| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
១០. យសទត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា
10. Yasadattattheragāthāvaṇṇanā
ឧបារម្ភចិត្តោតិអាទិកា អាយស្មតោ យសទត្តត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនិ។ តថា ហេស បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា ព្រាហ្មណានំ វិជ្ជាសិប្បេសុ និប្ផត្តិំ គតោ កាមេ បហាយ ឥសិបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា អរញ្ញេ វិហរន្តោ ឯកទិវសំ សត្ថារំ ទិស្វា បសន្នមានសោ អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ អភិត្ថវិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ មល្លរដ្ឋេ មល្លរាជកុលេ និព្ពត្តិត្វា យសទត្តោតិ លទ្ធនាមោ, វយប្បត្តោ តក្កសិលំ គន្ត្វា សព្ពសិប្បានិ សិក្ខិត្វា សភិយេន បរិព្ពាជកេន សទ្ធិំយេវ ចារិកំ ចរមានោ, អនុបុព្ពេន សាវត្ថិយំ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា សភិយេន បុដ្ឋបញ្ហេសុ វិស្សជ្ជិយមានេសុ សយំ ឱតារាបេក្ខោ សុណន្តោ និសីទិ ‘‘សមណស្ស គោតមស្ស វាទេ ទោសំ ទស្សាមី’’តិ។ អថស្ស ភគវា ចិត្តាចារំ ញត្វា សភិយសុត្តទេសនាវសានេ (សុ. និ. សភិយសុត្ត) ឱវាទំ ទេន្តោ –
Upārambhacittotiādikā āyasmato yasadattattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacini. Tathā hesa padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā brāhmaṇānaṃ vijjāsippesu nipphattiṃ gato kāme pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā araññe viharanto ekadivasaṃ satthāraṃ disvā pasannamānaso añjaliṃ paggayha abhitthavi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde mallaraṭṭhe mallarājakule nibbattitvā yasadattoti laddhanāmo, vayappatto takkasilaṃ gantvā sabbasippāni sikkhitvā sabhiyena paribbājakena saddhiṃyeva cārikaṃ caramāno, anupubbena sāvatthiyaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā sabhiyena puṭṭhapañhesu vissajjiyamānesu sayaṃ otārāpekkho suṇanto nisīdi ‘‘samaṇassa gotamassa vāde dosaṃ dassāmī’’ti. Athassa bhagavā cittācāraṃ ñatvā sabhiyasuttadesanāvasāne (su. ni. sabhiyasutta) ovādaṃ dento –
៣៦០.
360.
‘‘ឧបារម្ភចិត្តោ ទុម្មេធោ, សុណាតិ ជិនសាសនំ;
‘‘Upārambhacitto dummedho, suṇāti jinasāsanaṃ;
អារកា ហោតិ សទ្ធម្មា, នភសោ បថវី យថា។
Ārakā hoti saddhammā, nabhaso pathavī yathā.
៣៦១.
361.
‘‘ឧបារម្ភចិត្តោ ទុម្មេធោ, សុណាតិ ជិនសាសនំ;
‘‘Upārambhacitto dummedho, suṇāti jinasāsanaṃ;
បរិហាយតិ សទ្ធម្មា, កាឡបក្ខេវ ចន្ទិមា។
Parihāyati saddhammā, kāḷapakkheva candimā.
៣៦២.
362.
‘‘ឧបារម្ភចិត្តោ ទុម្មេធោ, សុណាតិ ជិនសាសនំ;
‘‘Upārambhacitto dummedho, suṇāti jinasāsanaṃ;
បរិសុស្សតិ សទ្ធម្មេ, មច្ឆោ អប្បោទកេ យថា។
Parisussati saddhamme, maccho appodake yathā.
៣៦៣.
363.
‘‘ឧបារម្ភចិត្តោ ទុម្មេធោ, សុណាតិ ជិនសាសនំ;
‘‘Upārambhacitto dummedho, suṇāti jinasāsanaṃ;
ន វិរូហតិ សទ្ធម្មេ, ខេត្តេ ពីជំវ បូតិកំ។
Na virūhati saddhamme, khette bījaṃva pūtikaṃ.
៣៦៤.
364.
‘‘យោ ច តុដ្ឋេន ចិត្តេន, សុណាតិ ជិនសាសនំ;
‘‘Yo ca tuṭṭhena cittena, suṇāti jinasāsanaṃ;
ខេបេត្វា អាសវេ សព្ពេ, សច្ឆិកត្វា អកុប្បតំ;
Khepetvā āsave sabbe, sacchikatvā akuppataṃ;
បប្បុយ្យ បរមំ សន្តិំ, បរិនិព្ពាតិនាសវោ’’តិ។ –
Pappuyya paramaṃ santiṃ, parinibbātināsavo’’ti. –
ឥមា បញ្ច គាថា អភាសិ។
Imā pañca gāthā abhāsi.
តត្ថ ឧបារម្ភចិត្តោតិ សារម្ភចិត្តោ, ទោសារោបនាធិប្បាយោតិ អត្ថោ។ ទុម្មេធោតិ និប្បញ្ញោ។ អារកា ហោតិ សទ្ធម្មាតិ សោ តាទិសោ បុគ្គលោ នភសោ វិយ បថវី បដិបត្តិសទ្ធម្មតោបិ ទូរេ ហោតិ, បគេវ បដិវេធសទ្ធម្មតោ។ ‘‘ន ត្វំ ឥមំ ធម្មវិនយំ អាជានាសី’’តិអាទិនា (ទី. និ. ១.១៨) វិគ្គាហិកកថំ អនុយុត្តស្ស កុតោ សន្តនិបុណោ បដិបត្តិសទ្ធម្មោ។
Tattha upārambhacittoti sārambhacitto, dosāropanādhippāyoti attho. Dummedhoti nippañño. Ārakā hoti saddhammāti so tādiso puggalo nabhaso viya pathavī paṭipattisaddhammatopi dūre hoti, pageva paṭivedhasaddhammato. ‘‘Na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsī’’tiādinā (dī. ni. 1.18) viggāhikakathaṃ anuyuttassa kuto santanipuṇo paṭipattisaddhammo.
បរិហាយតិ សទ្ធម្មាតិ នវវិធលោកុត្តរធម្មតោ បុព្ពភាគិយសទ្ធាទិសទ្ធម្មតោបិ និហីយតិ។ បរិសុស្សតីតិ វិសុស្សតិ កាយចិត្តានំ បីណនរសស្ស បីតិបាមោជ្ជាទិកុសលធម្មស្សាភាវតោ។ ន វិរូហតីតិ វិរូឡ្ហិំ វុទ្ធិំ ន បាបុណាតិ។ បូតិកន្តិ គោមយលេបទានាទិអភាវេន បូតិភាវំ បត្តំ។
Parihāyati saddhammāti navavidhalokuttaradhammato pubbabhāgiyasaddhādisaddhammatopi nihīyati. Parisussatīti visussati kāyacittānaṃ pīṇanarasassa pītipāmojjādikusaladhammassābhāvato. Na virūhatīti virūḷhiṃ vuddhiṃ na pāpuṇāti. Pūtikanti gomayalepadānādiabhāvena pūtibhāvaṃ pattaṃ.
តុដ្ឋេន ចិត្តេនាតិ ឥត្ថម្ភូតលក្ខណេ ករណវចនំ, អត្តមនោ បមុទិតោ ហុត្វាតិ អត្ថោ។ ខេបេត្វាតិ សមុច្ឆិន្ទិត្វា។ អកុប្បតន្តិ អរហត្តំ។ បប្បុយ្យាតិ បាបុណិត្វា។ បរមំ សន្តិន្តិ អនុបាទិសេសំ និព្ពានំ។ តទធិគមោ ចស្ស កេវលំ កាលាគមនមេវ, ន កោចិវិធោតិ តំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘បរិនិព្ពាតិនាសវោ’’តិ។
Tuṭṭhena cittenāti itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ, attamano pamudito hutvāti attho. Khepetvāti samucchinditvā. Akuppatanti arahattaṃ. Pappuyyāti pāpuṇitvā. Paramaṃ santinti anupādisesaṃ nibbānaṃ. Tadadhigamo cassa kevalaṃ kālāgamanameva, na kocividhoti taṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘parinibbātināsavo’’ti.
ឯវំ សត្ថារា ឱវទិតោ សំវេគជាតោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៤៤.៣៥-៤៣) –
Evaṃ satthārā ovadito saṃvegajāto pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.44.35-43) –
‘‘កណិការំវ ជលិតំ, ទីបរុក្ខំវ ជោតិតំ;
‘‘Kaṇikāraṃva jalitaṃ, dīparukkhaṃva jotitaṃ;
កញ្ចនំវ វិរោចន្តំ, អទ្ទសំ ទ្វិបទុត្តមំ។
Kañcanaṃva virocantaṃ, addasaṃ dvipaduttamaṃ.
‘‘កមណ្ឌលុំ ឋបេត្វាន, វាកចីរញ្ច កុណ្ឌិកំ;
‘‘Kamaṇḍaluṃ ṭhapetvāna, vākacīrañca kuṇḍikaṃ;
ឯកំសំ អជិនំ កត្វា, ពុទ្ធសេដ្ឋំ ថវិំ អហំ។
Ekaṃsaṃ ajinaṃ katvā, buddhaseṭṭhaṃ thaviṃ ahaṃ.
‘‘តមន្ធការំ វិធមំ, មោហជាលសមាកុលំ;
‘‘Tamandhakāraṃ vidhamaṃ, mohajālasamākulaṃ;
ញាណាលោកំ ទស្សេត្វាន, និត្តិណ្ណោសិ មហាមុនិ។
Ñāṇālokaṃ dassetvāna, nittiṇṇosi mahāmuni.
‘‘សមុទ្ធរសិមំ លោកំ, សព្ពាវន្តមនុត្តរំ;
‘‘Samuddharasimaṃ lokaṃ, sabbāvantamanuttaraṃ;
ញាណេ តេ ឧបមា នត្ថិ, យាវតា ជគតោ គតិ។
Ñāṇe te upamā natthi, yāvatā jagato gati.
‘‘តេន ញាណេន សព្ពញ្ញូ, ឥតិ ពុទ្ធោ បវុច្ចតិ;
‘‘Tena ñāṇena sabbaññū, iti buddho pavuccati;
វន្ទាមិ តំ មហាវីរំ, សព្ពញ្ញុតមនាវរំ។
Vandāmi taṃ mahāvīraṃ, sabbaññutamanāvaraṃ.
‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, ពុទ្ធសេដ្ឋំ ថវិំ អហំ;
‘‘Satasahassito kappe, buddhaseṭṭhaṃ thaviṃ ahaṃ;
ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ញាណត្ថវាយិទំ ផលំ។
Duggatiṃ nābhijānāmi, ñāṇatthavāyidaṃ phalaṃ.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
អរហត្តំ បន បត្វា អញ្ញំ ព្យាករោន្តោបិ ថេរោ ឥមា ឯវ គាថា អភាសិ។
Arahattaṃ pana patvā aññaṃ byākarontopi thero imā eva gāthā abhāsi.
យសទត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Yasadattattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ១០. យសទត្តត្ថេរគាថា • 10. Yasadattattheragāthā
