| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / সুত্তনিপাত-অট্ঠকথা • Suttanipāta-aṭṭhakathā |
২. আমগন্ধসুত্তৰণ্ণনা
2. Āmagandhasuttavaṇṇanā
সামাকচিঙ্গূলকচীনকানি চাতি আমগন্ধসুত্তং। কা উপ্পত্তি? অনুপ্পন্নে ভগৰতি আমগন্ধো নাম ব্রাহ্মণো পঞ্চহি মাণৰকসতেহি সদ্ধিং তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা হিমৰন্তং পৰিসিত্ৰা পব্বতন্তরে অস্সমং কারাপেত্ৰা ৰনমূলফলাহারো হুত্ৰা তত্থ পটিৰসতি, ন কদাচি মচ্ছমংসং খাদতি। অথ তেসং তাপসানং লোণম্বিলাদীনি অপরিভুঞ্জন্তানং পণ্ডুরোগো উপ্পজ্জি। ততো তে ‘‘লোণম্বিলাদিসেৰনত্থায মনুস্সপথং গচ্ছামা’’তি পচ্চন্তগামং সম্পত্তা। তত্থ মনুস্সা তেসু পসীদিত্ৰা নিমন্তেত্ৰা ভোজেসুং, কতভত্তকিচ্চানং নেসং মঞ্চপীঠপরিভোগভাজনপাদমক্খনাদীনি উপনেত্ৰা ‘‘এত্থ, ভন্তে, ৰসথ, মা উক্কণ্ঠিত্থা’’তি ৰসনট্ঠানং দস্সেত্ৰা পক্কমিংসু। দুতিযদিৰসেপি নেসং দানং দত্ৰা পুন ঘরপটিপাটিযা একেকদিৰসং দানমদংসু। তাপসা চতুমাসং তত্থ ৰসিত্ৰা লোণম্বিলাদিসেৰনায থিরভাৰপ্পত্তসরীরা হুত্ৰা ‘‘মযং, আৰুসো, গচ্ছামা’’তি মনুস্সানং আরোচেসুং। মনুস্সা তেসং তেলতণ্ডুলাদীনি অদংসু। তে তানি আদায অত্তনো অস্সমমেৰ অগমংসু। তঞ্চ গামং তথেৰ সংৰচ্ছরে সংৰচ্ছরে আগমিংসু। মনুস্সাপি তেসং আগমনকালং ৰিদিত্ৰা দানত্থায তণ্ডুলাদীনি সজ্জেত্ৰাৰ অচ্ছন্তি, আগতে চ নে তথেৰ সম্মানেন্তি।
Sāmākaciṅgūlakacīnakānicāti āmagandhasuttaṃ. Kā uppatti? Anuppanne bhagavati āmagandho nāma brāhmaṇo pañcahi māṇavakasatehi saddhiṃ tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantaṃ pavisitvā pabbatantare assamaṃ kārāpetvā vanamūlaphalāhāro hutvā tattha paṭivasati, na kadāci macchamaṃsaṃ khādati. Atha tesaṃ tāpasānaṃ loṇambilādīni aparibhuñjantānaṃ paṇḍurogo uppajji. Tato te ‘‘loṇambilādisevanatthāya manussapathaṃ gacchāmā’’ti paccantagāmaṃ sampattā. Tattha manussā tesu pasīditvā nimantetvā bhojesuṃ, katabhattakiccānaṃ nesaṃ mañcapīṭhaparibhogabhājanapādamakkhanādīni upanetvā ‘‘ettha, bhante, vasatha, mā ukkaṇṭhitthā’’ti vasanaṭṭhānaṃ dassetvā pakkamiṃsu. Dutiyadivasepi nesaṃ dānaṃ datvā puna gharapaṭipāṭiyā ekekadivasaṃ dānamadaṃsu. Tāpasā catumāsaṃ tattha vasitvā loṇambilādisevanāya thirabhāvappattasarīrā hutvā ‘‘mayaṃ, āvuso, gacchāmā’’ti manussānaṃ ārocesuṃ. Manussā tesaṃ telataṇḍulādīni adaṃsu. Te tāni ādāya attano assamameva agamaṃsu. Tañca gāmaṃ tatheva saṃvacchare saṃvacchare āgamiṃsu. Manussāpi tesaṃ āgamanakālaṃ viditvā dānatthāya taṇḍulādīni sajjetvāva acchanti, āgate ca ne tatheva sammānenti.
অথ ভগৰা লোকে উপ্পজ্জিত্ৰা পৰত্তিতৰরধম্মচক্কো অনুপুব্বেন সাৰত্থিং গন্ত্ৰা তত্থ ৰিহরন্তো তেসং তাপসানং উপনিস্সযসম্পত্তিং দিস্ৰা ততো নিক্খম্ম ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো চারিকং চরমানো অনুপুব্বেন তং গামং অনুপ্পত্তো। মনুস্সা ভগৰন্তং দিস্ৰা মহাদানানি অদংসু। ভগৰা তেসং ধম্মং দেসেসি। তে তায ধম্মদেসনায অপ্পেকচ্চে সোতাপন্না, একচ্চে সকদাগামিনো, একচ্চে অনাগামিনো অহেসুং, একচ্চে পব্বজিত্ৰা অরহত্তং পাপুণিংসু। ভগৰা পুনদেৰ সাৰত্থিং পচ্চাগমাসি। অথ তে তাপসা তং গামং আগমিংসু। মনুস্সা তাপসে দিস্ৰা ন পুব্বসদিসং কোতূহলমকংসু। তাপসা তং পুচ্ছিংসু – ‘‘কিং, আৰুসো, ইমে মনুস্সা ন পুব্বসদিসা, কিং নু খো অযং গামো রাজদণ্ডেন উপদ্দুতো, উদাহু দুব্ভিক্খেন, উদাহু অম্হেহি সীলাদিগুণেহি সম্পন্নতরো কোচি পব্বজিতো ইমং গামমনুপ্পত্তো’’তি? তে আহংসু – ‘‘ন, ভন্তে, রাজদণ্ডেন, ন দুব্ভিক্খেনাযং গামো উপদ্দুতো, অপিচ বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো, সো ভগৰা বহুজনহিতায ধম্মং দেসেন্তো ইধাগতো’’তি।
Atha bhagavā loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakko anupubbena sāvatthiṃ gantvā tattha viharanto tesaṃ tāpasānaṃ upanissayasampattiṃ disvā tato nikkhamma bhikkhusaṅghaparivuto cārikaṃ caramāno anupubbena taṃ gāmaṃ anuppatto. Manussā bhagavantaṃ disvā mahādānāni adaṃsu. Bhagavā tesaṃ dhammaṃ desesi. Te tāya dhammadesanāya appekacce sotāpannā, ekacce sakadāgāmino, ekacce anāgāmino ahesuṃ, ekacce pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Bhagavā punadeva sāvatthiṃ paccāgamāsi. Atha te tāpasā taṃ gāmaṃ āgamiṃsu. Manussā tāpase disvā na pubbasadisaṃ kotūhalamakaṃsu. Tāpasā taṃ pucchiṃsu – ‘‘kiṃ, āvuso, ime manussā na pubbasadisā, kiṃ nu kho ayaṃ gāmo rājadaṇḍena upadduto, udāhu dubbhikkhena, udāhu amhehi sīlādiguṇehi sampannataro koci pabbajito imaṃ gāmamanuppatto’’ti? Te āhaṃsu – ‘‘na, bhante, rājadaṇḍena, na dubbhikkhenāyaṃ gāmo upadduto, apica buddho loke uppanno, so bhagavā bahujanahitāya dhammaṃ desento idhāgato’’ti.
তং সুত্ৰা আমগন্ধতাপসো ‘‘বুদ্ধোতি, গহপতযো, ৰদেথা’’তি? ‘‘বুদ্ধোতি, ভন্তে, ৰদামা’’তি তিক্খত্তুং ৰত্ৰা ‘‘ঘোসোপি খো এসো দুল্লভো লোকস্মিং, যদিদং বুদ্ধো’’তি অত্তমনো অত্তমনৰাচং নিচ্ছারেত্ৰা পুচ্ছি – ‘‘কিং নু খো সো বুদ্ধো আমগন্ধং ভুঞ্জতি, ন ভুঞ্জতী’’তি? ‘‘কো, ভন্তে, আমগন্ধো’’তি? ‘‘আমগন্ধো নাম মচ্ছমংসং, গহপতযো’’তি। ‘‘ভগৰা, ভন্তে, মচ্ছমংসং পরিভুঞ্জতী’’তি। তং সুত্ৰা তাপসো ৰিপ্পটিসারী অহোসি – ‘‘মাহেৰ খো পন বুদ্ধো সিযা’’তি । পুন চিন্তেসি – ‘‘বুদ্ধানং পাতুভাৰো নাম দুল্লভো, গন্ত্ৰা বুদ্ধং দিস্ৰা পুচ্ছিত্ৰা জানিস্সামী’’তি। ততো যেন ভগৰা গতো, তং মগ্গং মনুস্সে পুচ্ছিত্ৰা ৰচ্ছগিদ্ধিনী গাৰী ৰিয তুরিততুরিতো সব্বত্থ একরত্তিৰাসেন সাৰত্থিং অনুপ্পত্ৰা জেতৰনমেৰ পাৰিসি সদ্ধিং সকায পরিসায। ভগৰাপি তস্মিং সমযে ধম্মদেসনত্থায আসনে নিসিন্নো এৰ হোতি। তাপসা ভগৰন্তং উপসঙ্কম্ম তুণ্হীভূতা অনভিৰাদেত্ৰাৰ একমন্তং নিসীদিংসু। ভগৰা ‘‘কচ্চি ৰো ইসযো খমনীয’’ন্তিআদিনা নযেন তেহি সদ্ধিং পটিসম্মোদি। তেপি ‘‘খমনীযং, ভো গোতমা’’তিআদিমাহংসু। ততো আমগন্ধো ভগৰন্তং পুচ্ছি – ‘‘আমগন্ধং, ভো গোতম, ভুঞ্জসি, ন ভুঞ্জসী’’তি? ‘‘কো সো, ব্রাহ্মণ, আমগন্ধো নামা’’তি? ‘‘মচ্ছমংসং, ভো গোতমা’’তি। ভগৰা ‘‘ন, ব্রাহ্মণ, মচ্ছমংসং আমগন্ধো। অপিচ খো আমগন্ধো নাম সব্বে কিলেসা পাপকা অকুসলা ধম্মা’’তি ৰত্ৰা ‘‘ন, ব্রাহ্মণ, ইদানি ত্ৰমেৰ আমগন্ধং পুচ্ছি, অতীতেপি তিস্সো নাম ব্রাহ্মণো কস্সপং ভগৰন্তং পুচ্ছি। এৰঞ্চ সো পুচ্ছি, এৰঞ্চস্স ভগৰা ব্যাকাসী’’তি তিস্সেন চ ব্রাহ্মণেন কস্সপেন চ ভগৰতা ৰুত্তগাথাযো এৰ আনেত্ৰা তাহি গাথাহি ব্রাহ্মণং সঞ্ঞাপেন্তো আহ – ‘‘সামাকচিঙ্গূলকচীনকানি চা’’তি। অযং তাৰ ইমস্স সুত্তস্স ইধ উপ্পত্তি।
Taṃ sutvā āmagandhatāpaso ‘‘buddhoti, gahapatayo, vadethā’’ti? ‘‘Buddhoti, bhante, vadāmā’’ti tikkhattuṃ vatvā ‘‘ghosopi kho eso dullabho lokasmiṃ, yadidaṃ buddho’’ti attamano attamanavācaṃ nicchāretvā pucchi – ‘‘kiṃ nu kho so buddho āmagandhaṃ bhuñjati, na bhuñjatī’’ti? ‘‘Ko, bhante, āmagandho’’ti? ‘‘Āmagandho nāma macchamaṃsaṃ, gahapatayo’’ti. ‘‘Bhagavā, bhante, macchamaṃsaṃ paribhuñjatī’’ti. Taṃ sutvā tāpaso vippaṭisārī ahosi – ‘‘māheva kho pana buddho siyā’’ti . Puna cintesi – ‘‘buddhānaṃ pātubhāvo nāma dullabho, gantvā buddhaṃ disvā pucchitvā jānissāmī’’ti. Tato yena bhagavā gato, taṃ maggaṃ manusse pucchitvā vacchagiddhinī gāvī viya turitaturito sabbattha ekarattivāsena sāvatthiṃ anuppatvā jetavanameva pāvisi saddhiṃ sakāya parisāya. Bhagavāpi tasmiṃ samaye dhammadesanatthāya āsane nisinno eva hoti. Tāpasā bhagavantaṃ upasaṅkamma tuṇhībhūtā anabhivādetvāva ekamantaṃ nisīdiṃsu. Bhagavā ‘‘kacci vo isayo khamanīya’’ntiādinā nayena tehi saddhiṃ paṭisammodi. Tepi ‘‘khamanīyaṃ, bho gotamā’’tiādimāhaṃsu. Tato āmagandho bhagavantaṃ pucchi – ‘‘āmagandhaṃ, bho gotama, bhuñjasi, na bhuñjasī’’ti? ‘‘Ko so, brāhmaṇa, āmagandho nāmā’’ti? ‘‘Macchamaṃsaṃ, bho gotamā’’ti. Bhagavā ‘‘na, brāhmaṇa, macchamaṃsaṃ āmagandho. Apica kho āmagandho nāma sabbe kilesā pāpakā akusalā dhammā’’ti vatvā ‘‘na, brāhmaṇa, idāni tvameva āmagandhaṃ pucchi, atītepi tisso nāma brāhmaṇo kassapaṃ bhagavantaṃ pucchi. Evañca so pucchi, evañcassa bhagavā byākāsī’’ti tissena ca brāhmaṇena kassapena ca bhagavatā vuttagāthāyo eva ānetvā tāhi gāthāhi brāhmaṇaṃ saññāpento āha – ‘‘sāmākaciṅgūlakacīnakāni cā’’ti. Ayaṃ tāva imassa suttassa idha uppatti.
অতীতে পন কস্সপো কির বোধিসত্তো অট্ঠাসঙ্খ্যেয্যানি কপ্পসতসহস্সঞ্চ পারমিযো পূরেত্ৰা বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তস্স ব্রাহ্মণস্স ধনৰতী নাম ব্রাহ্মণী, তস্সা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং অগ্গহেসি। অগ্গসাৰকোপি তং দিৰসংযেৰ দেৰলোকা চৰিত্ৰা অনুপুরোহিতব্রাহ্মণস্স পজাপতিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তি। এৰং তেসং একদিৰসমেৰ পটিসন্ধিগ্গহণঞ্চ গব্ভৰুট্ঠানঞ্চ অহোসি, একদিৰসমেৰ এতেসং একস্স কস্সপো, একস্স তিস্সোতি নামমকংসু। তে সহপংসুকীল়নকা দ্ৰে সহাযা অনুপুব্বেন ৰুড্ঢিং অগমিংসু। তিস্সস্স পিতা পুত্তং আণাপেসি – ‘‘অযং, তাত, কস্সপো নিক্খম্ম পব্বজিত্ৰা বুদ্ধো ভৰিস্সতি, ত্ৰম্পিস্স সন্তিকে পব্বজিত্ৰা ভৰনিস্সরণং করেয্যাসী’’তি। সো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৰা বোধিসত্তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘উভোপি, সম্ম, পব্বজিস্সামা’’তি আহ। বোধিসত্তো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণি। ততো ৰুড্ঢিং অনুপ্পত্তকালেপি তিস্সো বোধিসত্তং আহ – ‘‘এহি, সম্ম, পব্বজিস্সামা’’তি বোধিসত্তো ন নিক্খমি। তিস্সো ‘‘ন তাৰস্স ঞাণং পরিপাকং গত’’ন্তি সযং নিক্খম্ম ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা অরঞ্ঞে পব্বতপাদে অস্সমং কারাপেত্ৰা ৰসতি। বোধিসত্তোপি অপরেন সমযেন ঘরে ঠিতোযেৰ আনাপানস্সতিং পরিগ্গহেত্ৰা চত্তারি ঝানানি অভিঞ্ঞাযো চ উপ্পাদেত্ৰা পাসাদেন বোধিমণ্ডসমীপং গন্ত্ৰা ‘‘পুন পাসাদো যথাঠানেযেৰ পতিট্ঠাতূ’’তি অধিট্ঠাসি, সো সকট্ঠানেযেৰ পতিট্ঠাসি। অপব্বজিতেন কির বোধিমণ্ডং উপগন্তুং ন সক্কাতি। সো পব্বজিত্ৰা বোধিমণ্ডং পত্ৰা নিসীদিত্ৰা সত্ত দিৰসে পধানযোগং কত্ৰা সত্তহি দিৰসেহি সম্মাসম্বোধিং সচ্ছাকাসি।
Atīte pana kassapo kira bodhisatto aṭṭhāsaṅkhyeyyāni kappasatasahassañca pāramiyo pūretvā bārāṇasiyaṃ brahmadattassa brāhmaṇassa dhanavatī nāma brāhmaṇī, tassā kucchimhi paṭisandhiṃ aggahesi. Aggasāvakopi taṃ divasaṃyeva devalokā cavitvā anupurohitabrāhmaṇassa pajāpatiyā kucchimhi nibbatti. Evaṃ tesaṃ ekadivasameva paṭisandhiggahaṇañca gabbhavuṭṭhānañca ahosi, ekadivasameva etesaṃ ekassa kassapo, ekassa tissoti nāmamakaṃsu. Te sahapaṃsukīḷanakā dve sahāyā anupubbena vuḍḍhiṃ agamiṃsu. Tissassa pitā puttaṃ āṇāpesi – ‘‘ayaṃ, tāta, kassapo nikkhamma pabbajitvā buddho bhavissati, tvampissa santike pabbajitvā bhavanissaraṇaṃ kareyyāsī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā bodhisattassa santikaṃ gantvā ‘‘ubhopi, samma, pabbajissāmā’’ti āha. Bodhisatto ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇi. Tato vuḍḍhiṃ anuppattakālepi tisso bodhisattaṃ āha – ‘‘ehi, samma, pabbajissāmā’’ti bodhisatto na nikkhami. Tisso ‘‘na tāvassa ñāṇaṃ paripākaṃ gata’’nti sayaṃ nikkhamma isipabbajjaṃ pabbajitvā araññe pabbatapāde assamaṃ kārāpetvā vasati. Bodhisattopi aparena samayena ghare ṭhitoyeva ānāpānassatiṃ pariggahetvā cattāri jhānāni abhiññāyo ca uppādetvā pāsādena bodhimaṇḍasamīpaṃ gantvā ‘‘puna pāsādo yathāṭhāneyeva patiṭṭhātū’’ti adhiṭṭhāsi, so sakaṭṭhāneyeva patiṭṭhāsi. Apabbajitena kira bodhimaṇḍaṃ upagantuṃ na sakkāti. So pabbajitvā bodhimaṇḍaṃ patvā nisīditvā satta divase padhānayogaṃ katvā sattahi divasehi sammāsambodhiṃ sacchākāsi.
তদা ইসিপতনে ৰীসতিসহস্সা পব্বজিতা পটিৰসন্তি। অথ কস্সপো ভগৰা তে আমন্তেত্ৰা ধম্মচক্কং পৰত্তেসি। সুত্তপরিযোসানে সব্বেৰ অরহন্তো অহেসুং। সো সুদং ভগৰা ৰীসতিভিক্খুসহস্সপরিৰুতো তত্থেৰ ইসিপতনে ৰসতি। কিকী চ নং কাসিরাজা চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠাতি। অথেকদিৰসং বারাণসিৰাসী একো পুরিসো পব্বতে চন্দনসারাদীনি গৰেসন্তো তিস্সস্স তাপসস্স অস্সমং পত্ৰা তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি। তাপসো তং দিস্ৰা ‘‘কুতো আগতোসী’’তি পুচ্ছি। ‘‘বারাণসিতো, ভন্তে’’তি। ‘‘কা তত্থ পৰত্তী’’তি? ‘‘তত্থ, ভন্তে, কস্সপো নাম সম্মাসম্বুদ্ধো উপ্পন্নো’’তি। তাপসো দুল্লভৰচনং সুত্ৰা পীতিসোমনস্সজাতো পুচ্ছি – ‘‘কিং সো আমগন্ধং ভুঞ্জতি, ন ভুঞ্জতী’’তি? ‘‘কো ভন্তে, আমগন্ধো’’তি? ‘‘মচ্ছমংসং আৰুসো’’তি। ‘‘ভগৰা, ভন্তে, মচ্ছমংসং ভুঞ্জতী’’তি। তং সুত্ৰা তাপসো ৰিপ্পটিসারী হুত্ৰা পুন চিন্তেসি – ‘‘গন্ত্ৰা তং পুচ্ছিস্সামি, সচে ‘আমগন্ধং পরিভুঞ্জামী’তি ৰক্খতি, ততো নং ‘তুম্হাকং, ভন্তে, জাতিযা চ কুলস্স চ গোত্তস্স চ অননুচ্ছৰিকমেত’ন্তি নিৰারেত্ৰা তস্স সন্তিকে পব্বজিত্ৰা ভৰনিস্সরণং করিস্সামী’’তি সল্লহুকং উপকরণং গহেত্ৰা সব্বত্থ একরত্তিৰাসেন সাযন্হসমযে বারাণসিং পত্ৰা ইসিপতনমেৰ পাৰিসি। ভগৰাপি তস্মিং সমযে ধম্মদেসনত্থায আসনে নিসিন্নোযেৰ হোতি। তাপসো ভগৰন্তং উপসঙ্কম্ম অনভিৰাদেত্ৰা তুণ্হীভূতো একমন্তং অট্ঠাসি। ভগৰা তং দিস্ৰা পুব্বে ৰুত্তনযেনেৰ পটিসম্মোদি। সোপি ‘‘খমনীযং, ভো কস্সপা’’তিআদীনি ৰত্ৰা একমন্তং নিসীদিত্ৰা ভগৰন্তং পুচ্ছি – ‘‘আমগন্ধং, ভো কস্সপ, ভুঞ্জসি, ন ভুঞ্জসী’’তি? ‘‘নাহং, ব্রাহ্মণ, আমগন্ধং ভুঞ্জামী’’তি। ‘‘সাধু, সাধু, ভো কস্সপ, পরকুণপং অখাদন্তো সুন্দরমকাসি, যুত্তমেতং ভোতো কস্সপস্স জাতিযা চ কুলস্স চ গোত্তস্স চা’’তি। ততো ভগৰা ‘‘অহং কিলেসে সন্ধায ‘আমগন্ধং ন ভুঞ্জামী’তি ৰদামি, ব্রাহ্মণো মচ্ছমংসং পচ্চেতি, যংনূনাহং স্ৰে গামং পিণ্ডায অপৰিসিত্ৰা কিকীরঞ্ঞো গেহা আভতং পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জেয্যং, এৰং আমগন্ধং আরব্ভ কথা পৰত্তিস্সতি। ততো ব্রাহ্মণং ধম্মদেসনায সঞ্ঞাপেস্সামী’’তি দুতিযদিৰসে কালস্সেৰ সরীরপরিকম্মং কত্ৰা গন্ধকুটিং পাৰিসি। ভিক্খূ গন্ধকুটিদ্ৰারং পিহিতং দিস্ৰা ‘‘ন ভগৰা অজ্জ ভিক্খূহি সদ্ধিং পৰিসিতুকামো’’তি ঞত্ৰা গন্ধকুটিং পদক্খিণং কত্ৰা পিণ্ডায পৰিসিংসু।
Tadā isipatane vīsatisahassā pabbajitā paṭivasanti. Atha kassapo bhagavā te āmantetvā dhammacakkaṃ pavattesi. Suttapariyosāne sabbeva arahanto ahesuṃ. So sudaṃ bhagavā vīsatibhikkhusahassaparivuto tattheva isipatane vasati. Kikī ca naṃ kāsirājā catūhi paccayehi upaṭṭhāti. Athekadivasaṃ bārāṇasivāsī eko puriso pabbate candanasārādīni gavesanto tissassa tāpasassa assamaṃ patvā taṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Tāpaso taṃ disvā ‘‘kuto āgatosī’’ti pucchi. ‘‘Bārāṇasito, bhante’’ti. ‘‘Kā tattha pavattī’’ti? ‘‘Tattha, bhante, kassapo nāma sammāsambuddho uppanno’’ti. Tāpaso dullabhavacanaṃ sutvā pītisomanassajāto pucchi – ‘‘kiṃ so āmagandhaṃ bhuñjati, na bhuñjatī’’ti? ‘‘Ko bhante, āmagandho’’ti? ‘‘Macchamaṃsaṃ āvuso’’ti. ‘‘Bhagavā, bhante, macchamaṃsaṃ bhuñjatī’’ti. Taṃ sutvā tāpaso vippaṭisārī hutvā puna cintesi – ‘‘gantvā taṃ pucchissāmi, sace ‘āmagandhaṃ paribhuñjāmī’ti vakkhati, tato naṃ ‘tumhākaṃ, bhante, jātiyā ca kulassa ca gottassa ca ananucchavikameta’nti nivāretvā tassa santike pabbajitvā bhavanissaraṇaṃ karissāmī’’ti sallahukaṃ upakaraṇaṃ gahetvā sabbattha ekarattivāsena sāyanhasamaye bārāṇasiṃ patvā isipatanameva pāvisi. Bhagavāpi tasmiṃ samaye dhammadesanatthāya āsane nisinnoyeva hoti. Tāpaso bhagavantaṃ upasaṅkamma anabhivādetvā tuṇhībhūto ekamantaṃ aṭṭhāsi. Bhagavā taṃ disvā pubbe vuttanayeneva paṭisammodi. Sopi ‘‘khamanīyaṃ, bho kassapā’’tiādīni vatvā ekamantaṃ nisīditvā bhagavantaṃ pucchi – ‘‘āmagandhaṃ, bho kassapa, bhuñjasi, na bhuñjasī’’ti? ‘‘Nāhaṃ, brāhmaṇa, āmagandhaṃ bhuñjāmī’’ti. ‘‘Sādhu, sādhu, bho kassapa, parakuṇapaṃ akhādanto sundaramakāsi, yuttametaṃ bhoto kassapassa jātiyā ca kulassa ca gottassa cā’’ti. Tato bhagavā ‘‘ahaṃ kilese sandhāya ‘āmagandhaṃ na bhuñjāmī’ti vadāmi, brāhmaṇo macchamaṃsaṃ pacceti, yaṃnūnāhaṃ sve gāmaṃ piṇḍāya apavisitvā kikīrañño gehā ābhataṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjeyyaṃ, evaṃ āmagandhaṃ ārabbha kathā pavattissati. Tato brāhmaṇaṃ dhammadesanāya saññāpessāmī’’ti dutiyadivase kālasseva sarīraparikammaṃ katvā gandhakuṭiṃ pāvisi. Bhikkhū gandhakuṭidvāraṃ pihitaṃ disvā ‘‘na bhagavā ajja bhikkhūhi saddhiṃ pavisitukāmo’’ti ñatvā gandhakuṭiṃ padakkhiṇaṃ katvā piṇḍāya pavisiṃsu.
ভগৰাপি গন্ধকুটিতো নিক্খম্ম পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদি। তাপসোপি খো পত্তসাকং পচিত্ৰা খাদিত্ৰা ভগৰতো সন্তিকে নিসীদি। কিকী কাসিরাজা ভিক্খূ পিণ্ডায চরন্তে দিস্ৰা ‘‘কুহিং ভগৰা, ভন্তে’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ৰিহারে, মহারাজা’’তি চ সুত্ৰা নানাব্যঞ্জনরসমনেকমংসৰিকতিসম্পন্নং ভোজনং ভগৰতো পাহেসি। অমচ্চা ৰিহারং নেত্ৰা ভগৰতো আরোচেত্ৰা দক্খিণোদকং দত্ৰা পরিৰিসন্তা পঠমং নানামংসৰিকতিসম্পন্নং যাগুং অদংসু, তাপসো দিস্ৰা ‘‘খাদতি নু খো নো’’তি চিন্তেন্তো অট্ঠাসি। ভগৰা তস্স পস্সতোযেৰ যাগুং পিৰন্তো মংসখণ্ডং মুখে পক্খিপি। তাপসো দিস্ৰা কুদ্ধো। পুন যাগুপীতস্স নানারসব্যঞ্জনং ভোজনমদংসু, তম্পি গহেত্ৰা ভুঞ্জন্তং দিস্ৰা অতিৰিয কুদ্ধো ‘‘মচ্ছমংসং খাদন্তোযেৰ ‘ন খাদামী’তি ভণতী’’তি। অথ ভগৰন্তং কতভত্তকিচ্চং হত্থপাদে ধোৰিত্ৰা নিসিন্নং উপসঙ্কম্ম ‘‘ভো কস্সপ, মুসা ত্ৰং ভণসি, নেতং পণ্ডিতকিচ্চং। মুসাৰাদো হি গরহিতো বুদ্ধানং, যেপি তে পব্বতপাদে ৰনমূলফলাদীহি যাপেন্তা ইসযো ৰসন্তি, তেপি মুসা ন ভণন্তী’’তি ৰত্ৰা পুন ইসীনং গুণে গাথায ৰণ্ণেন্তো আহ ‘‘সামাকচিঙ্গূলকচীনকানি চা’’তি।
Bhagavāpi gandhakuṭito nikkhamma paññattāsane nisīdi. Tāpasopi kho pattasākaṃ pacitvā khāditvā bhagavato santike nisīdi. Kikī kāsirājā bhikkhū piṇḍāya carante disvā ‘‘kuhiṃ bhagavā, bhante’’ti pucchitvā ‘‘vihāre, mahārājā’’ti ca sutvā nānābyañjanarasamanekamaṃsavikatisampannaṃ bhojanaṃ bhagavato pāhesi. Amaccā vihāraṃ netvā bhagavato ārocetvā dakkhiṇodakaṃ datvā parivisantā paṭhamaṃ nānāmaṃsavikatisampannaṃ yāguṃ adaṃsu, tāpaso disvā ‘‘khādati nu kho no’’ti cintento aṭṭhāsi. Bhagavā tassa passatoyeva yāguṃ pivanto maṃsakhaṇḍaṃ mukhe pakkhipi. Tāpaso disvā kuddho. Puna yāgupītassa nānārasabyañjanaṃ bhojanamadaṃsu, tampi gahetvā bhuñjantaṃ disvā ativiya kuddho ‘‘macchamaṃsaṃ khādantoyeva ‘na khādāmī’ti bhaṇatī’’ti. Atha bhagavantaṃ katabhattakiccaṃ hatthapāde dhovitvā nisinnaṃ upasaṅkamma ‘‘bho kassapa, musā tvaṃ bhaṇasi, netaṃ paṇḍitakiccaṃ. Musāvādo hi garahito buddhānaṃ, yepi te pabbatapāde vanamūlaphalādīhi yāpentā isayo vasanti, tepi musā na bhaṇantī’’ti vatvā puna isīnaṃ guṇe gāthāya vaṇṇento āha ‘‘sāmākaciṅgūlakacīnakāni cā’’ti.
২৪২. তত্থ সামাকাতি ধুনিত্ৰা ৰা সীসানি উচ্চিনিত্ৰা ৰা গয্হূপগা তিণধঞ্ঞজাতি। তথা চিঙ্গূলকা কণৰীরপুপ্ফসণ্ঠানসীসা হোন্তি। চীনকানীতি অটৰিপব্বতপাদেসু অরোপিতজাতা চীনমুগ্গা। পত্তপ্ফলন্তি যংকিঞ্চি হরিতপণ্ণং। মূলফলন্তি যংকিঞ্চি কন্দমূলং। গৰিপ্ফলন্তি যংকিঞ্চি রুক্খৰল্লিফলং। মূলগ্গহণেন ৰা কন্দমূলং, ফলগ্গহণেন রুক্খৰল্লিফলং, গৰিপ্ফলগ্গহণেন উদকে জাতসিঙ্ঘাতককসেরুকাদিফলং ৰেদিতব্বং। ধম্মেন লদ্ধন্তি দূতেয্যপহিণগমনাদিমিচ্ছাজীৰং পহায ৰনে উঞ্ছাচরিযায লদ্ধং। সতন্তি সন্তো অরিযা। অস্নমানাতি ভুঞ্জমানা। ন কামকামা অলিকং ভণন্তীতি তে এৰং অমমা অপরিগ্গহা এতানি সামাকাদীনি ভুঞ্জমানা ইসযো যথা ত্ৰং সাদুরসাদিকে কামে পত্থযন্তো আমগন্ধং ভুঞ্জন্তোযেৰ ‘‘নাহং, ব্রাহ্মণ, আমগন্ধং ভুঞ্জামী’’তি ভণন্তো অলিকং ভণসি, তথা ন কামকামা অলিকং ভণন্তি, কামে কামযন্তা মুসা ন ভণন্তীতি ইসীনং পসংসায ভগৰতো নিন্দং দীপেতি।
242. Tattha sāmākāti dhunitvā vā sīsāni uccinitvā vā gayhūpagā tiṇadhaññajāti. Tathā ciṅgūlakā kaṇavīrapupphasaṇṭhānasīsā honti. Cīnakānīti aṭavipabbatapādesu aropitajātā cīnamuggā. Pattapphalanti yaṃkiñci haritapaṇṇaṃ. Mūlaphalanti yaṃkiñci kandamūlaṃ. Gavipphalanti yaṃkiñci rukkhavalliphalaṃ. Mūlaggahaṇena vā kandamūlaṃ, phalaggahaṇena rukkhavalliphalaṃ, gavipphalaggahaṇena udake jātasiṅghātakakaserukādiphalaṃ veditabbaṃ. Dhammena laddhanti dūteyyapahiṇagamanādimicchājīvaṃ pahāya vane uñchācariyāya laddhaṃ. Satanti santo ariyā. Asnamānāti bhuñjamānā. Na kāmakāmā alikaṃ bhaṇantīti te evaṃ amamā apariggahā etāni sāmākādīni bhuñjamānā isayo yathā tvaṃ sādurasādike kāme patthayanto āmagandhaṃ bhuñjantoyeva ‘‘nāhaṃ, brāhmaṇa, āmagandhaṃ bhuñjāmī’’ti bhaṇanto alikaṃ bhaṇasi, tathā na kāmakāmā alikaṃ bhaṇanti, kāme kāmayantā musā na bhaṇantīti isīnaṃ pasaṃsāya bhagavato nindaṃ dīpeti.
২৪৩. এৰং ইসীনং পসংসাপদেসেন ভগৰন্তং নিন্দিত্ৰা ইদানি অত্তনা অধিপ্পেতং নিন্দাৰত্থুং দস্সেত্ৰা নিপ্পরিযাযেনেৰ ভগৰন্তং নিন্দন্তো আহ ‘‘যদস্নমানো’’তি তত্থ দ-কারো পদসন্ধিকরো। অযং পনত্থো – যং কিঞ্চিদেৰ সসমংসং ৰা তিত্তিরমংসং ৰা ধোৰনচ্ছেদনাদিনা পুব্বপরিকম্মেন সুকতং, পচনৰাসনাদিনা পচ্ছাপরিকম্মেন সুনিট্ঠিতং, ন মাতরা ন পিতরা, অপিচ খো পন ‘‘দক্খিণেয্যো অয’’ন্তি মঞ্ঞমানেহি ধম্মকামেহি পরেহি দিন্নং, সক্কারকরণেন পযতং পণীতমলঙ্কতং, উত্তমরসতায ওজৰন্ততায থামবলভরণসমত্থতায চ পণীতং অস্নমানো আহারযমানো, ন কেৰলঞ্চ যংকিঞ্চি মংসমেৰ, অপিচ খো পন ইদম্পি সালীনমন্নং ৰিচিতকাল়কং সালিতণ্ডুলোদনং পরিভুঞ্জমানো সো ভুঞ্জসি, কস্সপ, আমগন্ধং, সো ত্ৰং যংকিঞ্চি মংসং ভুঞ্জমানো ইদঞ্চ সালীনমন্নং পরিভুঞ্জমানো ভুঞ্জসি, কস্সপ, আমগন্ধন্তি ভগৰন্তং গোত্তেন আলপতি।
243. Evaṃ isīnaṃ pasaṃsāpadesena bhagavantaṃ ninditvā idāni attanā adhippetaṃ nindāvatthuṃ dassetvā nippariyāyeneva bhagavantaṃ nindanto āha ‘‘yadasnamāno’’ti tattha da-kāro padasandhikaro. Ayaṃ panattho – yaṃ kiñcideva sasamaṃsaṃ vā tittiramaṃsaṃ vā dhovanacchedanādinā pubbaparikammena sukataṃ, pacanavāsanādinā pacchāparikammena suniṭṭhitaṃ, na mātarā na pitarā, apica kho pana ‘‘dakkhiṇeyyo aya’’nti maññamānehi dhammakāmehi parehi dinnaṃ, sakkārakaraṇena payataṃ paṇītamalaṅkataṃ, uttamarasatāya ojavantatāya thāmabalabharaṇasamatthatāya ca paṇītaṃ asnamāno āhārayamāno, na kevalañca yaṃkiñci maṃsameva, apica kho pana idampi sālīnamannaṃ vicitakāḷakaṃ sālitaṇḍulodanaṃ paribhuñjamāno so bhuñjasi, kassapa, āmagandhaṃ, so tvaṃ yaṃkiñci maṃsaṃ bhuñjamāno idañca sālīnamannaṃ paribhuñjamāno bhuñjasi, kassapa, āmagandhanti bhagavantaṃ gottena ālapati.
২৪৪. এৰং আহারতো ভগৰন্তং নিন্দিত্ৰা ইদানি মুসাৰাদং আরোপেত্ৰা নিন্দন্তো আহ ‘‘ন আমগন্ধো…পে॰… সুসঙ্খতেহী’’তি। তস্সত্থো – পুব্বে মযা পুচ্ছিতো সমানো ‘‘ন আমগন্ধো মম কপ্পতী’’তি ইচ্চেৰ ত্ৰং ভাসসি, এৰং একংসেনেৰ ত্ৰং ভাসসি ব্রহ্মবন্ধু ব্রাহ্মণগুণৰিরহিতজাতিমত্তব্রাহ্মণাতি পরিভাসন্তো ভণতি। সালীনমন্নন্তি সালিতণ্ডুলোদনং। পরিভুঞ্জমানোতি ভুঞ্জমানো। সকুন্তমংসেহি সুসঙ্খতেহীতি তদা ভগৰতো অভিহটং সকুণমংসং নিদ্দিসন্তো ভণতি।
244. Evaṃ āhārato bhagavantaṃ ninditvā idāni musāvādaṃ āropetvā nindanto āha ‘‘na āmagandho…pe… susaṅkhatehī’’ti. Tassattho – pubbe mayā pucchito samāno ‘‘na āmagandho mama kappatī’’ti icceva tvaṃ bhāsasi, evaṃ ekaṃseneva tvaṃ bhāsasi brahmabandhu brāhmaṇaguṇavirahitajātimattabrāhmaṇāti paribhāsanto bhaṇati. Sālīnamannanti sālitaṇḍulodanaṃ. Paribhuñjamānoti bhuñjamāno. Sakuntamaṃsehi susaṅkhatehīti tadā bhagavato abhihaṭaṃ sakuṇamaṃsaṃ niddisanto bhaṇati.
এৰং ভণন্তো এৰ চ ভগৰতো হেট্ঠা পাদতলা পভুতি যাৰ উপরি কেসগ্গা সরীরমুল্লোকেন্তো দ্ৰত্তিংসৰরলক্খণাসীতিঅনুব্যঞ্জনসম্পদং ব্যামপ্পভাপরিক্খেপঞ্চ দিস্ৰা ‘‘এৰরূপো মহাপুরিসলক্খণাদিপটিমণ্ডিতকাযো ন মুসা ভণিতুং অরহতি। অযং হিস্স ভৰন্তরেপি সচ্চৰাচানিস্সন্দেনেৰ উণ্ণা ভমুকন্তরে জাতা ওদাতা মুদু তূলসন্নিভা, একেকানি চ লোমকূপেসু লোমানি। স্ৰাযং কথমিদানি মুসা ভণিস্সতি। অদ্ধা অঞ্ঞো ইমস্স আমগন্ধো ভৰিস্সতি, যং সন্ধায এতদৰোচ – ‘নাহং, ব্রাহ্মণ, আমগন্ধং ভুঞ্জামী’তি, যংনূনাহং এতং পুচ্ছেয্য’’ন্তি চিন্তেত্ৰা সঞ্জাতবহুমানো গোত্তেনেৰ আলপন্তো ইমং গাথাসেসং আহ –
Evaṃ bhaṇanto eva ca bhagavato heṭṭhā pādatalā pabhuti yāva upari kesaggā sarīramullokento dvattiṃsavaralakkhaṇāsītianubyañjanasampadaṃ byāmappabhāparikkhepañca disvā ‘‘evarūpo mahāpurisalakkhaṇādipaṭimaṇḍitakāyo na musā bhaṇituṃ arahati. Ayaṃ hissa bhavantarepi saccavācānissandeneva uṇṇā bhamukantare jātā odātā mudu tūlasannibhā, ekekāni ca lomakūpesu lomāni. Svāyaṃ kathamidāni musā bhaṇissati. Addhā añño imassa āmagandho bhavissati, yaṃ sandhāya etadavoca – ‘nāhaṃ, brāhmaṇa, āmagandhaṃ bhuñjāmī’ti, yaṃnūnāhaṃ etaṃ puccheyya’’nti cintetvā sañjātabahumāno gotteneva ālapanto imaṃ gāthāsesaṃ āha –
‘‘পুচ্ছামি তং কস্সপ এতমত্থং, কথংপকারো তৰ আমগন্ধো’’তি॥
‘‘Pucchāmi taṃ kassapa etamatthaṃ, kathaṃpakāro tava āmagandho’’ti.
২৪৫. অথস্স ভগৰা আমগন্ধং ৰিস্সজ্জেতুং ‘‘পাণাতিপাতো’’তি এৰমাদিমাহ। তত্থ পাণাতিপাতোতি পাণৰধো। ৰধছেদবন্ধনন্তি এত্থ সত্তানং দণ্ডাদীহি আকোটনং ৰধো, হত্থপাদাদীনং ছেদনং ছেদো, রজ্জুআদীহি বন্ধো বন্ধনং। থেয্যং মুসাৰাদোতি থেয্যঞ্চ মুসাৰাদো চ। নিকতীতি ‘‘দস্সামি, করিস্সামী’’তিআদিনা নযেন আসং উপ্পাদেত্ৰা নিরাসাকরণং। ৰঞ্চনানীতি অসুৰণ্ণং সুৰণ্ণন্তি গাহাপনাদীনি। অজ্ঝেনকুত্তন্তি নিরত্থকমনেকগন্থপরিযাপুণনং। পরদারসেৰনাতি পরপরিগ্গহিতাসু চারিত্তাপজ্জনং। এসামগন্ধো ন হি মংসভোজনন্তি এস পাণাতিপাতাদিঅকুসলধম্মসমুদাচারো আমগন্ধো ৰিস্সগন্ধো কুণপগন্ধো। কিং কারণা? অমনুঞ্ঞত্তা কিলেসঅসুচিমিস্সকত্তা সব্ভি জিগুচ্ছিতত্তা পরমদুগ্গন্ধভাৰাৰহত্তা চ। যে হি উস্সন্নকিলেসা সত্তা, তে তেহি অতিদুগ্গন্ধা হোন্তি, নিক্কিলেসানং মতসরীরম্পি দুগ্গন্ধং ন হোতি, তস্মা এসামগন্ধো। মংসভোজনং পন অদিট্ঠমসুতমপরিসঙ্কিতঞ্চ অনৰজ্জং, তস্মা ন হি মংসভোজনং আমগন্ধোতি।
245. Athassa bhagavā āmagandhaṃ vissajjetuṃ ‘‘pāṇātipāto’’ti evamādimāha. Tattha pāṇātipātoti pāṇavadho. Vadhachedabandhananti ettha sattānaṃ daṇḍādīhi ākoṭanaṃ vadho, hatthapādādīnaṃ chedanaṃ chedo, rajjuādīhi bandho bandhanaṃ. Theyyaṃ musāvādoti theyyañca musāvādo ca. Nikatīti ‘‘dassāmi, karissāmī’’tiādinā nayena āsaṃ uppādetvā nirāsākaraṇaṃ. Vañcanānīti asuvaṇṇaṃ suvaṇṇanti gāhāpanādīni. Ajjhenakuttanti niratthakamanekaganthapariyāpuṇanaṃ. Paradārasevanāti parapariggahitāsu cārittāpajjanaṃ. Esāmagandho na hi maṃsabhojananti esa pāṇātipātādiakusaladhammasamudācāro āmagandho vissagandho kuṇapagandho. Kiṃ kāraṇā? Amanuññattā kilesaasucimissakattā sabbhi jigucchitattā paramaduggandhabhāvāvahattā ca. Ye hi ussannakilesā sattā, te tehi atiduggandhā honti, nikkilesānaṃ matasarīrampi duggandhaṃ na hoti, tasmā esāmagandho. Maṃsabhojanaṃ pana adiṭṭhamasutamaparisaṅkitañca anavajjaṃ, tasmā na hi maṃsabhojanaṃ āmagandhoti.
২৪৬. এৰং ধম্মাধিট্ঠানায দেসনায একেন নযেন আমগন্ধং ৰিস্সজ্জেত্ৰা ইদানি যস্মা তে তে সত্তা তেহি তেহি আমগন্ধেহি সমন্নাগতা, ন একো এৰ সব্বেহি, ন চ সব্বে একেনেৰ, তস্মা নেসং তে তে আমগন্ধে পকাসেতুং ‘‘যে ইধ কামেসু অসঞ্ঞতা জনা’’তিআদিনা নযেন পুগ্গলাধিট্ঠানায তাৰ দেসনায আমগন্ধে ৰিস্সজ্জেন্তো দ্ৰে গাথাযো অভাসি।
246. Evaṃ dhammādhiṭṭhānāya desanāya ekena nayena āmagandhaṃ vissajjetvā idāni yasmā te te sattā tehi tehi āmagandhehi samannāgatā, na eko eva sabbehi, na ca sabbe ekeneva, tasmā nesaṃ te te āmagandhe pakāsetuṃ ‘‘ye idha kāmesu asaññatā janā’’tiādinā nayena puggalādhiṭṭhānāya tāva desanāya āmagandhe vissajjento dve gāthāyo abhāsi.
তত্থ যে ইধ কামেসু অসঞ্ঞতা জনাতি যে কেচি ইধ লোকে কামপটিসেৰনসঙ্খাতেসু কামেসু মাতিমাতুচ্ছাদীসুপি মরিযাদাৰিরহেন ভিন্নসংৰরতায অসংযতা পুথুজ্জনা। রসেসু গিদ্ধাতি জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যেসু রসেসু গিদ্ধা গধিতা মুচ্ছিতা অজ্ঝোসন্না অনাদীনৰদস্সাৰিনো অনিস্সরণপঞ্ঞা রসে পরিভুঞ্জন্তি। অসুচিভাৰমস্সিতাতি তায রসগিদ্ধিযা রসপটিলাভত্থায নানপ্পকারমিচ্ছাজীৰসঙ্খাতঅসুচিভাৰমিস্সিতা। নত্থিকদিট্ঠীতি ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিদসৰত্থুকমিচ্ছাদিট্ঠিসমন্নাগতা। ৰিসমাতি ৰিসমেন কাযকম্মাদিনা সমন্নাগতা। দুরন্নযাতি দুৰিঞ্ঞাপযা সন্দিট্ঠিপরামাসীআধানগ্গাহীদুপ্পটিনিস্সগ্গিতাসমন্নাগতা। এসামগন্ধোতি এস এতায গাথায পুগ্গলে অধিট্ঠায নিদ্দিট্ঠো ‘‘কামেসু অসংযততা রসগিদ্ধতা আজীৰৰিপত্তিনত্থিকদিট্ঠিকাযদুচ্চরিতাদিৰিসমতা দুরন্নযভাৰতা’’তি অপরোপি পুব্বে ৰুত্তেনেৰত্থেন ছব্বিধো আমগন্ধো ৰেদিতব্বো। ন হি মংসভোজনন্তি মংসভোজনং পন যথাৰুত্তেনেৰত্থেন ন আমগন্ধোতি।
Tattha ye idha kāmesu asaññatā janāti ye keci idha loke kāmapaṭisevanasaṅkhātesu kāmesu mātimātucchādīsupi mariyādāvirahena bhinnasaṃvaratāya asaṃyatā puthujjanā. Rasesu giddhāti jivhāviññeyyesu rasesu giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā anādīnavadassāvino anissaraṇapaññā rase paribhuñjanti. Asucibhāvamassitāti tāya rasagiddhiyā rasapaṭilābhatthāya nānappakāramicchājīvasaṅkhātaasucibhāvamissitā. Natthikadiṭṭhīti ‘‘natthi dinna’’ntiādidasavatthukamicchādiṭṭhisamannāgatā. Visamāti visamena kāyakammādinā samannāgatā. Durannayāti duviññāpayā sandiṭṭhiparāmāsīādhānaggāhīduppaṭinissaggitāsamannāgatā. Esāmagandhoti esa etāya gāthāya puggale adhiṭṭhāya niddiṭṭho ‘‘kāmesu asaṃyatatā rasagiddhatā ājīvavipattinatthikadiṭṭhikāyaduccaritādivisamatā durannayabhāvatā’’ti aparopi pubbe vuttenevatthena chabbidho āmagandho veditabbo. Na hi maṃsabhojananti maṃsabhojanaṃ pana yathāvuttenevatthena na āmagandhoti.
২৪৭. দুতিযগাথাযপি যে লূখসাতি যে লূখা নিরসা, অত্তকিলমথানুযুত্তাতি অত্থো। দারুণাতি কক্খল়া দোৰচস্সতাযুত্তা। পিট্ঠিমংসিকাতি পুরতো মধুরং ভণিত্ৰা পরম্মুখে অৰণ্ণভাসিনো । এতে হি অভিমুখং ওলোকেতুমসক্কোন্তা পরম্মুখানং পিট্ঠিমংসখাদকা ৰিয হোন্তি, তেন ‘‘পিট্ঠিমংসিকা’’তি ৰুচ্চন্তি। মিত্তদ্দুনোতি মিত্তদূহকা, দারধনজীৰিতেসু ৰিস্সাসমাপন্নানং মিত্তানং তত্থ মিচ্ছাপটিপজ্জনকাতি ৰুত্তং হোতি। নিক্করুণাতি করুণাৰিরহিতা সত্তানং অনত্থকামা। অতিমানিনোতি ‘‘ইধেকচ্চো জাতিযা ৰা…পে॰… অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন ৰত্থুনা পরে অতিমঞ্ঞতি, যো এৰরূপো মানো কেতুকম্যতা চিত্তস্সা’’তি (ৰিভ॰ ৮৮০) এৰং ৰুত্তেন অতিমানেন সমন্নাগতা। অদানসীলাতি অদানপকতিকা, অদানাধিমুত্তা অসংৰিভাগরতাতি অত্থো। ন চ দেন্তি কস্সচীতি তায চ পন অদানসীলতায যাচিতাপি সন্তা কস্সচি কিঞ্চি ন দেন্তি, অদিন্নপুব্বককুলে মনুস্সসদিসা নিজ্ঝামতণ্হিকপেতপরাযণা হোন্তি। কেচি পন ‘‘আদানসীলা’’তিপি পঠন্তি, কেৰলং গহণসীলা, কস্সচি পন কিঞ্চি ন দেন্তীতি। এসামগন্ধো ন হি মংসভোজনন্তি এস এতায গাথায পুগ্গলে অধিট্ঠায নিদ্দিট্ঠো ‘‘লূখতা, দারুণতা , পিট্ঠিমংসিকতা, মিত্তদূভিতা, নিক্করুণতা, অতিমানিতা, অদানসীলতা, অদান’’ন্তি অপরোপি পুব্বে ৰুত্তেনেৰত্থেন অট্ঠৰিধো আমগন্ধো ৰেদিতব্বো, ন হি মংসভোজনন্তি।
247. Dutiyagāthāyapi ye lūkhasāti ye lūkhā nirasā, attakilamathānuyuttāti attho. Dāruṇāti kakkhaḷā dovacassatāyuttā. Piṭṭhimaṃsikāti purato madhuraṃ bhaṇitvā parammukhe avaṇṇabhāsino . Ete hi abhimukhaṃ oloketumasakkontā parammukhānaṃ piṭṭhimaṃsakhādakā viya honti, tena ‘‘piṭṭhimaṃsikā’’ti vuccanti. Mittaddunoti mittadūhakā, dāradhanajīvitesu vissāsamāpannānaṃ mittānaṃ tattha micchāpaṭipajjanakāti vuttaṃ hoti. Nikkaruṇāti karuṇāvirahitā sattānaṃ anatthakāmā. Atimāninoti ‘‘idhekacco jātiyā vā…pe… aññataraññatarena vatthunā pare atimaññati, yo evarūpo māno ketukamyatā cittassā’’ti (vibha. 880) evaṃ vuttena atimānena samannāgatā. Adānasīlāti adānapakatikā, adānādhimuttā asaṃvibhāgaratāti attho. Na ca denti kassacīti tāya ca pana adānasīlatāya yācitāpi santā kassaci kiñci na denti, adinnapubbakakule manussasadisā nijjhāmataṇhikapetaparāyaṇā honti. Keci pana ‘‘ādānasīlā’’tipi paṭhanti, kevalaṃ gahaṇasīlā, kassaci pana kiñci na dentīti. Esāmagandho na hi maṃsabhojananti esa etāya gāthāya puggale adhiṭṭhāya niddiṭṭho ‘‘lūkhatā, dāruṇatā , piṭṭhimaṃsikatā, mittadūbhitā, nikkaruṇatā, atimānitā, adānasīlatā, adāna’’nti aparopi pubbe vuttenevatthena aṭṭhavidho āmagandho veditabbo, na hi maṃsabhojananti.
২৪৮. এৰং পুগ্গলাধিট্ঠানায দেসনায দ্ৰে গাথাযো ৰত্ৰা পুন তস্স তাপসস্স আসযানুপরিৰত্তনং ৰিদিত্ৰা ধম্মাধিট্ঠানাযেৰ দেসনায একং গাথং অভাসি। তত্থ কোধো উরগসুত্তে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো। মদোতি ‘‘জাতিমদো, গোত্তমদো, আরোগ্যমদো’’তিআদিনা (ৰিভ॰ ৮৩২) নযেন ৰিভঙ্গে ৰুত্তপ্পভেদো চিত্তস্স মজ্জনভাৰো। থম্ভোতি থদ্ধভাৰো। পচ্চুপট্ঠাপনাতি পচ্চনীকট্ঠাপনা, ধম্মেন নযেন ৰুত্তস্স পটিৰিরুজ্ঝিত্ৰা ঠানং। মাযাতি ‘‘ইধেকচ্চো কাযেন দুচ্চরিতং চরিত্ৰা’’তিআদিনা (ৰিভ॰ ৮৯৪) নযেন ৰিভঙ্গে ৰিভত্তা কতপাপপটিচ্ছাদনতা। উসূযাতি পরলাভসক্কারাদীসু ইস্সা। ভস্সসমুস্সযোতি সমুস্সিতং ভস্সং, অত্তুক্কংসনতাতি ৰুত্তং হোতি। মানাতিমানোতি ‘‘ইধেকচ্চো জাতিযা ৰা…পে॰… অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন ৰত্থুনা পুব্বকালং পরেহি সদিসং অত্তানং দহতি, অপরকালং অত্তানং সেয্যং দহতি, পরে হীনে দহতি, যো এৰরূপো মানো…পে॰… কেতুকম্যতা চিত্তস্সা’’তি (ৰিভ॰ ৮৮০) ৰিভঙ্গে ৰিভত্তো। অসব্ভি সন্থৰোতি অসপ্পুরিসেহি সন্থৰো। এসামগন্ধো ন হি মংসভোজনন্তি এস কোধাদি নৰৰিধো অকুসলরাসি পুব্বে ৰুত্তেনেৰত্থেন আমগন্ধোতি ৰেদিতব্বো, ন হি মংসভোজনন্তি।
248. Evaṃ puggalādhiṭṭhānāya desanāya dve gāthāyo vatvā puna tassa tāpasassa āsayānuparivattanaṃ viditvā dhammādhiṭṭhānāyeva desanāya ekaṃ gāthaṃ abhāsi. Tattha kodho uragasutte vuttanayeneva veditabbo. Madoti ‘‘jātimado, gottamado, ārogyamado’’tiādinā (vibha. 832) nayena vibhaṅge vuttappabhedo cittassa majjanabhāvo. Thambhoti thaddhabhāvo. Paccupaṭṭhāpanāti paccanīkaṭṭhāpanā, dhammena nayena vuttassa paṭivirujjhitvā ṭhānaṃ. Māyāti ‘‘idhekacco kāyena duccaritaṃ caritvā’’tiādinā (vibha. 894) nayena vibhaṅge vibhattā katapāpapaṭicchādanatā. Usūyāti paralābhasakkārādīsu issā. Bhassasamussayoti samussitaṃ bhassaṃ, attukkaṃsanatāti vuttaṃ hoti. Mānātimānoti ‘‘idhekacco jātiyā vā…pe… aññataraññatarena vatthunā pubbakālaṃ parehi sadisaṃ attānaṃ dahati, aparakālaṃ attānaṃ seyyaṃ dahati, pare hīne dahati, yo evarūpo māno…pe… ketukamyatā cittassā’’ti (vibha. 880) vibhaṅge vibhatto. Asabbhi santhavoti asappurisehi santhavo. Esāmagandho na hi maṃsabhojananti esa kodhādi navavidho akusalarāsi pubbe vuttenevatthena āmagandhoti veditabbo, na hi maṃsabhojananti.
২৪৯. এৰং ধম্মাধিট্ঠানায দেসনায নৰৰিধং আমগন্ধং দস্সেত্ৰা পুনপি পুব্বে ৰুত্তনযেনেৰ পুগ্গলাধিট্ঠানায দেসনায আমগন্ধে ৰিস্সজ্জেন্তো তিস্সো গাথাযো অভাসি। তত্থ যে পাপসীলাতি যে পাপসমাচারতায ‘‘পাপসীলা’’তি লোকে পাকটা। ইণঘাতসূচকাতি ৰসলসুত্তে ৰুত্তনযেন ইণং গহেত্ৰা তস্স অপ্পদানেন ইণঘাতা, পেসুঞ্ঞেন সূচকা চ। ৰোহারকূটা ইধ পাটিরূপিকাতি ধম্মট্টট্ঠানে ঠিতা লঞ্জং গহেত্ৰা সামিকে পরাজেন্তা কূটেন ৰোহারেন সমন্নাগতত্তা ৰোহারকূটা, ধম্মট্ঠপটিরূপকত্তা পাটিরূপিকা। অথ ৰা ইধাতি সাসনে। পাটিরূপিকাতি দুস্সীলা। তে হি যস্মা নেসং ইরিযাপথসম্পদাদীহি সীলৰন্তপটিরূপং অত্থি, তস্মা পটিরূপা, পটিরূপা এৰ পাটিরূপিকা। নরাধমা যেধ করোন্তি কিব্বিসন্তি যে ইধ লোকে নরাধমা মাতাপিতূসু বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধাদীসু চ মিচ্ছাপটিপত্তিসঞ্ঞিতং কিব্বিসং করোন্তি। এসামগন্ধো ন হি মংসভোজনন্তি এস এতায গাথায পুগ্গলে অধিট্ঠায নিদ্দিট্ঠো ‘‘পাপসীলতা, ইণঘাততা, সূচকতা, ৰোহারকূটতা, পাটিরূপিকতা, কিব্বিসকারিতা’’তি অপরোপি পুব্বে ৰুত্তেনেৰত্থেন ছব্বিধো আমগন্ধো ৰেদিতব্বো, ন হি মংসভোজনন্তি।
249. Evaṃ dhammādhiṭṭhānāya desanāya navavidhaṃ āmagandhaṃ dassetvā punapi pubbe vuttanayeneva puggalādhiṭṭhānāya desanāya āmagandhe vissajjento tisso gāthāyo abhāsi. Tattha yepāpasīlāti ye pāpasamācāratāya ‘‘pāpasīlā’’ti loke pākaṭā. Iṇaghātasūcakāti vasalasutte vuttanayena iṇaṃ gahetvā tassa appadānena iṇaghātā, pesuññena sūcakā ca. Vohārakūṭā idha pāṭirūpikāti dhammaṭṭaṭṭhāne ṭhitā lañjaṃ gahetvā sāmike parājentā kūṭena vohārena samannāgatattā vohārakūṭā, dhammaṭṭhapaṭirūpakattā pāṭirūpikā. Atha vā idhāti sāsane. Pāṭirūpikāti dussīlā. Te hi yasmā nesaṃ iriyāpathasampadādīhi sīlavantapaṭirūpaṃ atthi, tasmā paṭirūpā, paṭirūpā eva pāṭirūpikā. Narādhamā yedha karonti kibbisanti ye idha loke narādhamā mātāpitūsu buddhapaccekabuddhādīsu ca micchāpaṭipattisaññitaṃ kibbisaṃ karonti. Esāmagandho na hi maṃsabhojananti esa etāya gāthāya puggale adhiṭṭhāya niddiṭṭho ‘‘pāpasīlatā, iṇaghātatā, sūcakatā, vohārakūṭatā, pāṭirūpikatā, kibbisakāritā’’ti aparopi pubbe vuttenevatthena chabbidho āmagandho veditabbo, na hi maṃsabhojananti.
২৫০. যে ইধ পাণেসু অসঞ্ঞতা জনাতি যে জনা ইধলোকে পাণেসু যথাকামচারিতায সতম্পি সহস্সম্পি মারেত্ৰা অনুদ্দযামত্তস্সাপি অকরণেন অসংযতা। পরেসমাদায ৰিহেসমুয্যুতাতি পরেসং সন্তকং আদায ধনং ৰা জীৰিতং ৰা ততো ‘‘মা এৰং করোথা’’তি যাচন্তানং ৰা নিৰারেন্তানং ৰা পাণিলেড্ডুদণ্ডাদীহি ৰিহেসং উয্যুতা। পরে ৰা সত্তে সমাদায ‘‘অজ্জ দস, অজ্জ ৰীস’’ন্তি এৰং সমাদিযিত্ৰা তেসং ৰধবন্ধনাদীহি ৰিহেসমুয্যুতা। দুস্সীললুদ্দাতি নিস্সীলা চ দুরাচারত্তা , লুদ্দা চ কুরূরকম্মন্তা লোহিতপাণিতায, মচ্ছঘাতকমিগবন্ধকসাকুণিকাদযো ইধাধিপ্পেতা। ফরুসাতি ফরুসৰাচা। অনাদরাতি ‘‘ইদানি ন করিস্সাম, ৰিরমিস্সাম এৰরূপা’’তি এৰং আদরৰিরহিতা । এসামগন্ধো ন হি মংসভোজনন্তি এস এতায গাথায পুগ্গলে অধিট্ঠায নিদ্দিট্ঠো ‘‘পাণাতিপাতো ৰধছেদবন্ধন’’ন্তিআদিনা নযেন পুব্বে ৰুত্তো চ অৰুত্তো চ ‘‘পাণেসু অসংযততা পরেসং ৰিহেসতা দুস্সীলতা লুদ্দতা ফরুসতা অনাদরো’’তি ছব্বিধো আমগন্ধো ৰেদিতব্বো, ন হি মংসভোজনন্তি। পুব্বে ৰুত্তম্পি হি সোতূনং সোতুকামতায অৰধারণতায দল়্হীকরণতাযাতি এৰমাদীহি কারণেহি পুন ৰুচ্চতি। তেনেৰ চ পরতো ৰক্খতি ‘‘ইচ্চেতমত্থং ভগৰা পুনপ্পুনং, অক্খাসি নং ৰেদযি মন্তপারগূ’’তি।
250.Ye idha pāṇesu asaññatā janāti ye janā idhaloke pāṇesu yathākāmacāritāya satampi sahassampi māretvā anuddayāmattassāpi akaraṇena asaṃyatā. Paresamādāya vihesamuyyutāti paresaṃ santakaṃ ādāya dhanaṃ vā jīvitaṃ vā tato ‘‘mā evaṃ karothā’’ti yācantānaṃ vā nivārentānaṃ vā pāṇileḍḍudaṇḍādīhi vihesaṃ uyyutā. Pare vā satte samādāya ‘‘ajja dasa, ajja vīsa’’nti evaṃ samādiyitvā tesaṃ vadhabandhanādīhi vihesamuyyutā. Dussīlaluddāti nissīlā ca durācārattā , luddā ca kurūrakammantā lohitapāṇitāya, macchaghātakamigabandhakasākuṇikādayo idhādhippetā. Pharusāti pharusavācā. Anādarāti ‘‘idāni na karissāma, viramissāma evarūpā’’ti evaṃ ādaravirahitā . Esāmagandho na hi maṃsabhojananti esa etāya gāthāya puggale adhiṭṭhāya niddiṭṭho ‘‘pāṇātipāto vadhachedabandhana’’ntiādinā nayena pubbe vutto ca avutto ca ‘‘pāṇesu asaṃyatatā paresaṃ vihesatā dussīlatā luddatā pharusatā anādaro’’ti chabbidho āmagandho veditabbo, na hi maṃsabhojananti. Pubbe vuttampi hi sotūnaṃ sotukāmatāya avadhāraṇatāya daḷhīkaraṇatāyāti evamādīhi kāraṇehi puna vuccati. Teneva ca parato vakkhati ‘‘iccetamatthaṃ bhagavā punappunaṃ, akkhāsi naṃ vedayi mantapāragū’’ti.
২৫১. এতেসু গিদ্ধা ৰিরুদ্ধাতিপাতিনোতি এতেসু পাণেসু গেধেন গিদ্ধা, দোসেন ৰিরুদ্ধা, মোহেন আদীনৰং অপস্সন্তা পুনপ্পুনং অজ্ঝাচারপ্পত্তিযা অতিপাতিনো, এতেসু ৰা ‘‘পাণাতিপাতো ৰধছেদবন্ধন’’ন্তিআদিনা নযেন ৰুত্তেসু পাপকম্মেসু যথাসম্ভৰং যে গেধৰিরোধাতিপাতসঙ্খাতা রাগদোসমোহা, তেহি গিদ্ধা ৰিরুদ্ধা অতিপাতিনো চ। নিচ্চুয্যুতাতি অকুসলকরণে নিচ্চং উয্যুতা, কদাচি পটিসঙ্খায অপ্পটিৰিরতা। পেচ্চাতি অস্মা লোকা পরং গন্ত্ৰা। তমং ৰজন্তি যে, পতন্তি সত্তা নিরযং অৰংসিরাতি যে লোকন্তরিকন্ধকারসঙ্খাতং নীচকুলতাদিভেদং ৰা তমং ৰজন্তি, যে চ পতন্তি সত্তা অৰীচিআদিভেদং নিরযং অৰংসিরা অধোগতসীসা। এসামগন্ধোতি তেসং সত্তানং তমৰজননিরযপতনহেতু এস গেধৰিরোধাতিপাতভেদো সব্বামগন্ধমূলভূতো যথাৰুত্তেনত্থেন তিৰিধো আমগন্ধো। ন হি মংসভোজনন্তি মংসভোজনং পন ন আমগন্ধোতি।
251.Etesu giddhā viruddhātipātinoti etesu pāṇesu gedhena giddhā, dosena viruddhā, mohena ādīnavaṃ apassantā punappunaṃ ajjhācārappattiyā atipātino, etesu vā ‘‘pāṇātipāto vadhachedabandhana’’ntiādinā nayena vuttesu pāpakammesu yathāsambhavaṃ ye gedhavirodhātipātasaṅkhātā rāgadosamohā, tehi giddhā viruddhā atipātino ca. Niccuyyutāti akusalakaraṇe niccaṃ uyyutā, kadāci paṭisaṅkhāya appaṭiviratā. Peccāti asmā lokā paraṃ gantvā. Tamaṃ vajanti ye, patanti sattā nirayaṃ avaṃsirāti ye lokantarikandhakārasaṅkhātaṃ nīcakulatādibhedaṃ vā tamaṃ vajanti, ye ca patanti sattā avīciādibhedaṃ nirayaṃ avaṃsirā adhogatasīsā. Esāmagandhoti tesaṃ sattānaṃ tamavajananirayapatanahetu esa gedhavirodhātipātabhedo sabbāmagandhamūlabhūto yathāvuttenatthena tividho āmagandho. Na hi maṃsabhojananti maṃsabhojanaṃ pana na āmagandhoti.
২৫২. এৰং ভগৰা পরমত্থতো আমগন্ধং ৰিস্সজ্জেত্ৰা দুগ্গতিমগ্গভাৰঞ্চস্স পকাসেত্ৰা ইদানি যস্মিং মচ্ছমংসভোজনে তাপসো আমগন্ধসঞ্ঞী দুগ্গতিমগ্গসঞ্ঞী চ হুত্ৰা তস্স অভোজনেন সুদ্ধিকামো হুত্ৰা তং ন ভুঞ্জতি, তস্স চ অঞ্ঞস্স চ তথাৰিধস্স সোধেতুং অসমত্থভাৰং দস্সেন্তো ‘‘ন মচ্ছমংস’’ন্তি ইমং ছপ্পদং গাথমাহ। তত্থ সব্বপদানি অন্তিমপাদেন যোজেতব্বানি – ন মচ্ছমংসং সোধেতি মচ্চং অৰিতিণ্ণকঙ্খং, ন আহুতিযঞ্ঞমুতূপসেৰনা সোধেতি মচ্চং অৰিতিণ্ণকঙ্খন্তি এৰং। এত্থ চ ন মচ্ছমংসন্তি অখাদিযমানং মচ্ছমংসং ন সোধেতি, তথা অনাসকত্তন্তি এৰং পোরাণা ৰণ্ণেন্তি। এৰং পন সুন্দরতরং সিযা ‘‘ন মচ্ছমংসানং অনাসকত্তং ন মচ্ছমংসানানাসকত্তং, মচ্ছমংসানং অনাসকত্তং ন সোধেতি, মচ্চ’’ন্তি অথাপি সিযা, এৰং সন্তে অনাসকত্তং ওহীযতীতি? তঞ্চ ন, অমরতপেন সঙ্গহিতত্তা। ‘‘যে ৰাপি লোকে অমরা বহূ তপা’’তি এত্থ হি সব্বোপি ৰুত্তাৰসেসো অত্তকিলমথো সঙ্গহং গচ্ছতীতি। নগ্গিযন্তি অচেলকত্তং। মুণ্ডিযন্তি মুণ্ডভাৰো। জটাজল্লন্তি জটা চ রজোজল্লঞ্চ। খরাজিনানীতি খরানি অজিনচম্মানি। অগ্গিহুত্তস্সুপসেৰনাতি অগ্গিপারিচারিযা। অমরাতি অমরভাৰপত্থনতায পৰত্তকাযকিলেসা। বহূতি উক্কুটিকপ্পধানাদিভেদতো অনেকে। তপাতি সরীরসন্তাপা। মন্তাতি ৰেদা। আহুতীতি অগ্গিহোমকম্মং। যঞ্ঞমুতূপসেৰনাতি অস্সমেধাদিযঞ্ঞা চ উতূপসেৰনা চ। উতূপসেৰনা নাম গিম্হে আতপট্ঠানসেৰনা, ৰস্সে রুক্খমূলসেৰনা, হেমন্তে জলপ্পৰেসসেৰনা। ন সোধেন্তি মচ্চং অৰিতিণ্ণকঙ্খন্তি কিলেসসুদ্ধিযা ৰা ভৰসুদ্ধিযা ৰা অৰিতিণ্ণৰিচিকিচ্ছং মচ্চং ন সোধেন্তি। কঙ্খামলে হি সতি ন ৰিসুদ্ধো হোতি, ত্ৰঞ্চ সকঙ্খোযেৰাতি। এত্থ চ ‘‘অৰিতিণ্ণকঙ্খ’’ন্তি এতং ‘‘ন মচ্ছমংস’’ন্তিআদীনি সুত্ৰা ‘‘কিং নু খো মচ্ছমংসানং অভোজনাদিনা সিযা ৰিসুদ্ধিমগ্গো’’তি তাপসস্স কঙ্খায উপ্পন্নায ভগৰতা ৰুত্তং সিযাতি নো অধিপ্পাযো। যা চস্স ‘‘সো মচ্ছমংসং ভুঞ্জতী’’তি সুত্ৰাৰ বুদ্ধে কঙ্খা উপ্পন্না, তং সন্ধাযেতং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং।
252. Evaṃ bhagavā paramatthato āmagandhaṃ vissajjetvā duggatimaggabhāvañcassa pakāsetvā idāni yasmiṃ macchamaṃsabhojane tāpaso āmagandhasaññī duggatimaggasaññī ca hutvā tassa abhojanena suddhikāmo hutvā taṃ na bhuñjati, tassa ca aññassa ca tathāvidhassa sodhetuṃ asamatthabhāvaṃ dassento ‘‘na macchamaṃsa’’nti imaṃ chappadaṃ gāthamāha. Tattha sabbapadāni antimapādena yojetabbāni – na macchamaṃsaṃ sodheti maccaṃ avitiṇṇakaṅkhaṃ, na āhutiyaññamutūpasevanā sodheti maccaṃ avitiṇṇakaṅkhanti evaṃ. Ettha ca na macchamaṃsanti akhādiyamānaṃ macchamaṃsaṃ na sodheti, tathā anāsakattanti evaṃ porāṇā vaṇṇenti. Evaṃ pana sundarataraṃ siyā ‘‘na macchamaṃsānaṃ anāsakattaṃ na macchamaṃsānānāsakattaṃ, macchamaṃsānaṃ anāsakattaṃ na sodheti, macca’’nti athāpi siyā, evaṃ sante anāsakattaṃ ohīyatīti? Tañca na, amaratapena saṅgahitattā. ‘‘Ye vāpi loke amarā bahū tapā’’ti ettha hi sabbopi vuttāvaseso attakilamatho saṅgahaṃ gacchatīti. Naggiyanti acelakattaṃ. Muṇḍiyanti muṇḍabhāvo. Jaṭājallanti jaṭā ca rajojallañca. Kharājinānīti kharāni ajinacammāni. Aggihuttassupasevanāti aggipāricāriyā. Amarāti amarabhāvapatthanatāya pavattakāyakilesā. Bahūti ukkuṭikappadhānādibhedato aneke. Tapāti sarīrasantāpā. Mantāti vedā. Āhutīti aggihomakammaṃ. Yaññamutūpasevanāti assamedhādiyaññā ca utūpasevanā ca. Utūpasevanā nāma gimhe ātapaṭṭhānasevanā, vasse rukkhamūlasevanā, hemante jalappavesasevanā. Na sodhenti maccaṃ avitiṇṇakaṅkhanti kilesasuddhiyā vā bhavasuddhiyā vā avitiṇṇavicikicchaṃ maccaṃ na sodhenti. Kaṅkhāmale hi sati na visuddho hoti, tvañca sakaṅkhoyevāti. Ettha ca ‘‘avitiṇṇakaṅkha’’nti etaṃ ‘‘na macchamaṃsa’’ntiādīni sutvā ‘‘kiṃ nu kho macchamaṃsānaṃ abhojanādinā siyā visuddhimaggo’’ti tāpasassa kaṅkhāya uppannāya bhagavatā vuttaṃ siyāti no adhippāyo. Yā cassa ‘‘so macchamaṃsaṃ bhuñjatī’’ti sutvāva buddhe kaṅkhā uppannā, taṃ sandhāyetaṃ vuttanti veditabbaṃ.
২৫৩. এৰং মচ্ছমংসানাসকত্তাদীনং সোধেতুং অসমত্থভাৰং দস্সেত্ৰা ইদানি সোধেতুং সমত্থে ধম্মে দস্সেন্তো ‘‘সোতেসু গুত্তো’’তি ইমং গাথমাহ। তত্থ সোতেসূতি ছসু ইন্দ্রিযেসু। গুত্তোতি ইন্দ্রিযসংৰরগুত্তিযা সমন্নাগতো। এত্তাৰতা ইন্দ্রিযসংৰরপরিৰারসীলং দস্সেতি। ৰিদিতিন্দ্রিযো চরেতি ঞাতপরিঞ্ঞায ছল়িন্দ্রিযানি ৰিদিত্ৰা পাকটানি কত্ৰা চরেয্য, ৰিহরেয্যাতি ৰুত্তং হোতি। এত্তাৰতা ৰিসুদ্ধসীলস্স নামরূপপরিচ্ছেদং দস্সেতি। ধম্মে ঠিতোতি অরিযমগ্গেন অভিসমেতব্বচতুসচ্চধম্মে ঠিতো। এতেন সোতাপত্তিভূমিং দস্সেতি। অজ্জৰমদ্দৰে রতোতি উজুভাৰে চ মুদুভাৰে চ রতো। এতেন সকদাগামিভূমিং দস্সেতি। সকদাগামী হি কাযৰঙ্কাদিকরানং চিত্তথদ্ধভাৰকরানঞ্চ রাগদোসানং তনুভাৰা অজ্জৰমদ্দৰে রতো হোতি। সঙ্গাতিগোতি রাগদোসসঙ্গাতিগো। এতেন অনাগামিভূমিং দস্সেতি। সব্বদুক্খপ্পহীনোতি সব্বস্স ৰট্টদুক্খস্স হেতুপ্পহানেন পহীনসব্বদুক্খো। এতেন অরহত্তভূমিং দস্সেতি। ন লিপ্পতি দিট্ঠসুতেসু ধীরোতি সো এৰং অনুপুব্বেন অরহত্তং পত্তো ধিতিসম্পদায ধীরো দিট্ঠসুতেসু ধম্মেসু কেনচি কিলেসেন ন লিপ্পতি। ন কেৰলঞ্চ দিট্ঠসুতেসু, মুতৰিঞ্ঞাতেসু চ ন লিপ্পতি, অঞ্ঞদত্থু পরমৰিসুদ্ধিপ্পত্তো হোতীতি অরহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি।
253. Evaṃ macchamaṃsānāsakattādīnaṃ sodhetuṃ asamatthabhāvaṃ dassetvā idāni sodhetuṃ samatthe dhamme dassento ‘‘sotesu gutto’’ti imaṃ gāthamāha. Tattha sotesūti chasu indriyesu. Guttoti indriyasaṃvaraguttiyā samannāgato. Ettāvatā indriyasaṃvaraparivārasīlaṃ dasseti. Viditindriyo careti ñātapariññāya chaḷindriyāni viditvā pākaṭāni katvā careyya, vihareyyāti vuttaṃ hoti. Ettāvatā visuddhasīlassa nāmarūpaparicchedaṃ dasseti. Dhamme ṭhitoti ariyamaggena abhisametabbacatusaccadhamme ṭhito. Etena sotāpattibhūmiṃ dasseti. Ajjavamaddaveratoti ujubhāve ca mudubhāve ca rato. Etena sakadāgāmibhūmiṃ dasseti. Sakadāgāmī hi kāyavaṅkādikarānaṃ cittathaddhabhāvakarānañca rāgadosānaṃ tanubhāvā ajjavamaddave rato hoti. Saṅgātigoti rāgadosasaṅgātigo. Etena anāgāmibhūmiṃ dasseti. Sabbadukkhappahīnoti sabbassa vaṭṭadukkhassa hetuppahānena pahīnasabbadukkho. Etena arahattabhūmiṃ dasseti. Na lippati diṭṭhasutesu dhīroti so evaṃ anupubbena arahattaṃ patto dhitisampadāya dhīro diṭṭhasutesu dhammesu kenaci kilesena na lippati. Na kevalañca diṭṭhasutesu, mutaviññātesu ca na lippati, aññadatthu paramavisuddhippatto hotīti arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpesi.
২৫৪-৫. ইতো পরং ‘‘ইচ্চেতমত্থ’’ন্তি দ্ৰে গাথা সঙ্গীতিকারেহি ৰুত্তা। তাসমত্থো – ইতি ভগৰা কস্সপো এতমত্থং পুনপ্পুনং অনেকাহি গাথাহি ধম্মাধিট্ঠানায পুগ্গলাধিট্ঠানায চ দেসনায যাৰ তাপসো অঞ্ঞাসি, তাৰ সো অক্খাসি কথেসি ৰিত্থারেসি। নং ৰেদযি মন্তপারগূতি সোপি তঞ্চ অত্থং মন্তপারগূ, ৰেদপারগূ, তিস্সো ব্রাহ্মণো ৰেদযি অঞ্ঞাসি। কিং কারণা? যস্মা অত্থতো চ পদতো চ দেসনানযতো চ চিত্রাহি গাথাহি মুনী পকাসযি। কীদিসো? নিরামগন্ধো অসিতো দুরন্নযো, আমগন্ধকিলেসাভাৰা নিরামগন্ধো, তণ্হাদিট্ঠিনিস্সযাভাৰা অসিতো, বাহিরদিট্ঠিৰসেন ‘‘ইদং সেয্যো ইদং ৰর’’ন্তি কেনচি নেতুং অসক্কুণেয্যত্তা দুরন্নযো। এৰং পকাসিতৰতো চস্স সুত্ৰান বুদ্ধস্স সুভাসিতং পদং সুকথিতং ধম্মদেসনং সুত্ৰা নিরামগন্ধং নিক্কিলেসযোগং, সব্বদুক্খপ্পনূদনং সব্বৰট্টদুক্খপ্পনূদনং, নীচমনো নীচচিত্তো হুত্ৰা ৰন্দি তথাগতস্স, তিস্সো ব্রাহ্মণো তথাগতস্স পাদে পঞ্চপতিট্ঠিতং কত্ৰা ৰন্দি। তত্থেৰ পব্বজ্জমরোচযিত্থাতি তত্থেৰ চ নং আসনে নিসিন্নং কস্সপং ভগৰন্তং তিস্সো তাপসো পব্বজ্জমরোচযিত্থ, অযাচীতি ৰুত্তং হোতি। তং ভগৰা ‘‘এহি ভিক্খূ’’তি আহ। সো তঙ্খণংযেৰ অট্ঠপরিক্খারযুত্তো হুত্ৰা আকাসেনাগন্ত্ৰা ৰস্সসতিকত্থেরো ৰিয ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা কতিপাহেনেৰ সাৰকপারমিঞাণং পটিৰিজ্ঝিত্ৰা তিস্সো নাম অগ্গসাৰকো অহোসি, পুন দুতিযো ভারদ্ৰাজো নাম। এৰং তস্স ভগৰতো তিস্সভারদ্ৰাজং নাম সাৰকযুগং অহোসি।
254-5. Ito paraṃ ‘‘iccetamattha’’nti dve gāthā saṅgītikārehi vuttā. Tāsamattho – iti bhagavā kassapo etamatthaṃ punappunaṃ anekāhi gāthāhi dhammādhiṭṭhānāya puggalādhiṭṭhānāya ca desanāya yāva tāpaso aññāsi, tāva so akkhāsi kathesi vitthāresi. Naṃ vedayi mantapāragūti sopi tañca atthaṃ mantapāragū, vedapāragū, tisso brāhmaṇo vedayi aññāsi. Kiṃ kāraṇā? Yasmā atthato ca padato ca desanānayato ca citrāhi gāthāhi munī pakāsayi. Kīdiso? Nirāmagandho asito durannayo, āmagandhakilesābhāvā nirāmagandho, taṇhādiṭṭhinissayābhāvā asito, bāhiradiṭṭhivasena ‘‘idaṃ seyyo idaṃ vara’’nti kenaci netuṃ asakkuṇeyyattā durannayo. Evaṃ pakāsitavato cassa sutvāna buddhassa subhāsitaṃ padaṃ sukathitaṃ dhammadesanaṃ sutvā nirāmagandhaṃ nikkilesayogaṃ, sabbadukkhappanūdanaṃ sabbavaṭṭadukkhappanūdanaṃ, nīcamano nīcacitto hutvā vandi tathāgatassa, tisso brāhmaṇo tathāgatassa pāde pañcapatiṭṭhitaṃ katvā vandi. Tattheva pabbajjamarocayitthāti tattheva ca naṃ āsane nisinnaṃ kassapaṃ bhagavantaṃ tisso tāpaso pabbajjamarocayittha, ayācīti vuttaṃ hoti. Taṃ bhagavā ‘‘ehi bhikkhū’’ti āha. So taṅkhaṇaṃyeva aṭṭhaparikkhārayutto hutvā ākāsenāgantvā vassasatikatthero viya bhagavantaṃ vanditvā katipāheneva sāvakapāramiñāṇaṃ paṭivijjhitvā tisso nāma aggasāvako ahosi, puna dutiyo bhāradvājo nāma. Evaṃ tassa bhagavato tissabhāradvājaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi.
অম্হাকং পন ভগৰা যা চ তিস্সেন ব্রাহ্মণেন আদিতো তিস্সো গাথা ৰুত্তা, যা চ কস্সপেন ভগৰতা মজ্ঝে নৰ, যা চ তদা সঙ্গীতিকারেহি অন্তে দ্ৰে, তা সব্বাপি চুদ্দস গাথা আনেত্ৰা পরিপুণ্ণং কত্ৰা ইমং আমগন্ধসুত্তং আচরিযপ্পমুখানং পঞ্চন্নং তাপসসতানং আমগন্ধং ব্যাকাসি। তং সুত্ৰা সো ব্রাহ্মণো তথেৰ নীচমনো হুত্ৰা ভগৰতো পাদে ৰন্দিত্ৰা পব্বজ্জং যাচি সদ্ধিং পরিসায। ‘‘এথ ভিক্খৰো’’তি ভগৰা অৰোচ। তে তথেৰ এহিভিক্খুভাৰং পত্ৰা আকাসেনাগন্ত্ৰা ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা কতিপাহেনেৰ সব্বেৰ অগ্গফলে অরহত্তে পতিট্ঠহিংসূতি।
Amhākaṃ pana bhagavā yā ca tissena brāhmaṇena ādito tisso gāthā vuttā, yā ca kassapena bhagavatā majjhe nava, yā ca tadā saṅgītikārehi ante dve, tā sabbāpi cuddasa gāthā ānetvā paripuṇṇaṃ katvā imaṃ āmagandhasuttaṃ ācariyappamukhānaṃ pañcannaṃ tāpasasatānaṃ āmagandhaṃ byākāsi. Taṃ sutvā so brāhmaṇo tatheva nīcamano hutvā bhagavato pāde vanditvā pabbajjaṃ yāci saddhiṃ parisāya. ‘‘Etha bhikkhavo’’ti bhagavā avoca. Te tatheva ehibhikkhubhāvaṃ patvā ākāsenāgantvā bhagavantaṃ vanditvā katipāheneva sabbeva aggaphale arahatte patiṭṭhahiṃsūti.
পরমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায
Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya
সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায আমগন্ধসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।
Suttanipāta-aṭṭhakathāya āmagandhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / সুত্তনিপাতপাল়ি • Suttanipātapāḷi / ২. আমগন্ধসুত্তং • 2. Āmagandhasuttaṃ
