| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បេតវត្ថុ-អដ្ឋកថា • Petavatthu-aṭṭhakathā |
៣. ចូឡវគ្គោ
3. Cūḷavaggo
១. អភិជ្ជមានបេតវត្ថុវណ្ណនា
1. Abhijjamānapetavatthuvaṇṇanā
អភិជ្ជមានេ វារិម្ហីតិ ឥទំ សត្ថរិ វេឡុវនេ វិហរន្តេ អញ្ញតរំ លុទ្ទបេតំ អារព្ភ វុត្តំ។ ពារាណសិយំ កិរ អបរទិសាភាគេ បារគង្គាយ វាសភគាមំ អតិក្កមិត្វា ចុន្ទដ្ឋិលនាមកេ គាមេ ឯកោ លុទ្ទកោ អហោសិ។ សោ អរញ្ញេ មិគេ វធិត្វា វរមំសំ អង្គារេ បចិត្វា ខាទិត្វា អវសេសំ បណ្ណបុដេ ពន្ធិត្វា កាជេន គហេត្វា គាមំ អាគច្ឆតិ។ តំ ពាលទារកា គាមទ្វារេ ទិស្វា ‘‘មំសំ មេ ទេហិ, មំសំ មេ ទេហី’’តិ ហត្ថេ បសារេត្វា ឧបធាវន្តិ។ សោ តេសំ ថោកំ ថោកំ មំសំ ទេតិ។ អថេកទិវសំ មំសំ អលភិត្វា ឧទ្ទាលកបុប្ផំ បិឡន្ធិត្វា ពហុញ្ច ហត្ថេន គហេត្វា គាមំ គច្ឆន្តំ តំ ទារកា គាមទ្វារេ ទិស្វា ‘‘មំសំ មេ ទេហិ, មំសំ មេ ទេហី’’តិ ហត្ថេ បសារេត្វា ឧបធាវិំសុ។ សោ តេសំ ឯកេកំ បុប្ផមញ្ជរិំ អទាសិ។
Abhijjamānevārimhīti idaṃ satthari veḷuvane viharante aññataraṃ luddapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Bārāṇasiyaṃ kira aparadisābhāge pāragaṅgāya vāsabhagāmaṃ atikkamitvā cundaṭṭhilanāmake gāme eko luddako ahosi. So araññe mige vadhitvā varamaṃsaṃ aṅgāre pacitvā khāditvā avasesaṃ paṇṇapuṭe bandhitvā kājena gahetvā gāmaṃ āgacchati. Taṃ bāladārakā gāmadvāre disvā ‘‘maṃsaṃ me dehi, maṃsaṃ me dehī’’ti hatthe pasāretvā upadhāvanti. So tesaṃ thokaṃ thokaṃ maṃsaṃ deti. Athekadivasaṃ maṃsaṃ alabhitvā uddālakapupphaṃ piḷandhitvā bahuñca hatthena gahetvā gāmaṃ gacchantaṃ taṃ dārakā gāmadvāre disvā ‘‘maṃsaṃ me dehi, maṃsaṃ me dehī’’ti hatthe pasāretvā upadhāviṃsu. So tesaṃ ekekaṃ pupphamañjariṃ adāsi.
អថ អបរេន សមយេន កាលំ កត្វា បេតេសុ និព្ពត្តោ នគ្គោ វិរូបរូបោ ភយានកទស្សនោ សុបិនេបិ អន្នបានំ អជានន្តោ សីសេ អាពន្ធិតឧទ្ទាលកកុសុមមាលាកលាបោ ‘‘ចុន្ទដ្ឋិលាយំ ញាតកានំ សន្តិកេ កិញ្ចិ លភិស្សាមី’’តិ គង្គាយ ឧទកេ អភិជ្ជមានេ បដិសោតំ បទសា គច្ឆតិ។ តេន ច សមយេន កោលិយោ នាម រញ្ញោ ពិម្ពិសារស្ស មហាមត្តោ កុបិតំ បច្ចន្តំ វូបសមេត្វា បដិនិវត្តេន្តោ ហត្ថិអស្សាទិបរិវារពលំ ថលបថេន បេសេត្វា សយំ គង្គាយ នទិយា អនុសោតំ នាវាយ អាគច្ឆន្តោ តំ បេតំ តថា គច្ឆន្តំ ទិស្វា បុច្ឆន្តោ –
Atha aparena samayena kālaṃ katvā petesu nibbatto naggo virūparūpo bhayānakadassano supinepi annapānaṃ ajānanto sīse ābandhitauddālakakusumamālākalāpo ‘‘cundaṭṭhilāyaṃ ñātakānaṃ santike kiñci labhissāmī’’ti gaṅgāya udake abhijjamāne paṭisotaṃ padasā gacchati. Tena ca samayena koliyo nāma rañño bimbisārassa mahāmatto kupitaṃ paccantaṃ vūpasametvā paṭinivattento hatthiassādiparivārabalaṃ thalapathena pesetvā sayaṃ gaṅgāya nadiyā anusotaṃ nāvāya āgacchanto taṃ petaṃ tathā gacchantaṃ disvā pucchanto –
៣៨៧.
387.
‘‘អភិជ្ជមានេ វារិម្ហិ, គង្គាយ ឥធ គច្ឆសិ;
‘‘Abhijjamāne vārimhi, gaṅgāya idha gacchasi;
នគ្គោ បុព្ពទ្ធបេតោវ, មាលធារី អលង្កតោ;
Naggo pubbaddhapetova, māladhārī alaṅkato;
កុហិំ គមិស្សសិ បេត, កត្ថ វាសោ ភវិស្សតី’’តិ។ –
Kuhiṃ gamissasi peta, kattha vāso bhavissatī’’ti. –
គាថមាហ។ តត្ថ អភិជ្ជមានេតិ បទនិក្ខេបេន អភិជ្ជមានេ សង្ឃាតេ, វារិម្ហិ គង្គាយាតិ គង្គាយ នទិយា ឧទកេ។ ឥធាតិ ឥមស្មិំ ឋានេ។ បុព្ពទ្ធបេតោវាតិ កាយស្ស បុរិមទ្ធេន អបេតោ វិយ អបេតយោនិកោ ទេវបុត្តោ វិយ។ កថំ? មាលធារី អលង្កតោតិ, មាលាហិ បិឡន្ធិត្វា អលង្កតសីសគ្គោតិ អត្ថោ។ កត្ថ វាសោ ភវិស្សតីតិ កតរស្មិំ គាមេ ទេសេ វា តុយ្ហំ និវាសោ ភវិស្សតិ, តំ កថេហីតិ អត្ថោ។
Gāthamāha. Tattha abhijjamāneti padanikkhepena abhijjamāne saṅghāte, vārimhi gaṅgāyāti gaṅgāya nadiyā udake. Idhāti imasmiṃ ṭhāne. Pubbaddhapetovāti kāyassa purimaddhena apeto viya apetayoniko devaputto viya. Kathaṃ? Māladhārī alaṅkatoti, mālāhi piḷandhitvā alaṅkatasīsaggoti attho. Kattha vāso bhavissatīti katarasmiṃ gāme dese vā tuyhaṃ nivāso bhavissati, taṃ kathehīti attho.
ឥទានិ យំ តទា តេន បេតេន កោលិយេន ច វុត្តំ, តំ ទស្សេតុំ សង្គីតិការា –
Idāni yaṃ tadā tena petena koliyena ca vuttaṃ, taṃ dassetuṃ saṅgītikārā –
៣៨៨.
388.
‘‘ចុន្ទដ្ឋិលំ គមិស្សាមិ, បេតោ សោ ឥតិ ភាសតិ;
‘‘Cundaṭṭhilaṃ gamissāmi, peto so iti bhāsati;
អន្តរេ វាសភគាមំ, ពារាណសិញ្ច សន្តិកេ។
Antare vāsabhagāmaṃ, bārāṇasiñca santike.
៣៨៩.
389.
‘‘តញ្ច ទិស្វា មហាមត្តោ, កោលិយោ ឥតិ វិស្សុតោ;
‘‘Tañca disvā mahāmatto, koliyo iti vissuto;
សត្តុំ ភត្តញ្ច បេតស្ស, បីតកញ្ច យុគំ អទា។
Sattuṃ bhattañca petassa, pītakañca yugaṃ adā.
៣៩០.
390.
‘‘នាវាយ តិដ្ឋមានាយ, កប្បកស្ស អទាបយិ;
‘‘Nāvāya tiṭṭhamānāya, kappakassa adāpayi;
កប្បកស្ស បទិន្នម្ហិ, ឋានេ បេតស្ស ទិស្សថ។
Kappakassa padinnamhi, ṭhāne petassa dissatha.
៣៩១.
391.
‘‘តតោ សុវត្ថវសនោ, មាលធារី អលង្កតោ;
‘‘Tato suvatthavasano, māladhārī alaṅkato;
ឋានេ ឋិតស្ស បេតស្ស, ទក្ខិណា ឧបកប្បថ;
Ṭhāne ṭhitassa petassa, dakkhiṇā upakappatha;
តស្មា ទជ្ជេថ បេតានំ, អនុកម្បាយ បុនប្បុន’’ន្តិ។ – គាថាយោ អវោចុំ;
Tasmā dajjetha petānaṃ, anukampāya punappuna’’nti. – gāthāyo avocuṃ;
៣៨៨. តត្ថ ចុន្ទដ្ឋិលន្តិ ឯវំនាមកំ គាមំ។ អន្តរេ វាសភគាមំ, ពារាណសិញ្ច សន្តិកេតិ វាសភគាមស្ស ច ពារាណសិយា ច វេមជ្ឈេ។ អន្តរា-សទ្ទយោគេន ហេតំ សាម្យត្ថេ ឧបយោគវចនំ។ ពារាណសិយា សន្តិកេ ហិ សោ គាមោតិ។ អយញ្ហេត្ថ អត្ថោ – អន្តរេ វាសភគាមស្ស ច ពារាណសិយា ច យោ ចុន្ទដ្ឋិលនាមកោ គាមោ ពារាណសិយា អវិទូរេ, តំ គាមំ គមិស្សាមីតិ។
388. Tattha cundaṭṭhilanti evaṃnāmakaṃ gāmaṃ. Antare vāsabhagāmaṃ, bārāṇasiñca santiketi vāsabhagāmassa ca bārāṇasiyā ca vemajjhe. Antarā-saddayogena hetaṃ sāmyatthe upayogavacanaṃ. Bārāṇasiyā santike hi so gāmoti. Ayañhettha attho – antare vāsabhagāmassa ca bārāṇasiyā ca yo cundaṭṭhilanāmako gāmo bārāṇasiyā avidūre, taṃ gāmaṃ gamissāmīti.
៣៨៩. កោលិយោ ឥតិ វិស្សុតោតិ កោលិយោតិ ឯវំបកាសិតនាមោ។ សត្តុំ ភត្តញ្ចាតិ សត្តុញ្ចេវ ភត្តញ្ច។ បីតកញ្ច យុគំ អទាតិ បីតកំ សុវណ្ណវណ្ណំ ឯកំ វត្ថយុគញ្ច អទាសិ។
389.Koliyo iti vissutoti koliyoti evaṃpakāsitanāmo. Sattuṃ bhattañcāti sattuñceva bhattañca. Pītakañca yugaṃ adāti pītakaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ ekaṃ vatthayugañca adāsi.
៣៩០. កទា អទាសីតិ ចេ អាហ នាវាយ តិដ្ឋមានាយ។ កប្បកស្ស អទាបយីតិ គច្ឆន្តិំ នាវំ ឋបេត្វា តត្ថ ឯកស្ស ន្ហាបិតស្ស ឧបាសកស្ស ទាបេសិ , ទិន្នម្ហិ វត្ថយុគេតិ យោជនា។ ឋានេតិ ឋានសោ តង្ខណញ្ញេវ។ បេតស្ស ទិស្សថាតិ បេតស្ស សរីរេ បញ្ញាយិត្ថ, តស្ស និវាសនបារុបនវត្ថំ សម្បជ្ជិ។ តេនាហ ‘‘តតោ សុវត្ថវសនោ, មាលធារី អលង្កតោ’’តិ, សុវត្ថវសនោ មាលាភរណេហិ សុមណ្ឌិតបសាធិតោ។ ឋានេ ឋិតស្ស បេតស្ស, ទក្ខិណា ឧបកប្បថាតិ ទក្ខិណេយ្យដ្ឋានេ ឋិតា បនេសា ទក្ខិណា តស្ស បេតស្ស យស្មា ឧបកប្បតិ, វិនិយោគំ អគមាសិ។ តស្មា ទជ្ជេថ បេតានំ, អនុកម្បាយ បុនប្បុនន្តិ បេតានំ អនុកម្បាយ បេតេ ឧទ្ទិស្ស បុនប្បុនំ ទក្ខិណំ ទទេយ្យាតិ អត្ថោ។
390. Kadā adāsīti ce āha nāvāya tiṭṭhamānāya. Kappakassa adāpayīti gacchantiṃ nāvaṃ ṭhapetvā tattha ekassa nhāpitassa upāsakassa dāpesi , dinnamhi vatthayugeti yojanā. Ṭhāneti ṭhānaso taṅkhaṇaññeva. Petassa dissathāti petassa sarīre paññāyittha, tassa nivāsanapārupanavatthaṃ sampajji. Tenāha ‘‘tato suvatthavasano, māladhārī alaṅkato’’ti, suvatthavasano mālābharaṇehi sumaṇḍitapasādhito. Ṭhāne ṭhitassa petassa, dakkhiṇā upakappathāti dakkhiṇeyyaṭṭhāne ṭhitā panesā dakkhiṇā tassa petassa yasmā upakappati, viniyogaṃ agamāsi. Tasmā dajjetha petānaṃ, anukampāya punappunanti petānaṃ anukampāya pete uddissa punappunaṃ dakkhiṇaṃ dadeyyāti attho.
អថ សោ កោលិយមហាមត្តោ តំ បេតំ អនុកម្បមានោ ទានវិធិំ សម្បាទេត្វា អនុសោតំ អាគន្ត្វា សូរិយេ ឧគ្គច្ឆន្តេ ពារាណសិំ សម្បាបុណិ។ ភគវា ច តេសំ អនុគ្គហត្ថំ អាកាសេន អាគន្ត្វា គង្គាតីរេ អដ្ឋាសិ។ កោលិយមហាមត្តោបិ នាវាតោ ឱតរិត្វា ហដ្ឋបហដ្ឋោ ភគវន្តំ និមន្តេសិ – ‘‘អធិវាសេថ មេ, ភន្តេ, ភគវា អជ្ជតនាយ ភត្តំ អនុកម្បំ ឧបាទាយា’’តិ។ អធិវាសេសិ ភគវា តុណ្ហីភាវេន។ សោ ភគវតោ អធិវាសនំ វិទិត្វា តាវទេវ រមណីយេ ភូមិភាគេ មហន្តំ សាខាមណ្ឌបំ ឧបរិ ចតូសុ ច បស្សេសុ នានាវិរាគវណ្ណវិចិត្តវិវិធវសនសមលង្កតំ ការេត្វា តត្ថ ភគវតោ អាសនំ បញ្ញាបេត្វា អទាសិ។ និសីទិ ភគវា បញ្ញត្តេ អាសនេ។
Atha so koliyamahāmatto taṃ petaṃ anukampamāno dānavidhiṃ sampādetvā anusotaṃ āgantvā sūriye uggacchante bārāṇasiṃ sampāpuṇi. Bhagavā ca tesaṃ anuggahatthaṃ ākāsena āgantvā gaṅgātīre aṭṭhāsi. Koliyamahāmattopi nāvāto otaritvā haṭṭhapahaṭṭho bhagavantaṃ nimantesi – ‘‘adhivāsetha me, bhante, bhagavā ajjatanāya bhattaṃ anukampaṃ upādāyā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. So bhagavato adhivāsanaṃ viditvā tāvadeva ramaṇīye bhūmibhāge mahantaṃ sākhāmaṇḍapaṃ upari catūsu ca passesu nānāvirāgavaṇṇavicittavividhavasanasamalaṅkataṃ kāretvā tattha bhagavato āsanaṃ paññāpetvā adāsi. Nisīdi bhagavā paññatte āsane.
អថ សោ មហាមត្តោ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា គន្ធបុប្ផាទីហិ បូជេត្វា វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ និសិន្នោ ហេដ្ឋា អត្តនោ វុត្តវចនំ បេតស្ស ច បដិវចនំ ភគវតោ អារោចេសិ។ ភគវា ‘‘ភិក្ខុសង្ឃោ អាគច្ឆតូ’’តិ ចិន្តេសិ។ ចិន្តិតសមនន្តរមេវ ពុទ្ធានុភាវសញ្ចោទិតោ សុវណ្ណហំសគណោ វិយ ធតរដ្ឋហំសរាជំ ភិក្ខុសង្ឃោ ធម្មរាជំ សម្បរិវារេសិ។ តាវទេវ មហាជនោ សន្និបតិ ‘‘ឧឡារា ធម្មទេសនា ភវិស្សតី’’តិ។ តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ មហាមត្តោ ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ បណីតេន ខាទនីយេន ភោជនីយេន សន្តប្បេសិ។ ភគវា កតភត្តកិច្ចោ មហាជនស្ស អនុកម្បាយ ‘‘ពារាណសិសមីបគាមវាសិនោ សន្និបតន្តូ’’តិ អធិដ្ឋាសិ។ សព្ពេ ច តេ ឥទ្ធិពលេន មហាជនា សន្និបតិំសុ, ឧឡារេ ចស្ស បេតេ បាកដេ អកាសិ។ តេសុ កេចិ ឆិន្នភិន្នបិលោតិកខណ្ឌធរា, កេចិ អត្តនោ កេសេហេវ បដិច្ឆាទិតកោបិនា, កេចិ នគ្គា យថាជាតរូបា ខុប្បិបាសាភិភូតា តចបរិយោនទ្ធា អដ្ឋិមត្តសរីរា ឥតោ ចិតោ ច បរិព្ភមន្តា មហាជនស្ស បច្ចក្ខតោ បញ្ញាយិំសុ។
Atha so mahāmatto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā gandhapupphādīhi pūjetvā vanditvā ekamantaṃ nisinno heṭṭhā attano vuttavacanaṃ petassa ca paṭivacanaṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā ‘‘bhikkhusaṅgho āgacchatū’’ti cintesi. Cintitasamanantarameva buddhānubhāvasañcodito suvaṇṇahaṃsagaṇo viya dhataraṭṭhahaṃsarājaṃ bhikkhusaṅgho dhammarājaṃ samparivāresi. Tāvadeva mahājano sannipati ‘‘uḷārā dhammadesanā bhavissatī’’ti. Taṃ disvā pasannamānaso mahāmatto buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena santappesi. Bhagavā katabhattakicco mahājanassa anukampāya ‘‘bārāṇasisamīpagāmavāsino sannipatantū’’ti adhiṭṭhāsi. Sabbe ca te iddhibalena mahājanā sannipatiṃsu, uḷāre cassa pete pākaṭe akāsi. Tesu keci chinnabhinnapilotikakhaṇḍadharā, keci attano keseheva paṭicchāditakopinā, keci naggā yathājātarūpā khuppipāsābhibhūtā tacapariyonaddhā aṭṭhimattasarīrā ito cito ca paribbhamantā mahājanassa paccakkhato paññāyiṃsu.
អថ ភគវា តថារូបំ ឥទ្ធាភិសង្ខារំ អភិសង្ខាសិ, យថា តេ ឯកជ្ឈំ សន្និបតិត្វា អត្តនា កតំ បាបកម្មំ មហាជនស្ស បវេទេសុំ។ តមត្ថំ ទីបេន្តា សង្គីតិការា –
Atha bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi, yathā te ekajjhaṃ sannipatitvā attanā kataṃ pāpakammaṃ mahājanassa pavedesuṃ. Tamatthaṃ dīpentā saṅgītikārā –
៣៩២.
392.
‘‘សាតុន្នវសនា ឯកេ, អញ្ញេ កេសនិវាសនា;
‘‘Sātunnavasanā eke, aññe kesanivāsanā;
បេតា ភត្តាយ គច្ឆន្តិ, បក្កមន្តិ ទិសោទិសំ។
Petā bhattāya gacchanti, pakkamanti disodisaṃ.
៣៩៣.
393.
‘‘ទូរេ ឯកេ បធាវិត្វា, អលទ្ធាវ និវត្តរេ;
‘‘Dūre eke padhāvitvā, aladdhāva nivattare;
ឆាតា បមុច្ឆិតា ភន្តា, ភូមិយំ បដិសុម្ភិតា។
Chātā pamucchitā bhantā, bhūmiyaṃ paṭisumbhitā.
៣៩៤.
394.
‘‘កេចិ តត្ថ បបតិត្វា, ភូមិយំ បដិសុម្ភិតា;
‘‘Keci tattha papatitvā, bhūmiyaṃ paṭisumbhitā;
បុព្ពេ អកតកល្យាណា, អគ្គិទឌ្ឍាវ អាតបេ។
Pubbe akatakalyāṇā, aggidaḍḍhāva ātape.
៣៩៥.
395.
‘‘មយំ បុព្ពេ បាបធម្មា, ឃរណី កុលមាតរោ;
‘‘Mayaṃ pubbe pāpadhammā, gharaṇī kulamātaro;
សន្តេសុ ទេយ្យធម្មេសុ, ទីបំ នាកម្ហ អត្តនោ។
Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano.
៣៩៦.
396.
‘‘បហូតំ អន្នបានម្បិ, អបិស្សុ អវកិរីយតិ;
‘‘Pahūtaṃ annapānampi, apissu avakirīyati;
សម្មគ្គតេ បព្ពជិតេ, ន ច កិញ្ចិ អទម្ហសេ។
Sammaggate pabbajite, na ca kiñci adamhase.
៣៩៧.
397.
‘‘អកម្មកាមា អលសា, សាទុកាមា មហគ្ឃសា;
‘‘Akammakāmā alasā, sādukāmā mahagghasā;
អាលោបបិណ្ឌទាតារោ, បដិគ្គហេ បរិភាសិម្ហសេ។
Ālopapiṇḍadātāro, paṭiggahe paribhāsimhase.
៣៩៨.
398.
‘‘តេ ឃរា តា ច ទាសិយោ, តានេវាភរណានិ នោ;
‘‘Te gharā tā ca dāsiyo, tānevābharaṇāni no;
តេ អញ្ញេ បរិចារេន្តិ, មយំ ទុក្ខស្ស ភាគិនោ។
Te aññe paricārenti, mayaṃ dukkhassa bhāgino.
៣៩៩.
399.
‘‘វេណី វា អវញ្ញា ហោន្តិ, រថការី ច ទុព្ភិកា;
‘‘Veṇī vā avaññā honti, rathakārī ca dubbhikā;
ចណ្ឌាលី កបណា ហោន្តិ, កប្បកា ច បុនប្បុនំ។
Caṇḍālī kapaṇā honti, kappakā ca punappunaṃ.
៤០០.
400.
‘‘យានិ យានិ និហីនានិ, កុលានិ កបណានិ ច;
‘‘Yāni yāni nihīnāni, kulāni kapaṇāni ca;
តេសុ តេស្វេវ ជាយន្តិ, ឯសា មច្ឆរិនោ គតិ។
Tesu tesveva jāyanti, esā maccharino gati.
៤០១.
401.
‘‘បុព្ពេ ច កតកល្យាណា, ទាយកា វីតមច្ឆរា;
‘‘Pubbe ca katakalyāṇā, dāyakā vītamaccharā;
សគ្គំ តេ បរិបូរេន្តិ, ឱភាសេន្តិ ច នន្ទនំ។
Saggaṃ te paripūrenti, obhāsenti ca nandanaṃ.
៤០២.
402.
‘‘វេជយន្តេ ច បាសាទេ, រមិត្វា កាមកាមិនោ;
‘‘Vejayante ca pāsāde, ramitvā kāmakāmino;
ឧច្ចាកុលេសុ ជាយន្តិ, សភោគេសុ តតោ ចុតា។
Uccākulesu jāyanti, sabhogesu tato cutā.
៤០៣.
403.
‘‘កូដាគារេ ច បាសាទេ, បល្លង្កេ បោនកត្ថតេ;
‘‘Kūṭāgāre ca pāsāde, pallaṅke ponakatthate;
ពីជិតង្គា មោរហត្ថេហិ, កុលេ ជាតា យសស្សិនោ។
Bījitaṅgā morahatthehi, kule jātā yasassino.
៤០៤.
404.
‘‘អង្កតោ អង្កំ គច្ឆន្តិ, មាលធារី អលង្កតា;
‘‘Aṅkato aṅkaṃ gacchanti, māladhārī alaṅkatā;
ធាតិយោ ឧបតិដ្ឋន្តិ, សាយំ បាតំ សុខេសិនោ។
Dhātiyo upatiṭṭhanti, sāyaṃ pātaṃ sukhesino.
៤០៥.
405.
‘‘នយិទំ អកតបុញ្ញានំ, កតបុញ្ញានមេវិទំ;
‘‘Nayidaṃ akatapuññānaṃ, katapuññānamevidaṃ;
អសោកំ នន្ទនំ រម្មំ, តិទសានំ មហាវនំ។
Asokaṃ nandanaṃ rammaṃ, tidasānaṃ mahāvanaṃ.
៤០៦.
406.
‘‘សុខំ អកតបុញ្ញានំ, ឥធ នត្ថិ បរត្ថ ច;
‘‘Sukhaṃ akatapuññānaṃ, idha natthi parattha ca;
សុខញ្ច កតបុញ្ញានំ, ឥធ ចេវ បរត្ថ ច។
Sukhañca katapuññānaṃ, idha ceva parattha ca.
៤០៧.
407.
‘‘តេសំ សហព្យកាមានំ, កត្តព្ពំ កុសលំ ពហុំ;
‘‘Tesaṃ sahabyakāmānaṃ, kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ;
កតបុញ្ញា ហិ មោទន្តិ, សគ្គេ ភោគសមង្គិនោ’’តិ។ – គាថាយោ អវោចុំ;
Katapuññā hi modanti, sagge bhogasamaṅgino’’ti. – gāthāyo avocuṃ;
៣៩២. តត្ថ សាតុន្នវសនាតិ ឆិន្នភិន្នបិលោតិកខណ្ឌនិវាសនា។ ឯកេតិ ឯកច្ចេ។ កេសនិវាសនាតិ កេសេហេវ បដិច្ឆាទិតកោបិនា។ ភត្តាយ គច្ឆន្តីតិ ‘‘អប្បេវ នាម ឥតោ គតា យត្ថ វា តត្ថ វា កិញ្ចិ ឧច្ឆិដ្ឋភត្តំ វា វមិតភត្តំ វា គព្ភមលាទិកំ វា លភេយ្យាមា’’តិ កត្ថចិទេវ អដ្ឋត្វា ឃាសត្ថាយ គច្ឆន្តិ។ បក្កមន្តិ ទិសោទិសន្តិ ទិសតោ ទិសំ អនេកយោជនន្តរិកំ ឋានំ បក្កមន្តិ។
392. Tattha sātunnavasanāti chinnabhinnapilotikakhaṇḍanivāsanā. Eketi ekacce. Kesanivāsanāti keseheva paṭicchāditakopinā. Bhattāya gacchantīti ‘‘appeva nāma ito gatā yattha vā tattha vā kiñci ucchiṭṭhabhattaṃ vā vamitabhattaṃ vā gabbhamalādikaṃ vā labheyyāmā’’ti katthacideva aṭṭhatvā ghāsatthāya gacchanti. Pakkamanti disodisanti disato disaṃ anekayojanantarikaṃ ṭhānaṃ pakkamanti.
៣៩៣. ទូរេតិ ទូរេវ ឋានេ។ ឯកេតិ ឯកច្ចេ បេតា។ បធាវិត្វាតិ ឃាសត្ថាយ ឧបធាវិត្វា។ អលទ្ធាវ និវត្តរេតិ កិញ្ចិ ឃាសំ វា បានីយំ វា អលភិត្វា ឯវ និវត្តន្តិ។ បមុច្ឆិតាតិ ខុប្បិបាសាទិទុក្ខេន សញ្ជាតមុច្ឆា។ ភន្តាតិ បរិព្ភមន្តា។ ភូមិយំ បដិសុម្ភិតាតិ តាយ ឯវ មុច្ឆាយ ឧប្បត្តិយា ឋត្វា អវក្ខិត្តមត្តិកាបិណ្ឌា វិយ វិស្សុស្សិត្វា បថវិយំ បតិតា។
393.Dūreti dūreva ṭhāne. Eketi ekacce petā. Padhāvitvāti ghāsatthāya upadhāvitvā. Aladdhāva nivattareti kiñci ghāsaṃ vā pānīyaṃ vā alabhitvā eva nivattanti. Pamucchitāti khuppipāsādidukkhena sañjātamucchā. Bhantāti paribbhamantā. Bhūmiyaṃ paṭisumbhitāti tāya eva mucchāya uppattiyā ṭhatvā avakkhittamattikāpiṇḍā viya vissussitvā pathaviyaṃ patitā.
៣៩៤. តត្ថាតិ គតដ្ឋានេ។ ភូមិយំ បដិសុម្ភិតាតិ បបាតេ បតិតា វិយ ជិឃច្ឆាទិទុក្ខេន ឋាតុំ អសមត្ថភាវេន ភូមិយំ បតិតា, តត្ថ វា គតដ្ឋានេ ឃាសាទីនំ អលាភេន ឆិន្នាសា ហុត្វា កេនចិ បដិមុខំ សុម្ភិតា បោថិតា វិយ ភូមិយំ បតិតា ហោន្តីតិ អត្ថោ។ បុព្ពេ អកតកល្យាណាតិ បុរិមភវេ អកតកុសលា។ អគ្គិទឌ្ឍាវ អាតបេតិ និទាឃកាលេ អាតបដ្ឋានេ អគ្គិនា ទឌ្ឍា វិយ, ខុប្បិបាសគ្គិនា ឌយ្ហមានា មហាទុក្ខំ អនុភវន្តីតិ អត្ថោ។
394.Tatthāti gataṭṭhāne. Bhūmiyaṃ paṭisumbhitāti papāte patitā viya jighacchādidukkhena ṭhātuṃ asamatthabhāvena bhūmiyaṃ patitā, tattha vā gataṭṭhāne ghāsādīnaṃ alābhena chinnāsā hutvā kenaci paṭimukhaṃ sumbhitā pothitā viya bhūmiyaṃ patitā hontīti attho. Pubbe akatakalyāṇāti purimabhave akatakusalā. Aggidaḍḍhāva ātapeti nidāghakāle ātapaṭṭhāne agginā daḍḍhā viya, khuppipāsagginā ḍayhamānā mahādukkhaṃ anubhavantīti attho.
៣៩៥. បុព្ពេតិ អតីតភវេ។ បាបធម្មាតិ ឥស្សុកីមច្ឆរីអាទិភាវេន លាមកសភាវា។ ឃរណីតិ ឃរសាមិនិយោ។ កុលមាតរោតិ កុលទារកានំ មាតរោ, កុលបុរិសានំ វា មាតរោ។ ទីបន្តិ បតិដ្ឋំ, បុញ្ញន្តិ អត្ថោ។ តញ្ហិ សត្តានំ សុគតីសុ បតិដ្ឋាភាវតោ ‘‘បតិដ្ឋា’’តិ វុច្ចតិ។ នាកម្ហាតិ ន ករិម្ហ។
395.Pubbeti atītabhave. Pāpadhammāti issukīmaccharīādibhāvena lāmakasabhāvā. Gharaṇīti gharasāminiyo. Kulamātaroti kuladārakānaṃ mātaro, kulapurisānaṃ vā mātaro. Dīpanti patiṭṭhaṃ, puññanti attho. Tañhi sattānaṃ sugatīsu patiṭṭhābhāvato ‘‘patiṭṭhā’’ti vuccati. Nākamhāti na karimha.
៣៩៦. បហូតន្តិ ពហុំ។ អន្នបានម្បីតិ អន្នញ្ច បានញ្ច។ អបិស្សុ អវកិរីយតីតិ សូតិ និបាតមត្តំ, អបិ អវកិរីយតិ ឆដ្ដីយតិ។ សម្មគ្គតេតិ សម្មា គតេ សម្មា បដិបន្នេ សម្មា បដិបន្នាយ។ បព្ពជិតេតិ បព្ពជិតាយ។ សម្បទានេ ហិ ឥទំ ភុម្មវចនំ។ សម្មគ្គតេ វា បព្ពជិតេ សតិ លព្ភមានេតិ អត្ថោ។ ន ច កិញ្ចិ អទម្ហសេតិ ‘‘កិញ្ចិមត្តម្បិ ទេយ្យធម្មំ នាទម្ហា’’តិ វិប្បដិសារាភិភូតា វទន្តិ។
396.Pahūtanti bahuṃ. Annapānampīti annañca pānañca. Apissu avakirīyatīti sūti nipātamattaṃ, api avakirīyati chaṭṭīyati. Sammaggateti sammā gate sammā paṭipanne sammā paṭipannāya. Pabbajiteti pabbajitāya. Sampadāne hi idaṃ bhummavacanaṃ. Sammaggate vā pabbajite sati labbhamāneti attho. Na ca kiñci adamhaseti ‘‘kiñcimattampi deyyadhammaṃ nādamhā’’ti vippaṭisārābhibhūtā vadanti.
៣៩៧. អកម្មកាមាតិ សាធូតិ អកត្តព្ពំ កម្មំ អកុសលំ កាមេន្តីតិ អកម្មកាមា, សាធូហិ វា កត្តព្ពំ កុសលំ កាមេន្តីតិ កម្មកាមា, ន កម្មកាមាតិ អកម្មកាមា , កុសលធម្មេសុ អច្ឆន្ទិកាតិ អត្ថោ។ អលសាតិ កុសីតា កុសលកម្មករណេ និព្ពីរិយា។ សាទុកាមាតិ សាតមធុរវត្ថុបិយា។ មហគ្ឃសាតិ មហាភោជនា, ឧភយេនាបិ សុន្ទរញ្ច មធុរញ្ច ភោជនំ លភិត្វា អត្ថិកានំ កិញ្ចិ អទត្វា សយមេវ ភុញ្ជិតារោតិ ទស្សេតិ។ អាលោបបិណ្ឌទាតារោតិ អាលោបមត្តស្សបិ ភោជនបិណ្ឌស្ស ទាយកា។ បដិគ្គហេតិ តស្ស បដិគ្គណ្ហនកេ។ បរិភាសិម្ហសេតិ បរិភវំ ករោន្តា ភាសិម្ហ, អវមញ្ញិម្ហ ឧប្បណ្ឌិម្ហា ចាតិ អត្ថោ។
397.Akammakāmāti sādhūti akattabbaṃ kammaṃ akusalaṃ kāmentīti akammakāmā, sādhūhi vā kattabbaṃ kusalaṃ kāmentīti kammakāmā, na kammakāmāti akammakāmā , kusaladhammesu acchandikāti attho. Alasāti kusītā kusalakammakaraṇe nibbīriyā. Sādukāmāti sātamadhuravatthupiyā. Mahagghasāti mahābhojanā, ubhayenāpi sundarañca madhurañca bhojanaṃ labhitvā atthikānaṃ kiñci adatvā sayameva bhuñjitāroti dasseti. Ālopapiṇḍadātāroti ālopamattassapi bhojanapiṇḍassa dāyakā. Paṭiggaheti tassa paṭiggaṇhanake. Paribhāsimhaseti paribhavaṃ karontā bhāsimha, avamaññimha uppaṇḍimhā cāti attho.
៣៩៨. តេ ឃរាតិ យត្ថ មយំ បុព្ពេ ‘‘អម្ហាកំ ឃរ’’ន្តិ មមត្តំ អករិម្ហា, តានិ ឃរានិ យថាឋិតានិ, ឥទានិ នោ ន កិញ្ចិ ឧបកប្បតីតិ អធិប្បាយោ។ តា ច ទាសិយោ តានេវាភរណានិ នោតិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ។ តត្ថ នោតិ អម្ហាកំ។ តេតិ តេ ឃរាទិកេ។ អញ្ញេ បរិចារេន្តិ, បរិភោគាទិវសេន វិនិយោគំ ករោន្តីតិ អត្ថោ។ មយំ ទុក្ខស្ស ភាគិនោតិ មយំ បន បុព្ពេ កេវលំ កីឡនប្បសុតា ហុត្វា សាបតេយ្យំ បហាយ គមនីយំ អនុគាមិកំ កាតុំ អជានន្តា ឥទានិ ខុប្បិបាសាទិទុក្ខស្ស ភាគិនោ ភវាមាតិ អត្តានំ គរហន្តា វទន្តិ។
398.Te gharāti yattha mayaṃ pubbe ‘‘amhākaṃ ghara’’nti mamattaṃ akarimhā, tāni gharāni yathāṭhitāni, idāni no na kiñci upakappatīti adhippāyo. Tā ca dāsiyo tānevābharaṇāni noti etthāpi eseva nayo. Tattha noti amhākaṃ. Teti te gharādike. Aññe paricārenti, paribhogādivasena viniyogaṃ karontīti attho. Mayaṃ dukkhassa bhāginoti mayaṃ pana pubbe kevalaṃ kīḷanappasutā hutvā sāpateyyaṃ pahāya gamanīyaṃ anugāmikaṃ kātuṃ ajānantā idāni khuppipāsādidukkhassa bhāgino bhavāmāti attānaṃ garahantā vadanti.
៣៩៩. ឥទានិ យស្មា បេតយោនិតោ ចវិត្វា មនុស្សេសុ ឧប្បជ្ជន្តាបិ សត្តា យេភុយ្យេន តស្សេវ កម្មស្ស វិបាកាវសេសេន ហីនជាតិកា កបណវុត្តិនោវ ហោន្តិ, តស្មា តមត្ថំ ទស្សេតុំ ‘‘វេណិវា’’តិអាទិនា ទ្វេ គាថា វុត្តា។ តត្ថ វេណិវាតិ វេនជាតិកា, វិលីវការា នឡការា ហោន្តីតិ អត្ថោ។ វា-សទ្ទោ អនិយមត្ថោ។ អវញ្ញាតិ អវញ្ញេយ្យា, អវជានិតព្ពាតិ វុត្តំ ហោតិ។ ‘‘វម្ភនា’’តិ វា បាឋោ, បរេហិ ពាធនីយាតិ អត្ថោ។ រថការីតិ ចម្មការិនោ។ ទុព្ភិកាតិ មិត្តទុព្ភិកា មិត្តានំ ពាធិកា។ ចណ្ឌាលីតិ ចណ្ឌាលជាតិកា។ កបណាតិ វនិព្ពកា អតិវិយ ការុញ្ញប្បត្តា ។ កប្បកាតិ កប្បកជាតិកា, សព្ពត្ថ ‘‘ហោន្តិ បុនប្បុន’’ន្តិ យោជនា, អបរាបរម្បិ ឥមេសុ និហីនកុលេសុ ឧប្បជ្ជន្តីតិ វុត្តំ ហោតិ។
399. Idāni yasmā petayonito cavitvā manussesu uppajjantāpi sattā yebhuyyena tasseva kammassa vipākāvasesena hīnajātikā kapaṇavuttinova honti, tasmā tamatthaṃ dassetuṃ ‘‘veṇivā’’tiādinā dve gāthā vuttā. Tattha veṇivāti venajātikā, vilīvakārā naḷakārā hontīti attho. Vā-saddo aniyamattho. Avaññāti avaññeyyā, avajānitabbāti vuttaṃ hoti. ‘‘Vambhanā’’ti vā pāṭho, parehi bādhanīyāti attho. Rathakārīti cammakārino. Dubbhikāti mittadubbhikā mittānaṃ bādhikā. Caṇḍālīti caṇḍālajātikā. Kapaṇāti vanibbakā ativiya kāruññappattā . Kappakāti kappakajātikā, sabbattha ‘‘honti punappuna’’nti yojanā, aparāparampi imesu nihīnakulesu uppajjantīti vuttaṃ hoti.
៤០០. តេសុ តេស្វេវ ជាយន្តីតិ យានិ យានិ អញ្ញានិបិ នេសាទបុក្កុសកុលាទីនិ កបណានិ អតិវិយ វម្ភនិយានិ បរមទុគ្គតានិ ច, តេសុ តេសុ ឯវ និហីនកុលេសុ មច្ឆរិយមលេន បេតេសុ និព្ពត្តិត្វា តតោ ចុតា និព្ពត្តន្តិ។ តេនាហ ‘‘ឯសា មច្ឆរិនោ គតី’’តិ។
400.Tesu tesveva jāyantīti yāni yāni aññānipi nesādapukkusakulādīni kapaṇāni ativiya vambhaniyāni paramaduggatāni ca, tesu tesu eva nihīnakulesu macchariyamalena petesu nibbattitvā tato cutā nibbattanti. Tenāha ‘‘esā maccharino gatī’’ti.
៤០១. ឯវំ អកតបុញ្ញានំ សត្តានំ គតិំ ទស្សេត្វា ឥទានិ កតបុញ្ញានំ គតិំ ទស្សេតុំ ‘‘បុព្ពេ ច កតកល្យាណា’’តិ សត្ត គាថា វុត្តា។ តត្ថ សគ្គំ តេ បរិបូរេន្តីតិ យេ បុព្ពេ បុរិមជាតិយំ កតកល្យាណា ទាយកា ទានបុញ្ញាភិរតា វិគតមលមច្ឆេរា, តេ អត្តនោ រូបសម្បត្តិយា ចេវ បរិវារសម្បត្តិយា ច សគ្គំ ទេវលោកំ បរិបូរេន្តិ បរិបុណ្ណំ ករោន្តិ។ ឱភាសេន្តិ ច នន្ទនន្តិ ន កេវលំ បរិបូរេន្តិយេវ, អថ ខោ កប្បរុក្ខាទីនំ បភាហិ សភាវេនេវ ឱភាសមានម្បិ នន្ទនវនំ អត្តនោ វត្ថាភរណជុតីហិ សរីរប្បភាយ ច អភិភវិត្វា ចេវ ឱភាសេត្វា ច ជោតេន្តិ។
401. Evaṃ akatapuññānaṃ sattānaṃ gatiṃ dassetvā idāni katapuññānaṃ gatiṃ dassetuṃ ‘‘pubbe ca katakalyāṇā’’ti satta gāthā vuttā. Tattha saggaṃ te paripūrentīti ye pubbe purimajātiyaṃ katakalyāṇā dāyakā dānapuññābhiratā vigatamalamaccherā, te attano rūpasampattiyā ceva parivārasampattiyā ca saggaṃ devalokaṃ paripūrenti paripuṇṇaṃ karonti. Obhāsenti ca nandananti na kevalaṃ paripūrentiyeva, atha kho kapparukkhādīnaṃ pabhāhi sabhāveneva obhāsamānampi nandanavanaṃ attano vatthābharaṇajutīhi sarīrappabhāya ca abhibhavitvā ceva obhāsetvā ca jotenti.
៤០២. កាមកាមិនោតិ យថិច្ឆិតេសុ កាមគុណេសុ យថាកាមំ បរិភោគវន្តោ។ ឧច្ចាកុលេសូតិ ឧច្ចេសុ ខត្តិយកុលាទីសុ កុលេសុ។ សភោគេសូតិ មហាវិភវេសុ។ តតោ ចុតាតិ តតោ ទេវលោកតោ ចុតា។
402.Kāmakāminoti yathicchitesu kāmaguṇesu yathākāmaṃ paribhogavanto. Uccākulesūti uccesu khattiyakulādīsu kulesu. Sabhogesūti mahāvibhavesu. Tato cutāti tato devalokato cutā.
៤០៣. កូដាគារេ ច បាសាទេតិ កូដាគារេ ច បាសាទេ ច។ ពីជិតង្គាតិ ពីជិយមានទេហា។ មោរហត្ថេហីតិ មោរបិញ្ឆបដិមណ្ឌិតពីជនីហត្ថេហិ។ យសស្សិនោតិ បរិវារវន្តោ រមន្តីតិ អធិប្បាយោ។
403.Kūṭāgāreca pāsādeti kūṭāgāre ca pāsāde ca. Bījitaṅgāti bījiyamānadehā. Morahatthehīti morapiñchapaṭimaṇḍitabījanīhatthehi. Yasassinoti parivāravanto ramantīti adhippāyo.
៤០៤. អង្កតោ អង្កំ គច្ឆន្តីតិ ទារកកាលេបិ ញាតីនំ ធាតីនញ្ច អង្កដ្ឋានតោ អង្កដ្ឋានមេវ គច្ឆន្តិ, ន ភូមិតលន្តិ អធិប្បាយោ។ ឧបតិដ្ឋន្តីតិ ឧបដ្ឋានំ ករោន្តិ។ សុខេសិនោតិ សុខមិច្ឆន្តា, ‘‘មា សីតំ វា ឧណ្ហំ វា’’តិ អប្បកម្បិ ទុក្ខំ បរិហរន្តា ឧបតិដ្ឋន្តីតិ អធិប្បាយោ។
404.Aṅkato aṅkaṃ gacchantīti dārakakālepi ñātīnaṃ dhātīnañca aṅkaṭṭhānato aṅkaṭṭhānameva gacchanti, na bhūmitalanti adhippāyo. Upatiṭṭhantīti upaṭṭhānaṃ karonti. Sukhesinoti sukhamicchantā, ‘‘mā sītaṃ vā uṇhaṃ vā’’ti appakampi dukkhaṃ pariharantā upatiṭṭhantīti adhippāyo.
៤០៥. នយិទំ អកតបុញ្ញានន្តិ ឥទំ សោកវត្ថុអភាវតោ អសោកំ រម្មំ រមណីយំ តិទសានំ តាវតិំសទេវានំ មហាវនំ មហាឧបវនភូតំ នន្ទនំ នន្ទនវនំ អកតបុញ្ញានំ ន ហោតិ, តេហិ លទ្ធុំ ន សក្កាតិ អត្ថោ។
405.Nayidaṃ akatapuññānanti idaṃ sokavatthuabhāvato asokaṃ rammaṃ ramaṇīyaṃ tidasānaṃ tāvatiṃsadevānaṃ mahāvanaṃ mahāupavanabhūtaṃ nandanaṃ nandanavanaṃ akatapuññānaṃ na hoti, tehi laddhuṃ na sakkāti attho.
៤០៦. ឥធាតិ ឥមស្មិំ មនុស្សលោកេ វិសេសតោ បុញ្ញំ ករីយតិ, តំ សន្ធាយាហ។ ឥធាតិ វា ទិដ្ឋធម្មេ។ បរត្ថាតិ សម្បរាយេ។
406.Idhāti imasmiṃ manussaloke visesato puññaṃ karīyati, taṃ sandhāyāha. Idhāti vā diṭṭhadhamme. Paratthāti samparāye.
៤០៧. តេសន្តិ តេហិ យថាវុត្តេហិ ទេវេហិ។ សហព្យកាមានន្តិ សហភាវំ ឥច្ឆន្តេហិ។ ភោគសមង្គិនោតិ ភោគេហិ សមន្នាគតា, ទិព្ពេហិ បញ្ចកាមគុណេហិ សមប្បិតា មោទន្តីតិ អត្ថោ។ សេសំ ឧត្តានត្ថមេវ។
407.Tesanti tehi yathāvuttehi devehi. Sahabyakāmānanti sahabhāvaṃ icchantehi. Bhogasamaṅginoti bhogehi samannāgatā, dibbehi pañcakāmaguṇehi samappitā modantīti attho. Sesaṃ uttānatthameva.
ឯវំ តេហិ បេតេហិ សាធារណតោ អត្តនា កតកម្មស្ស ច គតិយា បុញ្ញកម្មស្ស ច គតិយា បវេទិតាយ សំវិគ្គមនស្ស កោឡិយាមច្ចបមុខស្ស តត្ថ សន្និបតិតស្ស មហាជនស្ស អជ្ឈាសយានុរូបំ ភគវា វិត្ថារេន ធម្មំ ទេសេសិ។ ទេសនាបរិយោសានេ ចតុរាសីតិយា បាណសហស្សានំ ធម្មាភិសមយោ អហោសីតិ។
Evaṃ tehi petehi sādhāraṇato attanā katakammassa ca gatiyā puññakammassa ca gatiyā paveditāya saṃviggamanassa koḷiyāmaccapamukhassa tattha sannipatitassa mahājanassa ajjhāsayānurūpaṃ bhagavā vitthārena dhammaṃ desesi. Desanāpariyosāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.
អភិជ្ជមានបេតវត្ថុវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Abhijjamānapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / បេតវត្ថុបាឡិ • Petavatthupāḷi / ១. អភិជ្ជមានបេតវត្ថុ • 1. Abhijjamānapetavatthu
