ કથેતબ્બં. મયા ગન્થવિત્થારભયેન ન ઉદ્ધટન્તિ.

Imassa pana anomadassissa bhagavato santike sāriputto ca mahāmoggallāno cāti ime dve aggasāvakā aggasāvakabhāvatthāya paṇidhānamakaṃsu. Imesaṃ pana therānaṃ vatthu cettha kathetabbaṃ. Mayā ganthavitthārabhayena na uddhaṭanti.

અનોમદસ્સીબુદ્ધવંસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

Anomadassībuddhavaṃsavaṇṇanā niṭṭhitā.

નિટ્ઠિતો સત્તમો બુદ્ધવંસો.

Niṭṭhito sattamo buddhavaṃso.







Related texts:



તિપિટક (મૂલ) • Tipiṭaka (Mūla) / સુત્તપિટક • Suttapiṭaka / ખુદ્દકનિકાય • Khuddakanikāya / બુદ્ધવંસપાળિ • Buddhavaṃsapāḷi / ૯. અનોમદસ્સીબુદ્ધવંસો • 9. Anomadassībuddhavaṃso


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact