| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បញ្ចបករណ-អនុដីកា • Pañcapakaraṇa-anuṭīkā |
២. អព្ភន្តរមាតិកាវណ្ណនា
2. Abbhantaramātikāvaṇṇanā
២. តទត្ថានីតិ បដិច្ចសមុប្បាទត្ថានិ។ បដិច្ច សមុប្បជ្ជតិ សង្ខារាទិកំ ឯតស្មាតិ ហិ បដិច្ចសមុប្បាទោ, បច្ចេកំ អវិជ្ជាទិកោ បច្ចយធម្មោ។ តថា ហិ វុត្តំ សង្ខារបិដកេ ‘‘ទ្វាទស បច្ចយា, ទ្វាទស បដិច្ចសមុប្បាទា’’តិ។ តេសន្តិ ខន្ធាទីនំ។ តថាទស្សិតានន្តិ គណនុទ្ទេសវិភាគមត្តេន ទស្សិតានំ។ កស្មា បនេត្ថ បដិច្ចសមុប្បាទោ ទ្វាទសភាវេនេវ គហិតោ, ននុ តត្ថ ភវោ កម្មភវាទិភេទេន, សោកាទយោ ច សរូបតោយេវ ឥធ បាឡិយំ គហិតាតិ ចោទនំ សន្ធាយាហ ‘‘តត្ថា’’តិអាទិ។ តត្ថ តត្ថាតិ តស្មិំ ‘‘បញ្ចវីសាធិកេន បទសតេនា’’តិ ឯវំ វុត្តេ អដ្ឋកថាវចនេ។ កម្មភវស្ស ភាវនភាវេន, ឧបបត្តិភវស្ស ភវនភាវេន។ បទត្ថតោ បន កម្មភវោ ភវតិ ឯតស្មាតិ ភវោ, ឥតរោ ភវតិ, ភវនំ វាតិ។ តន្និទានទុក្ខភាវេនាតិ ជរាមរណនិទានទុក្ខភាវេន។
2. Tadatthānīti paṭiccasamuppādatthāni. Paṭicca samuppajjati saṅkhārādikaṃ etasmāti hi paṭiccasamuppādo, paccekaṃ avijjādiko paccayadhammo. Tathā hi vuttaṃ saṅkhārapiṭake ‘‘dvādasa paccayā, dvādasa paṭiccasamuppādā’’ti. Tesanti khandhādīnaṃ. Tathādassitānanti gaṇanuddesavibhāgamattena dassitānaṃ. Kasmā panettha paṭiccasamuppādo dvādasabhāveneva gahito, nanu tattha bhavo kammabhavādibhedena, sokādayo ca sarūpatoyeva idha pāḷiyaṃ gahitāti codanaṃ sandhāyāha ‘‘tatthā’’tiādi. Tattha tatthāti tasmiṃ ‘‘pañcavīsādhikena padasatenā’’ti evaṃ vutte aṭṭhakathāvacane. Kammabhavassa bhāvanabhāvena, upapattibhavassa bhavanabhāvena. Padatthato pana kammabhavo bhavati etasmāti bhavo, itaro bhavati, bhavanaṃ vāti. Tannidānadukkhabhāvenāti jarāmaraṇanidānadukkhabhāvena.
‘‘សព្ពាបិ ធម្មសង្គណី ធាតុកថាយ មាតិកា’’តិ ឥទម្បិ ធាតុកថាយ មាតិកាកិត្តនមេវាតិ ‘‘សព្ពាបិ…បេ.… មាតិកាតិ អយំ ធាតុកថាមាតិកាតោ ពហិទ្ធា វុត្តា’’តិ វចនំ អសម្ភាវេន្តោ ‘‘អថ វា’’តិអាទិមាហ ។ បករណន្តរគតា វុត្តា ធាតុកថាយ មាតិកាភាវេនាតិ អត្ថោ។ កាមញ្ចេត្ថ មាតិកាភាវេន វុត្តា, បករណន្តរគតត្តា បន អញ្ញតោ គហេតព្ពរូបា ឥតោ ពហិភូតា នាម ហោន្តិ, សរូបតោ គហិតាវ បញ្ចក្ខន្ធាតិអាទិកា អព្ភន្តរា។ តេនាហ ‘‘សរូបតោ ទស្សេត្វា ឋបិតត្តា’’តិ។ មាតិកាយ អសង្គហិតត្តាតិ មាតិកាយ សរូបេន អសង្គហិតត្តា, ន អញ្ញថា។ ន ហិ មាតិកាយ អសង្គហិតោ កោចិ បទត្ថោ អត្ថិ។ វិកិណ្ណភាវេនាតិ ខន្ធវិភង្គាទីសុ វិសុំ វិសុំ កិណ្ណភាវេន វិសដភាវេន។
‘‘Sabbāpi dhammasaṅgaṇī dhātukathāya mātikā’’ti idampi dhātukathāya mātikākittanamevāti ‘‘sabbāpi…pe… mātikāti ayaṃ dhātukathāmātikāto bahiddhā vuttā’’ti vacanaṃ asambhāvento ‘‘atha vā’’tiādimāha . Pakaraṇantaragatā vuttā dhātukathāya mātikābhāvenāti attho. Kāmañcettha mātikābhāvena vuttā, pakaraṇantaragatattā pana aññato gahetabbarūpā ito bahibhūtā nāma honti, sarūpato gahitāva pañcakkhandhātiādikā abbhantarā. Tenāha ‘‘sarūpato dassetvā ṭhapitattā’’ti. Mātikāya asaṅgahitattāti mātikāya sarūpena asaṅgahitattā, na aññathā. Na hi mātikāya asaṅgahito koci padattho atthi. Vikiṇṇabhāvenāti khandhavibhaṅgādīsu visuṃ visuṃ kiṇṇabhāvena visaṭabhāvena.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / អភិធម្មបិដក • Abhidhammapiṭaka / ធាតុកថាបាឡិ • Dhātukathāpāḷi / ២. អព្ភន្តរមាតិកា • 2. Abbhantaramātikā
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / អភិធម្មបិដក (អដ្ឋកថា) • Abhidhammapiṭaka (aṭṭhakathā) / បញ្ចបករណ-អដ្ឋកថា • Pañcapakaraṇa-aṭṭhakathā / ២. អព្ភន្តរមាតិកាវណ្ណនា • 2. Abbhantaramātikāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / អភិធម្មបិដក (ដីកា) • Abhidhammapiṭaka (ṭīkā) / បញ្ចបករណ-មូលដីកា • Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā / ២. អព្ភន្តរមាតិកាវណ្ណនា • 2. Abbhantaramātikāvaṇṇanā
