| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បញ្ចបករណ-មូលដីកា • Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā |
៣. នយមុខមាតិកាវណ្ណនា
3. Nayamukhamātikāvaṇṇanā
៣. នយានំ បវត្តិទ្វារភូតា សង្គហាសង្គហវិយោគីសហយោគីធម្មា នយមុខានីតិ តេសំ ឧទ្ទេសោ នយមុខមាតិកា។ ចុទ្ទសបិ ហិ សង្គហាសង្គហសម្បយោគវិប្បយោគានំ វោមិស្សកតាវសេន បវត្តាតិ យេហិ តេ ចត្តារោបិ ហោន្តិ, តេ ធម្មា ចុទ្ទសន្នម្បិ នយានំ មុខានិ ហោន្តីតិ។ តត្ថ សង្គហិតេនអសង្គហិតបទាទីសុ សច្ចាទីហិបិ យថាសម្ភវំ សង្គហាសង្គហោ យទិបិ វុត្តោ, សោ បន សង្គាហកភូតេហិ តេហិ វុត្តោ, ន សង្គហភូតេហិ, សោបិ ‘‘ចក្ខាយតនេន យេ ធម្មា ខន្ធសង្គហេន សង្គហិតា អាយតនសង្គហេន អសង្គហិតា’’តិអាទិនា បុច្ឆិតព្ពវិស្សជ្ជិតព្ពធម្មុទ្ធារេ តត្ថាបិ ខន្ធាទីហេវ សង្គហេហិ និយមេត្វា វុត្តោ, តស្មា ‘‘តីហិ សង្គហោ, តីហិ អសង្គហោ’’តិ វុត្តំ។ បុច្ឆិតព្ពវិស្សជ្ជិតព្ពធម្មុទ្ធារេបិ បន បុច្ឆាវិស្សជ្ជនេសុ ច រូបក្ខន្ធាទីនំ អរណន្តានំ យថាសម្ភវំ សម្បយោគវិប្បយោគា ចតូហេវ ខន្ធេហិ ហោន្តីតិ ‘‘ចតូហិ សម្បយោគោ, ចតូហិ វិប្បយោគោ’’តិ វុត្តំ។
3. Nayānaṃ pavattidvārabhūtā saṅgahāsaṅgahaviyogīsahayogīdhammā nayamukhānīti tesaṃ uddeso nayamukhamātikā. Cuddasapi hi saṅgahāsaṅgahasampayogavippayogānaṃ vomissakatāvasena pavattāti yehi te cattāropi honti, te dhammā cuddasannampi nayānaṃ mukhāni hontīti. Tattha saṅgahitenaasaṅgahitapadādīsu saccādīhipi yathāsambhavaṃ saṅgahāsaṅgaho yadipi vutto, so pana saṅgāhakabhūtehi tehi vutto, na saṅgahabhūtehi, sopi ‘‘cakkhāyatanena ye dhammā khandhasaṅgahena saṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā’’tiādinā pucchitabbavissajjitabbadhammuddhāre tatthāpi khandhādīheva saṅgahehi niyametvā vutto, tasmā ‘‘tīhi saṅgaho, tīhi asaṅgaho’’ti vuttaṃ. Pucchitabbavissajjitabbadhammuddhārepi pana pucchāvissajjanesu ca rūpakkhandhādīnaṃ araṇantānaṃ yathāsambhavaṃ sampayogavippayogā catūheva khandhehi hontīti ‘‘catūhi sampayogo,catūhi vippayogo’’ti vuttaṃ.
ននុ ច វិប្បយោគោ រូបនិព្ពានេហិបិ ហោតិ, កស្មា ‘‘ចតូហិ វិប្បយោគោ’’តិ វុត្តន្តិ? រូបនិព្ពានេហិ ភវន្តស្សបិ ចតូហេវ ភាវតោ។ ន ហិ រូបំ រូបេន និព្ពានេន វា វិប្បយុត្តំ ហោតិ, និព្ពានំ វា រូបេន, ចតូហេវ បន ខន្ធេហិ ហោតីតិ ចតុន្នំ ខន្ធានំ រូបនិព្ពានេហិ វិប្បយោគោបិ វិប្បយុជ្ជមានេហិ ចតូហិ ខន្ធេហិ និយមិតោ តេហិ វិនា វិប្បយោគាភាវតោ។ សោ ចាយំ វិប្បយោគោ អនារម្មណស្ស, អនារម្មណអនារម្មណមិស្សកេហិ មិស្សកស្ស ច ន ហោតិ, អនារម្មណស្ស បន មិស្សកស្ស ច សារម្មណេន, សារម្មណស្ស សារម្មណេន អនារម្មណេន មិស្សកេន ច ហោតីតិ វេទិតព្ពោ។
Nanu ca vippayogo rūpanibbānehipi hoti, kasmā ‘‘catūhi vippayogo’’ti vuttanti? Rūpanibbānehi bhavantassapi catūheva bhāvato. Na hi rūpaṃ rūpena nibbānena vā vippayuttaṃ hoti, nibbānaṃ vā rūpena, catūheva pana khandhehi hotīti catunnaṃ khandhānaṃ rūpanibbānehi vippayogopi vippayujjamānehi catūhi khandhehi niyamito tehi vinā vippayogābhāvato. So cāyaṃ vippayogo anārammaṇassa, anārammaṇaanārammaṇamissakehi missakassa ca na hoti, anārammaṇassa pana missakassa ca sārammaṇena, sārammaṇassa sārammaṇena anārammaṇena missakena ca hotīti veditabbo.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / អភិធម្មបិដក • Abhidhammapiṭaka / ធាតុកថាបាឡិ • Dhātukathāpāḷi / ៣. នយមុខមាតិកា • 3. Nayamukhamātikā
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / អភិធម្មបិដក (អដ្ឋកថា) • Abhidhammapiṭaka (aṭṭhakathā) / បញ្ចបករណ-អដ្ឋកថា • Pañcapakaraṇa-aṭṭhakathā / ៣. នយមុខមាតិកាវណ្ណនា • 3. Nayamukhamātikāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / អភិធម្មបិដក (ដីកា) • Abhidhammapiṭaka (ṭīkā) / បញ្ចបករណ-អនុដីកា • Pañcapakaraṇa-anuṭīkā / ៣. នយមុខមាតិកាវណ្ណនា • 3. Nayamukhamātikāvaṇṇanā
