| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
អធិមានវត្ថុវណ្ណនា
Adhimānavatthuvaṇṇanā
១៩៦. ហេដ្ឋិមមគ្គេហិ ញាតមរិយាទាយ ឯវ ជាននតោ អញ្ញា អគ្គមគ្គបញ្ញា, តស្សា ផលភាវតោ អគ្គផលបញ្ញា តំសហគតា សម្មាសង្កប្បាទយោ ច អញ្ញាតិ វុត្តាតិ អាហ ‘‘អញ្ញំ ព្យាករិំសូតិ អរហត្តំ ព្យាករិំសូ’’តិ។ អរិយសាវកស្ស តាវ នុប្បជ្ជតីតិ បហីនាធិមានបច្ចយត្តា នុប្បជ្ជតិ ។ សីលវតោបិ…បេ.… នុប្បជ្ជតិ អការកភាវតោ។ តិលក្ខណំ អារោបេត្វាតិ កលាបសម្មសនវសេន តិលក្ខណំ អារោបេត្វា។ អារទ្ធវិបស្សកស្សាតិ ឧទយព្ពយានុបស្សនាយ អារទ្ធវិបស្សកស្ស។ សុទ្ធសមថលាភី វិបស្សនាយ កម្មំ អកត្វាបិ កិលេសសមុទាចារំ អបស្សន្តោ កេវលំ អញ្ញាណពលេន ‘‘អរិយោហមស្មី’’តិ មញ្ញតីតិ អាហ ‘‘សុទ្ធសមថលាភិំ វា’’តិ។ ‘‘អរហា អហ’’ន្តិ មញ្ញតិ ឧច្ចវាលង្កវាសី មហានាគត្ថេរោ វិយ។
196. Heṭṭhimamaggehi ñātamariyādāya eva jānanato aññā aggamaggapaññā, tassā phalabhāvato aggaphalapaññā taṃsahagatā sammāsaṅkappādayo ca aññāti vuttāti āha ‘‘aññaṃ byākariṃsūti arahattaṃ byākariṃsū’’ti. Ariyasāvakassa tāva nuppajjatīti pahīnādhimānapaccayattā nuppajjati . Sīlavatopi…pe… nuppajjati akārakabhāvato. Tilakkhaṇaṃ āropetvāti kalāpasammasanavasena tilakkhaṇaṃ āropetvā. Āraddhavipassakassāti udayabbayānupassanāya āraddhavipassakassa. Suddhasamathalābhī vipassanāya kammaṃ akatvāpi kilesasamudācāraṃ apassanto kevalaṃ aññāṇabalena ‘‘ariyohamasmī’’ti maññatīti āha ‘‘suddhasamathalābhiṃ vā’’ti. ‘‘Arahā aha’’nti maññati uccavālaṅkavāsī mahānāgatthero viya.
តលង្គរវាសី ធម្មទិន្នត្ថេរោ កិរ នាម ឯកោ បភិន្នប្បដិសម្ភិទោ មហាខីណាសវោ មហតោ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ឱវាទទាយកោ អហោសិ។ សោ ឯកទិវសំ អត្តនោ ទិវាដ្ឋានេ និសីទិត្វា ‘‘កិន្នុ ខោ អម្ហាកំ អាចរិយស្ស ឧច្ចវាលង្កវាសីមហានាគត្ថេរស្ស សមណភាវកិច្ចំ មត្ថកប្បត្តំ, នោ’’តិ អាវជ្ជេន្តោ បុថុជ្ជនភាវមេវស្ស ទិស្វា ‘‘មយិ អគច្ឆន្តេ បុថុជ្ជនកាលកិរិយមេវ ករិស្សតី’’តិ ច ញត្វា ឥទ្ធិយា វេហាសំ ឧប្បតិត្វា ទិវាដ្ឋានេ និសិន្នស្ស ថេរស្ស សមីបេ ឱរោហិត្វា វន្ទិត្វា វត្តំ ទស្សេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ‘‘កិំ, អាវុសោ ធម្មទិន្ន, អកាលេ អាគតោសី’’តិ ច វុត្តោ ‘‘បញ្ហំ, ភន្តេ, បុច្ឆិតុំ អាគតោម្ហី’’តិ អាហ។ តតោ ‘‘បុច្ឆាវុសោ, ជានមានា កថយិស្សាមា’’តិ វុត្តោ បញ្ហសហស្សំ បុច្ឆិ។ ថេរោ បុច្ឆិតំ បុច្ឆិតំ បញ្ហំ អសជ្ជមានោវ កថេសិ។ តតោ ‘‘អតិតិក្ខំ វោ, ភន្តេ, ញាណំ, កទា តុម្ហេហិ អយំ ធម្មោ អធិគតោ’’តិ វុត្តោ ‘‘ឥតោ សដ្ឋិវស្សកាលេ, អាវុសោ’’តិ អាហ។ សមាធិម្ហិ, ភន្តេ, វឡញ្ជេថាតិ។ ន ឥទំ, អាវុសោ, ភារិយន្តិ។ តេន ហិ, ភន្តេ, ឯកំ ហត្ថិំ មាបេថាតិ។ ថេរោ សព្ពសេតំ ហត្ថិំ មាបេសិ។ ឥទានិ, ភន្តេ, យថា អយំ ហត្ថី អញ្ជិតកណ្ណោ បសារិតនង្គុដ្ឋោ សោណ្ឌំ មុខេ បក្ខិបិត្វា ភេរវំ កោញ្ចនាទំ ករោន្តោ តុម្ហាកំ អភិមុខំ អាគច្ឆតិ, តថា នំ ករោថាតិ។ ថេរោ តថា កត្វា វេគេន អាគច្ឆតោ ហត្ថិស្ស ភេរវំ អាការំ ទិស្វា ឧដ្ឋាយ បលាយិតុំ អារទ្ធោ។ តមេនំ ខីណាសវត្ថេរោ ហត្ថំ បសារេត្វា ចីវរកណ្ណេ គហេត្វា ‘‘ភន្តេ, ខីណាសវស្ស សារជ្ជំ នាម ហោតី’’តិ អាហ។ សោ តស្មិំ កាលេ អត្តនោ បុថុជ្ជនភាវំ ញត្វា ‘‘អវស្សយោ មេ, អាវុសោ, ធម្មទិន្ន ហោហី’’តិ វត្វា បាទមូលេ ឧក្កុដិកំ និសីទិ។ ‘‘ភន្តេ, តុម្ហាកំ អវស្សយោ ភវិស្សាមិច្ចេវាហំ អាគតោ, មា ចិន្តយិត្ថា’’តិ កម្មដ្ឋានំ កថេសិ។ ថេរោ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា ចង្កមំ ឱរុយ្ហ តតិយេ បទវារេ អគ្គផលំ អរហត្តំ បាបុណិ។ ថេរោ កិរ ទោសចរិតោ អហោសិ។
Talaṅgaravāsī dhammadinnatthero kira nāma eko pabhinnappaṭisambhido mahākhīṇāsavo mahato bhikkhusaṅghassa ovādadāyako ahosi. So ekadivasaṃ attano divāṭṭhāne nisīditvā ‘‘kinnu kho amhākaṃ ācariyassa uccavālaṅkavāsīmahānāgattherassa samaṇabhāvakiccaṃ matthakappattaṃ, no’’ti āvajjento puthujjanabhāvamevassa disvā ‘‘mayi agacchante puthujjanakālakiriyameva karissatī’’ti ca ñatvā iddhiyā vehāsaṃ uppatitvā divāṭṭhāne nisinnassa therassa samīpe orohitvā vanditvā vattaṃ dassetvā ekamantaṃ nisīdi. ‘‘Kiṃ, āvuso dhammadinna, akāle āgatosī’’ti ca vutto ‘‘pañhaṃ, bhante, pucchituṃ āgatomhī’’ti āha. Tato ‘‘pucchāvuso, jānamānā kathayissāmā’’ti vutto pañhasahassaṃ pucchi. Thero pucchitaṃ pucchitaṃ pañhaṃ asajjamānova kathesi. Tato ‘‘atitikkhaṃ vo, bhante, ñāṇaṃ, kadā tumhehi ayaṃ dhammo adhigato’’ti vutto ‘‘ito saṭṭhivassakāle, āvuso’’ti āha. Samādhimhi, bhante, vaḷañjethāti. Na idaṃ, āvuso, bhāriyanti. Tena hi, bhante, ekaṃ hatthiṃ māpethāti. Thero sabbasetaṃ hatthiṃ māpesi. Idāni, bhante, yathā ayaṃ hatthī añjitakaṇṇo pasāritanaṅguṭṭho soṇḍaṃ mukhe pakkhipitvā bheravaṃ koñcanādaṃ karonto tumhākaṃ abhimukhaṃ āgacchati, tathā naṃ karothāti. Thero tathā katvā vegena āgacchato hatthissa bheravaṃ ākāraṃ disvā uṭṭhāya palāyituṃ āraddho. Tamenaṃ khīṇāsavatthero hatthaṃ pasāretvā cīvarakaṇṇe gahetvā ‘‘bhante, khīṇāsavassa sārajjaṃ nāma hotī’’ti āha. So tasmiṃ kāle attano puthujjanabhāvaṃ ñatvā ‘‘avassayo me, āvuso, dhammadinna hohī’’ti vatvā pādamūle ukkuṭikaṃ nisīdi. ‘‘Bhante, tumhākaṃ avassayo bhavissāmiccevāhaṃ āgato, mā cintayitthā’’ti kammaṭṭhānaṃ kathesi. Thero kammaṭṭhānaṃ gahetvā caṅkamaṃ oruyha tatiye padavāre aggaphalaṃ arahattaṃ pāpuṇi. Thero kira dosacarito ahosi.
អធិមានវត្ថុវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Adhimānavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ៤. ចតុត្ថបារាជិកំ • 4. Catutthapārājikaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ៤. ចតុត្ថបារាជិកំ • 4. Catutthapārājikaṃ
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / អធិមានវត្ថុវណ្ណនា • Adhimānavatthuvaṇṇanā
