| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បេតវត្ថុ-អដ្ឋកថា • Petavatthu-aṭṭhakathā |
២. សាណវាសិត្ថេរបេតវត្ថុវណ្ណនា
2. Sāṇavāsittherapetavatthuvaṇṇanā
កុណ្ឌិនាគរិយោ ថេរោតិ ឥទំ សត្ថរិ វេឡុវនេ វិហរន្តេ អាយស្មតោ សាណវាសិត្ថេរស្ស ញាតិបេតេ អារព្ភ វុត្តំ។ អតីតេ កិរ ពារាណសិយំ កិតវស្ស នាម រញ្ញោ បុត្តោ ឧយ្យានកីឡំ កីឡិត្វា និវត្តន្តោ សុនេត្តំ នាម បច្ចេកពុទ្ធំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា នគរតោ និក្ខមន្តំ ទិស្វា ឥស្សរិយមទមត្តោ ហុត្វា ‘‘កថញ្ហិ នាម មយ្ហំ អញ្ជលិំ អកត្វា អយំ មុណ្ឌកោ គច្ឆតី’’តិ បទុដ្ឋចិត្តោ ហត្ថិក្ខន្ធតោ ឱតរិត្វា ‘‘កច្ចិ តេ បិណ្ឌបាតោ លទ្ធោ’’តិ អាលបន្តោ ហត្ថតោ បត្តំ គហេត្វា បថវិយំ បាតេត្វា ភិន្ទិ។ អថ នំ សព្ពត្ថ តាទិភាវប្បត្តិយា និព្ពិការំ ករុណាវិប្ផារសោមនស្សនិបាតបសន្នចិត្តមេវ ឱលោកេន្តំ អដ្ឋានាឃាតេន ទូសិតចិត្តោ ‘‘កិំ មំ កិតវស្ស រញ្ញោ បុត្តំ ន ជានាសិ, ត្វំ ឱលោកយន្តោ មយ្ហំ កិំ ករិស្សសី’’តិ វត្វា អវហសន្តោ បក្កាមិ។ បក្កន្តមត្តស្សេវ ចស្ស នរកគ្គិទាហបដិភាគោ ពលវសរីរទាហោ ឧប្បជ្ជិ។ សោ តេន មហាសន្តាបេនាភិភូតកាយោ អតិពាឡ្ហំ ទុក្ខវេទនាភិតុន្នោ កាលំ កត្វា អវីចីមហានិរយេ និព្ពត្តិ។
Kuṇḍināgariyo theroti idaṃ satthari veḷuvane viharante āyasmato sāṇavāsittherassa ñātipete ārabbha vuttaṃ. Atīte kira bārāṇasiyaṃ kitavassa nāma rañño putto uyyānakīḷaṃ kīḷitvā nivattanto sunettaṃ nāma paccekabuddhaṃ piṇḍāya caritvā nagarato nikkhamantaṃ disvā issariyamadamatto hutvā ‘‘kathañhi nāma mayhaṃ añjaliṃ akatvā ayaṃ muṇḍako gacchatī’’ti paduṭṭhacitto hatthikkhandhato otaritvā ‘‘kacci te piṇḍapāto laddho’’ti ālapanto hatthato pattaṃ gahetvā pathaviyaṃ pātetvā bhindi. Atha naṃ sabbattha tādibhāvappattiyā nibbikāraṃ karuṇāvipphārasomanassanipātapasannacittameva olokentaṃ aṭṭhānāghātena dūsitacitto ‘‘kiṃ maṃ kitavassa rañño puttaṃ na jānāsi, tvaṃ olokayanto mayhaṃ kiṃ karissasī’’ti vatvā avahasanto pakkāmi. Pakkantamattasseva cassa narakaggidāhapaṭibhāgo balavasarīradāho uppajji. So tena mahāsantāpenābhibhūtakāyo atibāḷhaṃ dukkhavedanābhitunno kālaṃ katvā avīcīmahāniraye nibbatti.
សោ តត្ថ ទក្ខិណបស្សេន វាមបស្សេន ឧត្តានោ អវកុជ្ជោតិ ពហូហិ បការេហិ បរិវត្តិត្វា ចតុរាសីតិ វស្សសហស្សានិ បច្ចិត្វា តតោ ចុតោ បេតេសុ អបិរិមិតកាលំ ខុប្បិបាសាទិទុក្ខំ អនុភវិត្វា តតោ ចុតោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កុណ្ឌិនគរស្ស សមីបេ កេវដ្ដគាមេ និព្ពត្តិ។ តស្ស ជាតិស្សរញាណំ ឧប្បជ្ជិ, តេន សោ បុព្ពេ អត្តនា អនុភូតបុព្ពំ ទុក្ខំ អនុស្សរន្តោ វយប្បត្តោបិ បាបភយេន ញាតកេហិបិ សទ្ធិំ មច្ឆពន្ធនត្ថំ ន គច្ឆតិ។ តេសុ គច្ឆន្តេសុ មច្ឆេ ឃាតេតុំ អនិច្ឆន្តោ និលីយតិ, គតោ ច ជាលំ ភិន្ទតិ, ជីវន្តេ វា មច្ឆេ គហេត្វា ឧទកេ វិស្សជ្ជេតិ, តស្ស តំ កិរិយំ អរោចន្តា ញាតកា គេហតោ តំ នីហរិំសុ។ ឯកោ បនស្ស ភាតា សិនេហពទ្ធហទយោ អហោសិ។
So tattha dakkhiṇapassena vāmapassena uttāno avakujjoti bahūhi pakārehi parivattitvā caturāsīti vassasahassāni paccitvā tato cuto petesu apirimitakālaṃ khuppipāsādidukkhaṃ anubhavitvā tato cuto imasmiṃ buddhuppāde kuṇḍinagarassa samīpe kevaṭṭagāme nibbatti. Tassa jātissarañāṇaṃ uppajji, tena so pubbe attanā anubhūtapubbaṃ dukkhaṃ anussaranto vayappattopi pāpabhayena ñātakehipi saddhiṃ macchabandhanatthaṃ na gacchati. Tesu gacchantesu macche ghātetuṃ anicchanto nilīyati, gato ca jālaṃ bhindati, jīvante vā macche gahetvā udake vissajjeti, tassa taṃ kiriyaṃ arocantā ñātakā gehato taṃ nīhariṃsu. Eko panassa bhātā sinehabaddhahadayo ahosi.
តេន ច សមយេន អាយស្មា អានន្ទោ កុណ្ឌិនគរំ ឧបនិស្សាយ សាណបព្ពតេ វិហរតិ។ អថ សោ កេវដ្ដបុត្តោ ញាតកេហិ បរិច្ចត្តោ ហុត្វា ឥតោ ចិតោ ច បរិព្ភមន្តោ តំ បទេសំ បត្តោ ភោជនវេលាយ ថេរស្ស សន្តិកំ ឧបសង្កមិ។ ថេរោ តំ បុច្ឆិត្វា ភោជនេន អត្ថិកភាវំ ញត្វា តស្ស ភត្តំ ទត្វា កតភត្តកិច្ចោ សព្ពំ តំ បវត្តិំ ញត្វា ធម្មកថាយ បសន្នមានសំ ញត្វា ‘‘បព្ពជិស្សសិ, អាវុសោ’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, បព្ពជិស្សាមី’’តិ។ ថេរោ តំ បព្ពាជេត្វា តេន សទ្ធិំ ភគវតោ សន្តិកំ អគមាសិ។ អថ នំ សត្ថា អាហ – ‘‘អានន្ទ, ឥមំ សាមណេរំ អនុកម្បេយ្យាសី’’តិ។ សោ ច អកតកុសលត្តា អប្បលាភោ អហោសិ។ អថ នំ សត្ថា អនុគ្គណ្ហន្តោ ភិក្ខូនំ បរិភោគត្ថាយ បានីយឃដានំ បរិបូរណេ និយោជេសិ។ តំ ទិស្វា ឧបាសកា តស្ស ពហូនិ និច្ចភត្តានិ បដ្ឋបេសុំ។
Tena ca samayena āyasmā ānando kuṇḍinagaraṃ upanissāya sāṇapabbate viharati. Atha so kevaṭṭaputto ñātakehi pariccatto hutvā ito cito ca paribbhamanto taṃ padesaṃ patto bhojanavelāya therassa santikaṃ upasaṅkami. Thero taṃ pucchitvā bhojanena atthikabhāvaṃ ñatvā tassa bhattaṃ datvā katabhattakicco sabbaṃ taṃ pavattiṃ ñatvā dhammakathāya pasannamānasaṃ ñatvā ‘‘pabbajissasi, āvuso’’ti? ‘‘Āma, bhante, pabbajissāmī’’ti. Thero taṃ pabbājetvā tena saddhiṃ bhagavato santikaṃ agamāsi. Atha naṃ satthā āha – ‘‘ānanda, imaṃ sāmaṇeraṃ anukampeyyāsī’’ti. So ca akatakusalattā appalābho ahosi. Atha naṃ satthā anuggaṇhanto bhikkhūnaṃ paribhogatthāya pānīyaghaṭānaṃ paripūraṇe niyojesi. Taṃ disvā upāsakā tassa bahūni niccabhattāni paṭṭhapesuṃ.
សោ អបរេន សមយេន លទ្ធូបសម្បទោ អរហត្តំ បត្វា ថេរោ ហុត្វា ទ្វាទសហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ សាណបព្ពតេ វសិ។ តស្ស បន ញាតកា បញ្ចសតមត្តា អនុបចិតកុសលកម្មា ឧបចិតមច្ឆេរាទិបាបធម្មា កាលំ កត្វា បេតេសុ និព្ពត្តិំសុ។ តស្ស បន មាតាបិតរោ ‘‘ឯស អម្ហេហិ បុព្ពេ គេហតោ និក្កឌ្ឍិតោ’’តិ សារជ្ជមានា តំ អនុបសង្កមិត្វា តស្មិំ ពទ្ធសិនេហំ ភាតិកំ បេសេសុំ។ សោ ថេរស្ស គាមំ បិណ្ឌាយ បវិដ្ឋសមយេ ទក្ខិណជាណុមណ្ឌលំ បថវិយំ បតិដ្ឋាបេត្វា កតញ្ជលី អត្តានំ ទស្សេត្វា ‘‘មាតា បិតា ច តេ, ភន្តេ’’តិអាទិគាថា អវោច។ កុណ្ឌិនាគរិយោ ថេរោតិអាទយោ បន អាទិតោ បញ្ច គាថា តាសំ សម្ពន្ធទស្សនត្ថំ ធម្មសង្គាហកេហិ ឋបិតា។
So aparena samayena laddhūpasampado arahattaṃ patvā thero hutvā dvādasahi bhikkhūhi saddhiṃ sāṇapabbate vasi. Tassa pana ñātakā pañcasatamattā anupacitakusalakammā upacitamaccherādipāpadhammā kālaṃ katvā petesu nibbattiṃsu. Tassa pana mātāpitaro ‘‘esa amhehi pubbe gehato nikkaḍḍhito’’ti sārajjamānā taṃ anupasaṅkamitvā tasmiṃ baddhasinehaṃ bhātikaṃ pesesuṃ. So therassa gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhasamaye dakkhiṇajāṇumaṇḍalaṃ pathaviyaṃ patiṭṭhāpetvā katañjalī attānaṃ dassetvā ‘‘mātā pitā ca te, bhante’’tiādigāthā avoca. Kuṇḍināgariyo therotiādayo pana ādito pañca gāthā tāsaṃ sambandhadassanatthaṃ dhammasaṅgāhakehi ṭhapitā.
៤០៨.
408.
‘‘កុណ្ឌិនាគរិយោ ថេរោ, សាណវាសិនិវាសិកោ;
‘‘Kuṇḍināgariyo thero, sāṇavāsinivāsiko;
បោដ្ឋបាទោតិ នាមេន, សមណោ ភាវិតិន្ទ្រិយោ។
Poṭṭhapādoti nāmena, samaṇo bhāvitindriyo.
៤០៩.
409.
‘‘តស្ស មាតា បិតា ភាតា, ទុគ្គតា យមលោកិកា;
‘‘Tassa mātā pitā bhātā, duggatā yamalokikā;
បាបកម្មំ ករិត្វាន, បេតលោកំ ឥតោ គតា។
Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.
៤១០.
410.
‘‘តេ ទុគ្គតា សូចិកដ្ដា, កិលន្តា នគ្គិនោ កិសា;
‘‘Te duggatā sūcikaṭṭā, kilantā naggino kisā;
ឧត្តសន្តា មហត្តាសា, ន ទស្សេន្តិ កុរូរិនោ។
Uttasantā mahattāsā, na dassenti kurūrino.
៤១១.
411.
‘‘តស្ស ភាតា វិតរិត្វា, នគ្គោ ឯកបថេកកោ;
‘‘Tassa bhātā vitaritvā, naggo ekapathekako;
ចតុកុណ្ឌិកោ ភវិត្វាន, ថេរស្ស ទស្សយីតុមំ។
Catukuṇḍiko bhavitvāna, therassa dassayītumaṃ.
៤១២.
412.
‘‘ថេរោ ចាមនសិកត្វា, តុណ្ហីភូតោ អតិក្កមិ;
‘‘Thero cāmanasikatvā, tuṇhībhūto atikkami;
សោ ច វិញ្ញាបយី ថេរំ, ‘ភាតា បេតគតោ អហំ’។
So ca viññāpayī theraṃ, ‘bhātā petagato ahaṃ’.
៤១៣.
413.
‘‘មាតា បិតា ច តេ ភន្តេ, ទុគ្គតា យមលោកិកា;
‘‘Mātā pitā ca te bhante, duggatā yamalokikā;
បាបកម្មំ ករិត្វាន, បេតលោកំ ឥតោ គតា។
Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.
៤១៤.
414.
‘‘តេន ទុគ្គតា សូចិកដ្ដា, កិលន្តា នគ្គិនោ កិសា;
‘‘Tena duggatā sūcikaṭṭā, kilantā naggino kisā;
ឧត្តសន្តា មហត្តាសា, ន ទស្សេន្តិ កុរូរិនោ។
Uttasantā mahattāsā, na dassenti kurūrino.
៤១៥.
415.
‘‘អនុកម្បស្សុ ការុណិកោ, ទត្វា អន្វាទិសាហិ នោ;
‘‘Anukampassu kāruṇiko, datvā anvādisāhi no;
តវ ទិន្នេន ទានេន, យាបេស្សន្តិ កុរូរិនោ’’តិ។
Tava dinnena dānena, yāpessanti kurūrino’’ti.
៤០៨-៩. តត្ថ កុណ្ឌិនាគរិយោ ថេរោតិ ឯវំនាមកេ នគរេ ជាតសំវឌ្ឍត្ថេរោ, ‘‘កុណ្ឌិកនគរោ ថេរោ’’តិបិ បាឋោ, សោ ឯវត្ថោ។ សាណវាសិនិវាសិកោតិ សាណបព្ពតវាសី។ បោដ្ឋបាទោតិ នាមេនាតិ នាមេន បោដ្ឋបាទោ នាម។ សមណោតិ សមិតបាបោ។ ភាវិតិន្ទ្រិយោតិ អរិយមគ្គភាវនាយ ភាវិតសទ្ធាទិឥន្ទ្រិយោ, អរហាតិ អត្ថោ។ តស្សាតិ តស្ស សាណវាសិត្ថេរស្ស។ ទុគ្គតាតិ ទុគ្គតិគតា។
408-9. Tattha kuṇḍināgariyo theroti evaṃnāmake nagare jātasaṃvaḍḍhatthero, ‘‘kuṇḍikanagaro thero’’tipi pāṭho, so evattho. Sāṇavāsinivāsikoti sāṇapabbatavāsī. Poṭṭhapādoti nāmenāti nāmena poṭṭhapādo nāma. Samaṇoti samitapāpo. Bhāvitindriyoti ariyamaggabhāvanāya bhāvitasaddhādiindriyo, arahāti attho. Tassāti tassa sāṇavāsittherassa. Duggatāti duggatigatā.
៤១០. សូចិកដ្ដាតិ បូតិនា លូខគត្តា អដ្ដកា, សូចិកាតិ លទ្ធនាមាយ ខុប្បិបាសាយ អដ្ដា បីឡិតា។ ‘‘សូចិកណ្ឋា’’តិ កេចិ បឋន្តិ, សូចិឆិទ្ទសទិសមុខទ្វារាតិ អត្ថោ។ កិលន្តាតិ កិលន្តកាយចិត្តា។ នគ្គិនោតិ នគ្គរូបា និច្ចោឡា។ កិសាតិ អដ្ឋិត្តចមត្តសរីរតាយ កិសទេហា។ ឧត្តសន្តាតិ ‘‘អយំ សមណោ អម្ហាកំ បុត្តោ’’តិ ឱត្តប្បេន ឧត្រាសំ អាបជ្ជន្តា ។ មហត្តាសាតិ អត្តនា បុព្ពេ កតកម្មំ បដិច្ច សញ្ជាតមហាភយា។ ន ទស្សេន្តីតិ អត្តានំ ន ទស្សេន្តិ, សម្មុខីភាវំ ន គច្ឆន្តិ។ កុរូរិនោតិ ទារុណកម្មន្តា។
410.Sūcikaṭṭāti pūtinā lūkhagattā aṭṭakā, sūcikāti laddhanāmāya khuppipāsāya aṭṭā pīḷitā. ‘‘Sūcikaṇṭhā’’ti keci paṭhanti, sūcichiddasadisamukhadvārāti attho. Kilantāti kilantakāyacittā. Nagginoti naggarūpā niccoḷā. Kisāti aṭṭhittacamattasarīratāya kisadehā. Uttasantāti ‘‘ayaṃ samaṇo amhākaṃ putto’’ti ottappena utrāsaṃ āpajjantā . Mahattāsāti attanā pubbe katakammaṃ paṭicca sañjātamahābhayā. Na dassentīti attānaṃ na dassenti, sammukhībhāvaṃ na gacchanti. Kurūrinoti dāruṇakammantā.
៤១១. តស្ស ភាតាតិ សាណវាសិត្ថេរស្ស ភាតា។ វិតរិត្វាតិ វិតិណ្ណោ ហុត្វា, ឱត្តប្បសន្តាសភយាតិ អត្ថោ។ វិតុរិត្វាតិ វា បាឋោ, តុរិតោ ហុត្វា, តរមានរូបោ ហុត្វាតិ វុត្តំ ហោតិ។ ឯកបថេតិ ឯកបទិកមគ្គេ។ ឯកកោតិ ឯកិកោ អទុតិយោ។ ចតុកុណ្ឌិកោ ភវិត្វានាតិ ចតូហិ អង្គេហិ កុណ្ឌេតិ អត្តភាវំ បវត្តេតីតិ ចតុកុណ្ឌិកោ, ទ្វីហិ ជាណូហិ ទ្វីហិ ហត្ថេហិ គច្ឆន្តោ តិដ្ឋន្តោ ច, ឯវំភូតោ ហុត្វាតិ អត្ថោ។ សោ ហិ ឯវំ បុរតោ កោបីនបដិច្ឆាទនា ហោតីតិ តថា អកាសិ។ ថេរស្ស ទស្សយីតុមន្តិ ថេរស្ស អត្តានំ ឧទ្ទិសយិ ទស្សេសិ។
411.Tassa bhātāti sāṇavāsittherassa bhātā. Vitaritvāti vitiṇṇo hutvā, ottappasantāsabhayāti attho. Vituritvāti vā pāṭho, turito hutvā, taramānarūpo hutvāti vuttaṃ hoti. Ekapatheti ekapadikamagge. Ekakoti ekiko adutiyo. Catukuṇḍiko bhavitvānāti catūhi aṅgehi kuṇḍeti attabhāvaṃ pavattetīti catukuṇḍiko, dvīhi jāṇūhi dvīhi hatthehi gacchanto tiṭṭhanto ca, evaṃbhūto hutvāti attho. So hi evaṃ purato kopīnapaṭicchādanā hotīti tathā akāsi. Therassa dassayītumanti therassa attānaṃ uddisayi dassesi.
៤១២. អមនសិកត្វាតិ ‘‘អយំ នាម ឯសោ’’តិ ឯវំ មនសិ អករិត្វា អនាវជ្ជេត្វា។ សោ ចាតិ សោ បេតោ។ ភាតា បេតគតោ អហន្តិ ‘‘អហំ អតីតត្តភាវេ ភាតា, ឥទានិ បេតភូតោ ឥធាគតោ’’តិ វត្វា វិញ្ញាបយិ ថេរន្តិ យោជនា។
412.Amanasikatvāti ‘‘ayaṃ nāma eso’’ti evaṃ manasi akaritvā anāvajjetvā. So cāti so peto. Bhātā petagato ahanti ‘‘ahaṃ atītattabhāve bhātā, idāni petabhūto idhāgato’’ti vatvā viññāpayi theranti yojanā.
៤១៣-៥. យថា បន វិញ្ញាបយិ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘មាតា បិតា ចា’’តិអាទិនា តិស្សោ គាថា វុត្តា។ តត្ថ មាតា បិតា ច តេតិ តវ មាតា ច បិតា ច។ អនុកម្បស្សូតិ អនុគ្គណ្ហ អនុទយំ ករោហិ។ អន្វាទិសាហីតិ អាទិស។ នោតិ អម្ហាកំ។ តវ ទិន្នេនាតិ តយា ទិន្នេន។
413-5. Yathā pana viññāpayi, taṃ dassetuṃ ‘‘mātā pitā cā’’tiādinā tisso gāthā vuttā. Tattha mātā pitā ca teti tava mātā ca pitā ca. Anukampassūti anuggaṇha anudayaṃ karohi. Anvādisāhīti ādisa. Noti amhākaṃ. Tava dinnenāti tayā dinnena.
តំ សុត្វា ថេរោ យថា បដិបជ្ជិ, តំ ទស្សេតុំ –
Taṃ sutvā thero yathā paṭipajji, taṃ dassetuṃ –
៤១៦.
416.
‘‘ថេរោ ចរិត្វា បិណ្ឌាយ, ភិក្ខូ អញ្ញេ ច ទ្វាទស;
‘‘Thero caritvā piṇḍāya, bhikkhū aññe ca dvādasa;
ឯកជ្ឈំ សន្និបតិំសុ, ភត្តវិស្សគ្គការណា។
Ekajjhaṃ sannipatiṃsu, bhattavissaggakāraṇā.
៤១៧.
417.
‘‘ថេរោ សព្ពេវ តេ អាហ, យថាលទ្ធំ ទទាថ មេ;
‘‘Thero sabbeva te āha, yathāladdhaṃ dadātha me;
សង្ឃភត្តំ ករិស្សាមិ, អនុកម្បាយ ញាតិនំ។
Saṅghabhattaṃ karissāmi, anukampāya ñātinaṃ.
៤១៨.
418.
‘‘និយ្យាទយិំសុ ថេរស្ស, ថេរោ សង្ឃំ និមន្តយិ;
‘‘Niyyādayiṃsu therassa, thero saṅghaṃ nimantayi;
ទត្វា អន្វាទិសិ ថេរោ, មាតុ បិតុ ច ភាតុនោ;
Datvā anvādisi thero, mātu pitu ca bhātuno;
‘ឥទំ មេ ញាតីនំ ហោតុ, សុខិតា ហោន្តុ ញាតយោ’។
‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.
៤១៩.
419.
‘‘សមនន្តរានុទ្ទិដ្ឋេ, ភោជនំ ឧទបជ្ជថ;
‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, bhojanaṃ udapajjatha;
សុចិំ បណីតំ សម្បន្នំ, អនេករសព្យញ្ជនំ។
Suciṃ paṇītaṃ sampannaṃ, anekarasabyañjanaṃ.
៤២០.
420.
‘‘តតោ ឧទ្ទស្សយី ភាតា, វណ្ណវា ពលវា សុខី;
‘‘Tato uddassayī bhātā, vaṇṇavā balavā sukhī;
បហូតំ ភោជនំ ភន្តេ, បស្ស នគ្គាម្ហសេ មយំ;
Pahūtaṃ bhojanaṃ bhante, passa naggāmhase mayaṃ;
តថា ភន្តេ បរក្កម, យថា វត្ថំ លភាមសេ។
Tathā bhante parakkama, yathā vatthaṃ labhāmase.
៤២១.
421.
‘‘ថេរោ សង្ការកូដម្ហា, ឧច្ចិនិត្វាន នន្តកេ;
‘‘Thero saṅkārakūṭamhā, uccinitvāna nantake;
បិលោតិកំ បដំ កត្វា, សង្ឃេ ចាតុទ្ទិសេ អទា។
Pilotikaṃ paṭaṃ katvā, saṅghe cātuddise adā.
៤២២.
422.
‘‘ទត្វា អន្វាទិសី ថេរោ, មាតុ បិតុ ច ភាតុនោ;
‘‘Datvā anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno;
‘ឥទំ មេ ញាតីនំ ហោតុ, សុខិតា ហោន្តុ ញាតយោ’។
‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.
៤២៣.
423.
‘‘សមនន្តរានុទ្ទិដ្ឋេ, វត្ថានិ ឧទបជ្ជិសុំ;
‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, vatthāni udapajjisuṃ;
តតោ សុវត្ថវសនោ, ថេរស្ស ទស្សយីតុមំ។
Tato suvatthavasano, therassa dassayītumaṃ.
៤២៤.
424.
‘‘យាវតា នន្ទរាជស្ស, វិជិតស្មិំ បដិច្ឆទា;
‘‘Yāvatā nandarājassa, vijitasmiṃ paṭicchadā;
តតោ ពហុតរា ភន្តេ, វត្ថានច្ឆាទនានិ នោ។
Tato bahutarā bhante, vatthānacchādanāni no.
៤២៥.
425.
‘‘កោសេយ្យកម្ពលីយានិ, ខោមកប្បាសិកានិ ច;
‘‘Koseyyakambalīyāni, khomakappāsikāni ca;
វិបុលា ច មហគ្ឃា ច, តេបាកាសេវលម្ពរេ។
Vipulā ca mahagghā ca, tepākāsevalambare.
៤២៦.
426.
‘‘តេ មយំ បរិទហាម, យំ យញ្ហិ មនសោ បិយំ;
‘‘Te mayaṃ paridahāma, yaṃ yañhi manaso piyaṃ;
តថា ភន្តេ បរក្កម, យថា គេហំ លភាមសេ។
Tathā bhante parakkama, yathā gehaṃ labhāmase.
៤២៧.
427.
‘‘ថេរោ បណ្ណកុដិំ កត្វា, សង្ឃេ ចាតុទ្ទិសេ អទា;
‘‘Thero paṇṇakuṭiṃ katvā, saṅghe cātuddise adā;
ទត្វា ច អន្វាទិសី ថេរោ, មាតុ បិតុ ច ភាតុនោ;
Datvā ca anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno;
‘ឥទំ មេ ញាតីនំ ហោតុ, សុខិតា ហោន្តុ ញាតយោ’។
‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.
៤២៨.
428.
‘‘សមនន្តរានុទ្ទិដ្ឋេ, ឃរានិ ឧទបជ្ជិសុំ;
‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, gharāni udapajjisuṃ;
កូដាគារនិវេសនា, វិភត្តា ភាគសោ មិតា។
Kūṭāgāranivesanā, vibhattā bhāgaso mitā.
៤២៩.
429.
‘‘ន មនុស្សេសុ ឦទិសា, យាទិសា នោ ឃរា ឥធ;
‘‘Na manussesu īdisā, yādisā no gharā idha;
អបិ ទិព្ពេសុ យាទិសា, តាទិសា នោ ឃរា ឥធ។
Api dibbesu yādisā, tādisā no gharā idha.
៤៣០.
430.
‘‘ទទ្ទល្លមានា អាភេន្តិ, សមន្តា ចតុរោ ទិសា;
‘‘Daddallamānā ābhenti, samantā caturo disā;
តថា ភន្តេ បរក្កម, យថា បានីយំ លភាមសេ។
Tathā bhante parakkama, yathā pānīyaṃ labhāmase.
៤៣១.
431.
‘‘ថេរោ ករណំ បូរេត្វា, សង្ឃេ ចាតុទ្ទិសេ អទា;
‘‘Thero karaṇaṃ pūretvā, saṅghe cātuddise adā;
ទត្វា អន្វាទិសី ថេរោ, មាតុ បិតុ ច ភាតុនោ;
Datvā anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno;
‘ឥទំ មេ ញាតីនំ ហោតុ, សុខិតា ហោន្តុ ញាតយោ’។
‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.
៤៣២.
432.
‘‘សមនន្តរានុទ្ទិដ្ឋេ, បានីយំ ឧទបជ្ជថ;
‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, pānīyaṃ udapajjatha;
គម្ភីរា ចតុរស្សា ច, បោក្ខរញ្ញោ សុនិម្មិតា។
Gambhīrā caturassā ca, pokkharañño sunimmitā.
៤៣៣.
433.
‘‘សីតោទិកា សុប្បតិត្ថា, សីតា អប្បដិគន្ធិយា;
‘‘Sītodikā suppatitthā, sītā appaṭigandhiyā;
បទុមុប្បលសញ្ឆន្នា, វារិកិញ្ជក្ខបូរិតា។
Padumuppalasañchannā, vārikiñjakkhapūritā.
៤៣៤.
434.
‘‘តត្ថ ន្ហត្វា បិវិត្វា ច, ថេរស្ស បដិទស្សយុំ;
‘‘Tattha nhatvā pivitvā ca, therassa paṭidassayuṃ;
បហូតំ បានីយំ ភន្តេ, បាទា ទុក្ខា ផលន្តិ នោ។
Pahūtaṃ pānīyaṃ bhante, pādā dukkhā phalanti no.
៤៣៥.
435.
‘‘អាហិណ្ឌមានា ខញ្ជាម, សក្ខរេ កុសកណ្ដកេ;
‘‘Āhiṇḍamānā khañjāma, sakkhare kusakaṇṭake;
តថា ភន្តេ បរក្កម, យថា យានំ លភាមសេ។
Tathā bhante parakkama, yathā yānaṃ labhāmase.
៤៣៦.
436.
‘‘ថេរោ សិបាដិកំ លទ្ធា, សង្ឃេ ចាតុទ្ទិសេ អទា;
‘‘Thero sipāṭikaṃ laddhā, saṅghe cātuddise adā;
ទត្វា អន្វាទិសី ថេរោ, មាតុ បិតុ ច ភាតុនោ;
Datvā anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno;
‘ឥទំ មេ ញាតីនំ ហោតុ, សុខិតា ហោន្តុ ញាតយោ’។
‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.
៤៣៧.
437.
‘‘សមនន្តរានុទ្ទិដ្ឋេ , បេតា រថេន មាគមុំ;
‘‘Samanantarānuddiṭṭhe , petā rathena māgamuṃ;
អនុកម្បិតម្ហ ភទន្តេ, ភត្តេនច្ឆាទនេន ច។
Anukampitamha bhadante, bhattenacchādanena ca.
៤៣៨.
438.
‘‘ឃរេន បានីយទានេន, យានទានេន ចូភយំ;
‘‘Gharena pānīyadānena, yānadānena cūbhayaṃ;
មុនិំ ការុណិកំ លោកេ, ភន្តេ វន្ទិតុមាគតា’’តិ។ – គាថាយោ អាហំសុ;
Muniṃ kāruṇikaṃ loke, bhante vanditumāgatā’’ti. – gāthāyo āhaṃsu;
៤១៦-៧. តត្ថ ថេរោ ចរិត្វា បិណ្ឌាយាតិ ថេរោ បិណ្ឌាបាតចារិកាយ ចរិត្វា។ ភិក្ខូ អញ្ញេ ច ទ្វាទសាតិ ថេរេន សហ វសន្តា អញ្ញេ ច ទ្វាទស ភិក្ខូ ឯកជ្ឈំ ឯកតោ សន្និបតិំសុ។ កស្មាតិ ចេ? ភត្តវិស្សគ្គការណាតិ ភត្តកិច្ចការណា ភុញ្ជននិមិត្តំ។ តេតិ តេ ភិក្ខូ។ យថាលទ្ធន្តិ យំ យំ លទ្ធំ។ ទទាថាតិ ទេថ។
416-7. Tattha thero caritvā piṇḍāyāti thero piṇḍāpātacārikāya caritvā. Bhikkhū aññe ca dvādasāti therena saha vasantā aññe ca dvādasa bhikkhū ekajjhaṃ ekato sannipatiṃsu. Kasmāti ce? Bhattavissaggakāraṇāti bhattakiccakāraṇā bhuñjananimittaṃ. Teti te bhikkhū. Yathāladdhanti yaṃ yaṃ laddhaṃ. Dadāthāti detha.
៤១៨. និយ្យាទយិំសូតិ អទំសុ។ សង្ឃំ និមន្តយីតិ តេ ឯវ ទ្វាទស ភិក្ខូ សង្ឃុទ្ទេសវសេន តំ ភត្តំ ទាតុំ និមន្តេសិ។ អន្វាទិសីតិ អាទិសិ។ តត្ថ យេសំ អន្វាទិសិ, តេ ទស្សេតុំ ‘‘មាតុ បិតុ ច ភាតុនោ, ឥទំ មេ ញាតីនំ ហោតុ, សុខិតា ហោន្តុ ញាតយោ’’តិ វុត្តំ។
418.Niyyādayiṃsūti adaṃsu. Saṅghaṃ nimantayīti te eva dvādasa bhikkhū saṅghuddesavasena taṃ bhattaṃ dātuṃ nimantesi. Anvādisīti ādisi. Tattha yesaṃ anvādisi, te dassetuṃ ‘‘mātu pitu ca bhātuno, idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’’ti vuttaṃ.
៤១៩. សមនន្តរានុទ្ទិដ្ឋេតិ ឧទ្ទិដ្ឋសមនន្តរមេវ។ ភោជនំ ឧទបជ្ជថាតិ តេសំ បេតានំ ភោជនំ ឧប្បជ្ជិ។ កីទិសន្តិ អាហ ‘‘សុចិ’’ន្តិអាទិ។ តត្ថ អនេករសព្យញ្ជនន្តិ នានារសេហិ ព្យញ្ជនេហិ យុត្តំ, អថ វា អនេករសំ អនេកព្យញ្ជនញ្ច។ តតោតិ ភោជនលាភតោ បច្ឆា។
419.Samanantarānuddiṭṭheti uddiṭṭhasamanantarameva. Bhojanaṃ udapajjathāti tesaṃ petānaṃ bhojanaṃ uppajji. Kīdisanti āha ‘‘suci’’ntiādi. Tattha anekarasabyañjananti nānārasehi byañjanehi yuttaṃ, atha vā anekarasaṃ anekabyañjanañca. Tatoti bhojanalābhato pacchā.
៤២០. ឧទ្ទស្សយី ភាតាតិ ភាតិកភូតោ បេតោ ថេរស្ស អត្តានំ ទស្សេសិ។ វណ្ណវា ពលវា សុខីតិ តេន ភោជនលាភេន តាវទេវ រូបសម្បន្នោ ពលសម្បន្នោ សុខិតោវ ហុត្វា។ បហូតំ ភោជនំ, ភន្តេតិ, ភន្តេ, តវ ទានានុភាវេន បហូតំ អនប្បកំ ភោជនំ អម្ហេហិ លទ្ធំ។ បស្ស នគ្គាម្ហសេតិ ឱលោកេហិ, នគ្គិកា បន អម្ហ, តស្មា តថា, ភន្តេ, បរក្កម បយោគំ ករោហិ។ យថា វត្ថំ លភាមសេតិ យេន បការេន យាទិសេន បយោគេន សព្ពេវ មយំ វត្ថានិ លភេយ្យាម, តថា វាយមថាតិ អត្ថោ។
420.Uddassayī bhātāti bhātikabhūto peto therassa attānaṃ dassesi. Vaṇṇavā balavā sukhīti tena bhojanalābhena tāvadeva rūpasampanno balasampanno sukhitova hutvā. Pahūtaṃ bhojanaṃ, bhanteti, bhante, tava dānānubhāvena pahūtaṃ anappakaṃ bhojanaṃ amhehi laddhaṃ. Passa naggāmhaseti olokehi, naggikā pana amha, tasmā tathā, bhante, parakkama payogaṃ karohi. Yathā vatthaṃ labhāmaseti yena pakārena yādisena payogena sabbeva mayaṃ vatthāni labheyyāma, tathā vāyamathāti attho.
៤២១. សង្ការកូដម្ហាតិ តត្ថ តត្ថ សង្ការដ្ឋានតោ។ ឧច្ចិនិត្វានាតិ គវេសនវសេន គហេត្វា។ នន្តកេតិ ឆិន្នបរិយន្តេ ឆឌ្ឌិតទុស្សខណ្ឌេ ។ តេ បន យស្មា ខណ្ឌភូតា បិលោតិកា នាម ហោន្តិ, តាហិ ច ថេរោ ចីវរំ កត្វា សង្ឃស្ស អទាសិ, តស្មា អាហ ‘‘បិលោតិកំ បដំ កត្វា, សង្ឃេ ចាតុទ្ទិសេ អទា’’តិ។ តត្ថ សង្ឃេ ចាតុទ្ទិសេ អទាតិ ចតូហិបិ ទិសាហិ អាគតភិក្ខុសង្ឃស្ស អទាសិ។ សម្បទានត្ថេ ហិ ឥទំ ភុម្មវចនំ។
421.Saṅkārakūṭamhāti tattha tattha saṅkāraṭṭhānato. Uccinitvānāti gavesanavasena gahetvā. Nantaketi chinnapariyante chaḍḍitadussakhaṇḍe . Te pana yasmā khaṇḍabhūtā pilotikā nāma honti, tāhi ca thero cīvaraṃ katvā saṅghassa adāsi, tasmā āha ‘‘pilotikaṃ paṭaṃ katvā, saṅghe cātuddise adā’’ti. Tattha saṅghe cātuddise adāti catūhipi disāhi āgatabhikkhusaṅghassa adāsi. Sampadānatthe hi idaṃ bhummavacanaṃ.
៤២៣-៤. សុវត្ថវសនោតិ សុន្ទរវត្ថវសនោ។ ថេរស្ស ទស្សយីតុមន្តិ ថេរស្ស អត្តានំ ទស្សយិ ទស្សេសិ, បាកដោ អហោសិ។ បដិច្ឆាទយតិ ឯត្ថាតិ បដិច្ឆទា។
423-4.Suvatthavasanoti sundaravatthavasano. Therassa dassayītumanti therassa attānaṃ dassayi dassesi, pākaṭo ahosi. Paṭicchādayati etthāti paṭicchadā.
៤២៨-៩. កូដាគារនិវេសនាតិ កូដាគារភូតា តទញ្ញនិវេសនសង្ខាតា ច ឃរា។ លិង្គវិបល្លាសវសេន ហេតំ វុត្តំ។ វិភត្តាតិ សមចតុរស្សអាយតវដ្ដសណ្ឋានាទិវសេន វិភត្តា។ ភាគសោ មិតាតិ ភាគេន បរិច្ឆិន្នា។ នោតិ អម្ហាកំ។ ឥធាតិ ឥមស្មិំ បេតលោកេ។ អបិ ទិព្ពេសូតិ អបីតិ និបាតមត្តំ, ទេវលោកេសូតិ អត្ថោ។
428-9.Kūṭāgāranivesanāti kūṭāgārabhūtā tadaññanivesanasaṅkhātā ca gharā. Liṅgavipallāsavasena hetaṃ vuttaṃ. Vibhattāti samacaturassaāyatavaṭṭasaṇṭhānādivasena vibhattā. Bhāgaso mitāti bhāgena paricchinnā. Noti amhākaṃ. Idhāti imasmiṃ petaloke. Api dibbesūti apīti nipātamattaṃ, devalokesūti attho.
៤៣១. ករណន្តិ ធមករណំ។ បូរេត្វាតិ ឧទកស្ស បូរេត្វា។ វារិកិញ្ជក្ខបូរិតាតិ តត្ថ តត្ថ វារិមត្ថកេ បទុមុប្បលាទីនំ កេសរភារេហិ សញ្ឆាទិតវសេន បូរិតា។ ផលន្តីតិ បុប្ផន្តិ, បណ្ហិកបរិយន្តាទីសុ វិទាលេន្តីតិ អត្ថោ។
431.Karaṇanti dhamakaraṇaṃ. Pūretvāti udakassa pūretvā. Vārikiñjakkhapūritāti tattha tattha vārimatthake padumuppalādīnaṃ kesarabhārehi sañchāditavasena pūritā. Phalantīti pupphanti, paṇhikapariyantādīsu vidālentīti attho.
៤៣៥-៦. អាហិណ្ឌមានាតិ វិចរមានា។ ខញ្ជាមាតិ ខញ្ជនវសេន គច្ឆាម។ សក្ខរេ កុសកណ្ដកេតិ សក្ខរវតិ កុសកណ្ដកវតិ ច ភូមិភាគេ, សក្ខរេ កុសកណ្ដកេ ច អក្កមន្តាតិ អត្ថោ។ យានន្តិ រថវយ្ហាទិកំ យំកិញ្ចិ យានំ។ សិបាដិកន្តិ ឯកបដលឧបាហនំ។
435-6.Āhiṇḍamānāti vicaramānā. Khañjāmāti khañjanavasena gacchāma. Sakkhare kusakaṇṭaketi sakkharavati kusakaṇṭakavati ca bhūmibhāge, sakkhare kusakaṇṭake ca akkamantāti attho. Yānanti rathavayhādikaṃ yaṃkiñci yānaṃ. Sipāṭikanti ekapaṭalaupāhanaṃ.
៤៣៧-៨. រថេន មាគមុន្តិ មការោ បទសន្ធិករោ, រថេន អាគមំសុ។ ឧភយន្តិ ឧភយេន ទានេន, យានទានេន ចេវ ភត្តាទិចតុបច្ចយទានេន ច។ បានីយទានេន ហេត្ថ ភេសជ្ជទានម្បិ សង្គហិតំ។ សេសំ ហេដ្ឋា វុត្តនយត្តា ឧត្តានមេវាតិ។
437-8.Rathena māgamunti makāro padasandhikaro, rathena āgamaṃsu. Ubhayanti ubhayena dānena, yānadānena ceva bhattādicatupaccayadānena ca. Pānīyadānena hettha bhesajjadānampi saṅgahitaṃ. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānamevāti.
ថេរោ តំ បវត្តិំ ភគវតោ អារោចេសិ។ ភគវា តមត្ថំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា ‘‘យថា ឥមេ ឯតរហិ, ឯវំ ត្វម្បិ ឥតោ អនន្តរាតីតេ អត្តភាវេ បេតោ ហុត្វា មហាទុក្ខំ អនុភវី’’តិ វត្វា ថេរេន យាចិតោ សុត្តបេតវត្ថុំ កថេត្វា សម្បត្តបរិសាយ ធម្មំ ទេសេសិ។ តំ សុត្វា មហាជនោ សញ្ជាតសំវេគោ ទានសីលាទិបុញ្ញកម្មនិរតោ អហោសីតិ។
Thero taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā ‘‘yathā ime etarahi, evaṃ tvampi ito anantarātīte attabhāve peto hutvā mahādukkhaṃ anubhavī’’ti vatvā therena yācito suttapetavatthuṃ kathetvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano sañjātasaṃvego dānasīlādipuññakammanirato ahosīti.
សាណវាសិត្ថេរបេតវត្ថុវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Sāṇavāsittherapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / បេតវត្ថុបាឡិ • Petavatthupāḷi / ២. សាណវាសីថេរបេតវត្ថុ • 2. Sāṇavāsītherapetavatthu
