| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
២. ទុតិយបារាជិកំ
2. Dutiyapārājikaṃ
អទុតិយេន ជិនេន យំ ទុតិយំ បារាជិកំ បកាសិតំ, តស្ស ឥទានិ យស្មា សំវណ្ណនាក្កមោ បត្តោ, តស្មា យំ សុវិញ្ញេយ្យំ, យញ្ច បុព្ពេ បកាសិតំ, តំ សព្ពំ វជ្ជយិត្វា អស្ស ទុតិយស្ស អយំ សំវណ្ណនា ហោតីតិ សម្ពន្ធោ។
Adutiyena jinena yaṃ dutiyaṃ pārājikaṃ pakāsitaṃ, tassa idāni yasmā saṃvaṇṇanākkamo patto, tasmā yaṃ suviññeyyaṃ, yañca pubbe pakāsitaṃ, taṃ sabbaṃ vajjayitvā assa dutiyassa ayaṃ saṃvaṇṇanā hotīti sambandho.
ធនិយវត្ថុវណ្ណនា
Dhaniyavatthuvaṇṇanā
៨៤. រាជគហេតិ ឯត្ថ ទុគ្គជនបទដ្ឋានវិសេសសម្បទាទិយោគតោ បធានភាវេន រាជូហិ គហិតំ បរិគ្គហិតន្តិ រាជគហន្តិ អាហ ‘‘មន្ធាតុ…បេ.… វុច្ចតី’’តិ។ តត្ថ មហាគោវិន្ទេន មហាសត្តេន បរិគ្គហិតំ រេណុនា បរិគ្គហិតមេវ ហោតីតិ មហាគោវិន្ទគ្គហណំ។ មហាគោវិន្ទបអគ្គហិតតាកិត្តនញ្ហិ តទា រេណុនា មគធរាជេន បរិគ្គហិតភាវូបលក្ខណំ។ តស្ស ហិ សោ បុរោហិតោ។ ‘‘មហាគោវិន្ទោតិ មហានុភាវោ បុរាតនោ ឯកោ មគធរាជា’’តិ កេចិ។ បរិគ្គហិតត្តាតិ រាជធានីភាវេន បរិគ្គហិតត្តា។ គយ្ហតីតិ គហោ, រាជូនំ គហោតិ រាជគហំ, នគរសទ្ទាបេក្ខាយ នបុំសកនិទ្ទេសោ។ អញ្ញេបេត្ថ បការេតិ ‘‘នគរមាបនេន រញ្ញា ការិតសព្ពគហត្តា រាជគហំ, គិជ្ឈកូដាទីហិ បរិក្ខិត្តត្តា បព្ពតរាជេហិ បរិក្ខិត្តគេហសទិសន្តិបិ រាជគហំ, សម្បន្នភវនតាយ រាជមានំ គេហន្តិបិ រាជគហំ, សុវិហិតារក្ខតាយ អនត្ថាវហភាវេន ឧបគតានំ បដិរាជូនំ គហំ គេហភូតន្តិបិ រាជគហំ, រាជូហិ ទិស្វា សម្មា បតិដ្ឋាបិតត្តា តេសំ គហំ គេហភូតន្តិបិ រាជគហំ។ អារាមរាមណេយ្យកាទីហិ រាជតេ, និវាសសុខតាទិនា សត្តេហិ មមត្តវសេន គយ្ហតិ បរិគ្គយ្ហតីតិ វា រាជគហ’’ន្តិ ឯទិសេ បការេ។ សោ បទេសោ ឋានវិសេសភាវេន ឧឡារសត្តបរិភោគោតិ អាហ ‘‘តំ បនេត’’ន្តិអាទិ។ តត្ថ ពុទ្ធកាលេ ចក្កវត្តិកាលេ ចាតិ ឥទំ យេភុយ្យវសេន វុត្តំ។ តេសន្តិ យក្ខានំ។ វសនវនន្តិ អាបានភូមិភូតំ ឧបវនំ។ គិជ្ឈា ឯត្ថ សន្តីតិ គិជ្ឈំ, កូដំ។ តំ ឯតស្សាតិ គិជ្ឈកូដោ។ គិជ្ឈោ វិយាតិ វា គិជ្ឈំ, កូដំ។ តំ ឯតស្សាតិ គិជ្ឈកូដោ, បព្ពតោ។ គិជ្ឈសទិសកូដោតិ គិជ្ឈកូដោតិ វា មជ្ឈេបទលោបីសមាសោ យថា ‘‘សាកបត្ថវោ’’តិ, តស្មិំ គិជ្ឈកូដេ។ តេនាហ ‘‘គិជ្ឈា’’តិអាទិ។
84.Rājagaheti ettha duggajanapadaṭṭhānavisesasampadādiyogato padhānabhāvena rājūhi gahitaṃ pariggahitanti rājagahanti āha ‘‘mandhātu…pe… vuccatī’’ti. Tattha mahāgovindena mahāsattena pariggahitaṃ reṇunā pariggahitameva hotīti mahāgovindaggahaṇaṃ. Mahāgovindapaaggahitatākittanañhi tadā reṇunā magadharājena pariggahitabhāvūpalakkhaṇaṃ. Tassa hi so purohito. ‘‘Mahāgovindoti mahānubhāvo purātano eko magadharājā’’ti keci. Pariggahitattāti rājadhānībhāvena pariggahitattā. Gayhatīti gaho, rājūnaṃ gahoti rājagahaṃ, nagarasaddāpekkhāya napuṃsakaniddeso. Aññepettha pakāreti ‘‘nagaramāpanena raññā kāritasabbagahattā rājagahaṃ, gijjhakūṭādīhi parikkhittattā pabbatarājehi parikkhittagehasadisantipi rājagahaṃ, sampannabhavanatāya rājamānaṃ gehantipi rājagahaṃ, suvihitārakkhatāya anatthāvahabhāvena upagatānaṃ paṭirājūnaṃ gahaṃ gehabhūtantipi rājagahaṃ, rājūhi disvā sammā patiṭṭhāpitattā tesaṃ gahaṃ gehabhūtantipi rājagahaṃ. Ārāmarāmaṇeyyakādīhi rājate, nivāsasukhatādinā sattehi mamattavasena gayhati pariggayhatīti vā rājagaha’’nti edise pakāre. So padeso ṭhānavisesabhāvena uḷārasattaparibhogoti āha ‘‘taṃ paneta’’ntiādi. Tattha buddhakāle cakkavattikāle cāti idaṃ yebhuyyavasena vuttaṃ. Tesanti yakkhānaṃ. Vasanavananti āpānabhūmibhūtaṃ upavanaṃ. Gijjhā ettha santīti gijjhaṃ, kūṭaṃ. Taṃ etassāti gijjhakūṭo. Gijjho viyāti vā gijjhaṃ, kūṭaṃ. Taṃ etassāti gijjhakūṭo, pabbato. Gijjhasadisakūṭoti gijjhakūṭoti vā majjhepadalopīsamāso yathā ‘‘sākapatthavo’’ti, tasmiṃ gijjhakūṭe. Tenāha ‘‘gijjhā’’tiādi.
តតោ បរំ សង្ឃោតិ តិណ្ណំ ជនានំ ឧបរិ សង្ឃោ ចតុវគ្គករណីយាទិកម្មប្បត្តត្តា។ តស្មិំ បព្ពតេ សន្និបតិត្វា សមាបត្តិយា វីតិនាមេន្តីតិ យថាផាសុកដ្ឋានេ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា កតភត្តកិច្ចា អាគន្ត្វា ចេតិយគព្ភេ យមកមហាទ្វារំ វិវរន្តា វិយ តំ បព្ពតំ ទ្វិធា កត្វា អន្តោ បវិសិត្វា រត្តិដ្ឋានទិវាដ្ឋានានិ មាបេត្វា តត្ថ សមាបត្តិយា វីតិនាមេន្តិ។
Tatoparaṃ saṅghoti tiṇṇaṃ janānaṃ upari saṅgho catuvaggakaraṇīyādikammappattattā. Tasmiṃ pabbate sannipatitvā samāpattiyā vītināmentīti yathāphāsukaṭṭhāne piṇḍāya caritvā katabhattakiccā āgantvā cetiyagabbhe yamakamahādvāraṃ vivarantā viya taṃ pabbataṃ dvidhā katvā anto pavisitvā rattiṭṭhānadivāṭṭhānāni māpetvā tattha samāpattiyā vītināmenti.
កទា បនេតេ តត្ថ វសិំសុ? អតីតេ កិរ អនុប្បន្នេ តថាគតេ ពារាណសិំ ឧបនិស្សាយ ឯកស្មិំ គាមកេ ឯកា កុលធីតា ខេត្តំ រក្ខតិ, តស្សា ខេត្តកុដិយា វីហយោ ភជ្ជន្តិយា តត្ថ មហាករញ្ជបុប្ផប្បមាណា មហន្តមហន្តា មនោហរា បញ្ចសតមត្តា លាជា ជាយិំសុ។ សា តេ គហេត្វា មហតិ បទុមិនិបត្តេ ឋបេសិ។ តស្មិញ្ច សមយេ ឯកោ បច្ចេកសម្ពុទ្ធោ តស្សា អនុគ្គហត្ថំ អវិទូរេ ខេត្តបាឡិយា គច្ឆតិ។ សា តំ ទិស្វា បសន្នមានសា សុបុប្ផិតំ មហន្តំ ឯកំ បទុមំ គហេត្វា តត្ថ លាជេ បក្ខិបិត្វា បច្ចេកពុទ្ធំ ឧបសង្កមិត្វា បញ្ចហិ លាជសតេហិ សទ្ធិំ តំ បទុមបុប្ផំ ទត្វា បញ្ចបតិដ្ឋិតេន វន្ទិត្វា ‘‘ឥមស្ស, ភន្តេ, បុញ្ញស្ស អានុភាវេន អានុភាវសម្បន្នេ បញ្ចសតបុត្តេ លភេយ្យ’’ន្តិ បញ្ច បុត្តសតានិ បត្ថេសិ។ តស្មិំយេវ ខណេ បញ្ចសតា មិគលុទ្ទកា សម្ភតសម្ភារា បរិបក្កបច្ចេកពោធិញាណា តស្សេវ បច្ចេកពុទ្ធស្ស មធុរមំសំ ទត្វា ‘‘ឯតិស្សា បុត្តា ភវេយ្យាមា’’តិ បត្ថយិំសុ។ អតីតាសុ អនេកាសុ ជាតីសុ តស្សា បុត្តភាវេន អាគតត្តា តថា តេសំ អហោសិ។ សា យាវតាយុកំ ឋត្វា ទេវលោកេ និព្ពត្តិ, តតោ ចុតា ជាតស្សរេ បទុមគព្ភេ និព្ពត្តិ។ តមេកោ តាបសោ ទិស្វា បដិជគ្គិ។ តស្សា បទសា វិចរន្តិយា បទុទ្ធារេ បទុទ្ធារេ ភូមិតោ បទុមានិ ឧដ្ឋហន្តិ។ ឯកោ វនចរកោ ទិស្វា ពារាណសិរញ្ញោ អារោចេសិ។ រាជា តំ អានេត្វា អគ្គមហេសិំ អកាសិ, តស្សា គព្ភោ សណ្ឋាតិ។ មហាបទុមកុមារោ មាតុកុច្ឆិយំ វសិ, សេសា ពហិ និក្ខន្តំ គព្ភមលំ និស្សាយ សំសេទជភាវេន និព្ពត្តា។ ‘‘ឱបបាតិកភាវេនា’’តិ កេចិ។ តេ វយប្បត្តា ឧយ្យានេ បទុមស្សរេ កីឡន្តា ឯកេកស្មិំ បទុមេ និសីទិត្វា ខយវយំ បដ្ឋបេត្វា បច្ចេកពោធិញាណំ និព្ពត្តយិំសុ។ អយំ តេសំ ព្យាករណគាថា អហោសិ –
Kadā panete tattha vasiṃsu? Atīte kira anuppanne tathāgate bārāṇasiṃ upanissāya ekasmiṃ gāmake ekā kuladhītā khettaṃ rakkhati, tassā khettakuṭiyā vīhayo bhajjantiyā tattha mahākarañjapupphappamāṇā mahantamahantā manoharā pañcasatamattā lājā jāyiṃsu. Sā te gahetvā mahati paduminipatte ṭhapesi. Tasmiñca samaye eko paccekasambuddho tassā anuggahatthaṃ avidūre khettapāḷiyā gacchati. Sā taṃ disvā pasannamānasā supupphitaṃ mahantaṃ ekaṃ padumaṃ gahetvā tattha lāje pakkhipitvā paccekabuddhaṃ upasaṅkamitvā pañcahi lājasatehi saddhiṃ taṃ padumapupphaṃ datvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā ‘‘imassa, bhante, puññassa ānubhāvena ānubhāvasampanne pañcasataputte labheyya’’nti pañca puttasatāni patthesi. Tasmiṃyeva khaṇe pañcasatā migaluddakā sambhatasambhārā paripakkapaccekabodhiñāṇā tasseva paccekabuddhassa madhuramaṃsaṃ datvā ‘‘etissā puttā bhaveyyāmā’’ti patthayiṃsu. Atītāsu anekāsu jātīsu tassā puttabhāvena āgatattā tathā tesaṃ ahosi. Sā yāvatāyukaṃ ṭhatvā devaloke nibbatti, tato cutā jātassare padumagabbhe nibbatti. Tameko tāpaso disvā paṭijaggi. Tassā padasā vicarantiyā paduddhāre paduddhāre bhūmito padumāni uṭṭhahanti. Eko vanacarako disvā bārāṇasirañño ārocesi. Rājā taṃ ānetvā aggamahesiṃ akāsi, tassā gabbho saṇṭhāti. Mahāpadumakumāro mātukucchiyaṃ vasi, sesā bahi nikkhantaṃ gabbhamalaṃ nissāya saṃsedajabhāvena nibbattā. ‘‘Opapātikabhāvenā’’ti keci. Te vayappattā uyyāne padumassare kīḷantā ekekasmiṃ padume nisīditvā khayavayaṃ paṭṭhapetvā paccekabodhiñāṇaṃ nibbattayiṃsu. Ayaṃ tesaṃ byākaraṇagāthā ahosi –
‘‘សរោរុហំ បទុមបលាសមត្រជំ, សុបុប្ផិតំ ភមរគណានុចិណ្ណំ;
‘‘Saroruhaṃ padumapalāsamatrajaṃ, supupphitaṃ bhamaragaṇānuciṇṇaṃ;
អនិច្ចតាយំ វយតំ វិទិត្វា, ឯកោ ចរេ ខគ្គវិសាណកប្បោ’’តិ។ –
Aniccatāyaṃ vayataṃ viditvā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. –
តស្មិំ កាលេ តេ តត្ថ វសិំសុ។ តទា ចស្ស បព្ពតស្ស ‘‘ឥសិគិលី’’តិ សមញ្ញា ឧទបាទិ។ ឥមេ ឥសយោតិ ឥមេ បច្ចេកពុទ្ធឥសី។ សមា ញាយតិ ឯតាយាតិ សមញ្ញា, នាមន្តិ អត្ថោ។
Tasmiṃ kāle te tattha vasiṃsu. Tadā cassa pabbatassa ‘‘isigilī’’ti samaññā udapādi. Ime isayoti ime paccekabuddhaisī. Samā ñāyati etāyāti samaññā, nāmanti attho.
តិណច្ឆទនា កុដិយោ មជ្ឈេបទលោបីសមាសំ កត្វា, ឯកទេសេ វា សមុទាយវោហារវសេន ‘‘តិណកុដិយោ’’តិ វុត្តា។ ‘‘វស្សំ ឧបគច្ឆិំសូ’’តិ វចនតោ វស្សូបគមនារហា សទ្វារពន្ធា ឯវ វេទិតព្ពាតិ អាហ ‘‘តិណច្ឆទនា សទ្វារពន្ធា កុដិយោ’’តិ។ វស្សំ ឧបគច្ឆន្តេនាតិ វស្សាវាសំ ឧបគច្ឆន្តេន។ នាលកបដិបទន្តិ ‘‘មោនេយ្យំ តេ ឧបញ្ញិស្ស’’ន្តិអាទិនា (សុ. និ. ៧២១) សត្ថារា នាលកត្ថេរស្ស ទេសិតំ បុថុជ្ជនកាលតោ បភុតិ កិលេសចិត្តំ អនុប្បាទេត្វា បដិបជ្ជិតព្ពំ មោនេយ្យបដិបទំ។ តំ បន បដិបទំ សុត្វា នាលកត្ថេរោ តីសុ ឋានេសុ អប្បិច្ឆោ អហោសិ ទស្សនេ សវនេ បុច្ឆាយាតិ។ សោ ហិ ទេសនាបរិយោសានេ បសន្នចិត្តោ ភគវន្តំ វន្ទិត្វា វនំ បវិដ្ឋោ។ បុន ‘‘អហោ វតាហំ ភគវន្តំ បស្សេយ្យ’’ន្តិ លោលភាវំ ន ជនេសិ, អយមស្ស ទស្សនេ អប្បិច្ឆតា។ តថា ‘‘អហោ វតាហំ បុន ធម្មទេសនំ សុណេយ្យ’’ន្តិ លោលភាវំ ន ជនេសិ, អយមស្ស សវនេ អប្បិច្ឆតា។ តថា ‘‘អហោ វតាហំ បុន មោនេយ្យបដិបទំ បុច្ឆេយ្យ’’ន្តិ លោលភាវំ ន ជនេសិ, អយមស្ស បុច្ឆាយ អប្បិច្ឆតា។
Tiṇacchadanā kuṭiyo majjhepadalopīsamāsaṃ katvā, ekadese vā samudāyavohāravasena ‘‘tiṇakuṭiyo’’ti vuttā. ‘‘Vassaṃ upagacchiṃsū’’ti vacanato vassūpagamanārahā sadvārabandhā eva veditabbāti āha ‘‘tiṇacchadanā sadvārabandhā kuṭiyo’’ti. Vassaṃ upagacchantenāti vassāvāsaṃ upagacchantena. Nālakapaṭipadanti ‘‘moneyyaṃ te upaññissa’’ntiādinā (su. ni. 721) satthārā nālakattherassa desitaṃ puthujjanakālato pabhuti kilesacittaṃ anuppādetvā paṭipajjitabbaṃ moneyyapaṭipadaṃ. Taṃ pana paṭipadaṃ sutvā nālakatthero tīsu ṭhānesu appiccho ahosi dassane savane pucchāyāti. So hi desanāpariyosāne pasannacitto bhagavantaṃ vanditvā vanaṃ paviṭṭho. Puna ‘‘aho vatāhaṃ bhagavantaṃ passeyya’’nti lolabhāvaṃ na janesi, ayamassa dassane appicchatā. Tathā ‘‘aho vatāhaṃ puna dhammadesanaṃ suṇeyya’’nti lolabhāvaṃ na janesi, ayamassa savane appicchatā. Tathā ‘‘aho vatāhaṃ puna moneyyapaṭipadaṃ puccheyya’’nti lolabhāvaṃ na janesi, ayamassa pucchāya appicchatā.
សោ ឯវំ អប្បិច្ឆោ សមានោ បព្ពតបាទំ បវិសិត្វា ឯកវនសណ្ឌេ ទ្វេ ទិវសានិ ន វសិ, ឯករុក្ខមូលេ ទ្វេ ទិវសានិ ន និសីទិ, ឯកស្មិំ គាមេ ទ្វេ ទិវសានិ បិណ្ឌាយ ន បាវិសិ។ ឥតិ វនតោ វនំ, រុក្ខតោ រុក្ខំ, គាមតោ គាមំ អាហិណ្ឌន្តោ អនុរូបបដិបទំ បដិបជ្ជិត្វា អគ្គផលេ បតិដ្ឋាសិ។ ឯកស្ស ភគវតោ កាលេ ឯកោយេវ នំ បូរេតិ។ ឥមញ្ហិ មោនេយ្យបដិបទំ ឧក្កដ្ឋំ កត្វា បូរេន្តោ ភិក្ខុ សត្តេវ មាសានិ ជីវតិ, មជ្ឈិមំ កត្វា បូរេន្តោ សត្ត វស្សានិ, មុទុកំ កត្វា បូរេន្តោ សោឡស វស្សានិ។ អយំ បន ថេរោ ឧក្កដ្ឋំ កត្វា បូរេសិ, តស្មា សត្ត មាសេ ឋត្វា អត្តនោ អាយុសង្ខារស្ស បរិក្ខយំ ញត្វា នហាយិត្វា និវាសេត្វា កាយពន្ធនំ ពន្ធិត្វា ទិគុណំ សង្ឃាដិំ បារុបិត្វា ទសពលាភិមុខោ បញ្ចបតិដ្ឋិតេន តំ វន្ទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា ហិង្គុលកបព្ពតំ និស្សាយ ឋិតកោវ អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពាយិ។ តស្ស បរិនិព្ពុតភាវំ ញត្វា ភគវា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ តត្ថ គន្ត្វា សរីរកិច្ចំ កត្វា ធាតុយោ គាហាបេត្វា ចេតិយំ បតិដ្ឋាបេត្វា អគមាសិ។ ឯវរូបំ បដិបទំ បដិបន្នេនបិ វស្សំ ឧបគច្ឆន្តេន ឆន្នេ សទ្វារពន្ធេយេវ ឋានេ ឧបគន្តព្ពំ។ អប្បិច្ឆតំ និស្សាយបិ សិក្ខាបទស្ស អនតិក្កមនីយត្តំ ទស្សេតុំ ‘‘នាលកបដិបទំ បដិបន្នេនបី’’តិ វុត្តំ។
So evaṃ appiccho samāno pabbatapādaṃ pavisitvā ekavanasaṇḍe dve divasāni na vasi, ekarukkhamūle dve divasāni na nisīdi, ekasmiṃ gāme dve divasāni piṇḍāya na pāvisi. Iti vanato vanaṃ, rukkhato rukkhaṃ, gāmato gāmaṃ āhiṇḍanto anurūpapaṭipadaṃ paṭipajjitvā aggaphale patiṭṭhāsi. Ekassa bhagavato kāle ekoyeva naṃ pūreti. Imañhi moneyyapaṭipadaṃ ukkaṭṭhaṃ katvā pūrento bhikkhu satteva māsāni jīvati, majjhimaṃ katvā pūrento satta vassāni, mudukaṃ katvā pūrento soḷasa vassāni. Ayaṃ pana thero ukkaṭṭhaṃ katvā pūresi, tasmā satta māse ṭhatvā attano āyusaṅkhārassa parikkhayaṃ ñatvā nahāyitvā nivāsetvā kāyabandhanaṃ bandhitvā diguṇaṃ saṅghāṭiṃ pārupitvā dasabalābhimukho pañcapatiṭṭhitena taṃ vanditvā añjaliṃ paggahetvā hiṅgulakapabbataṃ nissāya ṭhitakova anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi. Tassa parinibbutabhāvaṃ ñatvā bhagavā bhikkhusaṅghena saddhiṃ tattha gantvā sarīrakiccaṃ katvā dhātuyo gāhāpetvā cetiyaṃ patiṭṭhāpetvā agamāsi. Evarūpaṃ paṭipadaṃ paṭipannenapi vassaṃ upagacchantena channe sadvārabandheyeva ṭhāne upagantabbaṃ. Appicchataṃ nissāyapi sikkhāpadassa anatikkamanīyattaṃ dassetuṃ ‘‘nālakapaṭipadaṃ paṭipannenapī’’ti vuttaṃ.
បញ្ចន្នំ ឆទនានន្តិ តិណបណ្ណឥដ្ឋកសិលាសុធាសង្ខាតានំ បញ្ចន្នំ ឆទនានំ។ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អសេនាសនិកេន វស្សំ ឧបគន្តព្ពន្តិ (មហាវ. ២០៤) វចីភេទំ កត្វា វស្សូបគមនំ សន្ធាយេវ បដិក្ខេបោ, ន អាលយករណវសេន ឧបគមនំ សន្ធាយា’’តិ វទន្តិ។ បាឡិយំ បន អវិសេសត្តា អដ្ឋកថាយញ្ច ‘‘នាលកបដិបទំ បដិបន្នេនបី’’តិអាទិនា អវិសេសេនេវ ទឡ្ហំ កត្វា វុត្តត្តា អសេនាសនិកស្ស នាវាទិំ វិនា អញ្ញត្ថ អាលយោ ន វដ្ដតីតិ អម្ហាកំ ខន្តិ។ នាវាសត្ថវជេសុយេវ ហិ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, នាវាយំ វស្សំ ឧបគន្តុ’’ន្តិអាទិនា (មហាវ. ២០៣) សតិ អសតិ វា សេនាសនេ វស្សូបគមនស្ស វិសុំ អនុញ្ញាតត្តា ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អសេនាសនិកេន វស្សំ ឧបគន្តព្ព’’ន្តិ អយំ បដិក្ខេបោ តត្ថ ន លព្ភតីតិ អសតិ សេនាសនេ អាលយវសេនបិ នាវាទីសុ ឧបគមនំ វុត្តំ។ អនុធម្មតាតិ វត្តំ។ រត្តិដ្ឋានទិវាដ្ឋានាទីនីតិ អាទិ-សទ្ទេន វច្ចកុដិបស្សាវដ្ឋានាទិំ សង្គណ្ហាតិ។
Pañcannaṃ chadanānanti tiṇapaṇṇaiṭṭhakasilāsudhāsaṅkhātānaṃ pañcannaṃ chadanānaṃ. ‘‘Na, bhikkhave, asenāsanikena vassaṃ upagantabbanti (mahāva. 204) vacībhedaṃ katvā vassūpagamanaṃ sandhāyeva paṭikkhepo, na ālayakaraṇavasena upagamanaṃ sandhāyā’’ti vadanti. Pāḷiyaṃ pana avisesattā aṭṭhakathāyañca ‘‘nālakapaṭipadaṃ paṭipannenapī’’tiādinā aviseseneva daḷhaṃ katvā vuttattā asenāsanikassa nāvādiṃ vinā aññattha ālayo na vaṭṭatīti amhākaṃ khanti. Nāvāsatthavajesuyeva hi ‘‘anujānāmi, bhikkhave, nāvāyaṃ vassaṃ upagantu’’ntiādinā (mahāva. 203) sati asati vā senāsane vassūpagamanassa visuṃ anuññātattā ‘‘na, bhikkhave, asenāsanikena vassaṃ upagantabba’’nti ayaṃ paṭikkhepo tattha na labbhatīti asati senāsane ālayavasenapi nāvādīsu upagamanaṃ vuttaṃ. Anudhammatāti vattaṃ. Rattiṭṭhānadivāṭṭhānādīnīti ādi-saddena vaccakuṭipassāvaṭṭhānādiṃ saṅgaṇhāti.
កតិកវត្តានិ ច ខន្ធកវត្តានិ ច អធិដ្ឋាយាតិ បរិយត្តិធម្មោ នាម តិវិធម្បិ សទ្ធម្មំ បតិដ្ឋាបេតិ, តស្មា សក្កច្ចំ ឧទ្ទិសថ ឧទ្ទិសាបេថ, សជ្ឈាយំ ករោថ, បធានឃរេ វសន្តានំ សង្ឃដ្ដនំ អកត្វា អន្តោវិហារេ និសីទិត្វា ឧទ្ទិសថ ឧទ្ទិសាបេថ, សជ្ឈាយំ ករោថ, ធម្មស្សវនំ សមិទ្ធំ ករោថ, បព្ពាជេន្តា សោធេត្វា បព្ពាជេថ, សោធេត្វា ឧបសម្បាទេថ, សោធេត្វា និស្សយំ ទេថ។ ឯកោបិ ហិ កុលបុត្តោ បព្ពជ្ជញ្ច ឧបសម្បទញ្ច លភិត្វា សកលំ សាសនំ បតិដ្ឋាបេតិ។ អត្តនោ ថាមេន យត្តកានិ សក្កោថ, តត្តកានិ ធុតង្គានិ សមាទិយថ, អន្តោវស្សំ នាមេតំ សកលទិវសំ រត្តិយា ច បឋមបច្ឆិមយាមេសុ អប្បមត្តេហិ ភវិតព្ពំ, វីរិយំ អារភិតព្ពំ ។ បោរាណកមហអាថេរាបិ សព្ពបលិពោធេ ឆិន្ទិត្វា អន្តោវស្សេ ឯកចរិយវត្តំ បូរយិំសុ។ ភស្សេ មត្តំ ជានិត្វា ទសវត្ថុកកថំ ទសអសុភទសានុស្សតិអដ្ឋតិំសារម្មណកថំ កាតុំ វដ្ដតិ។ អាគន្តុកានំ វត្តំ កាតុំ, សត្តាហករណីយេន គតានំ អបលោកេត្វា ទាតុំ វដ្ដតិ។ វិគ្គាហិកបិសុណផរុសវចនានិ មា វទថ, ទិវសេ ទិវសេ សីលានិ អាវជ្ជេន្តា ចតុរារក្ខំ អហាបេន្តា មនសិការពហុលា វិហរថ, ចេតិយំ វា ពោធិំ វា វន្ទន្តេន គន្ធមាលំ វា បូជេន្តេន បត្តំ វា ថវិកាយ បក្ខិបន្តេន ន កថេតព្ពំ, អន្តោគាមេ មនុស្សេហិ សទ្ធិំ បច្ចយសំយុត្តកថា វា វិសភាគកថា វា ន កថេតព្ពា, រក្ខិតិន្ទ្រិយេហិ ភវិតព្ពំ, ខន្ធកវត្តញ្ច សេខិយវត្តញ្ច បូរេតព្ពន្តិ ឯវមាទិនា កតិកវត្តានិ ខន្ធកវត្តានិ ច អធិដ្ឋហិត្វា។
Katikavattāni ca khandhakavattāni ca adhiṭṭhāyāti pariyattidhammo nāma tividhampi saddhammaṃ patiṭṭhāpeti, tasmā sakkaccaṃ uddisatha uddisāpetha, sajjhāyaṃ karotha, padhānaghare vasantānaṃ saṅghaṭṭanaṃ akatvā antovihāre nisīditvā uddisatha uddisāpetha, sajjhāyaṃ karotha, dhammassavanaṃ samiddhaṃ karotha, pabbājentā sodhetvā pabbājetha, sodhetvā upasampādetha, sodhetvā nissayaṃ detha. Ekopi hi kulaputto pabbajjañca upasampadañca labhitvā sakalaṃ sāsanaṃ patiṭṭhāpeti. Attano thāmena yattakāni sakkotha, tattakāni dhutaṅgāni samādiyatha, antovassaṃ nāmetaṃ sakaladivasaṃ rattiyā ca paṭhamapacchimayāmesu appamattehi bhavitabbaṃ, vīriyaṃ ārabhitabbaṃ . Porāṇakamahaātherāpi sabbapalibodhe chinditvā antovasse ekacariyavattaṃ pūrayiṃsu. Bhasse mattaṃ jānitvā dasavatthukakathaṃ dasaasubhadasānussatiaṭṭhatiṃsārammaṇakathaṃ kātuṃ vaṭṭati. Āgantukānaṃ vattaṃ kātuṃ, sattāhakaraṇīyena gatānaṃ apaloketvā dātuṃ vaṭṭati. Viggāhikapisuṇapharusavacanāni mā vadatha, divase divase sīlāni āvajjentā caturārakkhaṃ ahāpentā manasikārabahulā viharatha, cetiyaṃ vā bodhiṃ vā vandantena gandhamālaṃ vā pūjentena pattaṃ vā thavikāya pakkhipantena na kathetabbaṃ, antogāme manussehi saddhiṃ paccayasaṃyuttakathā vā visabhāgakathā vā na kathetabbā, rakkhitindriyehi bhavitabbaṃ, khandhakavattañca sekhiyavattañca pūretabbanti evamādinā katikavattāni khandhakavattāni ca adhiṭṭhahitvā.
‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, វស្សំវុដ្ឋានំ តីហិ ឋានេហិ បវារេតុ’’ន្តិ (មហាវ. ២០៩) វុដ្ឋវស្សានំ បវារណាយ អនុញ្ញាតត្តា ឥមស្ស សុត្តស្ស វសេន បវារណាទិវសស្ស អរុណុគ្គមនតោ បដ្ឋាយ អប្បវារិតាបិ ‘‘វុដ្ឋវស្សា’’តិ វុច្ចន្តិ។ កិញ្ចាបិ ‘‘ឥមំ តេមាសំ វស្សំ ឧបេមី’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ១៨៤) វចនតោ បវារណាទិវសស្ស តេមាសន្តោគធត្តា តំ ទិវសំ យាវ ន បវារេន្តិ , តាវ វស្សំ វសន្តា នាម ហោន្តិ, តថាបិ ឯកទេសេន អវុដ្ឋម្បិ តំ ទិវសំ វុដ្ឋភាគាបេក្ខាយ វុដ្ឋមេវ ហោតីតិ កត្វា ឯវំ វុត្តំ កតាកតភាគាបេក្ខាយ សមុទាយេ បវត្តកតាកតវោហារោ វិយ។ វិប្បកតញ្ហិ យំ កិញ្ចិ ‘‘កតាកត’’ន្តិ វុច្ចតិ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, វស្សំវុដ្ឋានំ កថិនំ អត្ថរិតុ’’ន្តិ (មហាវ. ៣០៦) ឥមស្ស បន សុត្តស្ស វសេន និប្បរិយាយតោ មហាបវារណាយ បវារិតា បាដិបទទិវសតោ បដ្ឋាយ ‘‘វុដ្ឋវស្សា’’តិ វុច្ចន្តីតិ ទស្សេតុំ ‘‘មហាបវារណាយ បវារិតា’’តិអាទិ វុត្តំ។ បាដិបទទិវសតោ បដ្ឋាយ ហិ វស្សានស្ស បច្ឆិមេ មាសេ កថិនត្ថារោ អនុញ្ញាតោ បរិវារេ ‘‘កថិនស្ស អត្ថារមាសោ ជានិតព្ពោតិ វស្សានស្ស បច្ឆិមោ មាសោ ជានិតព្ពោ’’តិ (បរិ. ៤១២) វុត្តត្តា។ ‘‘មហាបវារណាយ បវារិតា’’តិ ឥទញ្ច បុរិមិកាយ វស្សូបគតានំ សភាវទស្សនមត្តំ, កេនចិ អន្តរាយេន អប្បវារិតាបិ ‘‘វុដ្ឋវស្សា’’ឥច្ចេវ វុច្ចន្តិ។
‘‘Anujānāmi, bhikkhave, vassaṃvuṭṭhānaṃ tīhi ṭhānehi pavāretu’’nti (mahāva. 209) vuṭṭhavassānaṃ pavāraṇāya anuññātattā imassa suttassa vasena pavāraṇādivasassa aruṇuggamanato paṭṭhāya appavāritāpi ‘‘vuṭṭhavassā’’ti vuccanti. Kiñcāpi ‘‘imaṃ temāsaṃ vassaṃ upemī’’ti (mahāva. aṭṭha. 184) vacanato pavāraṇādivasassa temāsantogadhattā taṃ divasaṃ yāva na pavārenti , tāva vassaṃ vasantā nāma honti, tathāpi ekadesena avuṭṭhampi taṃ divasaṃ vuṭṭhabhāgāpekkhāya vuṭṭhameva hotīti katvā evaṃ vuttaṃ katākatabhāgāpekkhāya samudāye pavattakatākatavohāro viya. Vippakatañhi yaṃ kiñci ‘‘katākata’’nti vuccati. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, vassaṃvuṭṭhānaṃ kathinaṃ attharitu’’nti (mahāva. 306) imassa pana suttassa vasena nippariyāyato mahāpavāraṇāya pavāritā pāṭipadadivasato paṭṭhāya ‘‘vuṭṭhavassā’’ti vuccantīti dassetuṃ ‘‘mahāpavāraṇāya pavāritā’’tiādi vuttaṃ. Pāṭipadadivasato paṭṭhāya hi vassānassa pacchime māse kathinatthāro anuññāto parivāre ‘‘kathinassa atthāramāso jānitabboti vassānassa pacchimo māso jānitabbo’’ti (pari. 412) vuttattā. ‘‘Mahāpavāraṇāya pavāritā’’ti idañca purimikāya vassūpagatānaṃ sabhāvadassanamattaṃ, kenaci antarāyena appavāritāpi ‘‘vuṭṭhavassā’’icceva vuccanti.
‘‘អាបុច្ឆិតព្ពា’’តិ វត្វា ឥទានិ អាបុច្ឆនវិធិំ ទស្សេន្តោ ‘‘សចេ ឥមំ កុដិ’’ន្តិអាទិមាហ។ បដិជគ្គនកំ វា ន លភតីតិ វិហារបច្ចន្តេ កតេ បដិជគ្គនកំ ន លភតិ។ តេ បន ភិក្ខូ ជនបទចារិកំ បក្កមិំសូតិ សម្ពន្ធោ។ អទ្ធានគមនេ ចារិកាវោហារោ សាសនេ និរុឡ្ហោ។ កិញ្ចាបិ អយំ ចារិកា នាម មហាជនសង្គហត្ថំ ពុទ្ធានំយេវ លព្ភតិ, ពុទ្ធេ ឧបាទាយ បន រុឡ្ហីសទ្ទវសេន សាវកានម្បិ វុច្ចតិ កិលញ្ជាទីហិ កតពីជនីនម្បិ តាលវណ្ដវោហារោ វិយ។ សង្គោបេត្វាតិ ឯកស្មិំ បទេសេ រាសិំ កត្វា។ ឥទានិ តមេវ សង្គោបនវិធិំ ទស្សេន្តោ ‘‘យថា ច ឋបិត’’ន្តិអាទិមាហ។ ន ឱវស្សីយតីតិ អនោវស្សកំ, កម្មនិ អក-សទ្ទោ ទដ្ឋព្ពោ។ យថា ច ឋបិតំ ន ឱវស្សីយតិ ន តេមីយតីតិ អត្ថោ។
‘‘Āpucchitabbā’’ti vatvā idāni āpucchanavidhiṃ dassento ‘‘sace imaṃ kuṭi’’ntiādimāha. Paṭijagganakaṃ vā na labhatīti vihārapaccante kate paṭijagganakaṃ na labhati. Te pana bhikkhū janapadacārikaṃ pakkamiṃsūti sambandho. Addhānagamane cārikāvohāro sāsane niruḷho. Kiñcāpi ayaṃ cārikā nāma mahājanasaṅgahatthaṃ buddhānaṃyeva labbhati, buddhe upādāya pana ruḷhīsaddavasena sāvakānampi vuccati kilañjādīhi katabījanīnampi tālavaṇṭavohāro viya. Saṅgopetvāti ekasmiṃ padese rāsiṃ katvā. Idāni tameva saṅgopanavidhiṃ dassento ‘‘yathā ca ṭhapita’’ntiādimāha. Na ovassīyatīti anovassakaṃ, kammani aka-saddo daṭṭhabbo. Yathā ca ṭhapitaṃ na ovassīyati na temīyatīti attho.
អនវយោតិ ឯត្ថ វយោតិ ហានិ ‘‘អាយវយោ’’តិអាទីសុ វិយ។ នត្ថិ ឯតស្ស អត្តនោ សិប្បេ វយោ ឩនតាតិ អវយោតិ អាហ ‘‘អនូនោ បរិបុណ្ណសិប្បោ’’តិ។ អាចរិយស្ស កម្មំ អាចរិយកន្តិ អាហ ‘‘អាចរិយកម្មេ’’តិ។ បិដ្ឋសង្ឃាដោ ទ្វារពាហា, កដ្ឋកម្មំ ថម្ភាទិ។ តេលតម្ពមត្តិកាយាតិ តេលមិស្សតម្ពមត្តិកាយ។
Anavayoti ettha vayoti hāni ‘‘āyavayo’’tiādīsu viya. Natthi etassa attano sippe vayo ūnatāti avayoti āha ‘‘anūno paripuṇṇasippo’’ti. Ācariyassa kammaṃ ācariyakanti āha ‘‘ācariyakamme’’ti. Piṭṭhasaṅghāṭo dvārabāhā, kaṭṭhakammaṃ thambhādi. Telatambamattikāyāti telamissatambamattikāya.
៨៥. កុដិកាយ ករណភាវន្តិ កុដិយា កតភាវំ។ សទ្ទសត្ថវិទូហិ កិំ-សទ្ទយោគេ អនាគតវចនស្ស ឥច្ឆិតត្តា វុត្តំ ‘‘តស្ស លក្ខណំ សទ្ទសត្ថតោ បរិយេសិតព្ព’’ន្តិ។ មេត្តាបុព្ពភាគន្តិ មេត្តាឈានស្ស បុព្ពភាគភូតំ សព្ពសត្តេសុ ហិតផរណមត្តំ។ កស្មា បនេតំ វុត្តំ, ននុ អនុទ្ទយា-សទ្ទោ ករុណាយ បវត្តតីតិ? សច្ចមេតំ, អយំ បន អនុទ្ទយាសទ្ទោ អនុរក្ខណមត្ថំ អន្តោនីតំ កត្វា បវត្តមានោ មេត្តាយ ករុណាយ ច បវត្តតីតិ ឥធ មេត្តាយ បវត្តមានោ វុត្តោ, តស្មា សុវុត្តមេតំ ‘‘ឯតេន មេត្តាបុព្ពភាគំ ទស្សេតី’’តិ។ ករុណាបុព្ពភាគន្តិ ករុណាឈានស្ស បុព្ពភាគភូតំ សត្តេសុ អនុកម្បមត្តំ។ ចិក្ខល្លំ មត្តិកា, តស្ស មទ្ទនំ ឧទកំ អាសិញ្ចិត្វា ហត្ថាទីហិ បរិមទ្ទនំ។ មេត្តាករុណានន្តិ អប្បនាប្បត្តមេត្តាករុណានំ។ កិញ្ចាបិ ថេរេន សញ្ចិច្ច ខុទ្ទានុខុទ្ទកា បាណា មរណាធិប្បាយេន ន ព្យាពាធិតា, តថាបិ ករុណាយ អភាវេន ‘‘ឯវំ កតេ ឥមេ បាណា វិនស្សិស្សន្តី’’តិ អនុបបរិក្ខិត្វា កតត្តា ថេរំ វិគរហិ។ ជនានំ សមូហោ ជនតាតិ អាហ ‘‘បច្ឆិមោ ជនសមូហោ’’តិ។ បាតព្យភាវន្តិ វិនាសេតព្ពតំ។ បាណាតិបាតំ ករោន្តានន្តិ ថេរេន អកតេបិ បាណាតិបាតេ បរេហិ សល្លក្ខណាការំ ទស្សេតិ។ ឥមស្ស ទិដ្ឋានុគតិន្តិ ឥមស្ស ទិដ្ឋិយា អនុគមនំ។ ឃំសិតព្ពេតិ ឃដ្ដយិតព្ពេ, វិនាសិតព្ពេតិ អត្ថោ។ ឯវំ មញ្ញីតិ យថា ថេរេន កតំ, ឯវំ មា មញ្ញិ។ ‘‘មា បច្ឆិមា ជនតា បាណេសុ បាតព្យតំ អាបជ្ជី’’តិ វចនតោ យោ ភិក្ខុ ឥដ្ឋកបចនបត្តបចនកុដិករណវិហារការាបនវិហារសម្មជ្ជនបដគ្គិទានកូបបោក្ខរណីខណាបនាទីសុ យត្ថ ‘‘ខុទ្ទានុខុទ្ទកានំ បាណានំ វិហិំសា ភវិស្សតី’’តិ ជានាតិ, តេន តាទិសេ បទេសេ កប្បិយវចនំ វត្វាបិ ន តំ កម្មំ ការេតព្ពន្តិ ទស្សេតិ។
85.Kuṭikāya karaṇabhāvanti kuṭiyā katabhāvaṃ. Saddasatthavidūhi kiṃ-saddayoge anāgatavacanassa icchitattā vuttaṃ ‘‘tassa lakkhaṇaṃ saddasatthato pariyesitabba’’nti. Mettāpubbabhāganti mettājhānassa pubbabhāgabhūtaṃ sabbasattesu hitapharaṇamattaṃ. Kasmā panetaṃ vuttaṃ, nanu anuddayā-saddo karuṇāya pavattatīti? Saccametaṃ, ayaṃ pana anuddayāsaddo anurakkhaṇamatthaṃ antonītaṃ katvā pavattamāno mettāya karuṇāya ca pavattatīti idha mettāya pavattamāno vutto, tasmā suvuttametaṃ ‘‘etena mettāpubbabhāgaṃ dassetī’’ti. Karuṇāpubbabhāganti karuṇājhānassa pubbabhāgabhūtaṃ sattesu anukampamattaṃ. Cikkhallaṃ mattikā, tassa maddanaṃ udakaṃ āsiñcitvā hatthādīhi parimaddanaṃ. Mettākaruṇānanti appanāppattamettākaruṇānaṃ. Kiñcāpi therena sañcicca khuddānukhuddakā pāṇā maraṇādhippāyena na byābādhitā, tathāpi karuṇāya abhāvena ‘‘evaṃ kate ime pāṇā vinassissantī’’ti anupaparikkhitvā katattā theraṃ vigarahi. Janānaṃ samūho janatāti āha ‘‘pacchimo janasamūho’’ti. Pātabyabhāvanti vināsetabbataṃ. Pāṇātipātaṃ karontānanti therena akatepi pāṇātipāte parehi sallakkhaṇākāraṃ dasseti. Imassa diṭṭhānugatinti imassa diṭṭhiyā anugamanaṃ. Ghaṃsitabbeti ghaṭṭayitabbe, vināsitabbeti attho. Evaṃ maññīti yathā therena kataṃ, evaṃ mā maññi. ‘‘Mā pacchimā janatā pāṇesu pātabyataṃ āpajjī’’ti vacanato yo bhikkhu iṭṭhakapacanapattapacanakuṭikaraṇavihārakārāpanavihārasammajjanapaṭaggidānakūpapokkharaṇīkhaṇāpanādīsu yattha ‘‘khuddānukhuddakānaṃ pāṇānaṃ vihiṃsā bhavissatī’’ti jānāti, tena tādise padese kappiyavacanaṃ vatvāpi na taṃ kammaṃ kāretabbanti dasseti.
តត្ថ តត្ថ វុត្តមេវ អាបត្តិន្តិ បថវីខណនភូតគាមបាតព្យតាទីសុ វុត្តបាចិត្តិយាទិអាបត្តិំ។ អាទិកម្មិកត្តា អនាបត្តីតិ កុដិករណបច្ចយា អនាបត្តិ។ សិក្ខាបទំ អតិក្កមិត្វាតិ ‘‘ន ច, ភិក្ខវេ, សព្ពមត្តិកាមយា កុដិកា កាតព្ពា, យោ ករេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ វុត្តសិក្ខាបទំ អតិក្កមិត្វា។ យទិ អញ្ញេន កតំ លភិត្វា វសន្តស្ស អនាបត្តិ សិយា, ន ភគវា តំ កុដិកំ ភិន្ទាបេយ្យាតិ អាហ – ‘‘កតំ លភិត្វា តត្ថ វសន្តានម្បិ ទុក្កដមេវា’’តិ។ យថា វា តថា វា មិស្សា ហោតូតិ ហេដ្ឋា មត្តិកា ឧបរិ ទព្ពសម្ភារាតិអាទិនា យេន កេនចិ អាការេន មិស្សា ហោតុ។ គិញ្ជកាវសថសង្ខេបេនាតិ ឯត្ថ គិញ្ជកា វុច្ចន្តិ ឥដ្ឋកា, គិញ្ជកាហិ ឯវ កតោ អាវសថោ គិញ្ជកាវសថោ។ ឥដ្ឋកាមយស្ស អាវសថស្សេតំ អធិវចនំ។ តំ កិរ អាវសថំ យថា សុធាបរិកម្មេន បយោជនំ នត្ថិ, ឯវំ ឥដ្ឋកាហិ ឯវ ចិនិត្វា ឆាទេត្វា ករោន្តិ, តុលាទណ្ឌកវាដផលកានិ បន ទារុមយានេវ។ វិកិរន្តាតិ ចុណ្ណវិចុណ្ណំ ករោន្តា។
Tattha tattha vuttameva āpattinti pathavīkhaṇanabhūtagāmapātabyatādīsu vuttapācittiyādiāpattiṃ. Ādikammikattā anāpattīti kuṭikaraṇapaccayā anāpatti. Sikkhāpadaṃ atikkamitvāti ‘‘na ca, bhikkhave, sabbamattikāmayā kuṭikā kātabbā, yo kareyya, āpatti dukkaṭassā’’ti vuttasikkhāpadaṃ atikkamitvā. Yadi aññena kataṃ labhitvā vasantassa anāpatti siyā, na bhagavā taṃ kuṭikaṃ bhindāpeyyāti āha – ‘‘kataṃ labhitvā tattha vasantānampi dukkaṭamevā’’ti. Yathā vā tathā vā missā hotūti heṭṭhā mattikā upari dabbasambhārātiādinā yena kenaci ākārena missā hotu. Giñjakāvasathasaṅkhepenāti ettha giñjakā vuccanti iṭṭhakā, giñjakāhi eva kato āvasatho giñjakāvasatho. Iṭṭhakāmayassa āvasathassetaṃ adhivacanaṃ. Taṃ kira āvasathaṃ yathā sudhāparikammena payojanaṃ natthi, evaṃ iṭṭhakāhi eva cinitvā chādetvā karonti, tulādaṇḍakavāṭaphalakāni pana dārumayāneva. Vikirantāti cuṇṇavicuṇṇaṃ karontā.
កិស្សាតិ កេន ការណេន។ វយកម្មម្បិ អត្ថីតិ ទ្វារកវាដាទិអភិសង្ខរណាទីសុ កតវយកម្មម្បិ អត្ថិ។ ភិក្ខូនំ អកប្បិយត្តា ឯវ តិត្ថិយវតានុរូបត្តា តិត្ថិយធជោ។ មហាអដ្ឋកថាយំ វុត្តការណេសុ អត្តនោ អធិប្បេតការណទ្វយំ បតិដ្ឋាបេត្វា អបរានិបិ តត្ថ វុត្តការណានិ ទស្សេន្តោ អាហ – ‘‘អដ្ឋកថាយំ បន អញ្ញានិបិ ការណានិ វុត្តានី’’តិអាទិ។ តត្ថ សត្តានុទ្ទយាយាតិ តាទិសាយ កុដិកាយ ករណបច្ចយា វិនស្សមានសត្តេសុ អនុទ្ទយាយ។ យស្មា សព្ពមត្តិកាមយា កុដិ សុករា ភិន្ទិតុំ, តស្មា តត្ថ ឋបិតំ បត្តចីវរាទិ អគុត្តំ ហោតិ, ចោរាទីហិ អវហរិតុំ សក្កា។ តេន វុត្តំ ‘‘បត្តចីវរគុត្តត្ថាយា’’តិ។ សេនាសនពាហុល្លបដិសេធនត្ថាយាតិ សេនាសនានំ ពហុភាវនិសេធនត្ថាយ, តាទិសស្ស វា សេនាសនស្ស អភិសង្ខរណេ ភិក្ខូនំ ឧទ្ទេសបរិបុច្ឆាទីនិ សេសកម្មានិ បរិច្ចជិត្វា និច្ចព្យាវដតានិសេធនត្ថំ។ អនុបវជ្ជោតិ ទោសំ អារោបេត្វា ន វត្តព្ពោ។
Kissāti kena kāraṇena. Vayakammampi atthīti dvārakavāṭādiabhisaṅkharaṇādīsu katavayakammampi atthi. Bhikkhūnaṃ akappiyattā eva titthiyavatānurūpattā titthiyadhajo. Mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttakāraṇesu attano adhippetakāraṇadvayaṃ patiṭṭhāpetvā aparānipi tattha vuttakāraṇāni dassento āha – ‘‘aṭṭhakathāyaṃ pana aññānipi kāraṇāni vuttānī’’tiādi. Tattha sattānuddayāyāti tādisāya kuṭikāya karaṇapaccayā vinassamānasattesu anuddayāya. Yasmā sabbamattikāmayā kuṭi sukarā bhindituṃ, tasmā tattha ṭhapitaṃ pattacīvarādi aguttaṃ hoti, corādīhi avaharituṃ sakkā. Tena vuttaṃ ‘‘pattacīvaraguttatthāyā’’ti. Senāsanabāhullapaṭisedhanatthāyāti senāsanānaṃ bahubhāvanisedhanatthāya, tādisassa vā senāsanassa abhisaṅkharaṇe bhikkhūnaṃ uddesaparipucchādīni sesakammāni pariccajitvā niccabyāvaṭatānisedhanatthaṃ. Anupavajjoti dosaṃ āropetvā na vattabbo.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ២. ទុតិយបារាជិកំ • 2. Dutiyapārājikaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ២. ទុតិយបារាជិកំ • 2. Dutiyapārājikaṃ
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ធនិយវត្ថុវណ្ណនា • Dhaniyavatthuvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / ធនិយវត្ថុវណ្ណនា • Dhaniyavatthuvaṇṇanā
