| Library / Tipiṭaka / တိပိဋက • Tipiṭaka / သံယုတ္တနိကာယ (ဋီကာ) • Saṃyuttanikāya (ṭīkā) |
၄. ဝိပသ္သီသုတ္တဝဏ္ဏနာ
4. Vipassīsuttavaṇṇanā
၄. ဝိပ္ဖန္ဒန္တီတိ နိမိသနဝသေန။ အနိမိသေဟီတိ ဝိဂတနိမိသေဟိ ဥမ္မီလန္တေဟေဝ။ တေန ဝုတ္တံ မဟာပဒာနေ။ ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ‘‘ဝိပသ္သီ’’တိ ပဒေ, ဧတသ္မိံ ဝာ ‘‘အနိမိသေဟီ’’တိအာဒိကေ ယထာဂတေ သုတ္တန္တေ။
4.Vipphandantīti nimisanavasena. Animisehīti vigatanimisehi ummīlanteheva. Tena vuttaṃ mahāpadāne. Etthāti etasmiṃ ‘‘vipassī’’ti pade, etasmiṃ vā ‘‘animisehī’’tiādike yathāgate suttante.
မဟာပုရိသသ္သ အနိမိသလောစနတော ‘‘ဝိပသ္သီ’’တိ သမညာပဋိလာဘသ္သ ကာရဏံ ဝုတ္တံ, တံ အကာရဏံ အညေသမ္ပိ မဟာသတ္တာနံ စရိမဘဝေ အနိမိသလောစနတ္တာတိ စောဒနံ သန္ဓာယ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိံ ဝတ္ဝာ တတော ပန အညမေဝ ကာရဏံ ဒသ္သေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ပလာဠယမာနသ္သာတိ တောသေန္တသ္သ။ အနာဒရေ စေတံ သာမိဝစနံ။ အဋ္ဋသ္သာတိ အတ္ထသ္သ။
Mahāpurisassa animisalocanato ‘‘vipassī’’ti samaññāpaṭilābhassa kāraṇaṃ vuttaṃ, taṃ akāraṇaṃ aññesampi mahāsattānaṃ carimabhave animisalocanattāti codanaṃ sandhāya ‘‘ettha cā’’tiādiṃ vatvā tato pana aññameva kāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘apicā’’tiādi vuttaṃ. Palāḷayamānassāti tosentassa. Anādare cetaṃ sāmivacanaṃ. Aṭṭassāti atthassa.
ပုညုသ္သယသင္ခာတော ဘဂော အသ္သ အတိသယေန အတ္ထီတိ ဘဂဝာတိ ‘‘ဘာဂ္ယသမ္ပန္နသ္သာ’’တိ ဝုတ္တံ။ သမ္မာတိ သမ္မဒေဝ ယာထာဝတော, ဉာယေန ကာရဏေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘နယေန ဟေတုနာ’’တိ။ သံ-သဒ္ဒော ‘‘သာမ’’န္တိ ဣမိနာ သမာနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘သာမံ ပစ္စတ္တပုရိသကာရေနာ’’တိ, သယမ္ဘုဉာဏေနာတိ အတ္ထော။ သမ္မာ, သာမံ ဗုဇ္ဈိ ဧတေနာတိ သမ္ဗောဓော ဝုစ္စတိ မဂ္ဂဉာဏံ, ‘‘ဗုဇ္ဈတိ ဧတေနာ’’တိ ကတ္ဝာ ဣဓ သဗ္ဗညုတညာဏသ္သပိ သင္ဂဟော။ ဗောဓိမာ သတ္တော ဗောဓိသတ္တော, ပုရိမပဒေ ဥတ္တရပဒလောပော ယထာ ‘‘သာကပတ္ထဝော’’တိ။ ဗုဇ္ဈနကသတ္တောတိ ဧတ္ထ မဟာဗောဓိယာနပဋိပဒာယ ဗုဇ္ဈတီတိ ဗောဓိ စ သော သတ္တဝိသေသယောဂတော သတ္တော စာတိ ဗောဓိသတ္တော။ ပတ္ထယမာနော ပဝတ္တတီတိ ‘‘ကုဒာသ္သု နာမ မဟန္တံ ဗောဓိံ ပာပုဏိသ္သာမီ’’တိ သဉ္ဇာတစ္ဆန္ဒော ပဋိပဇ္ဇတိ။ ဒုက္ခန္တိ ဇာတိအာဒိမူလကံ ဒုက္ခံ။ ကာမံ စုတုပပာတာပိ မရဏဇာတိယော, ‘‘ဇာယတိ မီယတီ’’တိ ပန ဝတ္ဝာ ‘‘စဝတိ ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ ဝစနံ န ဧကဘဝပရိယာပန္နာနံ တေသံ ဂဟဏံ, အထ ခော နာနာဘဝပရိယာပန္နာနံ ဧကဇ္ဈံ ဂဟဏန္တိ ဒသ္သေန္တော အာဟ ‘‘ဣဒံ။ပေ.။ ဝုတ္တ’’န္တိ။ တသ္သ နိသ္သရဏန္တိ တသ္သ ဇရာမရဏသ္သ နိသ္သရဏန္တိ ဝုစ္စတိ။ ယသ္မာ မဟာသတ္တော ဇိဏ္ဏဗ္ယာဓိမတေ ဒိသ္ဝာ ပဗ္ဗဇိတော, တသ္မာသ္သ ဇရာမရဏမေဝ အာဒိတော ဥပဋ္ဌာသိ။
Puññussayasaṅkhāto bhago assa atisayena atthīti bhagavāti ‘‘bhāgyasampannassā’’ti vuttaṃ. Sammāti sammadeva yāthāvato, ñāyena kāraṇenāti vuttaṃ hotīti āha ‘‘nayena hetunā’’ti. Saṃ-saddo ‘‘sāma’’nti iminā samānatthoti āha ‘‘sāmaṃ paccattapurisakārenā’’ti, sayambhuñāṇenāti attho. Sammā, sāmaṃ bujjhi etenāti sambodho vuccati maggañāṇaṃ, ‘‘bujjhati etenā’’ti katvā idha sabbaññutaññāṇassapi saṅgaho. Bodhimā satto bodhisatto, purimapade uttarapadalopo yathā ‘‘sākapatthavo’’ti. Bujjhanakasattoti ettha mahābodhiyānapaṭipadāya bujjhatīti bodhi ca so sattavisesayogato satto cāti bodhisatto. Patthayamāno pavattatīti ‘‘kudāssu nāma mahantaṃ bodhiṃ pāpuṇissāmī’’ti sañjātacchando paṭipajjati. Dukkhanti jātiādimūlakaṃ dukkhaṃ. Kāmaṃ cutupapātāpi maraṇajātiyo, ‘‘jāyati mīyatī’’ti pana vatvā ‘‘cavati upapajjatī’’ti vacanaṃ na ekabhavapariyāpannānaṃ tesaṃ gahaṇaṃ, atha kho nānābhavapariyāpannānaṃ ekajjhaṃ gahaṇanti dassento āha ‘‘idaṃ…pe… vutta’’nti. Tassa nissaraṇanti tassa jarāmaraṇassa nissaraṇanti vuccati. Yasmā mahāsatto jiṇṇabyādhimate disvā pabbajito, tasmāssa jarāmaraṇameva ādito upaṭṭhāsi.
ဥပာယမနသိကာရေနာတိ ဥပာယေန ဝိဓိနာ ဉာယေန မနသိကာရေန ပထေန မနသိကာရသ္သ ပဝတ္တနတော။ သမာယောဂော အဟောသီတိ ယာထာဝတော ပဋိဝိဇ္ဈနဝသေန သမာဂမော အဟောသိ။ ယောနိသော မနသိကာရာတိ ဟေတုမ္ဟိ နိသ္သက္ကဝစနန္တိ တသ္သ ‘‘ယောနိသော မနသိကာရေနာ’’တိ ဟေတုမ္ဟိ ကရဏဝစနေန အာဟ။ ဇာတိယာ ခော သတိ ဇရာမရဏန္တိ ‘‘ကိမ္ဟိ နု ခော သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတိ, ကိံ ပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ ဇရာမရဏေ ကာရဏံ ပရိဂ္ဂဏ္ဟန္တသ္သ ဗောဓိသတ္တသ္သ ‘‘ယသ္မိံ သတိ ယံ ဟောတိ, အသတိ စ န ဟောတိ, တံ တသ္သ ကာရဏ’’န္တိ ဧဝံ အဗ္ယဘိစာရဇာတိကာရဏပရိဂ္ဂဏ္ဟနေန ‘‘ဇာတိယာ ခော သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတိ, ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ ယာ ဇရာမရဏသ္သ ကာရဏပရိဂ္ဂာဟိကာ ပညာ ဥပ္ပဇ္ဇိ, တာယ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိယာ စသ္သ အဘိသမယော ပဋိဝေဓော အဟောသီတိ အတ္ထော။
Upāyamanasikārenāti upāyena vidhinā ñāyena manasikārena pathena manasikārassa pavattanato. Samāyogo ahosīti yāthāvato paṭivijjhanavasena samāgamo ahosi. Yoniso manasikārāti hetumhi nissakkavacananti tassa ‘‘yoniso manasikārenā’’ti hetumhi karaṇavacanena āha. Jātiyā kho sati jarāmaraṇanti ‘‘kimhi nu kho sati jarāmaraṇaṃ hoti, kiṃ paccayā jarāmaraṇa’’nti jarāmaraṇe kāraṇaṃ pariggaṇhantassa bodhisattassa ‘‘yasmiṃ sati yaṃ hoti, asati ca na hoti, taṃ tassa kāraṇa’’nti evaṃ abyabhicārajātikāraṇapariggaṇhanena ‘‘jātiyā kho sati jarāmaraṇaṃ hoti, jātipaccayā jarāmaraṇa’’nti yā jarāmaraṇassa kāraṇapariggāhikā paññā uppajji, tāya uppajjantiyā cassa abhisamayo paṭivedho ahosīti attho.
ဣတီတိ ဝုတ္တပ္ပကာရပရာမသနံ။ ဟီတိ နိပာတမတ္တံ။ ဣဒန္တိ ယထာဝုတ္တသ္သ ဝဋ္ဋသ္သ ပစ္စက္ခတော ဂဟဏံ။ တေနာဟ ‘‘ဧဝမိဒ’’န္တိ။ ဣဓ အဝိဇ္ဇာယ သမုဒယသ္သ အာဂတတ္တာ ‘‘ဧကာဒသသု ဌာနေသူ’’တိ ဝုတ္တံ။ သမုဒယံ သမ္ပိဏ္ဍေတ္ဝာတိ သင္ခာရာဒီနံ သမုဒယံ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတ္ဝာ။ အနေကဝာရဉ္ဟိ သမုဒယဒသ္သနဝသေန ဉာဏသ္သ ပဝတ္တတ္တာ ‘‘သမုဒယော သမုဒယော’’တိ အာမေဍိတဝစနံ။ အထ ဝာ ‘‘ဧဝံ သမုဒယော ဟောတီ’’တိ ဣဒံ န ကေဝလံ နိဗ္ဗတ္တိဒသ္သနပရံ, အထ ခော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒသဒ္ဒော ဝိယ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒမုခေန ဣဓ သမုဒယသဒ္ဒော နိဗ္ဗတ္တိမုခေန ပစ္စယတ္တံ ဝဒတိ။ ဝိညာဏာဒယော စ ယာဝန္တော ဣဓ ပစ္စယဓမ္မာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ, တေ သာမညရူပေန ဗ္ယာပနိစ္ဆာဝသေန ဂဏ္ဟန္တော ‘‘သမုဒယော သမုဒယော’’တိ အဝောစ။ တေနာဟ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင္ခာရာနံ သမုဒယော ဟောတီ’’တိ။ ဒသ္သနဋ္ဌေန စက္ခူတိ သမုဒယသ္သ ပစ္စက္ခတော ဒသ္သနဘာဝော စက္ခု။ ဉာတဋ္ဌေနာတိ ဉာတဘာဝေန။ ပဇာနနဋ္ဌေနာတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာသင္ခာရာဒိတံတံပစ္စယဓမ္မပဝတ္တိယာ ဧတသ္သ ဒုက္ခက္ခန္ဓသ္သ သမုဒယော’’တိ ပကာရတော ဝာ ဇာနနဋ္ဌေန။ ပဋိဝေဓနဋ္ဌေနာတိ ‘‘အယံ အဝိဇ္ဇာဒိ ပစ္စယဓမ္မော ဣမသ္သ သင္ခာရာဒိကသ္သ ပစ္စယဘာဝတော သမုဒယော’’တိ ပဋိဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန။ ဩဘာသနဋ္ဌေနာတိ သမုဒယဘာဝပဋိစ္ဆာဒကသ္သ မောဟန္ဓကာရသ္သ ကိလေသန္ဓကာရသ္သ ဝိဓမနဝသေန အဝဘာသနဝသေန။ တံ ပနေတံ ‘‘စက္ခု’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ ဉာဏံ။ နိရောဓဝာရေတိ ပဋိလောမဝာရေ။ သော ဟိ ‘‘ကိသ္သ နိရောဓာ ဇရာမရဏနိရောဓော’’တိ နိရောဓကိတ္တနဝသေန အာဂတော။
Itīti vuttappakāraparāmasanaṃ. Hīti nipātamattaṃ. Idanti yathāvuttassa vaṭṭassa paccakkhato gahaṇaṃ. Tenāha ‘‘evamida’’nti. Idha avijjāya samudayassa āgatattā ‘‘ekādasasu ṭhānesū’’ti vuttaṃ. Samudayaṃ sampiṇḍetvāti saṅkhārādīnaṃ samudayaṃ ekajjhaṃ gahetvā. Anekavārañhi samudayadassanavasena ñāṇassa pavattattā ‘‘samudayo samudayo’’ti āmeḍitavacanaṃ. Atha vā ‘‘evaṃ samudayo hotī’’ti idaṃ na kevalaṃ nibbattidassanaparaṃ, atha kho paṭiccasamuppādasaddo viya paṭiccasamuppādamukhena idha samudayasaddo nibbattimukhena paccayattaṃ vadati. Viññāṇādayo ca yāvanto idha paccayadhammā niddiṭṭhā, te sāmaññarūpena byāpanicchāvasena gaṇhanto ‘‘samudayo samudayo’’ti avoca. Tenāha ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārānaṃ samudayo hotī’’ti. Dassanaṭṭhena cakkhūti samudayassa paccakkhato dassanabhāvo cakkhu. Ñātaṭṭhenāti ñātabhāvena. Pajānanaṭṭhenāti ‘‘avijjāsaṅkhārāditaṃtaṃpaccayadhammapavattiyā etassa dukkhakkhandhassa samudayo’’ti pakārato vā jānanaṭṭhena. Paṭivedhanaṭṭhenāti ‘‘ayaṃ avijjādi paccayadhammo imassa saṅkhārādikassa paccayabhāvato samudayo’’ti paṭivijjhanaṭṭhena. Obhāsanaṭṭhenāti samudayabhāvapaṭicchādakassa mohandhakārassa kilesandhakārassa vidhamanavasena avabhāsanavasena. Taṃ panetaṃ ‘‘cakkhu’’ntiādinā vuttaṃ ñāṇaṃ. Nirodhavāreti paṭilomavāre. So hi ‘‘kissa nirodhā jarāmaraṇanirodho’’ti nirodhakittanavasena āgato.
ဝိပသ္သီသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။
Vipassīsuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
တိပိဋက (မူလ) • Tipiṭaka (Mūla) / သုတ္တပိဋက • Suttapiṭaka / သံယုတ္တနိကာယ • Saṃyuttanikāya / ၄. ဝိပသ္သီသုတ္တံ • 4. Vipassīsuttaṃ
အဋ္ဌကထာ • Aṭṭhakathā / သုတ္တပိဋက (အဋ္ဌကထာ) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / သံယုတ္တနိကာယ (အဋ္ဌကထာ) • Saṃyuttanikāya (aṭṭhakathā) / ၄. ဝိပသ္သီသုတ္တဝဏ္ဏနာ • 4. Vipassīsuttavaṇṇanā
