| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
៨. វីរត្ថេរគាថាវណ្ណនា
8. Vīrattheragāthāvaṇṇanā
យោ ទុទ្ទមិយោតិ អាយស្មតោ វីរត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយំ កិរ ឥតោ ឯកនវុតេ កប្បេ វិបស្សិស្ស ភគវតោ វសនអាវាសំ បដិជគ្គិ។ ឯកទិវសញ្ច សិន្ធុវារបុប្ផសទិសានិ និគ្គុណ្ឋិបុប្ផានិ គហេត្វា ភគវន្តំ បូជេសិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥតោ បញ្ចតិំសេ កប្បេ ខត្តិយកុលេ និព្ពត្តិត្វា មហាបតាបោ នាម រាជា អហោសិ ចក្កវត្តី។ សោ ធម្មេន សមេន រជ្ជំ ការេន្តោ សត្តេ សគ្គមគ្គេ បតិដ្ឋាបេសិ។ បុន ឥមស្មិំ កប្បេ កស្សបស្ស ភគវតោ កាលេ មហាវិភវោ សេដ្ឋិ ហុត្វា កបណទ្ធិកាទីនំ ទានំ ទេន្តោ សង្ឃស្ស ខីរភត្តំ អទាសិ។ ឯវំ តត្ថ តត្ថ ទានមយំ បុញ្ញសម្ភារំ ករោន្តោ ឥតរញ្ច និព្ពានត្ថំ សម្ភរន្តោ ទេវមនុស្សេសុ សំសរិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិនគរេ រញ្ញោ បសេនទិស្ស អមច្ចកុលេ និព្ពត្តិ, ‘‘វីរោ’’តិស្ស នាមំ អកំសុ។ សោ វយប្បត្តោ នាមានុគតេហិ បត្តពលជវាទិគុណេហិ សមន្នាគតោ សង្គាមសូរោ ហុត្វា មាតាបិតូហិ និពន្ធវសេន ការិតេ ទារបរិគ្គហេ ឯកំយេវ បុត្តំ លភិត្វា បុព្ពហេតុនា ចោទិយមានោ កាមេសុ សំសារេ ច អាទីនវំ ទិស្វា សំវេគជាតោ បព្ពជិត្វា ឃដេន្តោ វាយមន្តោ នចិរស្សេវ ឆឡភិញ្ញោ អហោសិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.២១.២១-២៤) –
Yoduddamiyoti āyasmato vīrattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayaṃ kira ito ekanavute kappe vipassissa bhagavato vasanaāvāsaṃ paṭijaggi. Ekadivasañca sindhuvārapupphasadisāni nigguṇṭhipupphāni gahetvā bhagavantaṃ pūjesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto ito pañcatiṃse kappe khattiyakule nibbattitvā mahāpatāpo nāma rājā ahosi cakkavattī. So dhammena samena rajjaṃ kārento satte saggamagge patiṭṭhāpesi. Puna imasmiṃ kappe kassapassa bhagavato kāle mahāvibhavo seṭṭhi hutvā kapaṇaddhikādīnaṃ dānaṃ dento saṅghassa khīrabhattaṃ adāsi. Evaṃ tattha tattha dānamayaṃ puññasambhāraṃ karonto itarañca nibbānatthaṃ sambharanto devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthinagare rañño pasenadissa amaccakule nibbatti, ‘‘vīro’’tissa nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto nāmānugatehi pattabalajavādiguṇehi samannāgato saṅgāmasūro hutvā mātāpitūhi nibandhavasena kārite dārapariggahe ekaṃyeva puttaṃ labhitvā pubbahetunā codiyamāno kāmesu saṃsāre ca ādīnavaṃ disvā saṃvegajāto pabbajitvā ghaṭento vāyamanto nacirasseva chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.21.21-24) –
‘‘វិបស្សិស្ស ភគវតោ, អាសិមារាមិកោ អហំ;
‘‘Vipassissa bhagavato, āsimārāmiko ahaṃ;
និគ្គុណ្ឋិបុប្ផំ បគ្គយ្ហ, ពុទ្ធស្ស អភិរោបយិំ។
Nigguṇṭhipupphaṃ paggayha, buddhassa abhiropayiṃ.
‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ បុប្ផមភិបូជយិំ;
‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ pupphamabhipūjayiṃ;
ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ។
Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.
‘‘បញ្ចវីសេ ឥតោ កប្បេ, ឯកោ អាសិំ ជនាធិបោ;
‘‘Pañcavīse ito kappe, eko āsiṃ janādhipo;
មហាបតាបនាមេន, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ។
Mahāpatāpanāmena, cakkavattī mahabbalo.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
ឯវំ បន អរហត្តំ បត្វា ផលសមាបត្តិសុខេន វីតិនាមេន្តំ ថេរំ បុរាណទុតិយិកា ឧប្បព្ពាជេតុកាមា អន្តរន្តរា នានានយេហិ បលោភេតុំ បរក្កមន្តី ឯកទិវសំ ទិវាវិហារដ្ឋានំ គន្ត្វា ឥត្ថិកុត្តាទីនិ ទស្សេតុំ អារភិ។ អថាយស្មា វីរោ ‘‘មំ បលោភេតុកាមា សិនេរុំ មកសបក្ខវាតេន ចាលេតុកាមា វិយ យាវ ពាលា វតាយំ ឥត្ថី’’តិ តស្សា កិរិយាយ និរត្ថកភាវំ ទីបេន្តោ ‘‘យោ ទុទ្ទមិយោ’’តិ គាថំ អភាសិ។
Evaṃ pana arahattaṃ patvā phalasamāpattisukhena vītināmentaṃ theraṃ purāṇadutiyikā uppabbājetukāmā antarantarā nānānayehi palobhetuṃ parakkamantī ekadivasaṃ divāvihāraṭṭhānaṃ gantvā itthikuttādīni dassetuṃ ārabhi. Athāyasmā vīro ‘‘maṃ palobhetukāmā sineruṃ makasapakkhavātena cāletukāmā viya yāva bālā vatāyaṃ itthī’’ti tassā kiriyāya niratthakabhāvaṃ dīpento ‘‘yo duddamiyo’’ti gāthaṃ abhāsi.
៨. តត្ថ យោ ទុទ្ទមិយោតិអាទីនំ បទានំ អត្ថោ ហេដ្ឋា វុត្តោយេវ។ ឥទំ បនេត្ថ យោជនាមត្តំ យោ បុព្ពេ អទន្ត កិលេសតាយ បច្ចត្ថិកេហិ វា សង្គមសីសេ ទមេតុំ ជេតុំ អសក្កុណេយ្យតាយទុទ្ទមិយោ, ឥទានិ បន ឧត្តមេន ទមេន ទន្តោ ចតុព្ពិធសម្មប្បមធានវីរិយសម្បត្តិយា វីរោ, វុត្តនយេនេវ សន្តុសិតោ វិតិណ្ណកង្ខោ វិជិតាវី អបេតលោមហំសោ វីរោ វីរនាមកោ អនវសេសតោ កិលេសបរិនិព្ពានេន បរិនិព្ពុតោ, តតោ ឯវ ឋិតសភាវោ, ន តាទិសានំ សតេនបិ សហស្សេនបិ ចាលនីយោតិ។ តំ សុត្វា សា ឥត្ថី – ‘‘មយ្ហំ សាមិកេ ឯវំ បដិបន្នេ កោ មយ្ហំ ឃរាវាសេន អត្ថោ’’តិ សំវេគជាតា ភិក្ខុនីសុ បព្ពជិត្វា នចិរស្សេវ តេវិជ្ជា អហោសីតិ។
8. Tattha yo duddamiyotiādīnaṃ padānaṃ attho heṭṭhā vuttoyeva. Idaṃ panettha yojanāmattaṃ yo pubbe adanta kilesatāya paccatthikehi vā saṅgamasīse dametuṃ jetuṃ asakkuṇeyyatāyaduddamiyo, idāni pana uttamena damena danto catubbidhasammappamadhānavīriyasampattiyā vīro, vuttanayeneva santusito vitiṇṇakaṅkho vijitāvī apetalomahaṃso vīro vīranāmako anavasesato kilesaparinibbānena parinibbuto, tato eva ṭhitasabhāvo, na tādisānaṃ satenapi sahassenapi cālanīyoti. Taṃ sutvā sā itthī – ‘‘mayhaṃ sāmike evaṃ paṭipanne ko mayhaṃ gharāvāsena attho’’ti saṃvegajātā bhikkhunīsu pabbajitvā nacirasseva tevijjā ahosīti.
វីរត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Vīrattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ៨. វីរត្ថេរគាថា • 8. Vīrattheragāthā
