| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā |
៣. វិកាលគាមប្បវិសនសិក្ខាបទវណ្ណនា
3. Vikālagāmappavisanasikkhāpadavaṇṇanā
៥០៨. តតិយេ បាឡិយំ ភយកថន្តិ រាជចោរាទិភយំ វា រោគាមនុស្សទុព្ភិក្ខកន្តារាទិភយំ វា អារព្ភ បវត្តំ។ វិសិខាកថន្តិ សុនិវិដ្ឋាទិវីថិកថំ។ កុម្ភដ្ឋានកថន្តិ ឧទកតិត្ថកថំ, កុម្ភទាសីកថំ វា។ បុព្ពបេតកថន្តិ អតីតញាតិកថំ។ នានត្តកថន្តិ វុត្តាហិ, វក្ខមានាហិ ច វិមុត្តំ នានាសភាវំ និរត្ថកកថំ។ លោកក្ខាយិកន្តិ ‘‘អយំ លោកោ កេន និម្មិតោ’’តិអាទិនា លោកសភាវក្ខានវសេន បវត្តនកថា។ ឯវំ សមុទ្ទក្ខាយិកា វេទិតព្ពា។ ឥតិ ភវោ ឥតិ អភវោតិ យំ វា តំ វា និរត្ថកការណំ វត្វា បវត្តិតកថា ឥតិភវាភវកថា។ ឯត្ថ ច ភវោ សស្សតំ, វុឌ្ឍិ, កាមសុខញ្ចាតិ តិវិធោ, អភវោ តព្ពិបរីតវសេន។ ឥតិ ឥមាយ ឆព្ពិធាយ ឥតិភវាភវកថាយ សទ្ធិំ ទ្វត្តិំសតិរច្ឆានកថា នាម ហោន្តិ។ អថ វា បាឡិយំ សរូបតោ អនាគតាបិ អរញ្ញបព្ពតនទីទីបកថា ឥតិ-សទ្ទេន សង្គហេត្វា ទ្វត្តិំសតិរច្ឆានកថាតិ វុច្ចន្តិ។ ឥតិ វាតិ ឯត្ថ ឥតិ-សទ្ទោ បការត្ថេ។ វា-សទ្ទោ វិកប្បត្ថេ។ តស្មា ឯវំ បការំ ឥតោ អញ្ញំ វា តាទិសំ និរត្ថកកថំ កថេតីតិ អត្ថោ គហេតព្ពោ។
508. Tatiye pāḷiyaṃ bhayakathanti rājacorādibhayaṃ vā rogāmanussadubbhikkhakantārādibhayaṃ vā ārabbha pavattaṃ. Visikhākathanti suniviṭṭhādivīthikathaṃ. Kumbhaṭṭhānakathanti udakatitthakathaṃ, kumbhadāsīkathaṃ vā. Pubbapetakathanti atītañātikathaṃ. Nānattakathanti vuttāhi, vakkhamānāhi ca vimuttaṃ nānāsabhāvaṃ niratthakakathaṃ. Lokakkhāyikanti ‘‘ayaṃ loko kena nimmito’’tiādinā lokasabhāvakkhānavasena pavattanakathā. Evaṃ samuddakkhāyikā veditabbā. Iti bhavo iti abhavoti yaṃ vā taṃ vā niratthakakāraṇaṃ vatvā pavattitakathā itibhavābhavakathā. Ettha ca bhavo sassataṃ, vuḍḍhi, kāmasukhañcāti tividho, abhavo tabbiparītavasena. Iti imāya chabbidhāya itibhavābhavakathāya saddhiṃ dvattiṃsatiracchānakathā nāma honti. Atha vā pāḷiyaṃ sarūpato anāgatāpi araññapabbatanadīdīpakathā iti-saddena saṅgahetvā dvattiṃsatiracchānakathāti vuccanti. Iti vāti ettha iti-saddo pakāratthe. Vā-saddo vikappatthe. Tasmā evaṃ pakāraṃ ito aññaṃ vā tādisaṃ niratthakakathaṃ kathetīti attho gahetabbo.
៥១២. ឧស្សាហំ បដិប្បស្សម្ភេត្វា វិហារំ គច្ឆន្តាតិ ឯត្ថ គាមូបចារតោ ពហិ និក្ខន្តេ អន្តរារាមាទីនមុបចារំ បវិដ្ឋេ សន្ធាយ វុត្តំ។ គាមូបចារព្ភន្តរេ បន បដិបស្សទ្ធុស្សាហានម្បិ បុន តមេវ វា អញ្ញំ វា គាមំ បវិសិតុកាមតាយ សតិ អាបុច្ឆនកិច្ចំ នត្ថិ។ ‘‘កុលឃរេ វា…បេ.… គន្តព្ព’’ន្តិ ឥទំ បន បុរេភត្តំ បវិដ្ឋានំ វិកាលេ សញ្ជាតេ វិកាលេ គាមប្បវេសស្ស អាបុច្ឆិតព្ពតាយ វុត្តំ។ អទិន្នាទានេ វុត្តនយេនាតិ ទុតិយលេឌ្ឌុបាតំ សន្ធាយ វុត្តំ។
512.Ussāhaṃ paṭippassambhetvā vihāraṃ gacchantāti ettha gāmūpacārato bahi nikkhante antarārāmādīnamupacāraṃ paviṭṭhe sandhāya vuttaṃ. Gāmūpacārabbhantare pana paṭipassaddhussāhānampi puna tameva vā aññaṃ vā gāmaṃ pavisitukāmatāya sati āpucchanakiccaṃ natthi. ‘‘Kulaghare vā…pe… gantabba’’nti idaṃ pana purebhattaṃ paviṭṭhānaṃ vikāle sañjāte vikāle gāmappavesassa āpucchitabbatāya vuttaṃ. Adinnādāne vuttanayenāti dutiyaleḍḍupātaṃ sandhāya vuttaṃ.
៥១៥. អន្តរារាមន្តិអាទីសូតិ ឯត្ថ ឧស្សវទិវសាទីសុ មនុស្សេហិ គាមេ បទក្ខិណំ ការេន្តំ ជិនពិម្ពាទិំ បូជេតុកាមេហិ វា រោគវូបសមាទិយត្ថំ មនុស្សេហិ យាចិតេហិ វា ភិក្ខូហិ សុប្បដិច្ឆន្នាទិវិធិំ អកត្វាបិ វីថិមជ្ឈេនេវ គាមំ បទក្ខិណំ កាតុំ វដ្ដតីតិ វទន្តិ, តំ ន គហេតព្ពំ អនាបត្តិវារេ អវុត្តត្តា, ‘‘មគ្គា អនោក្កមិត្វា…បេ.… បាចិត្តិយ’’ន្តិ (កង្ខា. អដ្ឋ. វិកាលគាមប្បវេសនសិក្ខាបទវណ្ណនា) បដិក្ខិត្តត្តា ច។ វេសាលិំ អនុបរិយាយិត្វា បរិត្តំ ករោន្តេនាបិ អានន្ទត្ថេរេន សុប្បដិច្ឆន្នតាទិំ អកោបេន្តេនេវ, អបញ្ញត្តេ វា សិក្ខាបទេ កតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ។ កេចិ បន ‘‘អន្តរារាមាទិគាមន្តរេ ឋិតេហិ គរុដ្ឋានីយានំ បច្ចុគ្គមនានុគ្គមនាទិវសេន គាមវីថិំ ឱតរិតុំ វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ, តម្បិ អន្តរឃរំ បវិសន្តំ បតិ កាតុំ ន វដ្ដតិ ឯវ។ អន្តរារាមាទិកប្បិយភូមិំ បន ឧទ្ទិស្ស គច្ឆន្តំ បតិ កាតុំ វដ្ដតីតិ ខាយតិ, វីមំសិតព្ពំ។ សន្តំ ភិក្ខុំ អនាបុច្ឆនា , អននុញ្ញាតការណា វិកាលេ គាមប្បវេសោតិ ទ្វេ អង្គានិ។
515.Antarārāmantiādīsūti ettha ussavadivasādīsu manussehi gāme padakkhiṇaṃ kārentaṃ jinabimbādiṃ pūjetukāmehi vā rogavūpasamādiyatthaṃ manussehi yācitehi vā bhikkhūhi suppaṭicchannādividhiṃ akatvāpi vīthimajjheneva gāmaṃ padakkhiṇaṃ kātuṃ vaṭṭatīti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ anāpattivāre avuttattā, ‘‘maggā anokkamitvā…pe… pācittiya’’nti (kaṅkhā. aṭṭha. vikālagāmappavesanasikkhāpadavaṇṇanā) paṭikkhittattā ca. Vesāliṃ anupariyāyitvā parittaṃ karontenāpi ānandattherena suppaṭicchannatādiṃ akopenteneva, apaññatte vā sikkhāpade katanti daṭṭhabbaṃ. Keci pana ‘‘antarārāmādigāmantare ṭhitehi garuṭṭhānīyānaṃ paccuggamanānuggamanādivasena gāmavīthiṃ otarituṃ vaṭṭatī’’ti vadanti, tampi antaragharaṃ pavisantaṃ pati kātuṃ na vaṭṭati eva. Antarārāmādikappiyabhūmiṃ pana uddissa gacchantaṃ pati kātuṃ vaṭṭatīti khāyati, vīmaṃsitabbaṃ. Santaṃ bhikkhuṃ anāpucchanā , ananuññātakāraṇā vikāle gāmappavesoti dve aṅgāni.
វិកាលគាមប្បវិសនសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Vikālagāmappavisanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ៩. រតនវគ្គោ • 9. Ratanavaggo
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ៣. វិកាលគាមប្បវិសនសិក្ខាបទវណ្ណនា • 3. Vikālagāmappavisanasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ៣. វិកាលគាមប្បវិសនសិក្ខាបទវណ្ណនា • 3. Vikālagāmappavisanasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ៣. វិកាលគាមប្បវិសនសិក្ខាបទវណ្ណនា • 3. Vikālagāmappavisanasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi / ៣. វិកាលគាមប្បវិសនសិក្ខាបទំ • 3. Vikālagāmappavisanasikkhāpadaṃ
