| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
៧. យសត្ថេរគាថាវណ្ណនា
7. Yasattheragāthāvaṇṇanā
សុវិលិត្តោ សុវសនោតិ អាយស្មតោ យសត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយានិ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ សុមេធស្ស ភគវតោ កាលេ មហានុភាវោ នាគរាជា ហុត្វា ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ អត្តនោ ភវនំ នេត្វា មហាទានំ បវត្តេសិ។ ភគវន្តំ មហគ្ឃេន តិចីវរេន អច្ឆាទេសិ, ឯកមេកញ្ច ភិក្ខុំ មហគ្ឃេនេវ បច្ចេកទុស្សយុគេន សព្ពេន សមណបរិក្ខារេន អច្ឆាទេសិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ សិទ្ធត្ថស្ស ភគវតោ កាលេ សេដ្ឋិបុត្តោ ហុត្វា មហាពោធិមណ្ឌំ សត្តហិ រតនេហិ បូជេសិ។ កស្សបស្ស ភគវតោ កាលេ សាសនេ បព្ពជិត្វា សមណធម្មំ អកាសិ។ ឯវំ សុគតីសុយេវ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ អម្ហាកំ ភគវតោ កាលេ ពារាណសិយំ មហាវិភវស្ស សេដ្ឋិនោ បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, យសោ នាម នាមេន បរមសុខុមាលោ។ ‘‘តស្ស តយោ បាសាទា’’តិ សព្ពំ ខន្ធកេ (មហាវ. ២៥) អាគតនយេន វេទិតព្ពំ។
Suvilittosuvasanoti āyasmato yasattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle mahānubhāvo nāgarājā hutvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ attano bhavanaṃ netvā mahādānaṃ pavattesi. Bhagavantaṃ mahagghena ticīvarena acchādesi, ekamekañca bhikkhuṃ mahaggheneva paccekadussayugena sabbena samaṇaparikkhārena acchādesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto siddhatthassa bhagavato kāle seṭṭhiputto hutvā mahābodhimaṇḍaṃ sattahi ratanehi pūjesi. Kassapassa bhagavato kāle sāsane pabbajitvā samaṇadhammaṃ akāsi. Evaṃ sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ amhākaṃ bhagavato kāle bārāṇasiyaṃ mahāvibhavassa seṭṭhino putto hutvā nibbatti, yaso nāma nāmena paramasukhumālo. ‘‘Tassa tayo pāsādā’’ti sabbaṃ khandhake (mahāva. 25) āgatanayena veditabbaṃ.
សោ បុព្ពហេតុនា ចោទិយមានោ រត្តិភាគេ និទ្ទាភិភូតស្ស បរិជនស្ស វិប្បការំ ទិស្វា សញ្ជាតសំវេគោ សុវណ្ណបាទុការូឡ្ហោវ គេហតោ និគ្គតោ ទេវតាវិវដេន នគរទ្វារេន និក្ខមិត្វា ឥសិបតនសមីបំ គតោ ‘‘ឧបទ្ទុតំ វត, ភោ, ឧបស្សដ្ឋំ វត, ភោ’’តិ អាហ។ តេន សមយេន ភគវតា ឥសិបតនេ វិហរន្តេន តស្សេវ អនុគ្គណ្ហនត្ថំ អព្ភោកាសេ ចង្កមន្តេន ‘‘ឯហិ, យស, ឥទំ អនុបទ្ទុតំ, ឥទំ អនុបស្សដ្ឋ’’ន្តិ វុត្តោ, ‘‘អនុបទ្ទុតំ អនុបស្សដ្ឋំ កិរ អត្ថី’’តិ សោមនស្សជាតោ សុវណ្ណបាទុកា ឱរុយ្ហ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា ឯកមន្តំ និសិន្នោ សត្ថារា អនុបុព្ពិកថំ កថេត្វា សច្ចទេសនាយ កតាយ សច្ចបរិយោសានេ សោតាបន្នោ ហុត្វា គវេសនត្ថំ អាគតស្ស បិតុ ភគវតា សច្ចទេសនាយ ករិយមានាយ អរហត្តំ សច្ឆាកាសិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.៤០.៤៥៦-៤៨៣) –
So pubbahetunā codiyamāno rattibhāge niddābhibhūtassa parijanassa vippakāraṃ disvā sañjātasaṃvego suvaṇṇapādukārūḷhova gehato niggato devatāvivaṭena nagaradvārena nikkhamitvā isipatanasamīpaṃ gato ‘‘upaddutaṃ vata, bho, upassaṭṭhaṃ vata, bho’’ti āha. Tena samayena bhagavatā isipatane viharantena tasseva anuggaṇhanatthaṃ abbhokāse caṅkamantena ‘‘ehi, yasa, idaṃ anupaddutaṃ, idaṃ anupassaṭṭha’’nti vutto, ‘‘anupaddutaṃ anupassaṭṭhaṃ kira atthī’’ti somanassajāto suvaṇṇapādukā oruyha bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ekamantaṃ nisinno satthārā anupubbikathaṃ kathetvā saccadesanāya katāya saccapariyosāne sotāpanno hutvā gavesanatthaṃ āgatassa pitu bhagavatā saccadesanāya kariyamānāya arahattaṃ sacchākāsi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.40.456-483) –
‘‘មហាសមុទ្ទំ ឱគ្គយ្ហ, ភវនំ មេ សុនិម្មិតំ;
‘‘Mahāsamuddaṃ oggayha, bhavanaṃ me sunimmitaṃ;
សុនិម្មិតា បោក្ខរណី, ចក្កវាកបកូជិតា។
Sunimmitā pokkharaṇī, cakkavākapakūjitā.
‘‘មន្ទាលកេហិ សញ្ឆន្នា, បទុមុប្បលកេហិ ច;
‘‘Mandālakehi sañchannā, padumuppalakehi ca;
នទី ច សន្ទតេ តត្ថ, សុបតិត្ថា មនោរមា។
Nadī ca sandate tattha, supatitthā manoramā.
‘‘មច្ឆកច្ឆបសញ្ឆន្នា, នានាទិជសមោត្ថតា;
‘‘Macchakacchapasañchannā, nānādijasamotthatā;
មយូរកោញ្ចាភិរុទា, កោកិលាទីហិ វគ្គុហិ។
Mayūrakoñcābhirudā, kokilādīhi vagguhi.
‘‘បារេវតា រវិហំសា ច, ចក្កវាកា នទីចរា;
‘‘Pārevatā ravihaṃsā ca, cakkavākā nadīcarā;
ទិន្ទិភា សាឡិកា ចេត្ថ, បម្មកា ជីវជីវកា។
Dindibhā sāḷikā cettha, pammakā jīvajīvakā.
‘‘ហំសា កោញ្ចាបិ នទិតា, កោសិយា បិង្គលា ពហូ;
‘‘Haṃsā koñcāpi naditā, kosiyā piṅgalā bahū;
សត្តរតនសម្បន្នា, មណិមុត្តិកវាលុកា។
Sattaratanasampannā, maṇimuttikavālukā.
‘‘សព្ពសោណ្ណមយា រុក្ខា, នានាគន្ធសមេរិតា;
‘‘Sabbasoṇṇamayā rukkhā, nānāgandhasameritā;
ឧជ្ជោតេន្តិ ទិវារត្តិំ, ភវនំ សព្ពកាលិកំ។
Ujjotenti divārattiṃ, bhavanaṃ sabbakālikaṃ.
‘‘សដ្ឋិតូរិយសហស្សានិ, សាយំ បាតោ បវជ្ជរេ;
‘‘Saṭṭhitūriyasahassāni, sāyaṃ pāto pavajjare;
សោឡសិត្ថិសហស្សានិ, បរិវារេន្តិ មំ សទា។
Soḷasitthisahassāni, parivārenti maṃ sadā.
‘‘អភិនិក្ខម្ម ភវនា, សុមេធំ លោកនាយកំ;
‘‘Abhinikkhamma bhavanā, sumedhaṃ lokanāyakaṃ;
បសន្នចិត្តោ សុមនោ, វន្ទយិំ តំ មហាយសំ។
Pasannacitto sumano, vandayiṃ taṃ mahāyasaṃ.
‘‘សម្ពុទ្ធំ អភិវាទេត្វា, សសង្ឃំ តំ និមន្តយិំ;
‘‘Sambuddhaṃ abhivādetvā, sasaṅghaṃ taṃ nimantayiṃ;
អធិវាសេសិ សោ ធីរោ, សុមេធោ លោកនាយកោ។
Adhivāsesi so dhīro, sumedho lokanāyako.
‘‘មម ធម្មកថំ កត្វា, ឧយ្យោជេសិ មហាមុនិ;
‘‘Mama dhammakathaṃ katvā, uyyojesi mahāmuni;
សម្ពុទ្ធំ អភិវាទេត្វា, ភវនំ មេ ឧបាគមិំ។
Sambuddhaṃ abhivādetvā, bhavanaṃ me upāgamiṃ.
‘‘អាមន្តយិំ បរិជនំ, សព្ពេ សន្និបតាថ វោ;
‘‘Āmantayiṃ parijanaṃ, sabbe sannipatātha vo;
បុព្ពណ្ហសមយំ ពុទ្ធោ, ភវនំ អាគមិស្សតិ។
Pubbaṇhasamayaṃ buddho, bhavanaṃ āgamissati.
‘‘លាភា អម្ហំ សុលទ្ធំ នោ, យេ វសាម តវន្តិកេ;
‘‘Lābhā amhaṃ suladdhaṃ no, ye vasāma tavantike;
មយម្បិ ពុទ្ធសេដ្ឋស្ស, បូជំ កស្សាម សត្ថុនោ។
Mayampi buddhaseṭṭhassa, pūjaṃ kassāma satthuno.
‘‘អន្នំ បានំ បដ្ឋបេត្វា, កាលំ អារោចយិំ អហំ;
‘‘Annaṃ pānaṃ paṭṭhapetvā, kālaṃ ārocayiṃ ahaṃ;
វសីសតសហស្សេហិ, ឧបេសិ លោកនាយកោ។
Vasīsatasahassehi, upesi lokanāyako.
‘‘បញ្ចង្គិកេហិ តូរិយេហិ, បច្ចុគ្គមនមកាសហំ;
‘‘Pañcaṅgikehi tūriyehi, paccuggamanamakāsahaṃ;
សព្ពសោណ្ណមយេ បីឋេ, និសីទិ បុរិសុត្តមោ។
Sabbasoṇṇamaye pīṭhe, nisīdi purisuttamo.
‘‘ឧបរិច្ឆទនំ អាសិ, សព្ពសោណ្ណមយំ តទា;
‘‘Uparicchadanaṃ āsi, sabbasoṇṇamayaṃ tadā;
ពីជនិយោ បវាយន្តិ, ភិក្ខុសង្ឃស្ស អន្តរេ។
Bījaniyo pavāyanti, bhikkhusaṅghassa antare.
‘‘បហូតេនន្នបានេន, ភិក្ខុសង្ឃមតប្បយិំ;
‘‘Pahūtenannapānena, bhikkhusaṅghamatappayiṃ;
បច្ចេកទុស្សយុគឡេ, ភិក្ខុសង្ឃស្សទាសហំ។
Paccekadussayugaḷe, bhikkhusaṅghassadāsahaṃ.
‘‘យំ វទន្តិ សុមេធោតិ, លោកាហុតិបដិគ្គហំ;
‘‘Yaṃ vadanti sumedhoti, lokāhutipaṭiggahaṃ;
ភិក្ខុសង្ឃេ និសីទិត្វា, ឥមា គាថា អភាសថ។
Bhikkhusaṅghe nisīditvā, imā gāthā abhāsatha.
‘‘យោ មេ អន្នេន បានេន, សព្ពេ ឥមេ ច តប្បយិំ;
‘‘Yo me annena pānena, sabbe ime ca tappayiṃ;
តមហំ កិត្តយិស្សាមិ, សុណាថ មម ភាសតោ។
Tamahaṃ kittayissāmi, suṇātha mama bhāsato.
‘‘អដ្ឋារសេ កប្បសតេ, ទេវលោកេ រមិស្សតិ;
‘‘Aṭṭhārase kappasate, devaloke ramissati;
សហស្សក្ខត្តុំ រាជា ច, ចក្កវត្តី ភវិស្សតិ។
Sahassakkhattuṃ rājā ca, cakkavattī bhavissati.
‘‘ឧបបជ្ជតិ យំ យោនិំ, ទេវត្តំ អថ មានុសំ;
‘‘Upapajjati yaṃ yoniṃ, devattaṃ atha mānusaṃ;
សព្ពទា សព្ពសោវណ្ណំ, ឆទនំ ធារយិស្សតិ។
Sabbadā sabbasovaṇṇaṃ, chadanaṃ dhārayissati.
‘‘តិំសកប្បសហស្សម្ហិ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;
‘‘Tiṃsakappasahassamhi, okkākakulasambhavo;
គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ។
Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati.
‘‘តស្ស ធម្មេសុ ទាយាទោ, ឱរសោ ធម្មនិម្មិតោ;
‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito;
សព្ពាសវេ បរិញ្ញាយ, និព្ពាយិស្សតិនាសវោ។
Sabbāsave pariññāya, nibbāyissatināsavo.
‘‘ភិក្ខុសង្ឃេ និសីទិត្វា, សីហនាទំ នទិស្សតិ;
‘‘Bhikkhusaṅghe nisīditvā, sīhanādaṃ nadissati;
ចិតកេ ឆត្តំ ធារេន្តិ, ហេដ្ឋា ឆត្តម្ហិ ឌយ្ហថ។
Citake chattaṃ dhārenti, heṭṭhā chattamhi ḍayhatha.
‘‘សាមញ្ញំ មេ អនុប្បត្តំ, កិលេសា ឈាបិតា មយា;
‘‘Sāmaññaṃ me anuppattaṃ, kilesā jhāpitā mayā;
មណ្ឌបេ រុក្ខមូលេ វា, សន្តាបោ មេ ន វិជ្ជតិ។
Maṇḍape rukkhamūle vā, santāpo me na vijjati.
‘‘តិំសកប្បសហស្សម្ហិ, យំ ទានមទទិំ តទា;
‘‘Tiṃsakappasahassamhi, yaṃ dānamadadiṃ tadā;
ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, សព្ពទានស្សិទំ ផលំ។
Duggatiṃ nābhijānāmi, sabbadānassidaṃ phalaṃ.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
អថ ភគវា អាយស្មន្តំ យសំ ទក្ខិណំ ពាហុំ បសារេត្វា ‘‘ឯហិ ភិក្ខូ’’តិ អាហ។ វចនសមនន្តរមេវ ទ្វង្គុលមត្តកេសមស្សុ អដ្ឋបរិក្ខារធរោ វស្សសដ្ឋិកត្ថេរោ វិយ អហោសិ។ សោ អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា ឧទានេន្តោ ឯហិភិក្ខុភាវប្បត្តិតោ បុរិមាវត្ថវសេន –
Atha bhagavā āyasmantaṃ yasaṃ dakkhiṇaṃ bāhuṃ pasāretvā ‘‘ehi bhikkhū’’ti āha. Vacanasamanantarameva dvaṅgulamattakesamassu aṭṭhaparikkhāradharo vassasaṭṭhikatthero viya ahosi. So attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā udānento ehibhikkhubhāvappattito purimāvatthavasena –
១១៧.
117.
‘‘សុវិលិត្តោ សុវសនោ, សព្ពាភរណភូសិតោ;
‘‘Suvilitto suvasano, sabbābharaṇabhūsito;
តិស្សោ វិជ្ជា អជ្ឈគមិំ, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។ – គាថំ អភាសិ;
Tisso vijjā ajjhagamiṃ, kataṃ buddhassa sāsana’’nti. – gāthaṃ abhāsi;
តត្ថ សុវិលិត្តោតិ សុន្ទរេន កុង្កុមចន្ទនានុលេបនេន វិលិត្តគត្តោ។ សុវសនោតិ សុដ្ឋុ មហគ្ឃកាសិកវត្ថវសនោ។ សព្ពាភរណភូសិតោតិ សីសូបគាទីហិ សព្ពេហិ អាភរណេហិ អលង្កតោ។ អជ្ឈគមិន្តិ អធិគច្ឆិំ។ សេសំ វុត្តនយមេវ។
Tattha suvilittoti sundarena kuṅkumacandanānulepanena vilittagatto. Suvasanoti suṭṭhu mahagghakāsikavatthavasano. Sabbābharaṇabhūsitoti sīsūpagādīhi sabbehi ābharaṇehi alaṅkato. Ajjhagaminti adhigacchiṃ. Sesaṃ vuttanayameva.
យសត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Yasattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ៧. យសត្ថេរគាថា • 7. Yasattheragāthā
