| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / នេត្តិប្បករណបាឡិ • Nettippakaraṇapāḷi |
១០. វេវចនហារវិភង្គោ
10. Vevacanahāravibhaṅgo
៣៧. តត្ថ កតមោ វេវចនោ ហារោ? ‘‘វេវចនានិ ពហូនី’’តិ។ យថា ឯកំ ភគវា ធម្មំ អញ្ញមញ្ញេហិ វេវចនេហិ និទ្ទិសតិ។ យថាហ ភគវា –
37. Tattha katamo vevacano hāro? ‘‘Vevacanāni bahūnī’’ti. Yathā ekaṃ bhagavā dhammaṃ aññamaññehi vevacanehi niddisati. Yathāha bhagavā –
‘‘អាសា ច បិហា អភិនន្ទនា ច, អនេកធាតូសុ សរា បតិដ្ឋិតា;
‘‘Āsā ca pihā abhinandanā ca, anekadhātūsu sarā patiṭṭhitā;
អញ្ញាណមូលប្បភវា បជប្បិតា, សព្ពា មយា ព្យន្តិកតា សមូលិកា’’តិ។
Aññāṇamūlappabhavā pajappitā, sabbā mayā byantikatā samūlikā’’ti.
អាសា នាម វុច្ចតិ យា ភវិស្សស្ស អត្ថស្ស អាសីសនា 1 អវស្សំ អាគមិស្សតីតិ អាសាស្ស ឧប្បជ្ជតិ។ បិហា នាម យា វត្តមានស្ស 2 អត្ថស្ស បត្ថនា, សេយ្យតរំ វា ទិស្វា ‘‘ឯទិសោ ភវេយ្យ’’ន្តិ បិហាស្ស ឧប្បជ្ជតិ។ អត្ថនិប្ផត្តិបដិបាលនា អភិនន្ទនា នាម, បិយំ វា ញាតិំ អភិនន្ទតិ, បិយំ វា ធម្មំ អភិនន្ទតិ, អប្បដិកូលតោ វា អភិនន្ទតិ។
Āsā nāma vuccati yā bhavissassa atthassa āsīsanā 3 avassaṃ āgamissatīti āsāssa uppajjati. Pihā nāma yā vattamānassa 4 atthassa patthanā, seyyataraṃ vā disvā ‘‘ediso bhaveyya’’nti pihāssa uppajjati. Atthanipphattipaṭipālanā abhinandanā nāma, piyaṃ vā ñātiṃ abhinandati, piyaṃ vā dhammaṃ abhinandati, appaṭikūlato vā abhinandati.
អនេកធាតូតិ ចក្ខុធាតុ រូបធាតុ ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុ, សោតធាតុ សទ្ទធាតុ សោតវិញ្ញាណធាតុ, ឃានធាតុ គន្ធធាតុ ឃានវិញ្ញាណធាតុ, ជិវ្ហាធាតុ រសធាតុ ជិវ្ហាវិញ្ញាណធាតុ , កាយធាតុ ផោដ្ឋព្ពធាតុ កាយវិញ្ញាណធាតុ, មនោធាតុ ធម្មធាតុ មនោវិញ្ញាណធាតុ។
Anekadhātūti cakkhudhātu rūpadhātu cakkhuviññāṇadhātu, sotadhātu saddadhātu sotaviññāṇadhātu, ghānadhātu gandhadhātu ghānaviññāṇadhātu, jivhādhātu rasadhātu jivhāviññāṇadhātu , kāyadhātu phoṭṭhabbadhātu kāyaviññāṇadhātu, manodhātu dhammadhātu manoviññāṇadhātu.
សរាតិ កេចិ រូបាធិមុត្តា កេចិ សទ្ទាធិមុត្តា កេចិ គន្ធាធិមុត្តា កេចិ រសាធិមុត្តា កេចិ ផោដ្ឋព្ពាធិមុត្តា កេចិ ធម្មាធិមុត្តា។ តត្ថ យានិ ឆ គេហសិតានិ ទោមនស្សានិ យានិ ច ឆ គេហសិតានិ សោមនស្សានិ យានិ ច ឆ នេក្ខម្មសិតានិ ទោមនស្សានិ យានិ ច ឆ នេក្ខម្មសិតានិ សោមនស្សានិ, ឥមានិ ចតុវីសបទានិ តណ្ហាបក្ខោ, តណ្ហាយ ឯតំ វេវចនំ។ យា ឆ ឧបេក្ខា គេហសិតា, អយំ ទិដ្ឋិបក្ខោ។
Sarāti keci rūpādhimuttā keci saddādhimuttā keci gandhādhimuttā keci rasādhimuttā keci phoṭṭhabbādhimuttā keci dhammādhimuttā. Tattha yāni cha gehasitāni domanassāni yāni ca cha gehasitāni somanassāni yāni ca cha nekkhammasitāni domanassāni yāni ca cha nekkhammasitāni somanassāni, imāni catuvīsapadāni taṇhāpakkho, taṇhāya etaṃ vevacanaṃ. Yā cha upekkhā gehasitā, ayaṃ diṭṭhipakkho.
៣៨. សាយេវ បត្ថនាការេន ធម្មនន្ទី ធម្មបេមំ ធម្មជ្ឈោសានន្តិ តណ្ហាយ ឯតំ វេវចនំ។ ចិត្តំ មនោ វិញ្ញាណន្តិ ចិត្តស្ស ឯតំ វេវចនំ។ មនិន្ទ្រិយំ មនោធាតុ មនាយតនំ វិជាននាតិ មនស្សេតំ វេវចនំ។ បញ្ញិន្ទ្រិយំ បញ្ញាពលំ អធិបញ្ញា សិក្ខា បញ្ញា បញ្ញាក្ខន្ធោ ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គោ ញាណំ សម្មាទិដ្ឋិ តីរណា វិបស្សនា ធម្មេ ញាណំ អត្ថេ ញាណំ អន្វយេ ញាណំ ខយេ ញាណំ អនុប្បាទេ ញាណំ អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយំ អញ្ញិន្ទ្រិយំ អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយំ ចក្ខុ វិជ្ជា ពុទ្ធិ ភូរិ មេធា អាលោកោ, យំ វា បន យំ កិញ្ចិ អញ្ញំបិ ឯវំ ជាតិយំ, បញ្ញាយ ឯតំ វេវចនំ។ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ លោកុត្តរានិ, សព្ពា បញ្ញា។ អបិ ច អាធិបតេយ្យដ្ឋេន សទ្ធា, អារម្ភដ្ឋេន វីរិយំ, អបិលាបនដ្ឋេន សតិ, អវិក្ខេបដ្ឋេន សមាធិ, បជាននដ្ឋេន បញ្ញា។
38. Sāyeva patthanākārena dhammanandī dhammapemaṃ dhammajjhosānanti taṇhāya etaṃ vevacanaṃ. Cittaṃ mano viññāṇanti cittassa etaṃ vevacanaṃ. Manindriyaṃ manodhātu manāyatanaṃ vijānanāti manassetaṃ vevacanaṃ. Paññindriyaṃ paññābalaṃ adhipaññā sikkhā paññā paññākkhandho dhammavicayasambojjhaṅgo ñāṇaṃ sammādiṭṭhi tīraṇā vipassanā dhamme ñāṇaṃ atthe ñāṇaṃ anvaye ñāṇaṃ khaye ñāṇaṃ anuppāde ñāṇaṃ anaññātaññassāmītindriyaṃ aññindriyaṃ aññātāvindriyaṃ cakkhu vijjā buddhi bhūri medhā āloko, yaṃ vā pana yaṃ kiñci aññaṃpi evaṃ jātiyaṃ, paññāya etaṃ vevacanaṃ. Pañcindriyāni lokuttarāni, sabbā paññā. Api ca ādhipateyyaṭṭhena saddhā, ārambhaṭṭhena vīriyaṃ, apilāpanaṭṭhena sati, avikkhepaṭṭhena samādhi, pajānanaṭṭhena paññā.
យថា ច ពុទ្ធានុស្សតិយំ វុត្តំ ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា។ ពលនិប្ផត្តិគតោ វេសារជ្ជប្បត្តោ អធិគតប្បដិសម្ភិទោ ចតុយោគវិប្បហីនោ អគតិគមនវីតិវត្តោ ឧទ្ធដសល្លោ និរូឡ្ហវណោ មទ្ទិតកណ្ឌកោ និព្ពាបិតបរិយុដ្ឋានោ 5 ពន្ធនាតីតោ គន្ថវិនិវេឋនោ អជ្ឈាសយវីតិវត្តោ ភិន្នន្ធការោ ចក្ខុមា លោកធម្មសមតិក្កន្តោ អនុរោធវិរោធវិប្បយុត្តោ ឥដ្ឋានិដ្ឋេសុ ធម្មេសុ អសង្ខេបគតោ ពន្ធនាតិវត្តោ ឋបិតសង្គាមោ អភិក្កន្តតរោ ឧក្កាធរោ អាលោកករោ បជ្ជោតករោ តមោនុទោ រណញ្ជហោ អបរិមាណវណ្ណោ អប្បមេយ្យវណ្ណោ អសង្ខេយ្យវណ្ណោ អាភំករោ បភំករោ ធម្មោភាសបជ្ជោតករោតិ ច ពុទ្ធា ភគវន្តោតិ ច ពុទ្ធានុស្សតិយា ឯតំ វេវចនំ។
Yathā ca buddhānussatiyaṃ vuttaṃ itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā. Balanipphattigato vesārajjappatto adhigatappaṭisambhido catuyogavippahīno agatigamanavītivatto uddhaṭasallo nirūḷhavaṇo madditakaṇḍako nibbāpitapariyuṭṭhāno 6 bandhanātīto ganthaviniveṭhano ajjhāsayavītivatto bhinnandhakāro cakkhumā lokadhammasamatikkanto anurodhavirodhavippayutto iṭṭhāniṭṭhesu dhammesu asaṅkhepagato bandhanātivatto ṭhapitasaṅgāmo abhikkantataro ukkādharo ālokakaro pajjotakaro tamonudo raṇañjaho aparimāṇavaṇṇo appameyyavaṇṇo asaṅkheyyavaṇṇo ābhaṃkaro pabhaṃkaro dhammobhāsapajjotakaroti ca buddhā bhagavantoti ca buddhānussatiyā etaṃ vevacanaṃ.
យថា ច ធម្មានុស្សតិយំ វុត្តំ ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ សន្ទិដ្ឋិកោ អកាលិកោ ឯហិបស្សិកោ ឱបនេយ្យិកោ 7 បច្ចត្តំ វេទិតព្ពោ វិញ្ញូហិ។ យទិទំ មទនិម្មទនោ បិបាសវិនយោ អាលយសមុគ្ឃាដោ វដ្ដូបច្ឆេទោ សុញ្ញតោ អតិទុល្លភោ តណ្ហក្ខយោ វិរាគោ និរោធោ និព្ពានំ។
Yathā ca dhammānussatiyaṃ vuttaṃ svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko 8 paccattaṃ veditabbo viññūhi. Yadidaṃ madanimmadano pipāsavinayo ālayasamugghāṭo vaṭṭūpacchedo suññato atidullabho taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ.
‘‘អសង្ខតំ អនតំ 9 អនាសវញ្ច, សច្ចញ្ច បារំ និបុណំ សុទុទ្ទសំ;
‘‘Asaṅkhataṃ anataṃ 10 anāsavañca, saccañca pāraṃ nipuṇaṃ sududdasaṃ;
អជជ្ជរំ ធុវំ អបលោកិតំ 11, អនិទស្សនំ និប្បបញ្ច សន្តំ។
Ajajjaraṃ dhuvaṃ apalokitaṃ 12, anidassanaṃ nippapañca santaṃ.
‘‘អមតំ បណីតញ្ច សិវញ្ច ខេមំ, តណ្ហាក្ខយោ អច្ឆរិយញ្ច អព្ភុតំ;
‘‘Amataṃ paṇītañca sivañca khemaṃ, taṇhākkhayo acchariyañca abbhutaṃ;
អនីតិកំ អនីតិកធម្មំ 13, និព្ពានមេតំ សុគតេន ទេសិតំ។
Anītikaṃ anītikadhammaṃ 14, nibbānametaṃ sugatena desitaṃ.
‘‘អជាតំ អភូតំ អនុបទ្ទវញ្ច, អកតំ អសោកញ្ច អថោ វិសោកំ;
‘‘Ajātaṃ abhūtaṃ anupaddavañca, akataṃ asokañca atho visokaṃ;
អនូបសគ្គំនុបសគ្គធម្មំ, និព្ពានមេតំ សុគតេន ទេសិតំ។
Anūpasaggaṃnupasaggadhammaṃ, nibbānametaṃ sugatena desitaṃ.
‘‘គម្ភីរញ្ចេវ ទុប្បស្សំ, ឧត្តរញ្ច អនុត្តរំ;
‘‘Gambhīrañceva duppassaṃ, uttarañca anuttaraṃ;
អសមំ អប្បដិសមំ, ជេដ្ឋំ សេដ្ឋន្តិ វុច្ចតិ។
Asamaṃ appaṭisamaṃ, jeṭṭhaṃ seṭṭhanti vuccati.
‘‘លេណញ្ច តាណំ អរណំ អនង្គណំ, អកាច មេតំ វិមលន្តិ វុច្ចតិ;
‘‘Leṇañca tāṇaṃ araṇaṃ anaṅgaṇaṃ, akāca metaṃ vimalanti vuccati;
ទីបោ សុខំ អប្បមាណំ បតិដ្ឋា, អកិញ្ចនំ អប្បបញ្ចន្តិ វុត្ត’’ន្តិ។
Dīpo sukhaṃ appamāṇaṃ patiṭṭhā, akiñcanaṃ appapañcanti vutta’’nti.
ធម្មានុស្សតិយា ឯតំ វេវចនំ។
Dhammānussatiyā etaṃ vevacanaṃ.
យថា ច សង្ឃានុស្សតិយំ វុត្តំ សុប្បដិបន្នោ ឧជុប្បដិបន្នោ ញាយប្បដិបន្នោ សាមីចិប្បដិបន្នោ យទិទំ ចត្តារិ បុរិសយុគានិ អដ្ឋ បុរិសបុគ្គលា ឯស ភគវតោ សាវកសង្ឃោ អាហុនេយ្យោ បាហុនេយ្យោ ទក្ខិណេយ្យោ អញ្ជលិករណីយោ អនុត្តរំ បុញ្ញក្ខេត្តំ លោកស្ស, សីលសម្បន្នោ សមាធិសម្បន្នោ បញ្ញាសម្បន្នោ វិមុត្តិសម្បន្នោ វិមុត្តិញាណទស្សនសម្បន្នោ សត្តានំ សារោ សត្តានំ មណ្ឌោ សត្តានំ ឧទ្ធារោ សត្តានំ ឯសិកា 15 សត្តានំ សុរភិបសូនំ បុជ្ជោ ទេវានញ្ច មនុស្សានញ្ចាតិ សង្ឃានុស្សតិយា ឯតំ វេវចនំ។
Yathā ca saṅghānussatiyaṃ vuttaṃ suppaṭipanno ujuppaṭipanno ñāyappaṭipanno sāmīcippaṭipanno yadidaṃ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa, sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno vimuttisampanno vimuttiñāṇadassanasampanno sattānaṃ sāro sattānaṃ maṇḍo sattānaṃ uddhāro sattānaṃ esikā 16 sattānaṃ surabhipasūnaṃ pujjo devānañca manussānañcāti saṅghānussatiyā etaṃ vevacanaṃ.
យថា ច សីលានុស្សតិយំ វុត្តំ យានិ តានិ សីលានិ អខណ្ឌានិ អច្ឆិទ្ទានិ អសពលានិ អកម្មាសានិ អរិយានិ អរិយកន្តានិ ភុជិស្សានិ វិញ្ញុប្បសត្ថានិ អបរាមដ្ឋានិ សមាធិសំវត្តនិកានិ, អលង្ការោ ច សីលំ ឧត្តមង្គោបសោភណតាយ, និធានញ្ច សីលំ សព្ពទោភគ្គសមតិក្កមនដ្ឋេន , សិប្បញ្ច សីលំ អក្ខណវេធិតាយ, វេលា ច សីលំ អនតិក្កមនដ្ឋេន, ធញ្ញញ្ច សីលំ ទលិទ្ទោបច្ឆេទនដ្ឋេន 17, អាទាសោ ច សីលំ ធម្មវោលោកនតាយ, បាសាទោ ច សីលំ វោលោកនដ្ឋេន, សព្ពភូមានុបរិវត្តិ ច សីលំ អមតបរិយោសានន្តិ សីលានុស្សតិយា ឯតំ វេវចនំ។
Yathā ca sīlānussatiyaṃ vuttaṃ yāni tāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni ariyāni ariyakantāni bhujissāni viññuppasatthāni aparāmaṭṭhāni samādhisaṃvattanikāni, alaṅkāro ca sīlaṃ uttamaṅgopasobhaṇatāya, nidhānañca sīlaṃ sabbadobhaggasamatikkamanaṭṭhena , sippañca sīlaṃ akkhaṇavedhitāya, velā ca sīlaṃ anatikkamanaṭṭhena, dhaññañca sīlaṃ daliddopacchedanaṭṭhena 18, ādāso ca sīlaṃ dhammavolokanatāya, pāsādo ca sīlaṃ volokanaṭṭhena, sabbabhūmānuparivatti ca sīlaṃ amatapariyosānanti sīlānussatiyā etaṃ vevacanaṃ.
យថា ច ចាគានុស្សតិយំ វុត្តំ យស្មិំ សមយេ អរិយសាវកោ អគារំ អជ្ឈាវសតិ មុត្តចាគោ បយតបាណិ វោស្សគ្គរតោ យាចយោគោ ទានសំវិភាគរតោតិ ចាគានុស្សតិយា ឯតំ វេវចនំ។ តេនាហ អាយស្មា មហាកច្ចាយនោ ‘‘វេវចនានិ ពហូនី’’តិ។
Yathā ca cāgānussatiyaṃ vuttaṃ yasmiṃ samaye ariyasāvako agāraṃ ajjhāvasati muttacāgo payatapāṇi vossaggarato yācayogo dānasaṃvibhāgaratoti cāgānussatiyā etaṃ vevacanaṃ. Tenāha āyasmā mahākaccāyano ‘‘vevacanāni bahūnī’’ti.
និយុត្តោ វេវចនោ ហារោ។
Niyutto vevacano hāro.
Footnotes:
Related texts:
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / សុត្តបិដក (អដ្ឋកថា) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ខុទ្ទកនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / នេត្តិប្បករណ-អដ្ឋកថា • Nettippakaraṇa-aṭṭhakathā / ១០. វេវចនហារវិភង្គវណ្ណនា • 10. Vevacanahāravibhaṅgavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / សុត្តបិដក (ដីកា) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ខុទ្ទកនិកាយ (ដីកា) • Khuddakanikāya (ṭīkā) / នេត្តិប្បករណ-ដីកា • Nettippakaraṇa-ṭīkā / ១០. វេវចនហារវិភង្គវណ្ណនា • 10. Vevacanahāravibhaṅgavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / សុត្តបិដក (ដីកា) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ខុទ្ទកនិកាយ (ដីកា) • Khuddakanikāya (ṭīkā) / នេត្តិវិភាវិនី • Nettivibhāvinī / ១០. វេវចនហារវិភង្គវិភាវនា • 10. Vevacanahāravibhaṅgavibhāvanā
