| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
បាឡិមុត្តកវិនិច្ឆយវណ្ណនា
Pāḷimuttakavinicchayavaṇṇanā
បាឡិមុត្តកវិនិច្ឆយេសុ តញ្ច ខោ…បេ.… ន វណ្ណមដ្ឋត្ថាយាតិ ឥទំ ឆត្តទណ្ឌគ្គាហកសលាកបញ្ជរវិនន្ធនំ សន្ធាយាតិ វទន្តិ។ សព្ពត្ថាតិ ឆត្តទណ្ឌេ សព្ពត្ថ។ អារគ្គេនាតិ និខាទនមុខេន។ ឃដកម្បិ វាឡរូបម្បិ ភិន្ទិត្វា ធារេតព្ពន្តិ សចេ តាទិសំ អកប្បិយឆត្តំ លភតិ, ឃដកម្បិ វាឡរូបម្បិ ភិន្ទិត្វា តច្ឆេត្វា ធារេតព្ពំ។ សុត្តកេន វា ទណ្ឌោ វេឋេតព្ពោតិ យថា ឆត្តទណ្ឌេ លេខា ន បញ្ញាយតិ, តថា វេឋេតព្ពោ។ ទណ្ឌពុន្ទេតិ ទណ្ឌមូលេ, ឆត្តទណ្ឌស្ស ហេដ្ឋិមតលេតិ អត្ថោ។ ឆត្តមណ្ឌលិកន្តិ ឆត្តស្ស អន្តោ ខុទ្ទកមណ្ឌលំ។ ឧក្កិរិត្វាតិ ឧដ្ឋបេត្វា។ សា វដ្ដតីតិ យទិបិ រជ្ជុកេហិ ន ពន្ធន្តិ, ពន្ធិតុំ បន យុត្តដ្ឋានត្តា វដ្ដតិ។
Pāḷimuttakavinicchayesu tañca kho…pe… na vaṇṇamaṭṭhatthāyāti idaṃ chattadaṇḍaggāhakasalākapañjaravinandhanaṃ sandhāyāti vadanti. Sabbatthāti chattadaṇḍe sabbattha. Āraggenāti nikhādanamukhena. Ghaṭakampi vāḷarūpampi bhinditvā dhāretabbanti sace tādisaṃ akappiyachattaṃ labhati, ghaṭakampi vāḷarūpampi bhinditvā tacchetvā dhāretabbaṃ. Suttakena vā daṇḍo veṭhetabboti yathā chattadaṇḍe lekhā na paññāyati, tathā veṭhetabbo. Daṇḍabundeti daṇḍamūle, chattadaṇḍassa heṭṭhimataleti attho. Chattamaṇḍalikanti chattassa anto khuddakamaṇḍalaṃ. Ukkiritvāti uṭṭhapetvā. Sā vaṭṭatīti yadipi rajjukehi na bandhanti, bandhituṃ pana yuttaṭṭhānattā vaṭṭati.
នានាសុត្តកេហីតិ នានាវណ្ណេហិ សុត្តេហិ។ ឥទញ្ច តថា ករោន្តានំ ករណប្បការទស្សនត្ថំ វុត្តំ, ឯកវណ្ណសុត្តកេនបិ វុត្តប្បការេន សិព្ពិតុំ ន វដ្ដតិយេវ។ បដ្ដមុខេតិ បដ្ដកោដិយំ។ ទ្វិន្នំ បដ្ដានំ សង្ឃដ្ដិតដ្ឋានំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ។ បរិយន្តេតិ ចីវរបរិយន្តេ។ ចីវរអនុវាតំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ។ វេណិន្តិ វរកសីសាការេន សិព្ពនំ។ សង្ខលិកន្តិ ពិឡាលពន្ធនាការេន សិព្ពនំ។ ‘‘វេណិំ សង្ខលិក’’ន្តិ ចេត្ថ ឧបយោគវចនំ ‘‘ករោន្តី’’តិ ករណកិរិយាបេក្ខំ។ អគ្ឃិយគយមុគ្គរាទីនីតិ ឯត្ថ អគ្ឃិយំ នាម ចេតិយសណ្ឋានេន សិព្ពនំ, មូលេ តនុកំ អគ្គេ មហន្តំ កត្វា គទាការេន សិព្ពនំ គយា, មូលេ ច អគ្គេ ច ឯកសទិសំ កត្វា មុគ្គរាការេន សិព្ពនំ មុគ្គរោ។ កក្កដក្ខីនិ ឧក្កិរន្តីតិ គណ្ឋិកបដ្ដបាសកបដ្ដានំ អន្តេ បាឡិពទ្ធំ កត្វា កក្កដកានំ អក្ខិសណ្ឋានំ ឧដ្ឋបេន្តិ, ករោន្តីតិ អត្ថោ។ ‘‘កោណសុត្តបិឡកាតិ គណ្ឋិកបាសកបដ្ដានំ កោណេហិ នីហដសុត្តានំ កោដិយោ’’តិ តីសុបិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ។ កថំ បន តា បិឡកា ទុវិញ្ញេយ្យរូបា កាតព្ពាតិ? កោណេហិ នីហដសុត្តានំ អន្តេសុ ឯកវារំ គណ្ឋិកករណេន វា បុន និវត្តេត្វា សិព្ពនេន វា ទុវិញ្ញេយ្យសភាវំ កត្វា សុត្តកោដិយោ រស្សំ កត្វា ឆិន្ទិតព្ពា។ ធម្មសិរិត្ថេរេន បន –
Nānāsuttakehīti nānāvaṇṇehi suttehi. Idañca tathā karontānaṃ karaṇappakāradassanatthaṃ vuttaṃ, ekavaṇṇasuttakenapi vuttappakārena sibbituṃ na vaṭṭatiyeva. Paṭṭamukheti paṭṭakoṭiyaṃ. Dvinnaṃ paṭṭānaṃ saṅghaṭṭitaṭṭhānaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Pariyanteti cīvarapariyante. Cīvaraanuvātaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Veṇinti varakasīsākārena sibbanaṃ. Saṅkhalikanti biḷālabandhanākārena sibbanaṃ. ‘‘Veṇiṃ saṅkhalika’’nti cettha upayogavacanaṃ ‘‘karontī’’ti karaṇakiriyāpekkhaṃ. Agghiyagayamuggarādīnīti ettha agghiyaṃ nāma cetiyasaṇṭhānena sibbanaṃ, mūle tanukaṃ agge mahantaṃ katvā gadākārena sibbanaṃ gayā, mūle ca agge ca ekasadisaṃ katvā muggarākārena sibbanaṃ muggaro. Kakkaṭakkhīni ukkirantīti gaṇṭhikapaṭṭapāsakapaṭṭānaṃ ante pāḷibaddhaṃ katvā kakkaṭakānaṃ akkhisaṇṭhānaṃ uṭṭhapenti, karontīti attho. ‘‘Koṇasuttapiḷakāti gaṇṭhikapāsakapaṭṭānaṃ koṇehi nīhaṭasuttānaṃ koṭiyo’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Kathaṃ pana tā piḷakā duviññeyyarūpā kātabbāti? Koṇehi nīhaṭasuttānaṃ antesu ekavāraṃ gaṇṭhikakaraṇena vā puna nivattetvā sibbanena vā duviññeyyasabhāvaṃ katvā suttakoṭiyo rassaṃ katvā chinditabbā. Dhammasirittherena pana –
‘‘កោណសុត្តា ច បិឡកា, ទុវិញ្ញេយ្យាវ កប្បរេ’’តិ –
‘‘Koṇasuttā ca piḷakā, duviññeyyāva kappare’’ti –
វុត្តំ។ តថា អាចរិយពុទ្ធទត្តត្ថេរេនបិ –
Vuttaṃ. Tathā ācariyabuddhadattattherenapi –
‘‘សុត្តា ច បិឡកា តត្ថ, ទុវិញ្ញេយ្យាវ ទីបិតា’’តិ –
‘‘Suttā ca piḷakā tattha, duviññeyyāva dīpitā’’ti –
វុត្តំ ។ តស្មា តេសំ មតេន កោណសុត្តា ច បិឡកា ច កោណសុត្តបិឡកាតិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ។
Vuttaṃ . Tasmā tesaṃ matena koṇasuttā ca piḷakā ca koṇasuttapiḷakāti evamettha attho daṭṭhabbo.
មណិនាតិ មសារគល្លាទិបាសាណេន។ ន ឃដ្ដេតព្ពន្តិ ន ឃំសិតព្ពំ, អំសពទ្ធកកាយពន្ធនានិ បន សង្ខាទីហិ ឃំសិតុំ វដ្ដតិ។ បាសកំ កត្វា ពន្ធិតព្ពន្តិ រជនកាលេ ពន្ធិតព្ពំ, សេសកាលេ មោចេត្វា ឋបេតព្ពំ។ គណ្ឋិកេតិ ទន្តមយាទិគណ្ឋិកេ។ បិឡកាតិ ពិន្ទុំ ពិន្ទុំ កត្វា ឧដ្ឋាបេតព្ពបិឡកា។
Maṇināti masāragallādipāsāṇena. Na ghaṭṭetabbanti na ghaṃsitabbaṃ, aṃsabaddhakakāyabandhanāni pana saṅkhādīhi ghaṃsituṃ vaṭṭati. Pāsakaṃ katvā bandhitabbanti rajanakāle bandhitabbaṃ, sesakāle mocetvā ṭhapetabbaṃ. Gaṇṭhiketi dantamayādigaṇṭhike. Piḷakāti binduṃ binduṃ katvā uṭṭhāpetabbapiḷakā.
‘‘តេលវណ្ណោតិ សមណសារុប្បវណ្ណំ សន្ធាយ វុត្តំ, មណិវណ្ណំ បន បត្តំ អញ្ញេន កតំ លភិត្វា បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ។ បត្តមណ្ឌលេតិ តិបុសីសាទិមយេ បត្តមណ្ឌលេ។ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ចិត្រានិ បត្តមណ្ឌលានិ ធារេតព្ពានិ រូបកាកិណ្ណានិ ភិត្តិកម្មកតានី’’តិ (ចូឡវ. ២៥៣) វុត្តត្តា ‘‘ភិត្តិកម្មំ ន វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, មករទន្តកំ ឆិន្ទិតុ’’ន្តិ វចនតោ ‘‘មករទន្តកំ បន វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ។
‘‘Telavaṇṇoti samaṇasāruppavaṇṇaṃ sandhāya vuttaṃ, maṇivaṇṇaṃ pana pattaṃ aññena kataṃ labhitvā paribhuñjituṃ vaṭṭatī’’ti vadanti. Pattamaṇḍaleti tipusīsādimaye pattamaṇḍale. ‘‘Na, bhikkhave, citrāni pattamaṇḍalāni dhāretabbāni rūpakākiṇṇāni bhittikammakatānī’’ti (cūḷava. 253) vuttattā ‘‘bhittikammaṃ na vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, makaradantakaṃ chinditu’’nti vacanato ‘‘makaradantakaṃ pana vaṭṭatī’’ti vuttaṃ.
មករមុខន្តិ មករមុខសណ្ឋានំ។ ទេឌ្ឍុភសីសន្តិ ឧទកសប្បសីសសណ្ឋានំ។ អច្ឆីនីតិ កុញ្ជរច្ឆិសណ្ឋានានិ។ រជ្ជុកកាយពន្ធនំ ឯកមេវ វដ្ដតីតិ រជ្ជុកំ ពន្ធន្តេន ឯកគុណមេវ កត្វា ពន្ធិតុំ វដ្ដតិ, មជ្ឈេ ភិន្ទិត្វា ទិគុណំ កត្វា ពន្ធិតុំ ន វដ្ដតិ, ទិគុណំ បន អកត្វា ឯករជ្ជុកមេវ សតវារម្បិ បុនប្បុនំ អាវិជ្ជិត្វា ពន្ធិតុំ វដ្ដតិ។ ឯកម្បិ ន វដ្ដតីតិ ឯកគុណម្បិ កត្វា ពន្ធិតុំ ន វដ្ដតិ។ ពហុរជ្ជុកេ…បេ... វដ្ដតីតិ ឥទំ កាយពន្ធនំ សន្ធាយ វុត្តំ, ន ទសា សន្ធាយ។ ឦទិសញ្ហិ កាយពន្ធនំ ពន្ធិតុំ វដ្ដតិ។ តេនេវ អាចរិយពុទ្ធទត្តត្ថេរេន វុត្តំ –
Makaramukhanti makaramukhasaṇṭhānaṃ. Deḍḍhubhasīsanti udakasappasīsasaṇṭhānaṃ. Acchīnīti kuñjaracchisaṇṭhānāni. Rajjukakāyabandhanaṃ ekameva vaṭṭatīti rajjukaṃ bandhantena ekaguṇameva katvā bandhituṃ vaṭṭati, majjhe bhinditvā diguṇaṃ katvā bandhituṃ na vaṭṭati, diguṇaṃ pana akatvā ekarajjukameva satavārampi punappunaṃ āvijjitvā bandhituṃ vaṭṭati. Ekampi na vaṭṭatīti ekaguṇampi katvā bandhituṃ na vaṭṭati. Bahurajjuke…pe... vaṭṭatīti idaṃ kāyabandhanaṃ sandhāya vuttaṃ, na dasā sandhāya. Īdisañhi kāyabandhanaṃ bandhituṃ vaṭṭati. Teneva ācariyabuddhadattattherena vuttaṃ –
‘‘ឯករជ្ជុមយំ វុត្តំ, មុនិនា កាយពន្ធនំ;
‘‘Ekarajjumayaṃ vuttaṃ, muninā kāyabandhanaṃ;
បញ្ចបាមង្គសណ្ឋានំ, ឯកម្បិ ច ន វដ្ដតិ។
Pañcapāmaṅgasaṇṭhānaṃ, ekampi ca na vaṭṭati.
‘‘រជ្ជុកេ ឯកតោ កត្វា, ពហូ ឯកាយ រជ្ជុយា;
‘‘Rajjuke ekato katvā, bahū ekāya rajjuyā;
និរន្តរញ្ហិ វេឋេត្វា, កតំ វដ្ដតិ ពន្ធិតុ’’ន្តិ។
Nirantarañhi veṭhetvā, kataṃ vaṭṭati bandhitu’’nti.
មុរជំ បន កាយពន្ធនំ ន វដ្ដតិ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឧច្ចាវចានិ កាយពន្ធនានិ ធារេតព្ពានិ កលាពុកំ ទេឌ្ឍុភកំ មុរជំ មទ្ទវីណំ, យោ ធារេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៧៨) វុត្តត្តា។ កិំ បន ពហុរជ្ជុកេ ឯកតោ កត្វា ឯកេន និរន្តរំ វេឋេត្វា កតំ មុរជសង្ខ្យំ ន គច្ឆតីតិ? អាម ន គច្ឆតិ។ មុរជញ្ហិ នាម នានាវណ្ណេហិ សុត្តេហិ មុរជវដ្ដិសណ្ឋានំ វេឋេត្វា កតំ។ កេចិ បន ‘‘មុរជន្តិ ពហុរជ្ជុកេ ឯកតោ សង្កឌ្ឍិត្វា ឯកាយ រជ្ជុយា បលិវេឋេត្វា កតរជ្ជូ’’តិ វទន្តិ, តំ ន គហេតព្ពំ។ យទិ ចេតំ មុរជំ សិយា, ‘‘ពហុរជ្ជុកេ ឯកតោ កត្វា ឯកេន និរន្តរំ វេឋេត្វា កតំ ពហុរជ្ជុក’’ន្តិ ន វត្តព្ពំ, ‘‘តំ វដ្ដតី’’តិ ឥទំ វិរុជ្ឈេយ្យ។ មុរជំ បន បាមង្គសណ្ឋានញ្ច ទសាសុ វដ្ដតិ ‘‘កាយពន្ធនស្ស ទសា ជីរន្តិ។ អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, មុរជំ មទ្ទវីណ’’ន្តិ (ចូឡវ. ២៧៨) វុត្តត្តា។ តេនេវ វក្ខតិ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, មុរជំ មទ្ទវីណន្តិ ឥទំ ទសាសុយេវ អនុញ្ញាត’’ន្តិ។
Murajaṃ pana kāyabandhanaṃ na vaṭṭati ‘‘na, bhikkhave, uccāvacāni kāyabandhanāni dhāretabbāni kalābukaṃ deḍḍhubhakaṃ murajaṃ maddavīṇaṃ, yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (cūḷava. 278) vuttattā. Kiṃ pana bahurajjuke ekato katvā ekena nirantaraṃ veṭhetvā kataṃ murajasaṅkhyaṃ na gacchatīti? Āma na gacchati. Murajañhi nāma nānāvaṇṇehi suttehi murajavaṭṭisaṇṭhānaṃ veṭhetvā kataṃ. Keci pana ‘‘murajanti bahurajjuke ekato saṅkaḍḍhitvā ekāya rajjuyā paliveṭhetvā katarajjū’’ti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ. Yadi cetaṃ murajaṃ siyā, ‘‘bahurajjuke ekato katvā ekena nirantaraṃ veṭhetvā kataṃ bahurajjuka’’nti na vattabbaṃ, ‘‘taṃ vaṭṭatī’’ti idaṃ virujjheyya. Murajaṃ pana pāmaṅgasaṇṭhānañca dasāsu vaṭṭati ‘‘kāyabandhanassa dasā jīranti. Anujānāmi, bhikkhave, murajaṃ maddavīṇa’’nti (cūḷava. 278) vuttattā. Teneva vakkhati ‘‘anujānāmi, bhikkhave, murajaṃ maddavīṇanti idaṃ dasāsuyeva anuññāta’’nti.
កាយពន្ធនវិធេតិ ‘‘កាយពន្ធនស្ស បវនន្តោ ជីរតិ។ អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, វិធ’’ន្តិ វុត្តត្តា កាយពន្ធនស្ស បាសន្តេ ទសាមូលេ តស្ស ថិរភាវត្ថំ កត្តព្ពេ ទន្តវិសាណាទិមយេ វិធេ។ ‘‘អដ្ឋ មង្គលានិ នាម សង្ខោ ចក្កំ បុណ្ណកុម្ភោ គយា សិរីវច្ឆោ អង្កុសោ ធជំ សោវត្ថិក’’ន្តិ វទន្តិ។ បរិច្ឆេទលេខាមត្តន្តិ ឧភោសុ កោដីសុ កាតព្ពបរិច្ឆេទរាជិមត្តំ។ ‘‘ឧជុកមេវា’’តិ វុត្តត្តា ចតុរស្សាទិវង្កគតិកំ ន វដ្ដតិ។ ‘‘ឆត្តទណ្ឌធម្មករណអញ្ជននាឡិកា នានាវណ្ណលេខាបអកម្មកតា ន វដ្ដន្តី’’តិ វទន្តិ។
Kāyabandhanavidheti ‘‘kāyabandhanassa pavananto jīrati. Anujānāmi, bhikkhave, vidha’’nti vuttattā kāyabandhanassa pāsante dasāmūle tassa thirabhāvatthaṃ kattabbe dantavisāṇādimaye vidhe. ‘‘Aṭṭha maṅgalāni nāma saṅkho cakkaṃ puṇṇakumbho gayā sirīvaccho aṅkuso dhajaṃ sovatthika’’nti vadanti. Paricchedalekhāmattanti ubhosu koṭīsu kātabbaparicchedarājimattaṃ. ‘‘Ujukamevā’’ti vuttattā caturassādivaṅkagatikaṃ na vaṭṭati. ‘‘Chattadaṇḍadhammakaraṇaañjananāḷikā nānāvaṇṇalekhāpaakammakatā na vaṭṭantī’’ti vadanti.
អារកណ្ដកេតិ បោត្ថកាទិអភិសង្ខរណត្ថំ កតេ ទីឃមុខសត្ថកេ។ វដ្ដមណិកន្តិ វដ្ដំ កត្វា អគ្គកោដិយំ ឧដ្ឋាបេតព្ពបុព្ពុឡំ។ អញ្ញំ វា វណ្ណមដ្ឋន្តិ ឥមិនា បិឡកាទិំ សង្គណ្ហាតិ។ មណិកន្តិ ឯកាវដ្ដមណិ។ បិឡកន្តិ សាសបមត្តិកា មុត្តរាជិសទិសា ពហុវដ្ដលេខា។ ‘‘ឥមស្មិំ អធិការេ អវុត្តត្តា លេខនិយំ យំ កិញ្ចិ វណ្ណមដ្ឋំ វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ។ វលិតកន្តិ មជ្ឈេ វលិំ ឧដ្ឋាបេត្វា។ មណ្ឌលំ ហោតីតិ ឧត្តរារណិយា បវេសនត្ថំ អាហដមណ្ឌលំ ហោតិ។
Ārakaṇṭaketi potthakādiabhisaṅkharaṇatthaṃ kate dīghamukhasatthake. Vaṭṭamaṇikanti vaṭṭaṃ katvā aggakoṭiyaṃ uṭṭhāpetabbapubbuḷaṃ. Aññaṃ vā vaṇṇamaṭṭhanti iminā piḷakādiṃ saṅgaṇhāti. Maṇikanti ekāvaṭṭamaṇi. Piḷakanti sāsapamattikā muttarājisadisā bahuvaṭṭalekhā. ‘‘Imasmiṃ adhikāre avuttattā lekhaniyaṃ yaṃ kiñci vaṇṇamaṭṭhaṃ vaṭṭatī’’ti vadanti. Valitakanti majjhe valiṃ uṭṭhāpetvā. Maṇḍalaṃ hotīti uttarāraṇiyā pavesanatthaṃ āhaṭamaṇḍalaṃ hoti.
កិញ្ចាបិ ឯត្ថ ទន្តកដ្ឋច្ឆេទនវាសិយេវ វុត្តា, មហាវាសិយម្បិ បន ន វដ្ដតិយេវ។ ឧជុកមេវ ពន្ធិតុន្តិ សម្ពន្ធោ។ ‘‘ឧភោសុ វា បស្សេសុ ឯកបស្សេវា’’តិ វចនសេសោ។ កត្តរយដ្ឋិកោដិយំ កតអយោវលយានិបិ វដ្ដន្តិ, យេសំ អញ្ញមញ្ញសង្ឃដ្ដនេន សទ្ទោ និច្ឆរតិ។
Kiñcāpi ettha dantakaṭṭhacchedanavāsiyeva vuttā, mahāvāsiyampi pana na vaṭṭatiyeva. Ujukameva bandhitunti sambandho. ‘‘Ubhosu vā passesu ekapassevā’’ti vacanaseso. Kattarayaṭṭhikoṭiyaṃ kataayovalayānipi vaṭṭanti, yesaṃ aññamaññasaṅghaṭṭanena saddo niccharati.
អាមណ្ឌសារកេតិ អាមលកេហិ កតភាជនេ។ ភូមត្ថរណេតិ ចិត្តកដសារកចិត្តត្ថរណាទិកេ បរិកម្មកតាយ ភូមិយា អត្ថរិតព្ពអត្ថរណេ។ បានីយឃដេតិ ឥមិនា កុណ្ឌិកសរកេបិ សង្គណ្ហាតិ។ ពីជនេតិ ចតុរស្សពីជនេ។ សព្ពំ…បេ.… វដ្ដតីតិ យថាវុត្តេសុ មញ្ចបីឋាទីសុ ឥត្ថិរូបំ វិនា សព្ពំ មាលាកម្មលតាកម្មាទិ វណ្ណមដ្ឋំ ភិក្ខុនោ វដ្ដតិ។ សេនាសនេ កិញ្ចិ បដិសេធេតព្ពំ នត្ថិ អញ្ញត្រ វិរុទ្ធសេនាសនាតិ ឯត្ថាយមធិប្បាយោ – សេនាសនបរិក្ខារេសុ បដិសេធេតព្ពំ នាម កិញ្ចិ នត្ថិ, វិរុទ្ធសេនាសនំ បន សយមេវ បដិក្ខិបិតព្ពន្តិ។ អញ្ញេសន្តិ សីមសាមិនោ វុត្តា។ រាជវល្លភា បរនិកាយិកាបិ ឯកនិកាយិកាបិ ឧបោសថបវារណានំ អន្តរាយករា អលជ្ជិនោ រាជកុលូបគា វុច្ចន្តិ។ តេសំ លជ្ជិបរិសាតិ តេសំ សីមសាមិកានំ បក្ខា ហុត្វា អនុពលំ ទាតុំ សមត្ថា លជ្ជិបរិសា។ សុកតមេវាតិ អញ្ញេសំ សន្តកេបិ អត្តនោ សីមាយ អន្តោវុត្តវិធិនា កតំ សុកតមេវ។
Āmaṇḍasāraketi āmalakehi katabhājane. Bhūmattharaṇeti cittakaṭasārakacittattharaṇādike parikammakatāya bhūmiyā attharitabbaattharaṇe. Pānīyaghaṭeti iminā kuṇḍikasarakepi saṅgaṇhāti. Bījaneti caturassabījane. Sabbaṃ…pe… vaṭṭatīti yathāvuttesu mañcapīṭhādīsu itthirūpaṃ vinā sabbaṃ mālākammalatākammādi vaṇṇamaṭṭhaṃ bhikkhuno vaṭṭati. Senāsane kiñci paṭisedhetabbaṃ natthi aññatra viruddhasenāsanāti etthāyamadhippāyo – senāsanaparikkhāresu paṭisedhetabbaṃ nāma kiñci natthi, viruddhasenāsanaṃ pana sayameva paṭikkhipitabbanti. Aññesanti sīmasāmino vuttā. Rājavallabhā paranikāyikāpi ekanikāyikāpi uposathapavāraṇānaṃ antarāyakarā alajjino rājakulūpagā vuccanti. Tesaṃ lajjiparisāti tesaṃ sīmasāmikānaṃ pakkhā hutvā anubalaṃ dātuṃ samatthā lajjiparisā. Sukatamevāti aññesaṃ santakepi attano sīmāya antovuttavidhinā kataṃ sukatameva.
បាឡិមុត្តកវិនិច្ឆយវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Pāḷimuttakavinicchayavaṇṇanā niṭṭhitā.
៨៦. ទេវេន គហិតទារូនីតិ រញ្ញា បរិគ្គហិតទារូនិ, រញ្ញោ សន្តកានីតិ វុត្តំ ហោតិ។ ខណ្ឌាខណ្ឌំ ករោន្តោតិ ខុទ្ទកំ មហន្តញ្ច ខណ្ឌំ ករោន្តោ។
86.Devena gahitadārūnīti raññā pariggahitadārūni, rañño santakānīti vuttaṃ hoti. Khaṇḍākhaṇḍaṃ karontoti khuddakaṃ mahantañca khaṇḍaṃ karonto.
៨៧. កុលភោគឥស្សរិយាទីហិ មហតី មត្តា បមាណំ ឯតស្សាតិ មហាមត្តោ។ តេនាហ – ‘‘មហតិយា ឥស្សរិយមត្តាយ សមន្នាគតោ’’តិ។
87. Kulabhogaissariyādīhi mahatī mattā pamāṇaṃ etassāti mahāmatto. Tenāha – ‘‘mahatiyā issariyamattāya samannāgato’’ti.
៨៨. អវជ្ឈាយន្តីតិ ហេដ្ឋា កត្វា ឱលោកេន្តិ, ចិន្តេន្តិ វា។ តេនាហ ‘‘អវជានន្តា’’តិអាទិ។ លាមកតោ វា ចិន្តេន្តីតិ និហីនតោ ចិន្តេន្តិ។ កថេន្តីតិ ‘‘កិំ នាមេតំ កិំ នាមេត’’ន្តិ អញ្ញមញ្ញំ កថេន្តិ។
88.Avajjhāyantīti heṭṭhā katvā olokenti, cintenti vā. Tenāha ‘‘avajānantā’’tiādi. Lāmakato vā cintentīti nihīnato cintenti. Kathentīti ‘‘kiṃ nāmetaṃ kiṃ nāmeta’’nti aññamaññaṃ kathenti.
កថំ បនេត្ថ ‘‘ទារូនី’’តិ ពហុវចនំ ‘‘អទិន្ន’’ន្តិ ឯកវចនេន សទ្ធិំ សម្ពន្ធមុបគច្ឆតីតិ អាហ – ‘‘អទិន្នំ អាទិយិស្សតីតិ អយំ ឧជ្ឈាយនត្ថោ’’តិអាទិ។ ឧជ្ឈាយនស្ស អទិន្នាទានវិសយត្តា អទិន្នាទានំ ឧជ្ឈាយនត្ថោតិ វុត្តំ។ សតិបិ បនេត្ថ គោបកេន ទិន្នទារូនំ គហណេ ឧជុកំ អវត្វា លេសេន គហិតត្តា ថេរោ ‘‘អទិន្នំ អាទិយី’’តិ វេទិតព្ពោ។ វចនភេទេតិ ឯកវចនពហុវចនានំ ភេទេ។
Kathaṃ panettha ‘‘dārūnī’’ti bahuvacanaṃ ‘‘adinna’’nti ekavacanena saddhiṃ sambandhamupagacchatīti āha – ‘‘adinnaṃ ādiyissatīti ayaṃ ujjhāyanattho’’tiādi. Ujjhāyanassa adinnādānavisayattā adinnādānaṃ ujjhāyanatthoti vuttaṃ. Satipi panettha gopakena dinnadārūnaṃ gahaṇe ujukaṃ avatvā lesena gahitattā thero ‘‘adinnaṃ ādiyī’’ti veditabbo. Vacanabhedeti ekavacanabahuvacanānaṃ bhede.
សព្ពាវន្តំ បរិសន្តិ ភិក្ខុភិក្ខុនីអាទិសព្ពាវយវវន្តំ បរិសំ។ សព្ពា ចតុបរិសសង្ខអាតា បជា ឯត្ថ អត្ថីតិ សព្ពាវន្តា, បរិសា។ សេនា ឯតស្ស អត្ថីតិ សេនិកោ, សេនិកោ ឯវ សេនិយោ។ ពិម្ពិសារោតិ តស្ស នាមន្តិ ឯត្ថ ពិម្ពីតិ សុវណ្ណំ, តស្មា សារសុវណ្ណសទិសវណ្ណតាយ ពិម្ពិសារោតិ វុច្ចតីតិ វេទិតព្ពោ។ ចតុត្ថោ ភាគោ បាទោតិ វេទិតព្ពោតិ ឥមិនាវ សព្ពជនបទេសុ កហាបណស្ស វីសតិមោ ភាគោ មាសកោតិ ឥទញ្ច វុត្តមេវ ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពំ។ បោរាណសត្ថានុរូបំ លក្ខណសម្បន្នា ឧប្បាទិតា នីលកហាបណាតិ វេទិតព្ពា។ រុទ្រទាមេន ឧប្បាទិតោ រុទ្រទាមកោ។ សោ កិរ នីលកហាបណស្ស តិភាគំ អគ្ឃតិ។ យស្មិំ បទេសេ នីលកហាបណា ន សន្តិ, តត្ថាបិ នីលកហាបណានំ វឡញ្ជនដ្ឋានេ ច អវឡញ្ជនដ្ឋានេ ច សមានអគ្ឃវសេន បវត្តមានំ ភណ្ឌំ គហេត្វា នីលកហាបណវសេនេវ បរិច្ឆេទោ កាតព្ពោតិ វទន្តិ។
Sabbāvantaṃparisanti bhikkhubhikkhunīādisabbāvayavavantaṃ parisaṃ. Sabbā catuparisasaṅkhaātā pajā ettha atthīti sabbāvantā, parisā. Senā etassa atthīti seniko, seniko eva seniyo. Bimbisāroti tassa nāmanti ettha bimbīti suvaṇṇaṃ, tasmā sārasuvaṇṇasadisavaṇṇatāya bimbisāroti vuccatīti veditabbo. Catuttho bhāgo pādoti veditabboti imināva sabbajanapadesu kahāpaṇassa vīsatimo bhāgo māsakoti idañca vuttameva hotīti daṭṭhabbaṃ. Porāṇasatthānurūpaṃ lakkhaṇasampannā uppāditā nīlakahāpaṇāti veditabbā. Rudradāmena uppādito rudradāmako. So kira nīlakahāpaṇassa tibhāgaṃ agghati. Yasmiṃ padese nīlakahāpaṇā na santi, tatthāpi nīlakahāpaṇānaṃ vaḷañjanaṭṭhāne ca avaḷañjanaṭṭhāne ca samānaagghavasena pavattamānaṃ bhaṇḍaṃ gahetvā nīlakahāpaṇavaseneva paricchedo kātabboti vadanti.
ធនិយវត្ថុវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Dhaniyavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.
តស្សត្ថោ…បេ.… វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោតិ ឥមិនា ‘‘ភគវតា ភិក្ខូនំ ឥទំ សិក្ខាបទំ ឯវំ បញ្ញត្តំ ហោតិ ច, ឥទញ្ច អញ្ញំ វត្ថុ ឧទបាទី’’តិ ឯវំ បឋមបារាជិកវណ្ណនាយំ (បារា. អដ្ឋ. ១.៣៩) វុត្តនយេន តស្សត្ថោ វេទិតព្ពោ។ ‘‘ឥទានិ យំ តំ អញ្ញំ វត្ថុ ឧប្បន្នំ, តំ ទស្សេតុំ ‘តេន ខោ បន សមយេនា’តិអាទិមាហា’’តិ ឯវំ អនុបញ្ញត្តិសម្ពន្ធោ ច តត្ថ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោតិ ទស្សេតិ។
Tassattho…pe… vuttanayeneva veditabboti iminā ‘‘bhagavatā bhikkhūnaṃ idaṃ sikkhāpadaṃ evaṃ paññattaṃ hoti ca, idañca aññaṃ vatthu udapādī’’ti evaṃ paṭhamapārājikavaṇṇanāyaṃ (pārā. aṭṭha. 1.39) vuttanayena tassattho veditabbo. ‘‘Idāni yaṃ taṃ aññaṃ vatthu uppannaṃ, taṃ dassetuṃ ‘tena kho pana samayenā’tiādimāhā’’ti evaṃ anupaññattisambandho ca tattha vuttanayeneva veditabboti dasseti.
៩០-៩១. រជកា អត្ថរន្តិ ឯត្ថាតិ រជកត្ថរណំ, រជកត្ថរណន្តិ រជកតិត្ថំ វុច្ចតីតិ អាហ ‘‘រជកតិត្ថំ គន្ត្វា’’តិ។ វុត្តមេវត្ថំ វិភាវេន្តោ អាហ ‘‘តញ្ហី’’តិអាទិ។
90-91. Rajakā attharanti etthāti rajakattharaṇaṃ, rajakattharaṇanti rajakatitthaṃ vuccatīti āha ‘‘rajakatitthaṃ gantvā’’ti. Vuttamevatthaṃ vibhāvento āha ‘‘tañhī’’tiādi.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ២. ទុតិយបារាជិកំ • 2. Dutiyapārājikaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ២. ទុតិយបារាជិកំ • 2. Dutiyapārājikaṃ
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / បាឡិមុត្តកវិនិច្ឆយវណ្ណនា • Pāḷimuttakavinicchayavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / បាឡិមុត្តកវិនិច្ឆយវណ្ណនា • Pāḷimuttakavinicchayavaṇṇanā
