Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā

[৫২৩] ৩. অলম্বুসাজাতকৰণ্ণনা

[523] 3. Alambusājātakavaṇṇanā

অথব্রৰীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো পুরাণদুতিযিকাপলোভনং আরব্ভ কথেসি। ৰত্থু ইন্দ্রিযজাতকে (জা॰ ১.৮.৬০ আদযো) ৰিত্থারিতমেৰ। সত্থা পন তং ভিক্খুং ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং, ভিক্খু, উক্কণ্ঠিতোসী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘কেন উক্কণ্ঠাপিতোসী’’তি ৰত্ৰা ‘‘পুরাণদুতিযিকাযা’’তি ৰুত্তে ‘‘ভিক্খু এসা ইত্থী তুয্হং অনত্থকারিকা, ত্ৰং এতং নিস্সায ঝানং নাসেত্ৰা তীণি সংৰচ্ছরানি মূল়্হো ৰিসঞ্ঞী নিপজ্জিত্ৰা উপ্পন্নায সঞ্ঞায মহাপরিদেৰং পরিদেৰী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি।

Athabravīti idaṃ satthā jetavane viharanto purāṇadutiyikāpalobhanaṃ ārabbha kathesi. Vatthu indriyajātake (jā. 1.8.60 ādayo) vitthāritameva. Satthā pana taṃ bhikkhuṃ ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, bhikkhu, ukkaṇṭhitosī’’ti pucchitvā ‘‘saccaṃ, bhante’’ti vutte ‘‘kena ukkaṇṭhāpitosī’’ti vatvā ‘‘purāṇadutiyikāyā’’ti vutte ‘‘bhikkhu esā itthī tuyhaṃ anatthakārikā, tvaṃ etaṃ nissāya jhānaṃ nāsetvā tīṇi saṃvaccharāni mūḷho visaññī nipajjitvā uppannāya saññāya mahāparidevaṃ paridevī’’ti vatvā atītaṃ āhari.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো কাসিরট্ঠে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো সব্বসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং পত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা অরঞ্ঞাযতনে ৰনমূলফলাহারো যাপেসি। অথেকা মিগী তস্স পস্সাৰট্ঠানে সম্ভৰমিস্সকং তিণং খাদিত্ৰা উদকং পিৰি। এত্তকেনেৰ চ তস্মিং পটিবদ্ধচিত্তা গব্ভং পটিলভিত্ৰা ততো পট্ঠায কত্থচি অগন্ত্ৰা তত্থেৰ তিণং খাদিত্ৰা অস্সমস্স সামন্তেযেৰ ৰিচরতি । মহাসত্তো পরিগ্গণ্হন্তো তং কারণং অঞ্ঞাসি। সা অপরভাগে মনুস্সদারকং ৰিজাযি। মহাসত্তো তং পুত্তসিনেহেন পটিজগ্গি, ‘‘ইসিসিঙ্গো’’তিস্স নামং অকাসি। অথ নং মহাসত্তো ৰিঞ্ঞুতপ্পত্তং পব্বাজেত্ৰা অত্তনো মহল্লককালে তং আদায নারিৰনং নাম গন্ত্ৰা, ‘‘তাত, ইমস্মিং হিমৰন্তে ইমেহি পুপ্ফেহি সদিসা ইত্থিযো নাম হোন্তি, তা অত্তনো ৰসং গতে মহাৰিনাসং পাপেন্তি, ন তাসং ৰসং নাম গন্তুং ৰট্টতী’’তি ওৰদিত্ৰা অপরভাগে ব্রহ্মলোকপরাযণো অহোসি।

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsiraṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto sabbasippesu nipphattiṃ patvā isipabbajjaṃ pabbajitvā araññāyatane vanamūlaphalāhāro yāpesi. Athekā migī tassa passāvaṭṭhāne sambhavamissakaṃ tiṇaṃ khāditvā udakaṃ pivi. Ettakeneva ca tasmiṃ paṭibaddhacittā gabbhaṃ paṭilabhitvā tato paṭṭhāya katthaci agantvā tattheva tiṇaṃ khāditvā assamassa sāmanteyeva vicarati . Mahāsatto pariggaṇhanto taṃ kāraṇaṃ aññāsi. Sā aparabhāge manussadārakaṃ vijāyi. Mahāsatto taṃ puttasinehena paṭijaggi, ‘‘isisiṅgo’’tissa nāmaṃ akāsi. Atha naṃ mahāsatto viññutappattaṃ pabbājetvā attano mahallakakāle taṃ ādāya nārivanaṃ nāma gantvā, ‘‘tāta, imasmiṃ himavante imehi pupphehi sadisā itthiyo nāma honti, tā attano vasaṃ gate mahāvināsaṃ pāpenti, na tāsaṃ vasaṃ nāma gantuṃ vaṭṭatī’’ti ovaditvā aparabhāge brahmalokaparāyaṇo ahosi.

ইসিসিঙ্গোপি ঝানকীল়ং কীল়ন্তো হিমৰন্তপ্পদেসে ৰাসং কপ্পেসি। ঘোরতপো পরমধিতিন্দ্রিযো অহোসি। অথস্স সীলতেজেন সক্কস্স ভৰনং কম্পি, সক্কো আৰজ্জেন্তো তং কারণং ঞত্ৰা ‘‘অযং মং সক্কত্তা চাৰেয্য, একং অচ্ছরং পেসেত্ৰা সীলমস্স ভিন্দাপেস্সামী’’তি সকলদেৰলোকং উপপরিক্খন্তো অত্তনো অড্ঢতেয্যকোটিসঙ্খানং পরিচারিকানং মজ্ঝে একং অলম্বুসং নাম অচ্ছরং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞং তস্স সীলং ভিন্দিতুং সমত্থং অদিস্ৰা তং পক্কোসাপেত্ৰা তস্স সীলভেদং কাতুং আণাপেসি। তমত্থং আৰিকরোন্তো সত্থা পঠমং গাথমাহ –

Isisiṅgopi jhānakīḷaṃ kīḷanto himavantappadese vāsaṃ kappesi. Ghoratapo paramadhitindriyo ahosi. Athassa sīlatejena sakkassa bhavanaṃ kampi, sakko āvajjento taṃ kāraṇaṃ ñatvā ‘‘ayaṃ maṃ sakkattā cāveyya, ekaṃ accharaṃ pesetvā sīlamassa bhindāpessāmī’’ti sakaladevalokaṃ upaparikkhanto attano aḍḍhateyyakoṭisaṅkhānaṃ paricārikānaṃ majjhe ekaṃ alambusaṃ nāma accharaṃ ṭhapetvā aññaṃ tassa sīlaṃ bhindituṃ samatthaṃ adisvā taṃ pakkosāpetvā tassa sīlabhedaṃ kātuṃ āṇāpesi. Tamatthaṃ āvikaronto satthā paṭhamaṃ gāthamāha –

৯৫.

95.

‘‘অথব্রৰি ব্রহা ইন্দো, ৰত্রভূ জযতং পিতা।

‘‘Athabravi brahā indo, vatrabhū jayataṃ pitā;

দেৰকঞ্ঞং পরাভেত্ৰা, সুধম্মাযং অলম্বুস’’ন্তি॥

Devakaññaṃ parābhetvā, sudhammāyaṃ alambusa’’nti.

তত্থ ব্রহাতি মহা। ৰত্রভূতি ৰত্রস্স নাম অসুরস্স অভিভৰিতা। জযতং পিতাতি জযন্তানং জযপ্পত্তানং সেসানং তেত্তিংসায দেৰপুত্তানং পিতুকিচ্চসাধনেন পিতা। পরাভেত্ৰাতি হদযং ভিন্দিত্ৰা ওলোকেন্তো ৰিয তং ‘‘পটিবলা অয’’ন্তি ঞত্ৰাতি অত্থো। সুধম্মাযন্তি সুধম্মাযং দেৰসভাযং।

Tattha brahāti mahā. Vatrabhūti vatrassa nāma asurassa abhibhavitā. Jayataṃ pitāti jayantānaṃ jayappattānaṃ sesānaṃ tettiṃsāya devaputtānaṃ pitukiccasādhanena pitā. Parābhetvāti hadayaṃ bhinditvā olokento viya taṃ ‘‘paṭibalā aya’’nti ñatvāti attho. Sudhammāyanti sudhammāyaṃ devasabhāyaṃ.

পণ্ডুকম্বলসিলাসনে নিসিন্নো তং অলম্বুসং পক্কোসাপেত্ৰা ইদমাহ –

Paṇḍukambalasilāsane nisinno taṃ alambusaṃ pakkosāpetvā idamāha –

৯৬.

96.

‘‘মিস্সে দেৰা তং যাচন্তি, তাৰতিংসা সইন্দকা।

‘‘Misse devā taṃ yācanti, tāvatiṃsā saindakā;

ইসিপ্পলোভনে গচ্ছ, ইসিসিঙ্গং অলম্বুসে’’তি॥

Isippalobhane gaccha, isisiṅgaṃ alambuse’’ti.

তত্থ মিস্সেতি তং আলপতি, ইদঞ্চ তস্সা নামং, সব্বা পনিত্থিযো পুরিসে কিলেসমিস্সনেন মিস্সনতো ‘‘মিস্সা’’তি ৰুচ্চন্তি, তেন সাধারণেন গুণনামেনালপন্তো এৰমাহ। ইসিপ্পলোভনেতি ইসীনং পলোভনসমত্থে। ইসিসিঙ্গন্তি তস্স কির মত্থকে মিগসিঙ্গাকারেন দ্ৰে চূল়া উট্ঠহিংসু, তস্মা এৰং ৰুচ্চতি।

Tattha misseti taṃ ālapati, idañca tassā nāmaṃ, sabbā panitthiyo purise kilesamissanena missanato ‘‘missā’’ti vuccanti, tena sādhāraṇena guṇanāmenālapanto evamāha. Isippalobhaneti isīnaṃ palobhanasamatthe. Isisiṅganti tassa kira matthake migasiṅgākārena dve cūḷā uṭṭhahiṃsu, tasmā evaṃ vuccati.

ইতি সক্কো ‘‘গচ্ছ ইসিসিঙ্গং উপসঙ্কমিত্ৰা অত্তনো ৰসং আনেত্ৰা সীলমস্স ভিন্দা’’তি অলম্বুসং আণাপেসি।

Iti sakko ‘‘gaccha isisiṅgaṃ upasaṅkamitvā attano vasaṃ ānetvā sīlamassa bhindā’’ti alambusaṃ āṇāpesi.

৯৭.

97.

‘‘পুরাযং অম্হে অচ্চেতি, ৰত্তৰা ব্রহ্মচরিযৰা।

‘‘Purāyaṃ amhe acceti, vattavā brahmacariyavā;

নিব্বানাভিরতো ৰুদ্ধো, তস্স মগ্গানি আৰরা’’তি॥ – ৰচনং আহ।

Nibbānābhirato vuddho, tassa maggāni āvarā’’ti. – vacanaṃ āha;

তত্থ পুরাযন্তি অযং তাপসো ৰত্তসম্পন্নো চ ব্রহ্মচরিযৰা চ, সো পনেস দীঘাযুকতায নিব্বানসঙ্খাতে মগ্গে অভিরতো গুণৰুদ্ধিযা চ ৰুদ্ধো। তস্মা যাৰ এস অম্হে নাতিক্কমতি, ন অভিভৰিত্ৰা ইমম্হা ঠানা চাৰেতি, তাৰদেৰ ত্ৰং গন্ত্ৰা তস্স দেৰলোকগমনানি মগ্গানি আৰর, যথা ইধ নাগচ্ছতি, এৰং করোহীতি অত্থো।

Tattha purāyanti ayaṃ tāpaso vattasampanno ca brahmacariyavā ca, so panesa dīghāyukatāya nibbānasaṅkhāte magge abhirato guṇavuddhiyā ca vuddho. Tasmā yāva esa amhe nātikkamati, na abhibhavitvā imamhā ṭhānā cāveti, tāvadeva tvaṃ gantvā tassa devalokagamanāni maggāni āvara, yathā idha nāgacchati, evaṃ karohīti attho.

তং সুত্ৰা অলম্বুসা গাথাদ্ৰযমাহ –

Taṃ sutvā alambusā gāthādvayamāha –

৯৮.

98.

‘‘দেৰরাজ কিমেৰ ত্ৰং, মমেৰ তুৰং সিক্খসি।

‘‘Devarāja kimeva tvaṃ, mameva tuvaṃ sikkhasi;

ইসিপ্পলোভনে গচ্ছ, সন্তি অঞ্ঞাপি অচ্ছরা॥

Isippalobhane gaccha, santi aññāpi accharā.

৯৯.

99.

‘‘মাদিসিযো পৰরা চেৰ, অসোকে নন্দনে ৰনে।

‘‘Mādisiyo pavarā ceva, asoke nandane vane;

তাসম্পি হোতু পরিযাযো, তাপি যন্তু পলোভনা’’তি॥

Tāsampi hotu pariyāyo, tāpi yantu palobhanā’’ti.

তত্থ কিমেৰ ত্ৰন্তি কিং নামেতং ত্ৰং করোসীতি দীপেতি। মমেৰ তুৰং সিক্খসীতি ইমস্মিং সকলদেৰলোকে মমেৰ তুৰং ইক্খসি, অঞ্ঞং ন পস্সসীতি অধিপ্পাযেন ৰদতি। -কারো পনেত্থ ব্যঞ্জনসন্ধিকরো। ইসিপ্পলোভনে গচ্ছাতি কিংকারণা মঞ্ঞেৰ এৰং ৰদেসীতি অধিপ্পাযো । পৰরা চেৰাতি মযা উত্তরিতরা চেৰ। অসোকেতি সোকরহিতে। নন্দনেতি নন্দিজনকে। পরিযাযোতি গমনৰারো।

Tattha kimeva tvanti kiṃ nāmetaṃ tvaṃ karosīti dīpeti. Mameva tuvaṃ sikkhasīti imasmiṃ sakaladevaloke mameva tuvaṃ ikkhasi, aññaṃ na passasīti adhippāyena vadati. Sa-kāro panettha byañjanasandhikaro. Isippalobhane gacchāti kiṃkāraṇā maññeva evaṃ vadesīti adhippāyo . Pavarā cevāti mayā uttaritarā ceva. Asoketi sokarahite. Nandaneti nandijanake. Pariyāyoti gamanavāro.

ততো সক্কো তিস্সো গাথাযো অভাসি –

Tato sakko tisso gāthāyo abhāsi –

১০০.

100.

‘‘অদ্ধা হি সচ্চং ভণসি, সন্তি অঞ্ঞাপি অচ্ছরা।

‘‘Addhā hi saccaṃ bhaṇasi, santi aññāpi accharā;

তাদিসিযো পৰরা চেৰ, অসোকে নন্দনে ৰনে॥

Tādisiyo pavarā ceva, asoke nandane vane.

১০১.

101.

‘‘ন তা এৰং পজানন্তি, পারিচরিযং পুমং গতা।

‘‘Na tā evaṃ pajānanti, pāricariyaṃ pumaṃ gatā;

যাদিসং ত্ৰং পজানাসি, নারি সব্বঙ্গসোভনে॥

Yādisaṃ tvaṃ pajānāsi, nāri sabbaṅgasobhane.

১০২.

102.

‘‘ত্ৰমেৰ গচ্ছ কল্যাণি, ইত্থীনং পৰরা চসি।

‘‘Tvameva gaccha kalyāṇi, itthīnaṃ pavarā casi;

তৰেৰ ৰণ্ণরূপেন, সৰসমানযিস্সসী’’তি॥

Taveva vaṇṇarūpena, savasamānayissasī’’ti.

তত্থ পুমং গতাতি পুরিসং উপসঙ্কমন্তা সমানা পুরিসপলোভিনিপারিচরিযং ন জানন্তি। ৰণ্ণরূপেনাতি সরীরৰণ্ণেন চেৰ রূপসম্পত্তিযা চ। সৰসমানযিস্সসীতি তং তাপসং অত্তনো ৰসং আনেস্সসীতি।

Tattha pumaṃ gatāti purisaṃ upasaṅkamantā samānā purisapalobhinipāricariyaṃ na jānanti. Vaṇṇarūpenāti sarīravaṇṇena ceva rūpasampattiyā ca. Savasamānayissasīti taṃ tāpasaṃ attano vasaṃ ānessasīti.

তং সুত্ৰা অলম্বুসা দ্ৰে গাথা অভাসি –

Taṃ sutvā alambusā dve gāthā abhāsi –

১০৩.

103.

‘‘ন ৰাহং ন গমিস্সামি, দেৰরাজেন পেসিতা।

‘‘Na vāhaṃ na gamissāmi, devarājena pesitā;

ৰিভেমি চেতং আসাদুং, উগ্গতেজো হি ব্রাহ্মণো॥

Vibhemi cetaṃ āsāduṃ, uggatejo hi brāhmaṇo.

১০৪.

104.

‘‘অনেকে নিরযং পত্তা, ইসিমাসাদিযা জনা।

‘‘Aneke nirayaṃ pattā, isimāsādiyā janā;

আপন্না মোহসংসারং, তস্মা লোমানি হংসযে’’তি॥

Āpannā mohasaṃsāraṃ, tasmā lomāni haṃsaye’’ti.

তত্থ ন ৰাহন্তি ন ৰে অহং। ৰিভেমীতি ভাযামি। আসাদুন্তি আসাদিতুং। ইদং ৰুত্তং হোতি – নাহং, দেৰ, তযা পেসিতা ন গমিস্সামি, অপিচাহং তং ইসিং সীলভেদনত্থায অল্লীযিতুং ভাযামি, উগ্গতেজো হি সোতি। আসাদিযাতি আসাদেত্ৰা। মোহসংসারন্তি মোহেন সংসারং, মোহেন ইসিং পলোভেত্ৰা সংসারং আপন্না ৰট্টদুক্খে পতিট্ঠিতা সত্তা গণনপথং অতিক্কন্তা । তস্মাতি তেন কারণেন। লোমানি হংসযেতি অহং লোমানি উট্ঠপেমি, ‘‘তস্স কিরাহং সীলং ভিন্দিস্সামী’’তি চিন্তযমানায মে লোমানি পহংসন্তীতি ৰদতি।

Tattha na vāhanti na ve ahaṃ. Vibhemīti bhāyāmi. Āsādunti āsādituṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – nāhaṃ, deva, tayā pesitā na gamissāmi, apicāhaṃ taṃ isiṃ sīlabhedanatthāya allīyituṃ bhāyāmi, uggatejo hi soti. Āsādiyāti āsādetvā. Mohasaṃsāranti mohena saṃsāraṃ, mohena isiṃ palobhetvā saṃsāraṃ āpannā vaṭṭadukkhe patiṭṭhitā sattā gaṇanapathaṃ atikkantā . Tasmāti tena kāraṇena. Lomāni haṃsayeti ahaṃ lomāni uṭṭhapemi, ‘‘tassa kirāhaṃ sīlaṃ bhindissāmī’’ti cintayamānāya me lomāni pahaṃsantīti vadati.

১০৫.

105.

‘‘ইদং ৰত্ৰান পক্কামি, অচ্ছরা কামৰণ্ণিনী।

‘‘Idaṃ vatvāna pakkāmi, accharā kāmavaṇṇinī;

মিস্সা মিস্সিতুমিচ্ছন্তী, ইসিসিঙ্গং অলম্বুসা॥

Missā missitumicchantī, isisiṅgaṃ alambusā.

১০৬.

106.

‘‘সা চ তং ৰনমোগয্হ, ইসিসিঙ্গেন রক্খিতং।

‘‘Sā ca taṃ vanamogayha, isisiṅgena rakkhitaṃ;

বিম্বিজালকসঞ্ছন্নং, সমন্তা অদ্ধযোজনং॥

Bimbijālakasañchannaṃ, samantā addhayojanaṃ.

১০৭.

107.

‘‘পাতোৰ পাতরাসম্হি, উদণ্হসমযং পতি।

‘‘Pātova pātarāsamhi, udaṇhasamayaṃ pati;

অগ্গিট্ঠং পরিমজ্জন্তং, ইসিসিঙ্গং উপাগমী’’তি॥ – ইমা অভিসম্বুদ্ধগাথা।

Aggiṭṭhaṃ parimajjantaṃ, isisiṅgaṃ upāgamī’’ti. – imā abhisambuddhagāthā;

তত্থ পক্কামীতি তেন হি, দেৰরাজ, আৰজ্জেয্যাসি মন্তি অত্তনো সযনগব্ভং পৰিসিত্ৰা অলঙ্করিত্ৰা ইসিসিঙ্গং কিলেসেন মিস্সিতুং ইচ্ছন্তী পক্কামি, ভিক্খৰে, সা অচ্ছরা তস্স অস্সমং গতাতি। বিম্বিজালকসঞ্ছন্নন্তি রত্তঙ্কুরৰনেন সঞ্ছন্নং। পাতোৰ পাতরাসম্হীতি, ভিক্খৰে, পাতরাসৰেলায পাতোৰ পগেযেৰ অতিপগেৰ। উদণ্হসমযং পতীতি সূরিযুগ্গমনৰেলাযমেৰ। অগ্গিট্ঠন্তি অগ্গিসালং। রত্তিং পধানমনুযুঞ্জিত্ৰা পাতোৰ ন্হত্ৰা উদককিচ্চং কত্ৰা পণ্ণসালাযং থোকং ঝানসুখেন ৰীতিনামেত্ৰা নিক্খমিত্ৰা অগ্গিসালং সম্মজ্জন্তং তং ইসিসিঙ্গং সা উপাগমি, ইত্থিৰিলাসং দস্সেন্তী তস্স পুরতো অট্ঠাসি।

Tattha pakkāmīti tena hi, devarāja, āvajjeyyāsi manti attano sayanagabbhaṃ pavisitvā alaṅkaritvā isisiṅgaṃ kilesena missituṃ icchantī pakkāmi, bhikkhave, sā accharā tassa assamaṃ gatāti. Bimbijālakasañchannanti rattaṅkuravanena sañchannaṃ. Pātova pātarāsamhīti, bhikkhave, pātarāsavelāya pātova pageyeva atipageva. Udaṇhasamayaṃ patīti sūriyuggamanavelāyameva. Aggiṭṭhanti aggisālaṃ. Rattiṃ padhānamanuyuñjitvā pātova nhatvā udakakiccaṃ katvā paṇṇasālāyaṃ thokaṃ jhānasukhena vītināmetvā nikkhamitvā aggisālaṃ sammajjantaṃ taṃ isisiṅgaṃ sā upāgami, itthivilāsaṃ dassentī tassa purato aṭṭhāsi.

অথ নং তাপসো পুচ্ছন্তো আহ –

Atha naṃ tāpaso pucchanto āha –

১০৮.

108.

‘‘কা নু ৰিজ্জুরিৰাভাসি, ওসধী ৰিয তারকা।

‘‘Kā nu vijjurivābhāsi, osadhī viya tārakā;

ৰিচিত্তহত্থাভরণা, আমুত্তমণিকুণ্ডলা॥

Vicittahatthābharaṇā, āmuttamaṇikuṇḍalā.

১০৯.

109.

‘‘আদিচ্চৰণ্ণসঙ্কাসা, হেমচন্দনগন্ধিনী।

‘‘Ādiccavaṇṇasaṅkāsā, hemacandanagandhinī;

সঞ্ঞতূরূ মহামাযা, কুমারী চারুদস্সনা॥

Saññatūrū mahāmāyā, kumārī cārudassanā.

১১০.

110.

‘‘ৰিলগ্গা মুদুকা সুদ্ধা, পাদা তে সুপ্পতিট্ঠিতা।

‘‘Vilaggā mudukā suddhā, pādā te suppatiṭṭhitā;

গমনা কামনীযা তে, হরন্তিযেৰ মে মনো॥

Gamanā kāmanīyā te, harantiyeva me mano.

১১১.

111.

‘‘অনুপুব্বা চ তে ঊরূ, নাগনাসসমূপমা।

‘‘Anupubbā ca te ūrū, nāganāsasamūpamā;

ৰিমট্ঠা তুয্হং সুস্সোণী, অক্খস্স ফলকং যথা॥

Vimaṭṭhā tuyhaṃ sussoṇī, akkhassa phalakaṃ yathā.

১১২.

112.

‘‘উপ্পলস্সেৰ কিঞ্জক্খা, নাভি তে সাধুসণ্ঠিতা।

‘‘Uppalasseva kiñjakkhā, nābhi te sādhusaṇṭhitā;

পুরা কণ্হঞ্জনস্সেৰ, দূরতো পতিদিস্সতি॥

Purā kaṇhañjanasseva, dūrato patidissati.

১১৩.

113.

‘‘দুৰিধা জাতা উরজা, অৰণ্টা সাধুপচ্চুদা।

‘‘Duvidhā jātā urajā, avaṇṭā sādhupaccudā;

পযোধরা অপতিতা, অড্ঢলাবুসমা থনা॥

Payodharā apatitā, aḍḍhalābusamā thanā.

১১৪.

114.

‘‘দীঘা কম্বুতলাভাসা, গীৰা এণেয্যকা যথা।

‘‘Dīghā kambutalābhāsā, gīvā eṇeyyakā yathā;

পণ্ডরাৰরণা ৰগ্গু, চতুত্থমনসন্নিভা॥

Paṇḍarāvaraṇā vaggu, catutthamanasannibhā.

১১৫.

115.

‘‘উদ্ধগ্গা চ অধগ্গা চ, দুমগ্গপরিমজ্জিতা।

‘‘Uddhaggā ca adhaggā ca, dumaggaparimajjitā;

দুৰিজা নেলসম্ভূতা, দন্তা তৰ সুদস্সনা॥

Duvijā nelasambhūtā, dantā tava sudassanā.

১১৬.

116.

‘‘অপণ্ডরা লোহিতন্তা, জিঞ্জূকফলসন্নিভা।

‘‘Apaṇḍarā lohitantā, jiñjūkaphalasannibhā;

আযতা চ ৰিসালা চ, নেত্তা তৰ সুদস্সনা॥

Āyatā ca visālā ca, nettā tava sudassanā.

১১৭.

117.

‘‘নাতিদীঘা সুসম্মট্ঠা, কনকব্যাসমোচিতা।

‘‘Nātidīghā susammaṭṭhā, kanakabyāsamocitā;

উত্তমঙ্গরুহা তুয্হং, কেসা চন্দনগন্ধিকা॥

Uttamaṅgaruhā tuyhaṃ, kesā candanagandhikā.

১১৮.

118.

‘‘যাৰতা কসিগোরক্খা, ৰাণিজানঞ্চ যা গতি।

‘‘Yāvatā kasigorakkhā, vāṇijānañca yā gati;

ইসীনঞ্চ পরক্কন্তং, সঞ্ঞতানং তপস্সিনং॥

Isīnañca parakkantaṃ, saññatānaṃ tapassinaṃ.

১১৯.

119.

‘‘ন তে সমসমং পস্সে, অস্মিং পথৰিমণ্ডলে।

‘‘Na te samasamaṃ passe, asmiṃ pathavimaṇḍale;

কো ৰা ত্ৰং কস্স ৰা পুত্তো, কথং জানেমু তং ময’’ন্তি॥

Ko vā tvaṃ kassa vā putto, kathaṃ jānemu taṃ maya’’nti.

তত্থ ৰিচিত্তহত্থাভরণাতি ৰিচিত্তেহি হত্থাভরণেহি সমন্নাগতা। হেমচন্দনগন্ধিনীতি সুৰণ্ণৰণ্ণচন্দনগন্ধৰিলেপনা। সঞ্ঞতূরূতি সুৰট্টিতঘনঊরু সম্পন্নঊরুলক্খণা। ৰিলগ্গাতি সংখিত্তমজ্ঝা। মুদুকাতি মুদু সুখুমালা। সুদ্ধাতি নিম্মলা। সুপ্পতিট্ঠিতাতি সমং পথৰিং ফুসন্তা সুট্ঠু পতিট্ঠিতা। গমনাতি গচ্ছমানা। কামনীযাতি কন্তা কামিতব্বযুত্তকা। হরন্তিযেৰ মে মনোতি এতে এৰরূপেন পরমেন ইত্থিৰিলাসেন চঙ্কমন্তিযা তৰ পাদা মম চিত্তং হরন্তিযেৰ। ৰিমট্ঠাতি ৰিসালা। সুস্সোণীতি সুন্দরসোণী। অক্খস্সাতি সুন্দরৰণ্ণস্স অক্খস্স সুৰণ্ণফলকং ৰিয ৰিসালা তে সোণীতি ৰদতি। উপ্পলস্সেৰ কিঞ্জক্খাতি নীলুপ্পলকণ্ণিকা ৰিয। কণ্হঞ্জনস্সেৰাতি সুখুমকণ্হলোমচিত্তত্তা এৰমাহ।

Tattha vicittahatthābharaṇāti vicittehi hatthābharaṇehi samannāgatā. Hemacandanagandhinīti suvaṇṇavaṇṇacandanagandhavilepanā. Saññatūrūti suvaṭṭitaghanaūru sampannaūrulakkhaṇā. Vilaggāti saṃkhittamajjhā. Mudukāti mudu sukhumālā. Suddhāti nimmalā. Suppatiṭṭhitāti samaṃ pathaviṃ phusantā suṭṭhu patiṭṭhitā. Gamanāti gacchamānā. Kāmanīyāti kantā kāmitabbayuttakā. Harantiyeva me manoti ete evarūpena paramena itthivilāsena caṅkamantiyā tava pādā mama cittaṃ harantiyeva. Vimaṭṭhāti visālā. Sussoṇīti sundarasoṇī. Akkhassāti sundaravaṇṇassa akkhassa suvaṇṇaphalakaṃ viya visālā te soṇīti vadati. Uppalasseva kiñjakkhāti nīluppalakaṇṇikā viya. Kaṇhañjanassevāti sukhumakaṇhalomacittattā evamāha.

‘‘দুৰিধা’’তিগাথং থনে ৰণ্ণযন্তো আহ। তে হি দ্ৰে হুত্ৰা উরে জাতা ৰণ্টস্স অভাৰা অৰণ্টা, উরে লগ্গা এৰ হুত্ৰা সুট্ঠু নিক্খন্তত্তা সাধুপচ্চুদা, পযস্স ধারণতো পযোধরা, অপতিতাতি ন পতিতা, অমিলাততায ৰা অলম্বনতায ৰা ন অন্তো পৰিট্ঠাতি অপতিতা, সুৰণ্ণফলকে ঠপিতসুৰণ্ণমযৰট্টঅলাবুনো অড্ঢেন সদিসতায অড্ঢলাবুসমা থনা। এণেয্যকা যথাতি এণীমিগস্স হি দীঘা চ ৰট্টা চ গীৰা সোভতি যথা, এৰং তৰ গীৰা থোকং দীঘা। কম্বুতলাভাসাতি সুৰণ্ণালিঙ্গতলসন্নিভা গীৰাতি অত্থো। পণ্ডরাৰরণাতি দন্তাৰরণা। চতুত্থমনসন্নিভাতি চতুত্থমনো ৰুচ্চতি চতুত্থমনৰত্থুভূতা জিৰ্হা। অভিরত্তভাৰেন জিৰ্হাসদিসং তে ওট্ঠপরিযোসানন্তি ৰদতি। উদ্ধগ্গাতি হেট্ঠিমদন্তা। অধগ্গাতি উপরিমদন্তা। দুমগ্গপরিমজ্জিতাতি দন্তকট্ঠপরিমজ্জিতা পরিসুদ্ধা। দুৰিজাতি দ্ৰিজা। নেলসম্ভূতাতি নিদ্দোসেসু হনুমংসপরিযোসানেসু সম্ভূতা।

‘‘Duvidhā’’tigāthaṃ thane vaṇṇayanto āha. Te hi dve hutvā ure jātā vaṇṭassa abhāvā avaṇṭā, ure laggā eva hutvā suṭṭhu nikkhantattā sādhupaccudā, payassa dhāraṇato payodharā, apatitāti na patitā, amilātatāya vā alambanatāya vā na anto paviṭṭhāti apatitā, suvaṇṇaphalake ṭhapitasuvaṇṇamayavaṭṭaalābuno aḍḍhena sadisatāya aḍḍhalābusamā thanā. Eṇeyyakā yathāti eṇīmigassa hi dīghā ca vaṭṭā ca gīvā sobhati yathā, evaṃ tava gīvā thokaṃ dīghā. Kambutalābhāsāti suvaṇṇāliṅgatalasannibhā gīvāti attho. Paṇḍarāvaraṇāti dantāvaraṇā. Catutthamanasannibhāti catutthamano vuccati catutthamanavatthubhūtā jivhā. Abhirattabhāvena jivhāsadisaṃ te oṭṭhapariyosānanti vadati. Uddhaggāti heṭṭhimadantā. Adhaggāti uparimadantā. Dumaggaparimajjitāti dantakaṭṭhaparimajjitā parisuddhā. Duvijāti dvijā. Nelasambhūtāti niddosesu hanumaṃsapariyosānesu sambhūtā.

অপণ্ডরাতি কণ্হা। লোহিতন্তাতি রত্তপরিযন্তা। জিঞ্জূকফলসন্নিভাতি রত্তট্ঠানে জিঞ্জুকফলসদিসা। সুদস্সনাতি পস্সন্তানং অতিত্তিকরা পঞ্চপসাদসমন্নাগতা। নাতিদীঘাতি পমাণযুত্তা। সুসম্মট্ঠাতি সুট্ঠু সম্মট্ঠা। কনকব্যাসমোচিতাতি কনকব্যা ৰুচ্চতি সুৰণ্ণফণিকা, তায গন্ধতেলং আদায পহরিতা সুরচিতা। কসিগোরক্খাতি ইমিনা কসিঞ্চ গোরক্খঞ্চ নিস্সায জীৰনকসত্তে দস্সেতি। যা গতীতি যত্তকা নিপ্ফত্তি। পরক্কন্তন্তি যত্তকং ইসীনং পরক্কন্তং, ৰিত্থারীকতা ইমস্মিং হিমৰন্তে যত্তকা ইসযো ৰসন্তীতি অত্থো। ন তে সমসমন্তি তেসু সব্বেসু একম্পি রূপলীল়াৰিলাসাদিসমতায তযা সমানং ন পস্সামি। কো ৰা ত্ৰন্তি ইদং তস্সা ইত্থিভাৰং জানন্তো পুরিসৰোহারৰসেন পুচ্ছতি।

Apaṇḍarāti kaṇhā. Lohitantāti rattapariyantā. Jiñjūkaphalasannibhāti rattaṭṭhāne jiñjukaphalasadisā. Sudassanāti passantānaṃ atittikarā pañcapasādasamannāgatā. Nātidīghāti pamāṇayuttā. Susammaṭṭhāti suṭṭhu sammaṭṭhā. Kanakabyāsamocitāti kanakabyā vuccati suvaṇṇaphaṇikā, tāya gandhatelaṃ ādāya paharitā suracitā. Kasigorakkhāti iminā kasiñca gorakkhañca nissāya jīvanakasatte dasseti. Yā gatīti yattakā nipphatti. Parakkantanti yattakaṃ isīnaṃ parakkantaṃ, vitthārīkatā imasmiṃ himavante yattakā isayo vasantīti attho. Na te samasamanti tesu sabbesu ekampi rūpalīḷāvilāsādisamatāya tayā samānaṃ na passāmi. Ko vā tvanti idaṃ tassā itthibhāvaṃ jānanto purisavohāravasena pucchati.

এৰং পাদতো পট্ঠায যাৰ কেসা অত্তনো ৰণ্ণং ভাসন্তে তাপসে অলম্বুসা তুণ্হী হুত্ৰা তস্সা কথায যথানুসন্ধিং গতায তস্স সম্মূল়্হভাৰং ঞত্ৰা গাথমাহ –

Evaṃ pādato paṭṭhāya yāva kesā attano vaṇṇaṃ bhāsante tāpase alambusā tuṇhī hutvā tassā kathāya yathānusandhiṃ gatāya tassa sammūḷhabhāvaṃ ñatvā gāthamāha –

১২০.

120.

‘‘ন পঞ্হকালো ভদ্দন্তে, কস্সপেৰং গতে সতি।

‘‘Na pañhakālo bhaddante, kassapevaṃ gate sati;

এহি সম্ম রমিস্সাম, উভো অস্মাকমস্সমে।

Ehi samma ramissāma, ubho asmākamassame;

এহি তং উপগূহিস্সং, রতীনং কুসলো ভৰা’’তি॥

Ehi taṃ upagūhissaṃ, ratīnaṃ kusalo bhavā’’ti.

তত্থ কস্সপেৰং গতে সতীতি কস্সপগোত্ত এৰং তৰ চিত্তে পৰত্তে সতি পঞ্হকালো ন হোতি। সম্মাতি ৰযস্স, পিযৰচনালপনমেতং। রতীনন্তি পঞ্চকামগুণরতীনং।

Tattha kassapevaṃ gate satīti kassapagotta evaṃ tava citte pavatte sati pañhakālo na hoti. Sammāti vayassa, piyavacanālapanametaṃ. Ratīnanti pañcakāmaguṇaratīnaṃ.

এৰং ৰত্ৰা অলম্বুসা চিন্তেসি – ‘‘নাযং মযি ঠিতায হত্থপাসং আগমিস্সতি, গচ্ছন্তী ৰিয ভৰিস্সামী’’তি। সা ইত্থিমাযাকুসলতায তাপসং অনুপসঙ্কমিত্ৰা আগতমগ্গাভিমুখী পাযাসি। তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা আহ –

Evaṃ vatvā alambusā cintesi – ‘‘nāyaṃ mayi ṭhitāya hatthapāsaṃ āgamissati, gacchantī viya bhavissāmī’’ti. Sā itthimāyākusalatāya tāpasaṃ anupasaṅkamitvā āgatamaggābhimukhī pāyāsi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –

১২১.

121.

‘‘ইদং ৰত্ৰান পক্কামি, অচ্ছরা কামৰণ্ণিনী।

‘‘Idaṃ vatvāna pakkāmi, accharā kāmavaṇṇinī;

মিস্সা মিস্সিতুমিচ্ছন্তী, ইসিসিঙ্গং অলম্বুসা’’তি॥

Missā missitumicchantī, isisiṅgaṃ alambusā’’ti.

অথ নং তাপসো গচ্ছন্তিং দিস্ৰা ‘‘অযং গচ্ছতী’’তি অত্তনো দন্ধপরক্কমং মন্দগমনং ছিন্দিত্ৰা ৰেগেন ধাৰিত্ৰা কেসেসু হত্থেন পরামসি। তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা আহ –

Atha naṃ tāpaso gacchantiṃ disvā ‘‘ayaṃ gacchatī’’ti attano dandhaparakkamaṃ mandagamanaṃ chinditvā vegena dhāvitvā kesesu hatthena parāmasi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –

১২২.

122.

‘‘সো চ ৰেগেন নিক্খম্ম, ছেত্ৰা দন্ধপরক্কমং।

‘‘So ca vegena nikkhamma, chetvā dandhaparakkamaṃ;

তমুত্তমাসু ৰেণীসু, অজ্ঝপ্পত্তো পরামসি॥

Tamuttamāsu veṇīsu, ajjhappatto parāmasi.

১২৩.

123.

‘‘তমুদাৰত্ত কল্যাণী, পলিস্সজি সুসোভনা।

‘‘Tamudāvatta kalyāṇī, palissaji susobhanā;

চৰিতম্হি ব্রহ্মচরিযা, যথা তং অথ তোসিতা॥

Cavitamhi brahmacariyā, yathā taṃ atha tositā.

১২৪.

124.

‘‘মনসা অগমা ইন্দং, ৰসন্তং নন্দনে ৰনে।

‘‘Manasā agamā indaṃ, vasantaṃ nandane vane;

তস্সা সঙ্কপ্পমঞ্ঞায, মঘৰা দেৰকুঞ্জরো॥

Tassā saṅkappamaññāya, maghavā devakuñjaro.

১২৫.

125.

‘‘পল্লঙ্কং পহিণী খিপ্পং, সোৰণ্ণং সোপৰাহনং।

‘‘Pallaṅkaṃ pahiṇī khippaṃ, sovaṇṇaṃ sopavāhanaṃ;

সউত্তরচ্ছদপঞ্ঞাসং, সহস্সপটিযত্থতং॥

Sauttaracchadapaññāsaṃ, sahassapaṭiyatthataṃ.

১২৬.

126.

‘‘তমেনং তত্থ ধারেসি, উরে কত্ৰান সোভনা।

‘‘Tamenaṃ tattha dhāresi, ure katvāna sobhanā;

যথা একমুহুত্তংৰ, তীণি ৰস্সানি ধারযি॥

Yathā ekamuhuttaṃva, tīṇi vassāni dhārayi.

১২৭.

127.

‘‘ৰিমদো তীহি ৰস্সেহি, পবুজ্ঝিত্ৰান ব্রাহ্মণো।

‘‘Vimado tīhi vassehi, pabujjhitvāna brāhmaṇo;

অদ্দসাসি হরিতরুক্খে, সমন্তা অগ্গিযাযনং॥

Addasāsi haritarukkhe, samantā aggiyāyanaṃ.

১২৮.

128.

‘‘নৰপত্তৰনং ফুল্লং, কোকিলগ্গণঘোসিতং।

‘‘Navapattavanaṃ phullaṃ, kokilaggaṇaghositaṃ;

সমন্তা পৰিলোকেত্ৰা, রুদং অস্সূনি ৰত্তযি॥

Samantā paviloketvā, rudaṃ assūni vattayi.

১২৯.

129.

‘‘ন জুহে ন জপে মন্তে, অগ্গিহুত্তং পহাপিতং।

‘‘Na juhe na jape mante, aggihuttaṃ pahāpitaṃ;

কো নু মে পারিচরিযায, পুব্বে চিত্তং পলোভযি॥

Ko nu me pāricariyāya, pubbe cittaṃ palobhayi.

১৩০.

130.

‘‘অরঞ্ঞে মে ৰিহরতো, যো মে তেজা হ সম্ভুতং।

‘‘Araññe me viharato, yo me tejā ha sambhutaṃ;

নানারতনপরিপূরং, নাৰংৰ গণ্হি অণ্ণৰে’’তি॥

Nānāratanaparipūraṃ, nāvaṃva gaṇhi aṇṇave’’ti.

তত্থ অজ্ঝপ্পত্তোতি সম্পত্তো। তমুদাৰত্ত কল্যাণীতি তং কেসে পরামসিত্ৰা ঠিতং ইসিং উদাৰত্তিত্ৰা নিৰত্তিত্ৰা কল্যাণদস্সনা সা সুট্ঠু সোভনা। পলিস্সজীতি আলিঙ্গি। চৰিতম্হি ব্রহ্মচরিযা, যথা তং অথ তোসিতাতি, ভিক্খৰে, তস্স ইসিনো তাৰদেৰ ঝানং অন্তরধাযি। তস্মিং তম্হা ঝানা ব্রহ্মচরিযা চৰিতে যথা তং সক্কেন পত্থিতং, তথেৰ অহোসি। অথ সক্কস্স পত্থনায সমিদ্ধভাৰং ৰিদিত্ৰা সা দেৰকঞ্ঞা তোসিতা, তস্স তেন ব্রহ্মচরিযৰিনাসেন সঞ্জনিতপীতিপামোজ্জাতি অত্থো।

Tattha ajjhappattoti sampatto. Tamudāvatta kalyāṇīti taṃ kese parāmasitvā ṭhitaṃ isiṃ udāvattitvā nivattitvā kalyāṇadassanā sā suṭṭhu sobhanā. Palissajīti āliṅgi. Cavitamhi brahmacariyā, yathā taṃ atha tositāti, bhikkhave, tassa isino tāvadeva jhānaṃ antaradhāyi. Tasmiṃ tamhā jhānā brahmacariyā cavite yathā taṃ sakkena patthitaṃ, tatheva ahosi. Atha sakkassa patthanāya samiddhabhāvaṃ viditvā sā devakaññā tositā, tassa tena brahmacariyavināsena sañjanitapītipāmojjāti attho.

মনসা অগমাতি সা তং আলিঙ্গিত্ৰা ঠিতা ‘‘অহো ৰত সক্কো পল্লঙ্কং মে পেসেয্যা’’তি এৰং পৰত্তেন মনসা ইন্দং অগমা। নন্দনে ৰনেতি নন্দিজননসমত্থতায নন্দনৰনসঙ্খাতে তাৰতিংসভৰনে ৰসন্তং। দেৰকুঞ্জরোতি দেৰসেট্ঠো । পহিণীতি পেসেসি। ‘‘পাহিণী’’তিপি পাঠো। সোপৰাহনন্তি সপরিৰারং। সউত্তরচ্ছদপঞ্ঞাসন্তি পঞ্ঞাসায উত্তরচ্ছদেহি পটিচ্ছাদিতং। সহস্সপটিযত্থতন্তি সহস্সদিব্বকোজৰত্থতং। তমেনং তত্থাতি তং ইসিসিঙ্গং তত্থ দিব্বপল্লঙ্কে নিসিন্না সা উরে কত্ৰা ধারেসি। তীণি ৰস্সানীতি একমুহুত্তং ৰিয মনুস্সগণনায তীণি ৰস্সানি তং উরে নিপজ্জাপেত্ৰা তত্থ নিসিন্না ধারেসি।

Manasā agamāti sā taṃ āliṅgitvā ṭhitā ‘‘aho vata sakko pallaṅkaṃ me peseyyā’’ti evaṃ pavattena manasā indaṃ agamā. Nandane vaneti nandijananasamatthatāya nandanavanasaṅkhāte tāvatiṃsabhavane vasantaṃ. Devakuñjaroti devaseṭṭho . Pahiṇīti pesesi. ‘‘Pāhiṇī’’tipi pāṭho. Sopavāhananti saparivāraṃ. Sauttaracchadapaññāsanti paññāsāya uttaracchadehi paṭicchāditaṃ. Sahassapaṭiyatthatanti sahassadibbakojavatthataṃ. Tamenaṃ tatthāti taṃ isisiṅgaṃ tattha dibbapallaṅke nisinnā sā ure katvā dhāresi. Tīṇi vassānīti ekamuhuttaṃ viya manussagaṇanāya tīṇi vassāni taṃ ure nipajjāpetvā tattha nisinnā dhāresi.

ৰিমদোতি নিম্মদো ৰিগতসঞ্ঞভাৰো। সো হি তীণি সংৰচ্ছরানি ৰিসঞ্ঞো সযিত্ৰা পচ্ছা পটিলদ্ধসঞ্ঞো পবুজ্ঝি। তস্মিং পবুজ্ঝমানে হত্থাদিফন্দনং দিস্ৰাৰ অলম্বুসা তস্স পবুজ্ঝনভাৰং ঞত্ৰা পল্লঙ্কং অন্তরধাপেত্ৰা সযম্পি অন্তরহিতা অট্ঠাসি। অদ্দসাসীতি সো অস্সমপদং ওলোকেন্তো ‘‘কেন নু খোম্হি সীলৰিনাসং পাপিতো’’তি চিন্তেত্ৰা মহন্তেন সদ্দেন পরিদেৰমানো অদ্দসাসি। হরিতরুক্খেতি অগ্গিযাযনসঙ্খাতং অগ্গিসালং সমন্তা পরিৰারেত্ৰা ঠিতে হরিতপত্তরুক্খে। নৰপত্তৰনন্তি তরুণেহি নৰপত্তেহি সঞ্ছন্নং ৰনং। রুদন্তি পরিদেৰন্তো।

Vimadoti nimmado vigatasaññabhāvo. So hi tīṇi saṃvaccharāni visañño sayitvā pacchā paṭiladdhasañño pabujjhi. Tasmiṃ pabujjhamāne hatthādiphandanaṃ disvāva alambusā tassa pabujjhanabhāvaṃ ñatvā pallaṅkaṃ antaradhāpetvā sayampi antarahitā aṭṭhāsi. Addasāsīti so assamapadaṃ olokento ‘‘kena nu khomhi sīlavināsaṃ pāpito’’ti cintetvā mahantena saddena paridevamāno addasāsi. Haritarukkheti aggiyāyanasaṅkhātaṃ aggisālaṃ samantā parivāretvā ṭhite haritapattarukkhe. Navapattavananti taruṇehi navapattehi sañchannaṃ vanaṃ. Rudanti paridevanto.

জুহে ন জপে মন্তেতি অযমস্স পরিদেৰনগাথা। পহাপিতন্তি হাপিতং, -কারো উপসগ্গমত্তং। পারিচরিযাযাতি কো নু কিলেসপারিচরিযায ইতো পুব্বে মম চিত্তং পলোভযীতি পরিদেৰতি। যো মে তেজা হ সম্ভুতন্তি -কারো নিপাতমত্তং। যো মম সমণতেজেন সম্ভূতং ঝানগুণং নানারতনপরিপুণ্ণং মহন্তং মহণ্ণৰে নাৰং ৰিয গণ্হি, ৰিনাসং পাপেসি, কো নামেসোতি পরিদেৰতীতি।

Najuhe na jape manteti ayamassa paridevanagāthā. Pahāpitanti hāpitaṃ, pa-kāro upasaggamattaṃ. Pāricariyāyāti ko nu kilesapāricariyāya ito pubbe mama cittaṃ palobhayīti paridevati. Yo me tejā ha sambhutanti ha-kāro nipātamattaṃ. Yo mama samaṇatejena sambhūtaṃ jhānaguṇaṃ nānāratanaparipuṇṇaṃ mahantaṃ mahaṇṇave nāvaṃ viya gaṇhi, vināsaṃ pāpesi, ko nāmesoti paridevatīti.

তং সুত্ৰা অলম্বুসা চিন্তেসি – ‘‘সচাহং ন কথেস্সামি, অযং মে অভিসপিস্সতি, হন্দস্স কথেস্সামী’’তি। সা দিস্সমানেন কাযেন ঠত্ৰা গাথমাহ –

Taṃ sutvā alambusā cintesi – ‘‘sacāhaṃ na kathessāmi, ayaṃ me abhisapissati, handassa kathessāmī’’ti. Sā dissamānena kāyena ṭhatvā gāthamāha –

১৩১.

131.

‘‘অহং তে পারিচরিযায, দেৰরাজেন পেসিতা।

‘‘Ahaṃ te pāricariyāya, devarājena pesitā;

অৰধিং চিত্তং চিত্তেন, পমাদো ত্ৰং ন বুজ্ঝসী’’তি॥

Avadhiṃ cittaṃ cittena, pamādo tvaṃ na bujjhasī’’ti.

সো তস্সা কথং সুত্ৰা পিতরা দিন্নওৰাদং সরিত্ৰা ‘‘পিতু ৰচনং অকত্ৰা মহাৰিনাসং পত্তোম্হী’’তি পরিদেৰন্তো চতস্সো গাথাযো অভাসি –

So tassā kathaṃ sutvā pitarā dinnaovādaṃ saritvā ‘‘pitu vacanaṃ akatvā mahāvināsaṃ pattomhī’’ti paridevanto catasso gāthāyo abhāsi –

১৩২.

132.

‘‘ইমানি কির মং তাতো, কস্সপো অনুসাসতি।

‘‘Imāni kira maṃ tāto, kassapo anusāsati;

কমলাসদিসিত্থিযো, তাযো বুজ্ঝেসি মাণৰ॥

Kamalāsadisitthiyo, tāyo bujjhesi māṇava.

১৩৩.

133.

‘‘উরেগণ্ডাযো বুজ্ঝেসি, তাযো বুজ্ঝেসি মাণৰ।

‘‘Uregaṇḍāyo bujjhesi, tāyo bujjhesi māṇava;

ইচ্চানুসাসি মং তাতো, যথা মং অনুকম্পকো॥

Iccānusāsi maṃ tāto, yathā maṃ anukampako.

১৩৪.

134.

‘‘তস্সাহং ৰচনং নাকং, পিতু ৰুদ্ধস্স সাসনং।

‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ nākaṃ, pitu vuddhassa sāsanaṃ;

অরঞ্ঞে নিম্মনুস্সম্হি, স্ৰজ্জ ঝাযামি এককো॥

Araññe nimmanussamhi, svajja jhāyāmi ekako.

১৩৫.

135.

‘‘সোহং তথা করিস্সামি, ধিরত্থু জীৰিতেন মে।

‘‘Sohaṃ tathā karissāmi, dhiratthu jīvitena me;

পুন ৰা তাদিসো হেস্সং, মরণং মে ভৰিস্সতী’’তি॥

Puna vā tādiso hessaṃ, maraṇaṃ me bhavissatī’’ti.

তত্থ ইমানীতি ইমানি ৰচনানি। কমলাসদিসিত্থিযোতি কমলা ৰুচ্চতি নারিপুপ্ফলতা, তাসং পুপ্ফসদিসা ইত্থিযো। তাযো বুজ্ঝেসি মাণৰাতি মাণৰ ত্ৰং তাযো জানেয্যাসি, ঞত্ৰা দস্সনপথং অগন্ত্ৰা পলাপেয্যাসীতি যানি এৰরূপানি ৰচনানি তদা মং তাতো অনুসাসতি, ইমানি কির তানীতি। উরেগণ্ডাযোতি উরম্হি দ্ৰীহি গণ্ডেহি সমন্নাগতা। তাযো বুজ্ঝেসি, মাণৰাতি, মাণৰ, তাযো অত্তনো ৰসং গতে ৰিনাসং পাপেন্তীতি ত্ৰং জানেয্যাসি। নাকন্তি নাকরিং। ঝাযামীতি পজ্ঝাযামি পরিদেৰামি। ধিরত্থু জীৰিতেন মেতি ধিরত্থু গরহিতং মম জীৰিতং, জীৰিতেন মে কো অত্থো। পুন ৰাতি তথা করিস্সামি, যথা পুন ৰা তাদিসো ভৰিস্সামি, নট্ঠং ঝানং উপ্পাদেত্ৰা ৰীতরাগো ভৰিস্সামি, মরণং ৰা মে ভৰিস্সতীতি।

Tattha imānīti imāni vacanāni. Kamalāsadisitthiyoti kamalā vuccati nāripupphalatā, tāsaṃ pupphasadisā itthiyo. Tāyo bujjhesi māṇavāti māṇava tvaṃ tāyo jāneyyāsi, ñatvā dassanapathaṃ agantvā palāpeyyāsīti yāni evarūpāni vacanāni tadā maṃ tāto anusāsati, imāni kira tānīti. Uregaṇḍāyoti uramhi dvīhi gaṇḍehi samannāgatā. Tāyo bujjhesi, māṇavāti, māṇava, tāyo attano vasaṃ gate vināsaṃ pāpentīti tvaṃ jāneyyāsi. Nākanti nākariṃ. Jhāyāmīti pajjhāyāmi paridevāmi. Dhiratthu jīvitena meti dhiratthu garahitaṃ mama jīvitaṃ, jīvitena me ko attho. Puna vāti tathā karissāmi, yathā puna vā tādiso bhavissāmi, naṭṭhaṃ jhānaṃ uppādetvā vītarāgo bhavissāmi, maraṇaṃ vā me bhavissatīti.

সো কামরাগং পহায পুন ঝানং উপ্পাদেসি। অথস্স সমণতেজং দিস্ৰা ঝানস্স চ উপ্পাদিতভাৰং ঞত্ৰা অলম্বুসা ভীতা খমাপেসি। তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা দ্ৰে গাথাযো অভাসি –

So kāmarāgaṃ pahāya puna jhānaṃ uppādesi. Athassa samaṇatejaṃ disvā jhānassa ca uppāditabhāvaṃ ñatvā alambusā bhītā khamāpesi. Tamatthaṃ pakāsento satthā dve gāthāyo abhāsi –

১৩৬.

136.

‘‘তস্স তেজং ৰীরিযঞ্চ, ধিতিং ঞত্ৰা অৰট্ঠিতং।

‘‘Tassa tejaṃ vīriyañca, dhitiṃ ñatvā avaṭṭhitaṃ;

সিরসা অগ্গহী পাদে, ইসিসিঙ্গং অলম্বুসা॥

Sirasā aggahī pāde, isisiṅgaṃ alambusā.

১৩৭.

137.

‘‘মা মে কুজ্ঝ মহাৰীর, মা মে কুজ্ঝ মহাইসে।

‘‘Mā me kujjha mahāvīra, mā me kujjha mahāise;

মহা অত্থো মযা চিণ্ণো, তিদসানং যসস্সিনং।

Mahā attho mayā ciṇṇo, tidasānaṃ yasassinaṃ;

তযা পকম্পিতং আসি, সব্বং দেৰপুরং তদা’’তি॥

Tayā pakampitaṃ āsi, sabbaṃ devapuraṃ tadā’’ti.

অথ নং সো ‘‘খমামি তে, ভদ্দে, যথাসুখং গচ্ছা’’তি ৰিস্সজ্জেন্তো গাথমাহ –

Atha naṃ so ‘‘khamāmi te, bhadde, yathāsukhaṃ gacchā’’ti vissajjento gāthamāha –

১৩৮.

138.

‘‘তাৰতিংসা চ যে দেৰা, তিদসানঞ্চ ৰাসৰো।

‘‘Tāvatiṃsā ca ye devā, tidasānañca vāsavo;

ত্ৰঞ্চ ভদ্দে সুখী হোহি, গচ্ছ কঞ্ঞে যথাসুখ’’ন্তি॥

Tvañca bhadde sukhī hohi, gaccha kaññe yathāsukha’’nti.

সা তং ৰন্দিত্ৰা তেনেৰ সুৰণ্ণপল্লঙ্কেন দেৰপুরং গতা। তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা তিস্সো গাথাযো অভাসি –

Sā taṃ vanditvā teneva suvaṇṇapallaṅkena devapuraṃ gatā. Tamatthaṃ pakāsento satthā tisso gāthāyo abhāsi –

১৩৯.

139.

‘‘তস্স পাদে গহেত্ৰান, কত্ৰা চ নং পদক্খিণং।

‘‘Tassa pāde gahetvāna, katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ;

অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰান, তম্হা ঠানা অপক্কমি॥

Añjaliṃ paggahetvāna, tamhā ṭhānā apakkami.

১৪০.

140.

‘‘যো চ তস্সাসি পল্লঙ্কো, সোৰণ্ণো সোপৰাহনো।

‘‘Yo ca tassāsi pallaṅko, sovaṇṇo sopavāhano;

সউত্তরচ্ছদপঞ্ঞাসো, সহস্সপটিযত্থতো।

Sauttaracchadapaññāso, sahassapaṭiyatthato;

তমেৰ পল্লঙ্কমারুয্হ, অগা দেৰান সন্তিকে॥

Tameva pallaṅkamāruyha, agā devāna santike.

১৪১.

141.

‘‘তমোক্কমিৰ আযন্তিং, জলন্তিং ৰিজ্জুতং যথা।

‘‘Tamokkamiva āyantiṃ, jalantiṃ vijjutaṃ yathā;

পতীতো সুমনো ৰিত্তো, দেৰিন্দো অদদা ৰর’’ন্তি॥

Patīto sumano vitto, devindo adadā vara’’nti.

তত্থ ওক্কমিৰাতি দীপকং ৰিয। ‘‘পতীতো’’তিআদীহি তুট্ঠাকারোৰ দস্সিতো অদদা ৰরন্তি আগন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ঠিতায তুট্ঠো ৰরং অদাসি।

Tattha okkamivāti dīpakaṃ viya. ‘‘Patīto’’tiādīhi tuṭṭhākārova dassito adadā varanti āgantvā vanditvā ṭhitāya tuṭṭho varaṃ adāsi.

সা তস্স সন্তিকে ৰরং গণ্হন্তী ওসানগাথমাহ –

Sā tassa santike varaṃ gaṇhantī osānagāthamāha –

১৪২.

142.

‘‘ৰরঞ্চে মে অদো সক্ক, সব্বভূতানমিস্সর।

‘‘Varañce me ado sakka, sabbabhūtānamissara;

নিসিপ্পলোভিকা গচ্ছে, এতং সক্ক ৰরং ৰরে’’তি॥

Nisippalobhikā gacche, etaṃ sakka varaṃ vare’’ti.

তস্সত্থো – ‘‘সক্ক দেৰরাজ, সচে মে ত্ৰং ৰরং অদো, পুন ইসিপলোভিকায ন গচ্ছেয্যং, মা মং এতদত্থায পহিণেয্যাসি, এতং ৰরং ৰরে যাচামী’’তি।

Tassattho – ‘‘sakka devarāja, sace me tvaṃ varaṃ ado, puna isipalobhikāya na gaccheyyaṃ, mā maṃ etadatthāya pahiṇeyyāsi, etaṃ varaṃ vare yācāmī’’ti.

সত্থা তস্স ভিক্খুনো ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে সো ভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি। তদা অলম্বুসা পুরাণদুতিযিকা অহোসি, ইসিসিঙ্গো উক্কণ্ঠিতভিক্খু, পিতা মহাইসি পন অহমেৰ অহোসিন্তি।

Satthā tassa bhikkhuno imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne so bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. Tadā alambusā purāṇadutiyikā ahosi, isisiṅgo ukkaṇṭhitabhikkhu, pitā mahāisi pana ahameva ahosinti.

অলম্বুসাজাতকৰণ্ণনা ততিযা।

Alambusājātakavaṇṇanā tatiyā.







Related texts:



তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi / ৫২৩. অলম্বুসাজাতকং • 523. Alambusājātakaṃ


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact