| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
វិនីតវត្ថុវណ្ណនា
Vinītavatthuvaṇṇanā
ឥទំ កិន្តិ កថេតុកម្យតាយ បុច្ឆតិ។ វិនីតានិ វិនិច្ឆិតានិ វត្ថូនិ វិនីតវត្ថូនិ។ តានិ ហិ ‘‘អាបត្តិំ ត្វំ ភិក្ខុ អាបន្នោ បារាជិកំ។ អនាបត្តិ ភិក្ខុ បារាជិកស្ស, អាបត្តិ សង្ឃាទិសេសស្ស។ អនាបត្តិ ភិក្ខុ អសាទិយន្តស្សា’’តិអាទិនា ភគវតាយេវ វិនិច្ឆិតានិ ។ តេនាហ ‘‘ភគវតា សយំ វិនិច្ឆិតាន’’ន្តិ។ ឧទ្ទានគាថាតិ ឧទ្ទេសគាថា, សង្គហគាថាតិ វុត្តំ ហោតិ។ វត្ថុគាថាតិ ‘‘តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខូ’’តិអាទិកា និទានវត្ថុទីបិកា វិនីតវត្ថុបាឡិយេវ តេសំ តេសំ វត្ថូនំ គន្ថនតោ ‘‘វត្ថុគាថា’’តិ វុត្តា, ន ឆន្ទោវិចិតិលក្ខណេន។ គាថានំ វត្ថុ វត្ថុគាថាតិ ឯវំ វា ឯត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ។ ឯត្ថាតិ វិនីតវត្ថូសុ។ ទុតិយាទីនន្តិ ទុតិយបារាជិកាទីនំ។ ទុតិយាទីនិ វិនិច្ឆិនិតព្ពានីតិ យោជេតព្ពំ។ សិប្បិកានន្តិ ចិត្តការាទិសិប្បិកានំ។ យំ បស្សិត្វា បស្សិត្វា ចិត្តការាទយោ ចិត្តកម្មាទីនិ ឧគ្គណ្ហន្តា ករោន្តិ, តំ ‘‘បដិច្ឆន្នករូប’’ន្តិ វុច្ចតិ។
Idaṃ kinti kathetukamyatāya pucchati. Vinītāni vinicchitāni vatthūni vinītavatthūni. Tāni hi ‘‘āpattiṃ tvaṃ bhikkhu āpanno pārājikaṃ. Anāpatti bhikkhu pārājikassa, āpatti saṅghādisesassa. Anāpatti bhikkhu asādiyantassā’’tiādinā bhagavatāyeva vinicchitāni . Tenāha ‘‘bhagavatā sayaṃ vinicchitāna’’nti. Uddānagāthāti uddesagāthā, saṅgahagāthāti vuttaṃ hoti. Vatthugāthāti ‘‘tena kho pana samayena aññataro bhikkhū’’tiādikā nidānavatthudīpikā vinītavatthupāḷiyeva tesaṃ tesaṃ vatthūnaṃ ganthanato ‘‘vatthugāthā’’ti vuttā, na chandovicitilakkhaṇena. Gāthānaṃ vatthu vatthugāthāti evaṃ vā ettha attho daṭṭhabbo. Etthāti vinītavatthūsu. Dutiyādīnanti dutiyapārājikādīnaṃ. Dutiyādīni vinicchinitabbānīti yojetabbaṃ. Sippikānanti cittakārādisippikānaṃ. Yaṃ passitvā passitvā cittakārādayo cittakammādīni uggaṇhantā karonti, taṃ ‘‘paṭicchannakarūpa’’nti vuccati.
៦៧. បុរិមានិ ទ្វេ វត្ថូនីតិ មក្កដិវត្ថុំ វជ្ជិបុត្តកវត្ថុញ្ច។ តានិ បន កិញ្ចាបិ អនុបញ្ញត្តិយំ អាគតានេវ, តថាបិ ភគវតា សយំ វិនិច្ឆិតវត្ថុភាវតោ អទិន្នាទានាទីសុ អនុបញ្ញត្តិយំ អាគតានិ រជកាទិវត្ថូនិ វិយ បុន វិនីតវត្ថូសុ បក្ខិត្តានិ។ យទិ ឯវំ ‘‘តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសី’’តិ ឥទំ វិរុជ្ឈេយ្យ, អនុបញ្ញត្តិយញ្ហិ អញ្ញេ ភិក្ខូ ទិស្វា តំ ភិក្ខុំ ចោទេសុន្តិ? សច្ចមេតំ, តេហិ បន ភិក្ខូហិ អនុបញ្ញត្តិយំ វុត្តនយេន ចោទេត្វា ‘‘ននុ, អាវុសោ, តថេវ តំ ហោតី’’តិ វុត្តេ តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសីតិ គហេតព្ពំ។ ‘‘ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសី’’តិ ឥទញ្ច តេហិ ភិក្ខូហិ អនុបញ្ញត្តិយំ វុត្តនយេន ភគវតោ អារោចិតេ ‘‘សច្ចំ កិរ ត្វំ ភិក្ខុ មក្កដិយា មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវី’’តិ ភគវតា បុដ្ឋោ សមានោ ‘‘សច្ចំ ភគវា’’តិ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសីតិ គហេតព្ពំ។
67.Purimāni dve vatthūnīti makkaṭivatthuṃ vajjiputtakavatthuñca. Tāni pana kiñcāpi anupaññattiyaṃ āgatāneva, tathāpi bhagavatā sayaṃ vinicchitavatthubhāvato adinnādānādīsu anupaññattiyaṃ āgatāni rajakādivatthūni viya puna vinītavatthūsu pakkhittāni. Yadi evaṃ ‘‘tassa kukkuccaṃ ahosī’’ti idaṃ virujjheyya, anupaññattiyañhi aññe bhikkhū disvā taṃ bhikkhuṃ codesunti? Saccametaṃ, tehi pana bhikkhūhi anupaññattiyaṃ vuttanayena codetvā ‘‘nanu, āvuso, tatheva taṃ hotī’’ti vutte tassa kukkuccaṃ ahosīti gahetabbaṃ. ‘‘Bhagavato etamatthaṃ ārocesī’’ti idañca tehi bhikkhūhi anupaññattiyaṃ vuttanayena bhagavato ārocite ‘‘saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu makkaṭiyā methunaṃ dhammaṃ paṭisevī’’ti bhagavatā puṭṭho samāno ‘‘saccaṃ bhagavā’’ti bhagavato etamatthaṃ ārocesīti gahetabbaṃ.
វជ្ជិបុត្តកវត្ថុម្ហិ បន សិក្ខំ អប្បច្ចក្ខាយ ទុព្ពល្យំ អនាវិកត្វា មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវិត្វា វិព្ភមិត្វា យេ អានន្ទត្ថេរំ ឧបសង្កមិត្វា បុន បព្ពជ្ជំ ឧបសម្បទញ្ច យាចិំសុ, តេ សន្ធាយ ‘‘អដ្ឋានមេតំ, អានន្ទ, អនវកាសោ, យំ តថាគតោ វជ្ជីនំ វា វជ្ជិបុត្តកានំ វា ការណា សាវកានំ បារាជិកំ សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ សមូហនេយ្យា’’តិអាទិ អនុបញ្ញត្តិយំ វុត្តំ។ យេ បន អវិព្ភមិត្វា សលិង្គេ ឋិតាយេវ ឧប្បន្នកុក្កុច្ចា ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ, តេ សន្ធាយ ‘‘អាបត្តិំ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, អាបន្នា បារាជិក’’ន្តិ ឥធ វុត្តំ។ កេចិ បន ឥមំ អធិប្បាយំ អជានន្តាវ ‘‘អញ្ញមេវ មក្កដិវត្ថុ វជ្ជិបុត្តកវត្ថុ ច វិនីតវត្ថូសុ អាគត’’ន្តិ វទន្តិ។
Vajjiputtakavatthumhi pana sikkhaṃ appaccakkhāya dubbalyaṃ anāvikatvā methunaṃ dhammaṃ paṭisevitvā vibbhamitvā ye ānandattheraṃ upasaṅkamitvā puna pabbajjaṃ upasampadañca yāciṃsu, te sandhāya ‘‘aṭṭhānametaṃ, ānanda, anavakāso, yaṃ tathāgato vajjīnaṃ vā vajjiputtakānaṃ vā kāraṇā sāvakānaṃ pārājikaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ samūhaneyyā’’tiādi anupaññattiyaṃ vuttaṃ. Ye pana avibbhamitvā saliṅge ṭhitāyeva uppannakukkuccā bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ, te sandhāya ‘‘āpattiṃ tumhe, bhikkhave, āpannā pārājika’’nti idha vuttaṃ. Keci pana imaṃ adhippāyaṃ ajānantāva ‘‘aññameva makkaṭivatthu vajjiputtakavatthu ca vinītavatthūsu āgata’’nti vadanti.
កុសេ គន្ថេត្វាតិ កុសតិណានិ គន្ថេត្វា។ កេសេហីតិ មនុស្សកេសេហិ។ តំ រាគន្តិ កាយសំសគ្គរាគំ។ ញត្វាតិ សយមេវ ជានិត្វា។ យទិ កាយសំសគ្គរាគេន កតំ, កាយសំសគ្គរាគសិក្ខាបទស្ស វិនីតវត្ថូសុ អវត្វា ឥធ កស្មា វុត្តន្តិ? វុច្ចតេ – កិញ្ចាបិ តំ កាយសំសគ្គរាគេន កតំ, តស្ស បន ភិក្ខុនោ បារាជិកក្ខេត្តេ កតុបក្កមត្តា ‘‘បារាជិកំ នុ ខោ អហំ អាបន្នោ’’តិ បារាជិកវិសយំ កុក្កុច្ចំ អហោសីតិ ឥធ វុត្តំ។ តេនេវាហ – ‘‘អនាបត្តិ ភិក្ខុ បារាជិកស្ស, អាបត្តិ សង្ឃាទិសេសស្សា’’តិ។
Kuse ganthetvāti kusatiṇāni ganthetvā. Kesehīti manussakesehi. Taṃ rāganti kāyasaṃsaggarāgaṃ. Ñatvāti sayameva jānitvā. Yadi kāyasaṃsaggarāgena kataṃ, kāyasaṃsaggarāgasikkhāpadassa vinītavatthūsu avatvā idha kasmā vuttanti? Vuccate – kiñcāpi taṃ kāyasaṃsaggarāgena kataṃ, tassa pana bhikkhuno pārājikakkhette katupakkamattā ‘‘pārājikaṃ nu kho ahaṃ āpanno’’ti pārājikavisayaṃ kukkuccaṃ ahosīti idha vuttaṃ. Tenevāha – ‘‘anāpatti bhikkhu pārājikassa, āpatti saṅghādisesassā’’ti.
៦៨. អតិទស្សនីយាតិ ទិវសម្បិ បស្សន្តានំ អតិត្តិករណតោ អតិវិយ ទស្សនយោគ្គា។ វណ្ណបោក្ខរតាយាតិ ឯត្ថ បោក្ខរតា វុច្ចតិ សុន្ទរភាវោ, វណ្ណស្ស បោក្ខរតា វណ្ណបោក្ខរតា, តាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ, វណ្ណសម្បត្តិយាតិ អត្ថោ។ បោរាណា បន បោក្ខរន្តិ សរីរំ វទន្តិ, វណ្ណំ វណ្ណមេវ។ តេសំ មតេន វណ្ណញ្ច បោក្ខរញ្ច វណ្ណបោក្ខរានិ, តេសំ ភាវោ វណ្ណបោក្ខរតា, តស្មា វណ្ណបោក្ខរតាយាតិ បរិសុទ្ធេន វណ្ណេន ចេវ សរីរសណ្ឋានសម្បត្តិយា ចាតិ អត្ថោ។ អថ វា វណ្ណសម្បន្នំ បោក្ខរំ វណ្ណបោក្ខរន្តិ ឧត្តរបទលោបោ បុព្ពបទស្ស ទដ្ឋព្ពោ, តស្ស ភាវោ វណ្ណបោក្ខរតា, តាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ, វណ្ណសម្បន្នសរីរតាយាតិ អត្ថោ។ បធំសេសីតិ អភិភវីតិ អត្ថោ។ កថំ បន អសាទិយន្តី និសីទីតិ អាហ – ‘‘អសទ្ធម្មាធិប្បាយេន…បេ.… ខាណុកា វិយា’’តិ។
68.Atidassanīyāti divasampi passantānaṃ atittikaraṇato ativiya dassanayoggā. Vaṇṇapokkharatāyāti ettha pokkharatā vuccati sundarabhāvo, vaṇṇassa pokkharatā vaṇṇapokkharatā, tāya vaṇṇapokkharatāya, vaṇṇasampattiyāti attho. Porāṇā pana pokkharanti sarīraṃ vadanti, vaṇṇaṃ vaṇṇameva. Tesaṃ matena vaṇṇañca pokkharañca vaṇṇapokkharāni, tesaṃ bhāvo vaṇṇapokkharatā, tasmā vaṇṇapokkharatāyāti parisuddhena vaṇṇena ceva sarīrasaṇṭhānasampattiyā cāti attho. Atha vā vaṇṇasampannaṃ pokkharaṃ vaṇṇapokkharanti uttarapadalopo pubbapadassa daṭṭhabbo, tassa bhāvo vaṇṇapokkharatā, tāya vaṇṇapokkharatāya, vaṇṇasampannasarīratāyāti attho. Padhaṃsesīti abhibhavīti attho. Kathaṃ pana asādiyantī nisīdīti āha – ‘‘asaddhammādhippāyena…pe… khāṇukā viyā’’ti.
ន លិម្បតីតិ ន អល្លីយតិ។ កាមេសូតិ វត្ថុកាមកិលេសកាមេសុ។ ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យថា បទុមិនិបណ្ណេ ឧទកពិន្ទុ ន សណ្ឋាតិ, យថា ច សូចិមុខេ សាសបោ ន សន្តិដ្ឋតិ, ឯវមេវ យោ អព្ភន្តរេ ទុវិធេនបិ កាមេន ន លិម្បតិ, តស្មិំ កាមោ ន សណ្ឋាតិ, តមហំ ព្រាហ្មណំ វទាមីតិ។
Nalimpatīti na allīyati. Kāmesūti vatthukāmakilesakāmesu. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā paduminipaṇṇe udakabindu na saṇṭhāti, yathā ca sūcimukhe sāsapo na santiṭṭhati, evameva yo abbhantare duvidhenapi kāmena na limpati, tasmiṃ kāmo na saṇṭhāti, tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti.
៦៩. បុរិសសណ្ឋានំ អន្តរហិតំ, ឥត្ថិសណ្ឋានំ ឧប្បន្នន្តិ ផលស្ស វិនាសុប្បាទទស្សនេន ការណស្សបិ វិនាសុប្បាទា វុត្តាតិ ទដ្ឋព្ពំ។ បុរិសិន្ទ្រិយេ ហិ នដ្ឋេ បុរិសសណ្ឋានំ អន្តរធាយតិ, ឥត្ថិន្ទ្រិយេ សមុប្បន្នេ ឥត្ថិសណ្ឋានំ បាតុភវតិ។ តថា ហិ ‘‘យស្ស ឥត្ថិន្ទ្រិយំ ឧប្បជ្ជតិ, តស្ស បុរិសិន្ទ្រិយំ ឧប្បជ្ជតីតិ? នោ។ យស្ស វា បន បុរិសិន្ទ្រិយំ ឧប្បជ្ជតិ, តស្ស ឥត្ថិន្ទ្រិយំ ឧប្បជ្ជតីតិ? នោ’’តិ យមកបករណេ (យម. ៣. ឥន្ទ្រិយយមក.១៨៨) វុត្តត្តា ឥន្ទ្រិយទ្វយស្ស ឯកស្មិំ សន្តានេ សហបវត្តិយា អសម្ភវតោ យស្មិំ ខណេ ឥត្ថិន្ទ្រិយំ បាតុភវតិ, តតោ បុព្ពេ សត្តរសមចិត្តតោ បដ្ឋាយ បុរិសិន្ទ្រិយំ នុប្បជ្ជតិ។ តតោ បុព្ពេ ឧប្បន្នេសុ ច បុរិសិន្ទ្រិយេសុ សហជរូបេហិ សទ្ធិំ កមេន និរុទ្ធេសុ តស្មិំ សន្តានេ ឥត្ថិន្ទ្រិយំ ឧប្បជ្ជតិ។ តតោ បុរិសសណ្ឋានាការេន បវត្តេសុ កម្មជរូបេសុ សេសរូបេសុ ច កញ្ចិ កាលំ បវត្តិត្វា និរុទ្ធេសុ ឥត្ថិសណ្ឋានាការេន ច ចតុជរូបសន្តតិយា បវត្តាយ បុរិសសណ្ឋានំ អន្តរហិតំ, ឥត្ថិសណ្ឋានំ បាតុភូតន្តិ វុច្ចតិ។ ឥត្ថិយា បុរិសលិង្គបាតុភាវេបិ អយមេវ នយោ វេទិតព្ពោ។
69.Purisasaṇṭhānaṃ antarahitaṃ, itthisaṇṭhānaṃ uppannanti phalassa vināsuppādadassanena kāraṇassapi vināsuppādā vuttāti daṭṭhabbaṃ. Purisindriye hi naṭṭhe purisasaṇṭhānaṃ antaradhāyati, itthindriye samuppanne itthisaṇṭhānaṃ pātubhavati. Tathā hi ‘‘yassa itthindriyaṃ uppajjati, tassa purisindriyaṃ uppajjatīti? No. Yassa vā pana purisindriyaṃ uppajjati, tassa itthindriyaṃ uppajjatīti? No’’ti yamakapakaraṇe (yama. 3. indriyayamaka.188) vuttattā indriyadvayassa ekasmiṃ santāne sahapavattiyā asambhavato yasmiṃ khaṇe itthindriyaṃ pātubhavati, tato pubbe sattarasamacittato paṭṭhāya purisindriyaṃ nuppajjati. Tato pubbe uppannesu ca purisindriyesu sahajarūpehi saddhiṃ kamena niruddhesu tasmiṃ santāne itthindriyaṃ uppajjati. Tato purisasaṇṭhānākārena pavattesu kammajarūpesu sesarūpesu ca kañci kālaṃ pavattitvā niruddhesu itthisaṇṭhānākārena ca catujarūpasantatiyā pavattāya purisasaṇṭhānaṃ antarahitaṃ, itthisaṇṭhānaṃ pātubhūtanti vuccati. Itthiyā purisaliṅgapātubhāvepi ayameva nayo veditabbo.
បុរិសលិង្គំ ឧត្តមំ, ឥត្ថិលិង្គំ ហីនន្តិ ឥមិនា ច បុរិសិន្ទ្រិយស្ស ឧត្តមភាវោ, ឥត្ថិន្ទ្រិយស្ស ច ហីនភាវោ វុត្តោតិ ទដ្ឋព្ពំ។ ន ហិ ឥន្ទ្រិយស្ស ហីនុក្កដ្ឋភាវំ វិនា តន្និស្សយស្ស លិង្គស្ស ហីនុក្កដ្ឋតា សម្ភវតិ។ បុរិសលិង្គំ ពលវអកុសលេន អន្តរធាយតីតិអាទិនាបិ ឥន្ទ្រិយស្សេវ វិនាសុប្បាទា វុត្តាតិ ទដ្ឋព្ពំ។ ឥន្ទ្រិយេ ហិ វិនដ្ឋេ ឧប្បន្នេ ច តន្និស្សយស្ស លិង្គស្សបិ អន្តរធានំ បតិដ្ឋានញ្ច សម្ភវតិ។ កថំ បនេត្ថ បុរិសលិង្គំ ពលវអកឧសលេន អន្តរធាយតិ, ឥត្ថិលិង្គំ ទុព្ពលកុសលេន បតិដ្ឋាតីតិ? វុច្ចតេ – បដិសន្ធិយំ តាវ បុរិសិន្ទ្រិយុប្បាទកំ អនុបហតសាមត្ថិយំ ពលវកុសលកម្មំ យាវតាយុកំ បុរិសិន្ទ្រិយមេវ ឧប្បាទេតិ, អន្តរា បន កេនចិ លទ្ធបច្ចយេន បារទារិកត្តាទិនា ពលវអកុសលកម្មេន ឧបហតសាមត្ថិយំ តទេវ បដិសន្ធិទាយកំ កុសលកម្មំ ទុព្ពលីភូតំ បុរិសិន្ទ្រិយំ អនុប្បាទេត្វា អត្តនោ សាមត្ថិយានុរូបំ ឥត្ថិន្ទ្រិយំ បវត្តេ ឧប្បាទេតិ។ យទា បន បដិសន្ធិទានកាលេយេវ កេនចិ លទ្ធបច្ចយេន បារទារិកត្តាទិនា ពលវអកុសលកម្មេន បុរិសិន្ទ្រិយុប្បាទនសាមត្ថិយំ ឧបហតំ ហោតិ, តទា ទុព្ពលីភូតំ កុសលកម្មំ បុរិសិន្ទ្រិយំ អនុប្បាទេត្វា បដិសន្ធិយំយេវ ឥត្ថិន្ទ្រិយំ ឧប្បាទេតិ។ តស្មា ‘‘បុរិសលិង្គំ ពលវអកុសលេន អន្តរធាយតិ, ឥត្ថិលិង្គំ ទុព្ពលកុសលេន បតិដ្ឋាតី’’តិ វុច្ចតិ។
Purisaliṅgaṃ uttamaṃ, itthiliṅgaṃ hīnanti iminā ca purisindriyassa uttamabhāvo, itthindriyassa ca hīnabhāvo vuttoti daṭṭhabbaṃ. Na hi indriyassa hīnukkaṭṭhabhāvaṃ vinā tannissayassa liṅgassa hīnukkaṭṭhatā sambhavati. Purisaliṅgaṃ balavaakusalena antaradhāyatītiādināpi indriyasseva vināsuppādā vuttāti daṭṭhabbaṃ. Indriye hi vinaṭṭhe uppanne ca tannissayassa liṅgassapi antaradhānaṃ patiṭṭhānañca sambhavati. Kathaṃ panettha purisaliṅgaṃ balavaakausalena antaradhāyati, itthiliṅgaṃ dubbalakusalena patiṭṭhātīti? Vuccate – paṭisandhiyaṃ tāva purisindriyuppādakaṃ anupahatasāmatthiyaṃ balavakusalakammaṃ yāvatāyukaṃ purisindriyameva uppādeti, antarā pana kenaci laddhapaccayena pāradārikattādinā balavaakusalakammena upahatasāmatthiyaṃ tadeva paṭisandhidāyakaṃ kusalakammaṃ dubbalībhūtaṃ purisindriyaṃ anuppādetvā attano sāmatthiyānurūpaṃ itthindriyaṃ pavatte uppādeti. Yadā pana paṭisandhidānakāleyeva kenaci laddhapaccayena pāradārikattādinā balavaakusalakammena purisindriyuppādanasāmatthiyaṃ upahataṃ hoti, tadā dubbalībhūtaṃ kusalakammaṃ purisindriyaṃ anuppādetvā paṭisandhiyaṃyeva itthindriyaṃ uppādeti. Tasmā ‘‘purisaliṅgaṃ balavaakusalena antaradhāyati, itthiliṅgaṃ dubbalakusalena patiṭṭhātī’’ti vuccati.
ទុព្ពលអកុសលេន អន្តរធាយតីតិ បារទារិកត្តាទិពលវអកុសលកម្មស្ស បុរិសិន្ទ្រិយុប្បាទនវិពន្ធកស្ស ទុព្ពលភាវេ សតិ អន្តរធាយន្តំ ឥត្ថិលិង្គំ ទុព្ពលអកុសលេន អន្តរធាយតីតិ វុត្តំ។ តថា ហិ បារទារិកត្តាទិនា ពលវអកុសលកម្មេន ពាហិតត្តា បុរិសិន្ទ្រិយុប្បាទនេ អសមត្ថំ បដិសន្ធិយំ ឥត្ថិយា ឥត្ថិន្ទ្រិយុប្បាទកំ ទុព្ពលកុសលកម្មំ យទា បវត្តិយំ ព្រហ្មចរិយវាសមិច្ឆាចារបដិវិរតិវសេន បុរិសត្តបត្ថនាវសេន វា កតុបចិតពលវកុសលកម្មេន អាហិតសាមត្ថិយំ បុរិសិន្ទ្រិយុប្បាទនេ សមត្ថំ ឥត្ថិន្ទ្រិយំ អនុប្បាទេត្វា អត្តនោ សាមត្ថិយានុរូបំ បុរិសិន្ទ្រិយំ ឧប្បាទេតិ, តទា បុរិសិន្ទ្រិយុប្បាទនវិពន្ធកស្ស ពលវអកុសលកម្មស្ស ទុព្ពលភាវេ សតិ តំ ឥត្ថិន្ទ្រិយំ អន្តរហិតន្តិ ‘‘ឥត្ថិលិង្គំ អន្តរធាយន្តំ ទុព្ពលអកុសលេន អន្តរធាយតី’’តិ វុច្ចតិ។ យថាវុត្តនយេនេវ ពលវតា កុសលកម្មេន បុរិសិន្ទ្រិយស្ស ឧប្បាទិតត្តា ‘‘បុរិសលិង្គំ ពលវកុសលេន បតិដ្ឋាតី’’តិ វុច្ចតិ។ បុព្ពេ ឥត្ថិភូតស្ស បដិសន្ធិយំ បុរិសិន្ទ្រិយុប្បាទេបិ អយំ នយោ វេទិតព្ពោ។ ឧភយម្បិ អកុសលេន អន្តរធាយតិ, កុសលេន បដិលព្ភតីតិ ឥទំ សុគតិភវំ សន្ធាយ វុត្តំ, ទុគ្គតិយំ បន ឧភិន្នំ ឧប្បត្តិ វិនាសោ ច អកុសលកម្មេនេវាតិ ទដ្ឋព្ពំ។
Dubbalaakusalena antaradhāyatīti pāradārikattādibalavaakusalakammassa purisindriyuppādanavibandhakassa dubbalabhāve sati antaradhāyantaṃ itthiliṅgaṃ dubbalaakusalena antaradhāyatīti vuttaṃ. Tathā hi pāradārikattādinā balavaakusalakammena bāhitattā purisindriyuppādane asamatthaṃ paṭisandhiyaṃ itthiyā itthindriyuppādakaṃ dubbalakusalakammaṃ yadā pavattiyaṃ brahmacariyavāsamicchācārapaṭivirativasena purisattapatthanāvasena vā katupacitabalavakusalakammena āhitasāmatthiyaṃ purisindriyuppādane samatthaṃ itthindriyaṃ anuppādetvā attano sāmatthiyānurūpaṃ purisindriyaṃ uppādeti, tadā purisindriyuppādanavibandhakassa balavaakusalakammassa dubbalabhāve sati taṃ itthindriyaṃ antarahitanti ‘‘itthiliṅgaṃ antaradhāyantaṃ dubbalaakusalena antaradhāyatī’’ti vuccati. Yathāvuttanayeneva balavatā kusalakammena purisindriyassa uppāditattā ‘‘purisaliṅgaṃ balavakusalena patiṭṭhātī’’ti vuccati. Pubbe itthibhūtassa paṭisandhiyaṃ purisindriyuppādepi ayaṃ nayo veditabbo. Ubhayampi akusalena antaradhāyati, kusalena paṭilabbhatīti idaṃ sugatibhavaṃ sandhāya vuttaṃ, duggatiyaṃ pana ubhinnaṃ uppatti vināso ca akusalakammenevāti daṭṭhabbaṃ.
ឧភិន្នម្បិ សហសេយ្យាបត្តិ ហោតីតិ ‘‘យោ បន ភិក្ខុ មាតុគាមេន សហសេយ្យំ កប្បេយ្យ, បាចិត្តិយំ។ យា បន ភិក្ខុនី បុរិសេន សហសេយ្យំ កប្បេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ វុត្តត្តា ឧភិន្នម្បិ សហសេយ្យវសេន បាចិត្តិយាបត្តិ ហោតិ។ ទុក្ខីតិ ចេតោទុក្ខសមង្គិតាយ ទុក្ខី។ ទុម្មនោតិ ទោសេន ទុដ្ឋមនោ, វិរូបមនោ វា ទោមនស្សាភិភូតតាយ។ ‘‘សមស្សាសេតព្ពោ’’តិ វត្វា សមស្សាសេតព្ពវិធិំ ទស្សេន្តោ ‘‘ហោតុ មា ចិន្តយិត្ថា’’តិអាទិមាហ។ អនាវដោតិ អវារិតោ។ ធម្មោតិ បរិយត្តិបដិបត្តិបដិវេធសង្ខាតោ តិវិធោបិ សទ្ធម្មោ។ សគ្គោ ច មគ្គោ ច សគ្គមគ្គោ, សគ្គស្ស វា មគ្គោ សគ្គមគ្គោ, សគ្គូបបត្តិសាធិកា បដិបត្តិ។ ភិក្ខុនិយា សទ្ធិំ សំវិធាយ អទ្ធានគមនេ អាបត្តិ បរិហរិតព្ពាតិ ទស្សេន្តោ ‘‘សំវិទហនំ បរិមោចេត្វា’’តិ អាហ។ ‘‘មយំ អសុកំ នាម ឋានំ គច្ឆាមា’’តិ វត្វា ‘‘ឯហិ សទ្ធិំ គមិស្សាមា’’តិអាទិនា អសំវិទហិតត្តា អនាបត្តិ។
Ubhinnampisahaseyyāpatti hotīti ‘‘yo pana bhikkhu mātugāmena sahaseyyaṃ kappeyya, pācittiyaṃ. Yā pana bhikkhunī purisena sahaseyyaṃ kappeyya, pācittiya’’nti vuttattā ubhinnampi sahaseyyavasena pācittiyāpatti hoti. Dukkhīti cetodukkhasamaṅgitāya dukkhī. Dummanoti dosena duṭṭhamano, virūpamano vā domanassābhibhūtatāya. ‘‘Samassāsetabbo’’ti vatvā samassāsetabbavidhiṃ dassento ‘‘hotu mā cintayitthā’’tiādimāha. Anāvaṭoti avārito. Dhammoti pariyattipaṭipattipaṭivedhasaṅkhāto tividhopi saddhammo. Saggo ca maggo ca saggamaggo, saggassa vā maggo saggamaggo, saggūpapattisādhikā paṭipatti. Bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidhāya addhānagamane āpatti pariharitabbāti dassento ‘‘saṃvidahanaṃ parimocetvā’’ti āha. ‘‘Mayaṃ asukaṃ nāma ṭhānaṃ gacchāmā’’ti vatvā ‘‘ehi saddhiṃ gamissāmā’’tiādinā asaṃvidahitattā anāpatti.
ពហិគាមេតិ អត្តនោ វសនគាមតោ ពហិ។ គាមន្តរនទីបាររត្តិវិប្បវាសគណឱហីយនាបត្តីហិ អនាបត្តីតិ ‘‘ទុតិយិកា ភិក្ខុនី បក្កន្តា វា ហោតី’’តិអាទិនា (បាចិ. ៦៩៣) វុត្តអនាបត្តិលក្ខណេហិ សំសន្ទនតោ វុត្តំ។ អារាធិកាតិ ចិត្តារាធនេ សមត្ថា។ តា កោបេត្វាតិ តា បរិច្ចជិត្វា។ លជ្ជិនិយោ…បេ.… លព្ភតីតិ ‘‘សង្គហេ អសតិ ឧក្កណ្ឋិត្វា វិព្ភមេយ្យាបី’’តិ សង្គហវសេនេវ វុត្តំ។ អលជ្ជិនិយោ…បេ.… លព្ភតីតិ អលជ្ជិភាវតោ អសន្តបក្ខំ ភជន្តីតិ វុត្តំ។ អញ្ញាតិកា…បេ.… វដ្ដតីតិ ឥទំ បន ឥមិស្សា អាវេណិកំ កត្វា អដ្ឋកថាយំ អនុញ្ញាតន្តិ វទន្តិ។ ភិក្ខុភាវេបីតិ ភិក្ខុកាលេបិ។ បរិសាវចរោតិ ឧបជ្ឈាយោ ច អាចរិយោ ច ហុត្វា បរិសុបដ្ឋាកោ។ អញ្ញស្ស សន្តិកេ និស្សយោ គហេតព្ពោតិ តស្ស សន្តិកេ ឧបសម្បន្នេហិ សទ្ធិវិហារិកេហិ អញ្ញស្ស អាចរិយស្ស សន្តិកេ និស្សយោ គហេតព្ពោ។ តំ និស្សាយ វសន្តេហិបីតិ អន្តេវាសិកេ សន្ធាយ វទតិ។ ឧបជ្ឈា គហេតព្ពាតិ ឧបសម្បទត្ថំ ឧបជ្ឈា គហេតព្ពា, អញ្ញស្ស សន្តិកេ ឧបសម្បជ្ជិតព្ពន្តិ វុត្តំ ហោតិ។
Bahigāmeti attano vasanagāmato bahi. Gāmantaranadīpārarattivippavāsagaṇaohīyanāpattīhi anāpattīti ‘‘dutiyikā bhikkhunī pakkantā vā hotī’’tiādinā (pāci. 693) vuttaanāpattilakkhaṇehi saṃsandanato vuttaṃ. Ārādhikāti cittārādhane samatthā. Tā kopetvāti tā pariccajitvā. Lajjiniyo…pe… labbhatīti ‘‘saṅgahe asati ukkaṇṭhitvā vibbhameyyāpī’’ti saṅgahavaseneva vuttaṃ. Alajjiniyo…pe… labbhatīti alajjibhāvato asantapakkhaṃ bhajantīti vuttaṃ. Aññātikā…pe… vaṭṭatīti idaṃ pana imissā āveṇikaṃ katvā aṭṭhakathāyaṃ anuññātanti vadanti. Bhikkhubhāvepīti bhikkhukālepi. Parisāvacaroti upajjhāyo ca ācariyo ca hutvā parisupaṭṭhāko. Aññassa santike nissayo gahetabboti tassa santike upasampannehi saddhivihārikehi aññassa ācariyassa santike nissayo gahetabbo. Taṃ nissāya vasantehipīti antevāsike sandhāya vadati. Upajjhā gahetabbāti upasampadatthaṃ upajjhā gahetabbā, aññassa santike upasampajjitabbanti vuttaṃ hoti.
វិនយកម្មន្តិ វិកប្បនំ សន្ធាយ វុត្តំ។ បុន កាតព្ពន្តិ បុន វិកប្បេតព្ពំ។ បុន បដិគ្គហេត្វា សត្តាហំ វដ្ដតីតិ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនីនំ សន្និធិ ភិក្ខូហិ, ភិក្ខូនំ សន្និធិ ភិក្ខុនីហិ បដិគ្គាហាបេត្វា បរិភុញ្ជិតុ’’ន្តិ (ចូឡវ. ៤២១) វចនតោ បុន បដិគ្គហិតំ តទហុ សាមិសម្បិ វដ្ដតីតិ ទស្សនត្ថំ វុត្តំ។ សត្តមេ ទិវសេតិ ឥទំ តញ្ច និស្សគ្គិយំ អនាបជ្ជិត្វាវ បុនបិ សត្តាហំ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតីតិ ទស្សនត្ថំ វុត្តំ។ យស្មា បន ភិក្ខុនិយា និស្សគ្គិយំ ភិក្ខុស្ស វដ្ដតិ, ភិក្ខុស្ស និស្សគ្គិយំ ភិក្ខុនិយា វដ្ដតិ, តស្មា អដ្ឋមេបិ ទិវសេ លិង្គបរិវត្តេ សតិ អនិស្សជ្ជិត្វាវ អន្តោសត្តាហេ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតីតិ វទន្តិ។ តំ បកតត្តោ រក្ខតីតិ អបរិវត្តលិង្គោ តំ បដិគ្គហណវិជហនតោ រក្ខតិ, អវិភត្តតាយ បដិគ្គហណំ ន វិជហតីតិ អធិប្បាយោ។ សាមំ គហេត្វាន និក្ខិបេយ្យាតិ បដិគ្គហេត្វា សយំ និក្ខិបេយ្យ។ បរិភុញ្ជន្តស្ស អាបត្តីតិ លិង្គបរិវត្តេ សតិ បដិគ្គហណវិជហនតោ បុន បដិគ្គហេត្វា បរិភុញ្ជន្តស្ស អាបត្តិ។
Vinayakammanti vikappanaṃ sandhāya vuttaṃ. Puna kātabbanti puna vikappetabbaṃ. Puna paṭiggahetvā sattāhaṃ vaṭṭatīti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, bhikkhunīnaṃ sannidhi bhikkhūhi, bhikkhūnaṃ sannidhi bhikkhunīhi paṭiggāhāpetvā paribhuñjitu’’nti (cūḷava. 421) vacanato puna paṭiggahitaṃ tadahu sāmisampi vaṭṭatīti dassanatthaṃ vuttaṃ. Sattame divaseti idaṃ tañca nissaggiyaṃ anāpajjitvāva punapi sattāhaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭatīti dassanatthaṃ vuttaṃ. Yasmā pana bhikkhuniyā nissaggiyaṃ bhikkhussa vaṭṭati, bhikkhussa nissaggiyaṃ bhikkhuniyā vaṭṭati, tasmā aṭṭhamepi divase liṅgaparivatte sati anissajjitvāva antosattāhe paribhuñjituṃ vaṭṭatīti vadanti. Taṃ pakatatto rakkhatīti aparivattaliṅgo taṃ paṭiggahaṇavijahanato rakkhati, avibhattatāya paṭiggahaṇaṃ na vijahatīti adhippāyo. Sāmaṃ gahetvāna nikkhipeyyāti paṭiggahetvā sayaṃ nikkhipeyya. Paribhuñjantassaāpattīti liṅgaparivatte sati paṭiggahaṇavijahanato puna paṭiggahetvā paribhuñjantassa āpatti.
‘‘ហីនាយាវត្តនេនាតិ បារាជិកំ អាបន្នស្ស គិហិភាវូបគមនេនា’’តិ តីសុបិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ, តំ សុវុត្តំ។ ន ហិ បារាជិកំ អនាបន្នស្ស សិក្ខំ អប្បច្ចក្ខាយ ‘‘វិព្ភមិស្សាមី’’តិ គិហិលិង្គគ្គហណមត្តេន ភិក្ខុភាវោ វិនស្សតិ។ បារាជិកំ អាបន្នោ ច ភិក្ខុលិង្គេ ឋិតោ យាវ ន បដិជានាតិ, តាវ អត្ថេវ តស្ស ភិក្ខុភាវោ, ន សោ អនុបសម្បន្នសង្ខ្យំ គច្ឆតិ។ តថា ហិ សោ សំវាសំ សាទិយន្តោបិ ថេយ្យសំវាសកោ ន ហោតិ, សហសេយ្យាទិអាបត្តិំ ន ជនេតិ, ឱមសវាទេ បាចិត្តិយញ្ច ជនេតិ។ តេនេវ ‘‘អសុទ្ធោ ហោតិ បុគ្គលោ អញ្ញតរំ បារាជិកំ ធម្មំ អជ្ឈាបន្នោ, តញ្ចេ សុទ្ធទិដ្ឋិ សមានោ ឱកាសំ ការាបេត្វា អក្កោសាធិប្បាយោ វទេតិ, អាបត្តិ ឱមសវាទស្សា’’តិ (បារា. ៣៨៩) ឱមសវាទេ បាចិត្តិយំ វុត្តំ។ អសតិ ហិ ភិក្ខុភាវេ ទុក្កដំ ភវេយ្យ, សតិ ច ភិក្ខុភាវេ បដិគ្គហិតស្ស បដិគ្គហណវិជហនំ នាម អយុត្តំ, តស្មា សព្ពសោ ភិក្ខុភាវស្ស អភាវតោ បារាជិកំ អាបជ្ជិត្វា គិហិលិង្គគ្គហណេន គិហិភាវូបគមនំ ឥធ ‘‘ហីនាយាវត្តន’’ន្តិ អធិប្បេតំ, ន បន បកតត្តស្ស គិហិលិង្គគ្គហណមត្តំ។ តេនេវ កត្ថចិ សិក្ខាបច្ចក្ខានេន សមានគតិកត្តា ហីនាយាវត្តនំ វិសុំ ន គណ្ហន្តិ។ សិក្ខាបច្ចក្ខានេន បដិគ្គហណវិជហនេ វុត្តេ បារាជិកំ អាបន្នស្ស គិហិភាវូបគមនេន សព្ពសោ ភិក្ខុភាវស្ស អភាវតោ វត្តព្ពមេវ នត្ថីតិ។ តថា ហិ ពុទ្ធទត្តាចរិយេន អត្តនោ វិនយវិនិច្ឆយេ –
‘‘Hīnāyāvattanenāti pārājikaṃ āpannassa gihibhāvūpagamanenā’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ, taṃ suvuttaṃ. Na hi pārājikaṃ anāpannassa sikkhaṃ appaccakkhāya ‘‘vibbhamissāmī’’ti gihiliṅgaggahaṇamattena bhikkhubhāvo vinassati. Pārājikaṃ āpanno ca bhikkhuliṅge ṭhito yāva na paṭijānāti, tāva attheva tassa bhikkhubhāvo, na so anupasampannasaṅkhyaṃ gacchati. Tathā hi so saṃvāsaṃ sādiyantopi theyyasaṃvāsako na hoti, sahaseyyādiāpattiṃ na janeti, omasavāde pācittiyañca janeti. Teneva ‘‘asuddho hoti puggalo aññataraṃ pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpanno, tañce suddhadiṭṭhi samāno okāsaṃ kārāpetvā akkosādhippāyo vadeti, āpatti omasavādassā’’ti (pārā. 389) omasavāde pācittiyaṃ vuttaṃ. Asati hi bhikkhubhāve dukkaṭaṃ bhaveyya, sati ca bhikkhubhāve paṭiggahitassa paṭiggahaṇavijahanaṃ nāma ayuttaṃ, tasmā sabbaso bhikkhubhāvassa abhāvato pārājikaṃ āpajjitvā gihiliṅgaggahaṇena gihibhāvūpagamanaṃ idha ‘‘hīnāyāvattana’’nti adhippetaṃ, na pana pakatattassa gihiliṅgaggahaṇamattaṃ. Teneva katthaci sikkhāpaccakkhānena samānagatikattā hīnāyāvattanaṃ visuṃ na gaṇhanti. Sikkhāpaccakkhānena paṭiggahaṇavijahane vutte pārājikaṃ āpannassa gihibhāvūpagamanena sabbaso bhikkhubhāvassa abhāvato vattabbameva natthīti. Tathā hi buddhadattācariyena attano vinayavinicchaye –
‘‘អច្ឆេទគាហនិរបេក្ខនិសគ្គតោ ច,
‘‘Acchedagāhanirapekkhanisaggato ca,
សិក្ខាប្បហានមរណេហិ ច លិង្គភេទា;
Sikkhāppahānamaraṇehi ca liṅgabhedā;
ទានេន តស្ស ច បរស្ស អភិក្ខុកស្ស,
Dānena tassa ca parassa abhikkhukassa,
សព្ពំ បដិគ្គហណមេតិ វិនាសមេវ’’ន្តិ។ –
Sabbaṃ paṭiggahaṇameti vināsameva’’nti. –
ឯត្តកមេវ វុត្តំ។ តថា ធម្មសិរិត្ថេរេនបិ –
Ettakameva vuttaṃ. Tathā dhammasirittherenapi –
‘‘សិក្ខាមរណលិង្គេហិ, អនបេក្ខវិសគ្គតោ;
‘‘Sikkhāmaraṇaliṅgehi, anapekkhavisaggato;
អច្ឆេទានុបសម្បន្ន-ទានា គាហោបសម្មតី’’តិ។ –
Acchedānupasampanna-dānā gāhopasammatī’’ti. –
វុត្តំ ។ យទិ ច បកតត្តស្ស គិហិលិង្គគ្គហណមត្តេនបិ បដិគ្គហណំ វិជហេយ្យ, តេបិ អាចរិយា វិសុំ តម្បិ វទេយ្យុំ, ន វុត្តញ្ច, តតោ វិញ្ញាយតិ ‘‘បកតត្តស្ស គិហិលិង្គគ្គហណមត្តំ ឥធ ហីនាយាវត្តនន្តិ នាធិប្បេត’’ន្តិ។ ភិក្ខុនិយា បន សិក្ខាបច្ចក្ខានស្ស អភាវតោ គិហិលិង្គគ្គហណមត្តេនបិ បដិគ្គហណំ វិជហតិ។
Vuttaṃ . Yadi ca pakatattassa gihiliṅgaggahaṇamattenapi paṭiggahaṇaṃ vijaheyya, tepi ācariyā visuṃ tampi vadeyyuṃ, na vuttañca, tato viññāyati ‘‘pakatattassa gihiliṅgaggahaṇamattaṃ idha hīnāyāvattananti nādhippeta’’nti. Bhikkhuniyā pana sikkhāpaccakkhānassa abhāvato gihiliṅgaggahaṇamattenapi paṭiggahaṇaṃ vijahati.
អនបេក្ខវិស្សជ្ជនេនាតិ អញ្ញស្ស អទត្វាវ អនត្ថិកតាយ ‘‘នត្ថិ ឥមិនា កម្មំ, ន ឥទានិ នំ បរិភុញ្ជិស្សាមី’’តិ វត្ថូសុ វា ‘‘បុន បដិគ្គហេត្វា បរិភុញ្ជិស្សាមី’’តិ បដិគ្គហណេ វា អនបេក្ខវិស្សជ្ជនេន។ អច្ឆិន្ទិត្វា គាហេនាតិ ចោរាទីហិ អច្ឆិន្ទិត្វា គហណេន។
Anapekkhavissajjanenāti aññassa adatvāva anatthikatāya ‘‘natthi iminā kammaṃ, na idāni naṃ paribhuñjissāmī’’ti vatthūsu vā ‘‘puna paṭiggahetvā paribhuñjissāmī’’ti paṭiggahaṇe vā anapekkhavissajjanena. Acchinditvā gāhenāti corādīhi acchinditvā gahaṇena.
ឯត្ថាតិ ភិក្ខុវិហារេ។ ឧបរោបកាតិ តេន រោបិតា រុក្ខគច្ឆា។ តេរសសុ សម្មុតីសូតិ ភត្តុទ្ទេសកសេនាសនបញ្ញាបកភណ្ឌាគារិកចីវរបដិគ្គាហកចីវរភាជកយាគុភាជកផលភាជកខជ្ជភាជកអប្បមត្តកវិស្សជ្ជកសាដិយគ្គាហាបកបត្តគ្គាហាបកអារាមិកបេសកសាមណេរបេសកសម្មុតិសង្ខាតាសុ តេរសសុ សម្មុតីសុ។ កាមំ បុរិមិកាយ បច្ឆិមិកាយ ច សេនាសនគ្គាហោ បដិប្បស្សម្ភតិយេវ, បុរិមិកាយ បន សេនាសនគ្គាហេ បដិប្បស្សទ្ធេ បច្ឆិមិកាយ អញ្ញត្ថ ឧបគន្តុំ សក្កាតិ បុរិមិកាយ សេនាសនគ្គាហបដិប្បស្សទ្ធិំ វិសុំ ទស្សេត្វា បច្ឆិមិកាយ សេនាសនគ្គាហេ បដិប្បស្សទ្ធេ ន សក្កា អញ្ញត្ថ ឧបគន្តុន្តិ តត្ថ ភិក្ខូហិ កត្តព្ពសង្គហំ ទស្សេន្តោ ‘‘សចេ បច្ឆិមិកាយ សេនាសនេ គហិតេ’’តិអាទិមាហ។
Etthāti bhikkhuvihāre. Uparopakāti tena ropitā rukkhagacchā. Terasasu sammutīsūti bhattuddesakasenāsanapaññāpakabhaṇḍāgārikacīvarapaṭiggāhakacīvarabhājakayāgubhājakaphalabhājakakhajjabhājakaappamattakavissajjakasāṭiyaggāhāpakapattaggāhāpakaārāmikapesakasāmaṇerapesakasammutisaṅkhātāsu terasasu sammutīsu. Kāmaṃ purimikāya pacchimikāya ca senāsanaggāho paṭippassambhatiyeva, purimikāya pana senāsanaggāhe paṭippassaddhe pacchimikāya aññattha upagantuṃ sakkāti purimikāya senāsanaggāhapaṭippassaddhiṃ visuṃ dassetvā pacchimikāya senāsanaggāhe paṭippassaddhe na sakkā aññattha upagantunti tattha bhikkhūhi kattabbasaṅgahaṃ dassento ‘‘sace pacchimikāya senāsane gahite’’tiādimāha.
បក្ខមានត្តមេវ ទាតព្ពន្តិ ភិក្ខុនីនំ បដិច្ឆន្នាយបិ អាបត្តិយា មានត្តចារស្សេវ អនុញ្ញាតត្តា។ បុន បក្ខមានត្តមេវ ទាតព្ពន្តិ ភិក្ខុកាលេ ចិណ្ណមានត្តាភាវតោ។ ភិក្ខុនីហិ អព្ភានកម្មំ កាតព្ពន្តិ ភិក្ខុកាលេ ចិណ្ណមានត្តតាយ ភិក្ខុនីកាលេបិ ចិណ្ណមានត្តា ឥច្ចេវ សង្ខ្យំ គច្ឆតីតិ កត្វា វុត្តំ។ សចេ អកុសលវិបាកេ…បេ.… ឆារត្តំ មានត្តមេវ ទាតព្ពន្តិ មានត្តំ ចរន្តស្ស លិង្គបរិវត្តាធិការត្តា វុត្តំ។ សចេ បន ភិក្ខុកាលេ បដិច្ឆន្នាយ សាធារណាបត្តិយា បរិវសន្តស្ស អសមាទិណ្ណបរិវាសស្ស វា លិង្គំ បរិវត្តតិ, តស្ស ភិក្ខុនីកាលេ បក្ខមានត្តំ ចរន្តស្ស អកុសលវិបាកេ បរិក្ខីណេ បុន លិង្គេ បរិវត្តិតេ បរិវាសំ ទត្វា បរិវុត្ថបរិវាសស្ស ឆារត្តំ មានត្តំ ទាតព្ពន្តិ វទន្តិ។
Pakkhamānattameva dātabbanti bhikkhunīnaṃ paṭicchannāyapi āpattiyā mānattacārasseva anuññātattā. Puna pakkhamānattameva dātabbanti bhikkhukāle ciṇṇamānattābhāvato. Bhikkhunīhi abbhānakammaṃ kātabbanti bhikkhukāle ciṇṇamānattatāya bhikkhunīkālepi ciṇṇamānattā icceva saṅkhyaṃ gacchatīti katvā vuttaṃ. Sace akusalavipāke…pe… chārattaṃ mānattameva dātabbanti mānattaṃ carantassa liṅgaparivattādhikārattā vuttaṃ. Sace pana bhikkhukāle paṭicchannāya sādhāraṇāpattiyā parivasantassa asamādiṇṇaparivāsassa vā liṅgaṃ parivattati, tassa bhikkhunīkāle pakkhamānattaṃ carantassa akusalavipāke parikkhīṇe puna liṅge parivattite parivāsaṃ datvā parivutthaparivāsassa chārattaṃ mānattaṃ dātabbanti vadanti.
សញ្ចរិត្តាបត្តីតិ សាធារណាបត្តិទស្សនត្ថំ វុត្តំ។ បរិវាសទានំ នត្ថីតិ ភិក្ខុកាលេ អប្បដិច្ឆន្នភាវតោ។ ភិក្ខុនីកាលេ បន អារោចិតាបិ សាធារណាបត្តិ សចេ ភិក្ខុកាលេ អនារោចិតា, បដិច្ឆន្នាវ ហោតីតិ វទន្តិ។ ភិក្ខូហិ មានត្តេ អទិន្នេតិ អចិណ្ណមានត្តាយ លិង្គបរិវត្តេ សតិ។ ភិក្ខុនីភាវេ ឋិតាយបិ តា សុប្បដិប្បស្សទ្ធា ឯវាតិ សម្ពន្ធោ។ យា អាបត្តិយោ បុព្ពេ បដិប្បស្សទ្ធាតិ យា អសាធារណាបត្តិយោ បុព្ពេ ភិក្ខុភាវេ បដិប្បស្សទ្ធា។ ‘‘បារាជិកំ អាបន្នស្ស លិង្គបរិវត្តេ សតិ សន្តានស្ស ឯកត្តា ន បុន សោ ឧបសម្បទំ លភតិ, តថា វិព្ភន្តាបិ ភិក្ខុនី លិង្គបរិវត្តេ សតិ បុន ឧបសម្បទំ ន លភតី’’តិ វទន្តិ។
Sañcarittāpattīti sādhāraṇāpattidassanatthaṃ vuttaṃ. Parivāsadānaṃ natthīti bhikkhukāle appaṭicchannabhāvato. Bhikkhunīkāle pana ārocitāpi sādhāraṇāpatti sace bhikkhukāle anārocitā, paṭicchannāva hotīti vadanti. Bhikkhūhi mānatte adinneti aciṇṇamānattāya liṅgaparivatte sati. Bhikkhunībhāve ṭhitāyapi tā suppaṭippassaddhā evāti sambandho. Yā āpattiyo pubbe paṭippassaddhāti yā asādhāraṇāpattiyo pubbe bhikkhubhāve paṭippassaddhā. ‘‘Pārājikaṃ āpannassa liṅgaparivatte sati santānassa ekattā na puna so upasampadaṃ labhati, tathā vibbhantāpi bhikkhunī liṅgaparivatte sati puna upasampadaṃ na labhatī’’ti vadanti.
៧១. ‘‘អនុបាទិន្នកេសូតិ អធិការត្តា ឧបាទិន្នកេបិ ឯសេវ នយោតិ វុត្ត’’ន្តិ ចូឡគណ្ឋិបទេ មជ្ឈិមគណ្ឋិបទេ ច វុត្តំ, តំ ទុវុត្តំ។ ន ហិ ឧបាទិន្នកេសុ និមិត្តេ ឧបក្កមន្តស្ស ទុក្កដំ ទិស្សតិ។ តថា ហិ ឧបាទិន្នកេសុ និមិត្តេ អប្បវេសេត្វា ពហិ ឧបក្កមន្តស្ស ថុល្លច្ចយំ វុត្តំ ‘‘ន ច, ភិក្ខវេ, រត្តចិត្តេន អង្គជាតំ ឆុបិតព្ពំ, យោ ឆុបេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្សា’’តិ (មហាវ. ២៥២) វុត្តត្តា។ ឯត្ថ ច យំ វត្តព្ពំ, តំ សព្ពំ អដ្ឋកថាយំ បុព្ពេ វិចារិតមេវ។ ទុក្កដមេវាតិ មោចនរាគស្ស អភាវតោ។ តថេវាតិ មុច្ចតុ វា មា វាតិ ឥមមត្ថំ អតិទិស្សតិ។
71. ‘‘Anupādinnakesūti adhikārattā upādinnakepi eseva nayoti vutta’’nti cūḷagaṇṭhipade majjhimagaṇṭhipade ca vuttaṃ, taṃ duvuttaṃ. Na hi upādinnakesu nimitte upakkamantassa dukkaṭaṃ dissati. Tathā hi upādinnakesu nimitte appavesetvā bahi upakkamantassa thullaccayaṃ vuttaṃ ‘‘na ca, bhikkhave, rattacittena aṅgajātaṃ chupitabbaṃ, yo chupeyya, āpatti thullaccayassā’’ti (mahāva. 252) vuttattā. Ettha ca yaṃ vattabbaṃ, taṃ sabbaṃ aṭṭhakathāyaṃ pubbe vicāritameva. Dukkaṭamevāti mocanarāgassa abhāvato. Tathevāti muccatu vā mā vāti imamatthaṃ atidissati.
អវិសយោតិ អសាទិយនំ នាម ឯវរូបេ ឋានេ ទុក្ករន្តិ កត្វា វុត្តំ។ មាតុគាមស្ស វចនំ គហេត្វាតិ ‘‘អហំ វាយមិស្សាមិ, ត្វំ មា វាយមី’’តិអាទិនា វុត្តវចនំ គហេត្វា។ ឧភយវាយាមេនេវ អាបត្តីតិ សញ្ញាយ ‘‘ត្វំ មា វាយមី’’តិ វុត្តំ។
Avisayoti asādiyanaṃ nāma evarūpe ṭhāne dukkaranti katvā vuttaṃ. Mātugāmassa vacanaṃ gahetvāti ‘‘ahaṃ vāyamissāmi, tvaṃ mā vāyamī’’tiādinā vuttavacanaṃ gahetvā. Ubhayavāyāmeneva āpattīti saññāya ‘‘tvaṃ mā vāyamī’’ti vuttaṃ.
៧៣. វដ្ដកតេតិ ឥមស្ស អត្ថំ ទស្សេន្តោ ‘‘វិវដេ’’តិ អាហ។ ‘‘បារាជិកភយេន អាកាសគតមេវ កត្វា បវេសនាទីនិ ករោន្តស្ស សហសា តាលុកំ វា បស្សំ វា អង្គជាតំ ផុសតិ ចេ, ទុក្កដមេវ មេថុនរាគស្ស អភាវតោ’’តិ វទន្តិ, ឧបបរិក្ខិត្វា គហេតព្ពោ។ សុផុសិតាតិ សុដ្ឋុ បិហិតា។ អន្តោមុខេ ឱកាសោ នត្ថីតិ ទន្តានំ សុបិហិតភាវតោ អន្តោមុខេ បវេសេតុំ ឱកាសោ នត្ថិ។ ឧប្បាដិតេ បន ឱដ្ឋមំសេ ទន្តេសុយេវ ឧបក្កមន្តស្ស ថុល្លច្ចយន្តិ បតង្គមុខមណ្ឌូកស្ស មុខសណ្ឋានេ វិយ វណសង្ខេបវសេន ថុល្លច្ចយំ។ ‘‘មេថុនរាគេន ឥត្ថិយា អប្បវេសេន្តោ និមិត្តេន និមិត្តំ ឆុបតិ, ថុល្លច្ចយ’’ន្តិ ឥមិនា វា លក្ខណេន សមានត្តា ឥធ ថុល្លច្ចយំ វុត្តំ។ ពហិ និក្ខន្តទន្តជិវ្ហាសុបិ ឯសេវ នយោ។
73.Vaṭṭakateti imassa atthaṃ dassento ‘‘vivaṭe’’ti āha. ‘‘Pārājikabhayena ākāsagatameva katvā pavesanādīni karontassa sahasā tālukaṃ vā passaṃ vā aṅgajātaṃ phusati ce, dukkaṭameva methunarāgassa abhāvato’’ti vadanti, upaparikkhitvā gahetabbo. Suphusitāti suṭṭhu pihitā. Antomukhe okāso natthīti dantānaṃ supihitabhāvato antomukhe pavesetuṃ okāso natthi. Uppāṭite pana oṭṭhamaṃse dantesuyeva upakkamantassa thullaccayanti pataṅgamukhamaṇḍūkassa mukhasaṇṭhāne viya vaṇasaṅkhepavasena thullaccayaṃ. ‘‘Methunarāgena itthiyā appavesento nimittena nimittaṃ chupati, thullaccaya’’nti iminā vā lakkhaṇena samānattā idha thullaccayaṃ vuttaṃ. Bahi nikkhantadantajivhāsupi eseva nayo.
អមុច្ចន្តេ ថុល្លច្ចយន្តិ ‘‘ចេតេតិ ឧបក្កមតិ ន មុច្ចតិ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្សា’’តិ (បារា. ២៦២) វចនតោ។ និជ្ឈាមតណ្ហិកាទីតិ អាទិ-សទ្ទេន ខុប្បិបាសិកាទិបេតីនំ សង្គហោ ទដ្ឋព្ពោ។ អល្លីយិតុម្បិ ន សក្កាតិ និជ្ឈាមតណ្ហិកានំ លោមកូបេហិ សមុដ្ឋិតអគ្គិជាលាហិ និច្ចំ បជ្ជលិតសរីរតាយ ខុប្បិបាសិកាទីនំ អតិវិយ បដិកូលវិរូបពីភច្ឆអដ្ឋិចម្មាវសិដ្ឋនិច្ចាតុរសរីរតាយ អាមសិតុម្បិ ន សក្កា។ ទេវតា វិយ សម្បត្តិំ អនុភោន្តីតិ ឯត្ថ យាសន្តិ សាមិវចនំ យាតិ បច្ចត្តវចនេន វិបរិណាមេត្វា យោជេតព្ពំ ‘‘យា ទេវតា វិយ សម្បត្តិំ អនុភោន្តី’’តិ។ ទស្សនាទីសុ ទស្សនំ នាម ភិក្ខុនា តាសំ ទស្សនំ, គហណម្បិ ភិក្ខុនាវ តាសំ អង្គបច្ចង្គគហណំ។ អាមសនាទីនិ បន តាសំ កិច្ចានិ។ តត្ថ អាមសនំ នាម អត្តនោ សរីរេន ភិក្ខុនោ សរីរស្ស ឧបរិ អាមសនមត្តំ, ផុសនំ តតោ ទឡ្ហតរំ កត្វា សម្ផុសនំ, ឃដ្ដនំ តតោបិ ទឡ្ហតរំ កត្វា សរីរេន សរីរស្ស ឃដ្ដនំ។ វិសញ្ញំ កត្វាតិ យថា សោ កតម្បិ ឧបក្កមនំ ន ជានាតិ, ឯវំ កត្វា។ យទិបិ អាមសនាទិ តស្សា កិច្ចំ, តថាបិ តេនេវ អនាបត្តិំ អវត្វា ‘‘តំ បុគ្គលំ វិសញ្ញំ កត្វា’’តិ វចនតោ អកតវិសញ្ញោ ជានិត្វា សាទិយតិ ចេ, បារាជិកមេវ។ ភិក្ខុនោ បន ទស្សនគហណេសុ សតិ អសាទិយនំ នាម ន ហោតីតិ ទស្សនគហណេសុ បញ្ញាយមានេសុ អនាបត្តិ ន វុត្តា។ យទិ បន បឋមំ ទស្សនគហណេសុ សតិ បច្ឆា តំ បុគ្គលំ វិសញ្ញំ កត្វា អាមសនាទីនិ ករោន្តី អត្តនោ មនោរថំ បូរេត្វា គច្ឆតិ, នត្ថិ បារាជិកំ។
Amuccante thullaccayanti ‘‘ceteti upakkamati na muccati, āpatti thullaccayassā’’ti (pārā. 262) vacanato. Nijjhāmataṇhikādīti ādi-saddena khuppipāsikādipetīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo. Allīyitumpi na sakkāti nijjhāmataṇhikānaṃ lomakūpehi samuṭṭhitaaggijālāhi niccaṃ pajjalitasarīratāya khuppipāsikādīnaṃ ativiya paṭikūlavirūpabībhacchaaṭṭhicammāvasiṭṭhaniccāturasarīratāya āmasitumpi na sakkā. Devatā viya sampattiṃ anubhontīti ettha yāsanti sāmivacanaṃ yāti paccattavacanena vipariṇāmetvā yojetabbaṃ ‘‘yā devatā viya sampattiṃ anubhontī’’ti. Dassanādīsu dassanaṃ nāma bhikkhunā tāsaṃ dassanaṃ, gahaṇampi bhikkhunāva tāsaṃ aṅgapaccaṅgagahaṇaṃ. Āmasanādīni pana tāsaṃ kiccāni. Tattha āmasanaṃ nāma attano sarīrena bhikkhuno sarīrassa upari āmasanamattaṃ, phusanaṃ tato daḷhataraṃ katvā samphusanaṃ, ghaṭṭanaṃ tatopi daḷhataraṃ katvā sarīrena sarīrassa ghaṭṭanaṃ. Visaññaṃ katvāti yathā so katampi upakkamanaṃ na jānāti, evaṃ katvā. Yadipi āmasanādi tassā kiccaṃ, tathāpi teneva anāpattiṃ avatvā ‘‘taṃ puggalaṃ visaññaṃ katvā’’ti vacanato akatavisañño jānitvā sādiyati ce, pārājikameva. Bhikkhuno pana dassanagahaṇesu sati asādiyanaṃ nāma na hotīti dassanagahaṇesu paññāyamānesu anāpatti na vuttā. Yadi pana paṭhamaṃ dassanagahaṇesu sati pacchā taṃ puggalaṃ visaññaṃ katvā āmasanādīni karontī attano manorathaṃ pūretvā gacchati, natthi pārājikaṃ.
ឧបហតកាយប្បសាទោតិ អនដ្ឋេបិ កាយប្បសាទេ កាយវិញ្ញាណុប្បាទនេ អសមត្ថតាបាទនវសេន វាតបិត្តាទីហិ ឧបហតកាយប្បសាទោ។ សេវនចិត្តវសេន អាបត្តីតិ យថា សន្ថតនិមិត្តវសេន ឧបាទិន្នផស្សំ អវិន្ទន្តស្សបិ សេវនចិត្តវសេន អាបត្តិ, ឯវមិធាបិ បិត្តវាតាទិនា ឧបហតកាយប្បសាទត្តា អវេទិយន្តស្សបិ សេវនចិត្តវសេន អាបត្តិ។
Upahatakāyappasādoti anaṭṭhepi kāyappasāde kāyaviññāṇuppādane asamatthatāpādanavasena vātapittādīhi upahatakāyappasādo. Sevanacittavasena āpattīti yathā santhatanimittavasena upādinnaphassaṃ avindantassapi sevanacittavasena āpatti, evamidhāpi pittavātādinā upahatakāyappasādattā avediyantassapi sevanacittavasena āpatti.
ននុ ច ឆុបិតមត្តវត្ថុស្មិំ ‘‘មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវិស្សាមីតិ ឆុបិតមត្តេ វិប្បដិសារី អហោសី’’តិ វុត្តត្តា មេថុនស្ស បុព្ពបយោគេ ទុក្កដេន ភវិតព្ពំ, អថ កស្មា ‘‘អាបត្តិ សង្ឃាទិសេសស្សា’’តិ វុត្តន្តិ ឥមំ អន្តោលីនចោទនំ មនសិកត្វា តំ បរិហរិតុំ ‘‘យោ មេថុន’’ន្តិអាទិ អារទ្ធំ។ តត្ថ សីសន្តិ មគ្គេន មគ្គបដិបាទនំ។ តញ្ហិ បយោគានំ មត្ថកសទិសត្តា ‘‘សីស’’ន្តិ វុត្តំ តតោ បរំ បយោគាភាវតោ។ ទុក្កដេ តិដ្ឋន្តីតិ ទុក្កដំ ជនេន្តិ។ ទុក្កដញ្ហិ ជនេន្តា ហត្ថគ្គាហាទយោ បយោគា ‘‘ទុក្កដេ តិដ្ឋន្តី’’តិ វុត្តា អញ្ញិស្សា អាបត្តិយា ជនកវសេន អប្បវត្តនតោ។
Nanu ca chupitamattavatthusmiṃ ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevissāmīti chupitamatte vippaṭisārī ahosī’’ti vuttattā methunassa pubbapayoge dukkaṭena bhavitabbaṃ, atha kasmā ‘‘āpatti saṅghādisesassā’’ti vuttanti imaṃ antolīnacodanaṃ manasikatvā taṃ pariharituṃ ‘‘yo methuna’’ntiādi āraddhaṃ. Tattha sīsanti maggena maggapaṭipādanaṃ. Tañhi payogānaṃ matthakasadisattā ‘‘sīsa’’nti vuttaṃ tato paraṃ payogābhāvato. Dukkaṭe tiṭṭhantīti dukkaṭaṃ janenti. Dukkaṭañhi janentā hatthaggāhādayo payogā ‘‘dukkaṭe tiṭṭhantī’’ti vuttā aññissā āpattiyā janakavasena appavattanato.
៧៤. ជាតិបុប្ផគុម្ពានន្តិ ជាតិសុមនគុម្ពានំ។ ឧស្សន្នតាយាតិ ពាហុល្លតាយ។ ឧបចារេតិ អាសន្នប្បទេសេ។ តេន វាតុបត្ថម្ភេនាតិ ‘‘អង្គមង្គានិ វាតុបត្ថទ្ធានិ ហោន្តី’’តិ ឯវំ វុត្តវាតុបត្ថម្ភេន។ ឥមិនា និទ្ទោក្កមនស្ស ការណំ វុត្តំ។ ឯករសន្តិ អាវជ្ជនាទិវីថិចិត្តេហិ អព្ពោកិណ្ណំ។
74.Jātipupphagumbānanti jātisumanagumbānaṃ. Ussannatāyāti bāhullatāya. Upacāreti āsannappadese. Tena vātupatthambhenāti ‘‘aṅgamaṅgāni vātupatthaddhāni hontī’’ti evaṃ vuttavātupatthambhena. Iminā niddokkamanassa kāraṇaṃ vuttaṃ. Ekarasanti āvajjanādivīthicittehi abbokiṇṇaṃ.
៧៦. សង្គាមសីសយោធោ ភិក្ខូតិ យស្មា កិលេសារីហិ អនភិភូតោ ហុត្វា តេ បរាជេសិ, តស្មា សង្គាមមុខេ យោធសទិសោ ភិក្ខុ។
76.Saṅgāmasīsayodhobhikkhūti yasmā kilesārīhi anabhibhūto hutvā te parājesi, tasmā saṅgāmamukhe yodhasadiso bhikkhu.
៧៧. ឧប្បន្នេ វត្ថុស្មិន្តិ មេថុនវត្ថុស្មិំ ឧប្បន្នេ។ បរិវត្តកទ្វារមេវាតិ សំវរណវិវរណវសេន ឥតោ ចិតោ ច បរិវត្តនយោគ្គទ្វារមេវ។ រុក្ខសូចិកណ្ដកទ្វារន្តិ រុក្ខសូចិទ្វារំ កណ្ដកទ្វារញ្ច។ ‘‘រុក្ខសូចិទ្វារំ កណ្ដកទ្វារ’’មិច្ចេវ វា បាឋោ។ យំ ឧភោសុ បស្សេសុ រុក្ខថម្ភេ និខណិត្វា តត្ថ វិជ្ឈិត្វា មជ្ឈេ ទ្វេ តិស្សោ រុក្ខសូចិយោ បវេសេត្វា ករោន្តិ, តំ រុក្ខសូចិទ្វារំ។ យំ បវេសននិក្ខមនកាលេ អបនេត្វា ថកនយោគ្គំ, ឯកាយ ពហូហិ វា កណ្ដកសាខាហិ កតំ, តំ កណ្ដកទ្វារំ។ ចក្កលកយុត្តទ្វារន្តិ ហេដ្ឋា ឯតំ ចក្កំ យោជេត្វា កតំ មហាទ្វារំ, យំ ន សក្កា ឯកេន សំវរិតុំ វិវរិតុញ្ច។ គោប្ផេត្វាតិ រជ្ជូហិ គន្ថេត្វា។ ឯកំ ទុស្សសាណិទ្វារមេវាតិ ឯត្ថ កិលញ្ជសាណិទ្វារម្បិ សង្គហំ គច្ឆតិ។
77.Uppanne vatthusminti methunavatthusmiṃ uppanne. Parivattakadvāramevāti saṃvaraṇavivaraṇavasena ito cito ca parivattanayoggadvārameva. Rukkhasūcikaṇṭakadvāranti rukkhasūcidvāraṃ kaṇṭakadvārañca. ‘‘Rukkhasūcidvāraṃ kaṇṭakadvāra’’micceva vā pāṭho. Yaṃ ubhosu passesu rukkhathambhe nikhaṇitvā tattha vijjhitvā majjhe dve tisso rukkhasūciyo pavesetvā karonti, taṃ rukkhasūcidvāraṃ. Yaṃ pavesananikkhamanakāle apanetvā thakanayoggaṃ, ekāya bahūhi vā kaṇṭakasākhāhi kataṃ, taṃ kaṇṭakadvāraṃ. Cakkalakayuttadvāranti heṭṭhā etaṃ cakkaṃ yojetvā kataṃ mahādvāraṃ, yaṃ na sakkā ekena saṃvarituṃ vivarituñca. Gopphetvāti rajjūhi ganthetvā. Ekaṃ dussasāṇidvāramevāti ettha kilañjasāṇidvārampi saṅgahaṃ gacchati.
យត្ថ ទ្វារំ សំវរិត្វា និបជ្ជិតុំ ន សក្កា ហោតិ, តត្ថ កត្តព្ពវិធិំ ទស្សេតុំ ‘‘សចេ ពហូនំ វឡញ្ជនដ្ឋានំ ហោតី’’តិអាទិ វុត្តំ។ ពហូនំ អវឡញ្ជនដ្ឋានេបិ ឯកំ អាបុច្ឆិត្វា និបជ្ជិតុំ វដ្ដតិយេវ។ អថ ភិក្ខូ…បេ.… និសិន្នា ហោន្តីតិ ឥទំ តត្ថ ភិក្ខូនំ សន្និហិតភាវសន្ទស្សនត្ថំ វុត្តំ។ ‘‘និសិន្នោ វា បន ហោតុ និបន្នោ វា, យេន កេនចិ ឥរិយាបថេន សមន្នាគតោ សចេ តត្ថ សន្និហិតោ ហោតិ, អាភោគំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ តីសុបិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ។ កេចិ បន ‘‘និសិន្នា ហោន្តីតិ វចនតោ សចេ និបន្នា ហោន្តិ, អាភោគំ កាតុំ ន វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ, តំ ន សុន្ទរំ។ យទិ ហិ ‘‘និសិន្នា ហោន្តី’’តិ វចនតោ និបន្នេ អាភោគំ កាតុំ ន វដ្ដតិ, ឋិតេបិ ចង្កមន្តេបិ អាភោគំ កាតុំ ន វដ្ដតិ។ ន ហិ និសិន្នវចនំ និបន្នំយេវ និវត្តេតិ, តស្មា ‘‘និសិន្នា ហោន្តី’’តិ ឥទំ តត្ថ តេសំ អត្ថិតាមត្តសន្ទស្សនត្ថំ, ន សេសឥរិយាបថសមង្គិតានិវត្តនត្ថំ។ ឯវំ សន្តេបិ និបជ្ជិត្វា និទ្ទាយន្តោ អសន្តបក្ខេ ឋិតត្តា អាភោគារហោ ន ហោតីតិ អម្ហាកំ ខន្តិ។ អសន្តបក្ខេ ឋិតត្តាយេវ ហិ រហោ និសជ្ជាយ និបជ្ជិត្វា និទ្ទាយន្តោ អនាបត្តិំ ន ករោតីតិ វុត្តំ។ ទ្វារសំវរណំ នាម ភិក្ខុនីអាទីនំ បវេសននិវារណត្ថន្តិ អាហ – ‘‘ភិក្ខុនិំ វា មាតុគាមំ វា អាបុច្ឆិតុំ ន វដ្ដតី’’តិ។ ‘‘ឥត្ថិឧភតោព្យញ្ជនកំ ឥត្ថិបណ្ឌកញ្ច អាបុច្ឆិតុំ ន វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ។ មាតុគាមស្ស អន្តោគព្ភេ ឋិតភាវំ ជានិត្វាបិ ទ្វារេ យថាវុត្តវិធិំ កត្វា និបជ្ជន្តស្ស អនាបត្តិ។ និស្សេណិំ អារោបេត្វាតិ ឧបរិតលំ អារោបេត្វា វិសង្ខរិត្វា ភូមិយំ បាតេត្វា ឆិន្ទិត្វា វា និបជ្ជិតុម្បិ វដ្ដតិ។ ទ្វេបិ ទ្វារានិ ជគ្គិតព្ពានីតិ ឯត្ថ សចេ ឯកស្មិំ ទ្វារេ កវាដំ វា នត្ថិ, ហេដ្ឋា វុត្តនយេន សំវរិតុំ វា ន សក្កា, ឥតរំ ទ្វារំ អសំវរិត្វាបិ និបជ្ជិតុំ វដ្ដតិ។
Yattha dvāraṃ saṃvaritvā nipajjituṃ na sakkā hoti, tattha kattabbavidhiṃ dassetuṃ ‘‘sace bahūnaṃ vaḷañjanaṭṭhānaṃ hotī’’tiādi vuttaṃ. Bahūnaṃ avaḷañjanaṭṭhānepi ekaṃ āpucchitvā nipajjituṃ vaṭṭatiyeva. Atha bhikkhū…pe… nisinnā hontīti idaṃ tattha bhikkhūnaṃ sannihitabhāvasandassanatthaṃ vuttaṃ. ‘‘Nisinno vā pana hotu nipanno vā, yena kenaci iriyāpathena samannāgato sace tattha sannihito hoti, ābhogaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Keci pana ‘‘nisinnā hontīti vacanato sace nipannā honti, ābhogaṃ kātuṃ na vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ na sundaraṃ. Yadi hi ‘‘nisinnā hontī’’ti vacanato nipanne ābhogaṃ kātuṃ na vaṭṭati, ṭhitepi caṅkamantepi ābhogaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Na hi nisinnavacanaṃ nipannaṃyeva nivatteti, tasmā ‘‘nisinnā hontī’’ti idaṃ tattha tesaṃ atthitāmattasandassanatthaṃ, na sesairiyāpathasamaṅgitānivattanatthaṃ. Evaṃ santepi nipajjitvā niddāyanto asantapakkhe ṭhitattā ābhogāraho na hotīti amhākaṃ khanti. Asantapakkhe ṭhitattāyeva hi raho nisajjāya nipajjitvā niddāyanto anāpattiṃ na karotīti vuttaṃ. Dvārasaṃvaraṇaṃ nāma bhikkhunīādīnaṃ pavesananivāraṇatthanti āha – ‘‘bhikkhuniṃ vā mātugāmaṃ vā āpucchituṃ na vaṭṭatī’’ti. ‘‘Itthiubhatobyañjanakaṃ itthipaṇḍakañca āpucchituṃ na vaṭṭatī’’ti vadanti. Mātugāmassa antogabbhe ṭhitabhāvaṃ jānitvāpi dvāre yathāvuttavidhiṃ katvā nipajjantassa anāpatti. Nisseṇiṃ āropetvāti uparitalaṃ āropetvā visaṅkharitvā bhūmiyaṃ pātetvā chinditvā vā nipajjitumpi vaṭṭati. Dvepi dvārāni jaggitabbānīti ettha sace ekasmiṃ dvāre kavāṭaṃ vā natthi, heṭṭhā vuttanayena saṃvarituṃ vā na sakkā, itaraṃ dvāraṃ asaṃvaritvāpi nipajjituṃ vaṭṭati.
ភិក្ខាចារា បដិក្កម្មាតិ ភិក្ខាចារតោ និវត្តិត្វា។ ទ្វារបាលស្សាតិ ទ្វារកោដ្ឋកេ មហាទ្វារេ និស្សេណិមូលេ វា ឋត្វា ទ្វាររក្ខណកស្ស។ បច្ឆិមានំ ភារោតិ ឯកានុពន្ធវសេន អាគច្ឆន្តេ សន្ធាយ វុត្តំ។ អសំវុតទ្វារេ អន្តោគព្ភេ វាតិ យោជេតព្ពំ។ ពហិ វាតិ គព្ភតោ ពហិ។ និបជ្ជនកាលេបិ…បេ.… វដ្ដតិយេវាតិ ឯត្ថ ‘‘ទ្វារជគ្គនកស្ស តទធីនត្តា តទា តស្ស តត្ថ សន្និហិតាសន្និហិតភាវំ អនុបធារេត្វាបិ អាភោគំ កាតុំ វដ្ដតិយេវា’’តិ វទន្តិ។
Bhikkhācārāpaṭikkammāti bhikkhācārato nivattitvā. Dvārapālassāti dvārakoṭṭhake mahādvāre nisseṇimūle vā ṭhatvā dvārarakkhaṇakassa. Pacchimānaṃ bhāroti ekānubandhavasena āgacchante sandhāya vuttaṃ. Asaṃvutadvāre antogabbhe vāti yojetabbaṃ. Bahi vāti gabbhato bahi. Nipajjanakālepi…pe… vaṭṭatiyevāti ettha ‘‘dvārajagganakassa tadadhīnattā tadā tassa tattha sannihitāsannihitabhāvaṃ anupadhāretvāpi ābhogaṃ kātuṃ vaṭṭatiyevā’’ti vadanti.
យេន កេនចិ បរិក្ខិត្តេតិ បាការេន វា វតិយា វា យេន កេនចិ បរិក្ខិត្តេ។ ‘‘បរិក្ខេបស្ស ឧច្ចតោ បមាណំ សហសេយ្យប្បហោនកេ វុត្តនយេន វេទិតព្ព’’ន្តិ វទន្តិ។ យទិ បន ឯកស្មិំ បទេសេ បរិក្ខេបោ វុត្តប្បមាណតោ នីចតរោ ហោតិ, វដ្ដតិ។ មហាបរិវេណំ ហោតីតិ មហន្តំ អង្គណំ ហោតិ។ មហាពោធិយង្គណលោហបាសាទយង្គណសទិសន្តិ ពហុសញ្ចារទស្សនត្ថំ វុត្តំ, ន មហាបរិច្ឆេទទស្សនត្ថំ។ អរុណេ ឧគ្គតេ ឧដ្ឋហតិ, អនាបត្តីតិ សុទ្ធចិត្តេន និបន្នស្ស និទ្ទាយន្តស្សេវ អរុណេ ឧគ្គតេយេវ និទ្ទាវសេនេវ អនាបត្តិ។ បពុជ្ឈិត្វា បុន សុបតិ, អាបត្តីតិ អរុណេ ឧគ្គតេ បពុជ្ឈិត្វា អរុណុគ្គមនំ អជានិត្វាបិ អនុដ្ឋហិត្វាវ សយិតសន្តានេន សយន្តស្ស អាបត្តិ, បុរារុណេ បពុជ្ឈិត្វាបិ អជានិត្វា សយិតសន្តានេន សយន្តស្សបិ អរុណេ ឧគ្គតេ អាបត្តិយេវ។ យថាបរិច្ឆេទមេវ វុដ្ឋាតីតិ អរុណេ ឧគ្គតេយេវ ឧដ្ឋហតិ។ តស្ស អាបត្តីតិ អសុទ្ធចិត្តេនេវ និបន្នត្តា និទ្ទាយន្តស្សបិ អរុណេ ឧគ្គតេ ទិវាបដិសល្លានមូលិកា អាបត្តិ។ ‘‘ឯវំ និបជ្ជន្តោ អនាទរិយទុក្កដាបិ ន មុច្ចតី’’តិ វុត្តត្តា អសុទ្ធចិត្តេន និបជ្ជន្តោ អរុណុគ្គមនតោ បុរេតរំ ឧដ្ឋហន្តោបិ អនុដ្ឋហន្តោបិ និបជ្ជនកាលេយេវ អនាទរិយទុក្កដំ អាបជ្ជតិ, ទិវាបដិសល្លានមូលិកំ បន ទុក្កដំ អរុណេ ឧគ្គតេយេវ អាបជ្ជតិ។
Yena kenaci parikkhitteti pākārena vā vatiyā vā yena kenaci parikkhitte. ‘‘Parikkhepassa uccato pamāṇaṃ sahaseyyappahonake vuttanayena veditabba’’nti vadanti. Yadi pana ekasmiṃ padese parikkhepo vuttappamāṇato nīcataro hoti, vaṭṭati. Mahāpariveṇaṃ hotīti mahantaṃ aṅgaṇaṃ hoti. Mahābodhiyaṅgaṇalohapāsādayaṅgaṇasadisanti bahusañcāradassanatthaṃ vuttaṃ, na mahāparicchedadassanatthaṃ. Aruṇe uggate uṭṭhahati, anāpattīti suddhacittena nipannassa niddāyantasseva aruṇe uggateyeva niddāvaseneva anāpatti. Pabujjhitvā puna supati, āpattīti aruṇe uggate pabujjhitvā aruṇuggamanaṃ ajānitvāpi anuṭṭhahitvāva sayitasantānena sayantassa āpatti, purāruṇe pabujjhitvāpi ajānitvā sayitasantānena sayantassapi aruṇe uggate āpattiyeva. Yathāparicchedameva vuṭṭhātīti aruṇe uggateyeva uṭṭhahati. Tassa āpattīti asuddhacitteneva nipannattā niddāyantassapi aruṇe uggate divāpaṭisallānamūlikā āpatti. ‘‘Evaṃ nipajjanto anādariyadukkaṭāpi na muccatī’’ti vuttattā asuddhacittena nipajjanto aruṇuggamanato puretaraṃ uṭṭhahantopi anuṭṭhahantopi nipajjanakāleyeva anādariyadukkaṭaṃ āpajjati, divāpaṭisallānamūlikaṃ pana dukkaṭaṃ aruṇe uggateyeva āpajjati.
យំ បនេត្ថ តីសុបិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ ‘‘រត្តិំ ទ្វារំ សំវរិត្វា និបន្នោ សចេ អរុណុគ្គមនវេលាយំ ទ្វារេ វិវដេបិ និបជ្ជតិ, តស្ស អាបត្តិ អខេត្តេ សំវរិត្វា និបន្នត្តា។ អរុណុគ្គមនវេលាយំ វិវដេបិ ទ្វារេ ‘‘និបជ្ជិស្សាមី’’តិ រត្តិំ ទ្វារំ សំវរិត្វាបិ និបន្នស្ស អខេត្តេ បិហិតត្តា និបជ្ជនកាលេ អនាទរិយទុក្កដំ, អរុណេ ឧគ្គតេ និបជ្ជនមូលទុក្កដញ្ច ហោតិ។ រត្តិំ បិហិតេបិ អបិហិតេបិ ទ្វារេ និបន្នស្ស អរុណុគ្គមនក្ខណេយេវ អបិហិតទ្វារេ បិហិតេ បិហិតទ្វារេ ច បុន វិវរិត្វា បិហិតេ ខេត្តេ បិហិតត្តា អនាបត្តី’’តិ, តំ អដ្ឋកថាយ ន សមេតិ។ រត្តិំ ទ្វារំ អសំវរិត្វា និបន្នស្សេវ ហិ អរុណុគ្គមនេ អាបត្តិ អដ្ឋកថាយំ ទស្សិតា, តស្មា ខេត្តេ វា បិហិតំ ហោតុ អខេត្តេ វា, សំវរណមេវេត្ថ បមាណន្តិ អម្ហាកំ ខន្តិ។
Yaṃ panettha tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ ‘‘rattiṃ dvāraṃ saṃvaritvā nipanno sace aruṇuggamanavelāyaṃ dvāre vivaṭepi nipajjati, tassa āpatti akhette saṃvaritvā nipannattā. Aruṇuggamanavelāyaṃ vivaṭepi dvāre ‘‘nipajjissāmī’’ti rattiṃ dvāraṃ saṃvaritvāpi nipannassa akhette pihitattā nipajjanakāle anādariyadukkaṭaṃ, aruṇe uggate nipajjanamūladukkaṭañca hoti. Rattiṃ pihitepi apihitepi dvāre nipannassa aruṇuggamanakkhaṇeyeva apihitadvāre pihite pihitadvāre ca puna vivaritvā pihite khette pihitattā anāpattī’’ti, taṃ aṭṭhakathāya na sameti. Rattiṃ dvāraṃ asaṃvaritvā nipannasseva hi aruṇuggamane āpatti aṭṭhakathāyaṃ dassitā, tasmā khette vā pihitaṃ hotu akhette vā, saṃvaraṇamevettha pamāṇanti amhākaṃ khanti.
និទ្ទាវសេន និបជ្ជតីតិ និទ្ទាភិភូតតាយ ឯកបស្សេន និបជ្ជតិ, ឯវំ បន និបន្នោ និបន្នោ នាម ន ហោតីតិ អនាបត្តិ វុត្តា។ អបស្សាយ សុបន្តស្សាតិ កដិយា បិដ្ឋិវេមជ្ឈស្ស ច អន្តរេ អប្បមត្តកម្បិ បទេសំ ភូមិំ អផុសាបេត្វា ថម្ភាទិំ អបស្សាយ សុបន្តស្ស។ សហសាវ វុដ្ឋាតីតិ បក្ខលិត្វា បតិតោ វិយ សហសា វុដ្ឋាតិ។ តត្ថេវ សយតិ ន វុដ្ឋាតីតិ និទ្ទាភិភូតតាយ សុបន្តោ ន វុដ្ឋាតិ, ន មុច្ឆាបរេតោ។ តេនេវ ‘‘អវិសយត្តា អាបត្តិ ន ទិស្សតី’’តិ ន វុត្តំ។
Niddāvasena nipajjatīti niddābhibhūtatāya ekapassena nipajjati, evaṃ pana nipanno nipanno nāma na hotīti anāpatti vuttā. Apassāya supantassāti kaṭiyā piṭṭhivemajjhassa ca antare appamattakampi padesaṃ bhūmiṃ aphusāpetvā thambhādiṃ apassāya supantassa. Sahasāva vuṭṭhātīti pakkhalitvā patito viya sahasā vuṭṭhāti. Tattheva sayati na vuṭṭhātīti niddābhibhūtatāya supanto na vuṭṭhāti, na mucchāpareto. Teneva ‘‘avisayattā āpatti na dissatī’’ti na vuttaṃ.
ឯកភង្គេនាតិ ឯកស្ស បស្សស្ស ភញ្ជនេន, ហេដ្ឋា វុត្តនយេន បាទេ ភូមិតោ អមោចេត្វាវ ឯកំ បស្សំ ភញ្ជិត្វា នាមេត្វា និបន្នោតិ វុត្តំ ហោតិ។ មហាអដ្ឋកថាយំ បន មហាបទុមត្ថេរេន វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ។ មុច្ឆិត្វា បតិតត្តា ថេរេន ‘‘អវិសយត្តា អាបត្តិ ន ទិស្សតី’’តិ វុត្តំ។ អាចរិយា បន យថា យក្ខគហិតកោ ពន្ធិត្វា និបជ្ជាបិតោ ច បរវសោ ហោតិ, ឯវំ អបរវសត្តា មុច្ឆិត្វា បតិតោ កញ្ចិ កាលំ ជានិត្វាបិ និបជ្ជតីតិ អនាបត្តិំ ន វទន្តិ។ យោ ច យក្ខគហិតកោ, យោ ច ពន្ធិត្វា និបជ្ជាបិតោតិ ឥមស្ស មហាអដ្ឋកថាវាទស្ស បច្ឆិមត្តា សោយេវ បមាណតោ គហេតព្ពោ។ តថា ច វក្ខតិ ‘‘សព្ពត្ថ យោ យោ អដ្ឋកថាវាទោ វា ថេរវាទោ វា បច្ឆា វុច្ចតិ, សោវ បមាណតោ ទដ្ឋព្ពោ’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ១.៩២)។ យក្ខគហិតគ្គហណេនេវ ចេត្ថ វិសញ្ញីភូតោបិ សង្គហិតោតិ វេទិតព្ពំ។ ឯកភង្គេន និបន្នោ បន អត្ថតោ អនិបន្នត្តា មុច្ចតិយេវាតិ មហាអដ្ឋកថាវាទេន សោ អប្បដិក្ខិត្តោវ ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពំ។ ទិវា សំវរិត្វា និបន្នស្ស កេនចិ វិវដេបិ ទ្វារេ អនាបត្តិ និបជ្ជនកាលេ សំវរិត្វា និបន្នត្តា។ សចេ ទិវា សំវរិត្វា ទ្វារសមីបេ និបន្នោ បច្ឆា សយមេវ ទ្វារំ វិវរតិ, ឯវម្បិ វដ្ដតិ។ អចិត្តកា ចាយំ អាបត្តិ កិរិយា ច អកិរិយា ច។
Ekabhaṅgenāti ekassa passassa bhañjanena, heṭṭhā vuttanayena pāde bhūmito amocetvāva ekaṃ passaṃ bhañjitvā nāmetvā nipannoti vuttaṃ hoti. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana mahāpadumattherena vuttanti sambandho. Mucchitvā patitattā therena ‘‘avisayattā āpatti na dissatī’’ti vuttaṃ. Ācariyā pana yathā yakkhagahitako bandhitvā nipajjāpito ca paravaso hoti, evaṃ aparavasattā mucchitvā patito kañci kālaṃ jānitvāpi nipajjatīti anāpattiṃ na vadanti. Yo ca yakkhagahitako, yo ca bandhitvā nipajjāpitoti imassa mahāaṭṭhakathāvādassa pacchimattā soyeva pamāṇato gahetabbo. Tathā ca vakkhati ‘‘sabbattha yo yo aṭṭhakathāvādo vā theravādo vā pacchā vuccati, sova pamāṇato daṭṭhabbo’’ti (pārā. aṭṭha. 1.92). Yakkhagahitaggahaṇeneva cettha visaññībhūtopi saṅgahitoti veditabbaṃ. Ekabhaṅgena nipanno pana atthato anipannattā muccatiyevāti mahāaṭṭhakathāvādena so appaṭikkhittova hotīti daṭṭhabbaṃ. Divā saṃvaritvā nipannassa kenaci vivaṭepi dvāre anāpatti nipajjanakāle saṃvaritvā nipannattā. Sace divā saṃvaritvā dvārasamīpe nipanno pacchā sayameva dvāraṃ vivarati, evampi vaṭṭati. Acittakā cāyaṃ āpatti kiriyā ca akiriyā ca.
៧៨. ‘‘អបទេ បទំ ករោន្តោ វិយា’’តិ វត្វា បុន តមេវត្ថំ អាវិករោន្តោ ‘‘អាកាសេ បទំ ទស្សេន្តោ វិយា’’តិ អាហ។ ឯតទគ្គន្តិ ឯសោ អគ្គោ។ យទិទន្តិ យោ អយំ។ សេសមេត្ថ ឧត្តានត្ថមេវ។
78.‘‘Apade padaṃ karonto viyā’’ti vatvā puna tamevatthaṃ āvikaronto ‘‘ākāse padaṃ dassento viyā’’ti āha. Etadagganti eso aggo. Yadidanti yo ayaṃ. Sesamettha uttānatthameva.
វិនីតវត្ថុវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Vinītavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.
តត្រិទន្តិអាទិ ហេដ្ឋា វុត្តត្ថមេវ។
Tatridantiādi heṭṭhā vuttatthameva.
ឥតិ សមន្តបាសាទិកាយ វិនយដ្ឋកថាយ សារត្ថទីបនិយំ
Iti samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya sāratthadīpaniyaṃ
បឋមបារាជិកវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Paṭhamapārājikavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ១. បឋមបារាជិកំ • 1. Paṭhamapārājikaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ១. បឋមបារាជិកំ • 1. Paṭhamapārājikaṃ
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / វិនីតវត្ថុវណ្ណនា • Vinītavatthuvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / វិនីតវត្ថុវណ្ណនា • Vinītavatthuvaṇṇanā
