| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បញ្ចបករណ-មូលដីកា • Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā |
២. អព្ភន្តរមាតិកាវណ្ណនា
2. Abbhantaramātikāvaṇṇanā
២. ‘‘បញ្ចក្ខន្ធា’’តិអាទីហិ រូបក្ខន្ធាទិបទានិ ទស្សិតានិ, បដិច្ចសមុប្បាទវចនេន ច យេសុ ទ្វាទសសុ អង្គេសុ បច្ចេកំ បដិច្ចសមុប្បាទសទ្ទោ វត្តតិ, តទត្ថានិ ទ្វាទស បទានិ ទស្សិតានីតិ តេសំ តថាទស្សិតានំ សរូបេនេវ ទស្សិតានំ ផស្សាទីនញ្ច បទានំ វសេន អាហ ‘‘បញ្ចវីសាធិកេន បទសតេនា’’តិ។ តត្ថ កម្មុបបត្តិកាមភវាទីនំ ឥធ វិភត្តានំ ភាវនភវនភាវេន ភវេ វិយ សោកាទីនំ ជរាមរណស្ស វិយ អនិដ្ឋត្តា តន្និទានទុក្ខភាវេន ច ជរាមរណេ អន្តោគធតាយ បដិច្ចសមុប្បាទស្ស ទ្វាទសបទតា ទដ្ឋព្ពា។ ឯត្ថ ច បាឡិយំ ភិន្ទិត្វា អវិស្សជ្ជិតានម្បិ សតិបដ្ឋានាទីនំ ភិន្ទិត្វា គហណំ ករោន្តោ តេសំ ភិន្ទិត្វាបិ វិស្សជ្ជិតព្ពតំ ទស្សេតីតិ វេទិតព្ពំ។
2. ‘‘Pañcakkhandhā’’tiādīhi rūpakkhandhādipadāni dassitāni, paṭiccasamuppādavacanena ca yesu dvādasasu aṅgesu paccekaṃ paṭiccasamuppādasaddo vattati, tadatthāni dvādasa padāni dassitānīti tesaṃ tathādassitānaṃ sarūpeneva dassitānaṃ phassādīnañca padānaṃ vasena āha ‘‘pañcavīsādhikena padasatenā’’ti. Tattha kammupapattikāmabhavādīnaṃ idha vibhattānaṃ bhāvanabhavanabhāvena bhave viya sokādīnaṃ jarāmaraṇassa viya aniṭṭhattā tannidānadukkhabhāvena ca jarāmaraṇe antogadhatāya paṭiccasamuppādassa dvādasapadatā daṭṭhabbā. Ettha ca pāḷiyaṃ bhinditvā avissajjitānampi satipaṭṭhānādīnaṃ bhinditvā gahaṇaṃ karonto tesaṃ bhinditvāpi vissajjitabbataṃ dassetīti veditabbaṃ.
នយមាតិកាទិកា លក្ខណមាតិកន្តា មាតិកា បករណន្តរាសាធារណតាយ ធាតុកថាយ មាតិកា នាម, តស្សា អព្ភន្តរេ វុត្តោ វិភជិតព្ពានំ ឧទ្ទេសោ អព្ភន្តរមាតិកា នាមាតិ ឥមមត្ថំ បកាសេន្តោ ‘‘អយញ្ហី’’តិអាទិមាហ។ តត្ថ ឯវំ អវត្វាតិ យថា ‘‘សព្ពាបិ…បេ.… មាតិកា’’តិ អយំ ធាតុកថាមាតិកតោ ពហិទ្ធា វុត្តា, ឯវំ អវត្វាតិ អត្ថោ។ ធាតុកថាយ អព្ភន្តរេយេវាតិ ច ធាតុកថាមាតិកាយ អព្ភន្តរេយេវាតិ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ។ តទាវេណិកមាតិកាអព្ភន្តរេ ហិ ឋបិតា តស្សាយេវ អព្ភន្តរេ ឋបិតាតិ វុត្តា ។ អថ វា ឯវំ អវត្វាតិ យថា ‘‘សព្ពាបិ…បេ.… មាតិកា’’តិ ឯតេន វចនេន ធាតុកថាតោ ពហិភូតា កុសលាទិអរណន្តា មាតិកា បករណន្តរគតា វុត្តា, ឯវំ អវត្វាតិ អត្ថោ។ ធាតុកថាយ អព្ភន្តរេយេវាតិ ច ឥមស្ស បករណស្ស អព្ភន្តរេ ឯវ សរូបតោ ទស្សេត្វា ឋបិតត្តាតិ អត្ថោ។ សព្ពស្ស អភិធម្មស្ស មាតិកាយ អសង្គហិតត្តា វិកិណ្ណភាវេន បកិណ្ណកតា វេទិតព្ពា។
Nayamātikādikā lakkhaṇamātikantā mātikā pakaraṇantarāsādhāraṇatāya dhātukathāya mātikā nāma, tassā abbhantare vutto vibhajitabbānaṃ uddeso abbhantaramātikā nāmāti imamatthaṃ pakāsento ‘‘ayañhī’’tiādimāha. Tattha evaṃ avatvāti yathā ‘‘sabbāpi…pe… mātikā’’ti ayaṃ dhātukathāmātikato bahiddhā vuttā, evaṃ avatvāti attho. Dhātukathāya abbhantareyevāti ca dhātukathāmātikāya abbhantareyevāti attho daṭṭhabbo. Tadāveṇikamātikāabbhantare hi ṭhapitā tassāyeva abbhantare ṭhapitāti vuttā . Atha vā evaṃ avatvāti yathā ‘‘sabbāpi…pe… mātikā’’ti etena vacanena dhātukathāto bahibhūtā kusalādiaraṇantā mātikā pakaraṇantaragatā vuttā, evaṃ avatvāti attho. Dhātukathāya abbhantareyevāti ca imassa pakaraṇassa abbhantare eva sarūpato dassetvā ṭhapitattāti attho. Sabbassa abhidhammassa mātikāya asaṅgahitattā vikiṇṇabhāvena pakiṇṇakatā veditabbā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / អភិធម្មបិដក • Abhidhammapiṭaka / ធាតុកថាបាឡិ • Dhātukathāpāḷi / ២. អព្ភន្តរមាតិកា • 2. Abbhantaramātikā
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / អភិធម្មបិដក (អដ្ឋកថា) • Abhidhammapiṭaka (aṭṭhakathā) / បញ្ចបករណ-អដ្ឋកថា • Pañcapakaraṇa-aṭṭhakathā / ២. អព្ភន្តរមាតិកាវណ្ណនា • 2. Abbhantaramātikāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / អភិធម្មបិដក (ដីកា) • Abhidhammapiṭaka (ṭīkā) / បញ្ចបករណ-អនុដីកា • Pañcapakaraṇa-anuṭīkā / ២. អព្ភន្តរមាតិកាវណ្ណនា • 2. Abbhantaramātikāvaṇṇanā
