| Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / จูฬนิเทฺทสปาฬิ • Cūḷaniddesapāḷi |
ฯ นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสฯ
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
ขุทฺทกนิกาเย
Khuddakanikāye
จูฬนิเทฺทสปาฬิ
Cūḷaniddesapāḷi
ปารายนวโคฺค
Pārāyanavaggo
วตฺถุคาถา
Vatthugāthā
๑.
1.
โกสลานํ ปุรา รมฺมา, อคมา ทกฺขิณาปถํ;
Kosalānaṃ purā rammā, agamā dakkhiṇāpathaṃ;
อากิญฺจญฺญํ ปตฺถยาโน, พฺราหฺมโณ มนฺตปารคูฯ
Ākiñcaññaṃ patthayāno, brāhmaṇo mantapāragū.
๒.
2.
วสิ โคธาวรีกูเล, อุเญฺฉน จ ผเลน จฯ
Vasi godhāvarīkūle, uñchena ca phalena ca.
๓.
3.
ตโต ชาเตน อาเยน, มหายญฺญมกปฺปยิฯ
Tato jātena āyena, mahāyaññamakappayi.
๔.
4.
มหายญฺญํ ยชิตฺวาน, ปุน ปาวิสิ อสฺสมํ;
Mahāyaññaṃ yajitvāna, puna pāvisi assamaṃ;
ตสฺมิํ ปฎิปวิฎฺฐมฺหิ, อโญฺญ อาคญฺฉิ พฺราหฺมโณฯ
Tasmiṃ paṭipaviṭṭhamhi, añño āgañchi brāhmaṇo.
๕.
5.
โส จ นํ อุปสงฺกมฺม, สตานิ ปญฺจ ยาจติฯ
So ca naṃ upasaṅkamma, satāni pañca yācati.
๖.
6.
ตเมนํ พาวรี ทิสฺวา, อาสเนน นิมนฺตยิ;
Tamenaṃ bāvarī disvā, āsanena nimantayi;
๗.
7.
‘‘ยํ โข มม เทยฺยธมฺมํ, สพฺพํ วิสชฺชิตํ มยา;
‘‘Yaṃ kho mama deyyadhammaṃ, sabbaṃ visajjitaṃ mayā;
อนุชานาหิ เม พฺรเหฺม, นตฺถิ ปญฺจสตานิ เม’’ฯ
Anujānāhi me brahme, natthi pañcasatāni me’’.
๘.
8.
สตฺตเม ทิวเส ตุยฺหํ, มุทฺธา ผลตุ สตฺตธา’’ฯ
Sattame divase tuyhaṃ, muddhā phalatu sattadhā’’.
๙.
9.
อภิสงฺขริตฺวา กุหโก, เภรวํ โส อกิตฺตยิ;
Abhisaṅkharitvā kuhako, bheravaṃ so akittayi;
ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา, พาวรี ทุกฺขิโต อหุฯ
Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, bāvarī dukkhito ahu.
๑๐.
10.
อุสฺสุสฺสติ อนาหาโร, โสกสลฺลสมปฺปิโต;
Ussussati anāhāro, sokasallasamappito;
อโถปิ เอวํ จิตฺตสฺส, ฌาเน น รมตี มโนฯ
Athopi evaṃ cittassa, jhāne na ramatī mano.
๑๑.
11.
อุตฺรสฺตํ ทุกฺขิตํ ทิสฺวา, เทวตา อตฺถกามินี;
Utrastaṃ dukkhitaṃ disvā, devatā atthakāminī;
พาวริํ อุปสงฺกมฺม, อิทํ วจนมพฺรวิฯ
Bāvariṃ upasaṅkamma, idaṃ vacanamabravi.
๑๒.
12.
‘‘น โส มุทฺธํ ปชานาติ, กุหโก โส ธนตฺถิโก;
‘‘Na so muddhaṃ pajānāti, kuhako so dhanatthiko;
มุทฺธนิ มุทฺธปาเต 13 วา, ญาณํ ตสฺส น วิชฺชติ’’ฯ
Muddhani muddhapāte 14 vā, ñāṇaṃ tassa na vijjati’’.
๑๓.
13.
๑๔.
14.
‘‘อหเมฺปตํ น ชานามิ, ญาณํ เมตฺถ น วิชฺชติ;
‘‘Ahampetaṃ na jānāmi, ñāṇaṃ mettha na vijjati;
มุทฺธนิ มุทฺธาธิปาเต จ, ชินานเญฺหตฺถ 19 ทสฺสนํ’’ฯ
Muddhani muddhādhipāte ca, jinānañhettha 20 dassanaṃ’’.
๑๕.
15.
มุทฺธํ มุทฺธาธิปาตญฺจ, ตํ เม อกฺขาหิ เทวเต’’ฯ
Muddhaṃ muddhādhipātañca, taṃ me akkhāhi devate’’.
๑๖.
16.
‘‘ปุรา กปิลวตฺถุมฺหา, นิกฺขโนฺต โลกนายโก;
‘‘Purā kapilavatthumhā, nikkhanto lokanāyako;
อปโจฺจ โอกฺกากราชสฺส, สกฺยปุโตฺต ปภงฺกโรฯ
Apacco okkākarājassa, sakyaputto pabhaṅkaro.
๑๗.
17.
‘‘โส หิ พฺราหฺมณ สมฺพุโทฺธ, สพฺพธมฺมาน ปารคู;
‘‘So hi brāhmaṇa sambuddho, sabbadhammāna pāragū;
สพฺพกมฺมกฺขยํ ปโตฺต, วิมุโตฺต อุปธิกฺขเยฯ
Sabbakammakkhayaṃ patto, vimutto upadhikkhaye.
๑๘.
18.
‘‘พุโทฺธ โส ภควา โลเก, ธมฺมํ เทเสติ จกฺขุมา;
‘‘Buddho so bhagavā loke, dhammaṃ deseti cakkhumā;
ตํ ตฺวํ คนฺตฺวาน ปุจฺฉสฺสุ, โส เต ตํ พฺยากริสฺสติ’’ฯ
Taṃ tvaṃ gantvāna pucchassu, so te taṃ byākarissati’’.
๑๙.
19.
สมฺพุโทฺธติ วโจ สุตฺวา, อุทโคฺค พาวรี อหุ;
Sambuddhoti vaco sutvā, udaggo bāvarī ahu;
โสกสฺส ตนุโก อาสิ, ปีติญฺจ วิปุลํ ลภิฯ
Sokassa tanuko āsi, pītiñca vipulaṃ labhi.
๒๐.
20.
โส พาวรี อตฺตมโน อุทโคฺค, ตํ เทวตํ ปุจฺฉติ เวทชาโต;
So bāvarī attamano udaggo, taṃ devataṃ pucchati vedajāto;
‘‘กตมมฺหิ คาเม นิคมมฺหิ วา ปน, กตมมฺหิ วา ชนปเท โลกนาโถ;
‘‘Katamamhi gāme nigamamhi vā pana, katamamhi vā janapade lokanātho;
ยตฺถ คนฺตฺวาน ปเสฺสมุ, สมฺพุทฺธํ ทฺวิปทุตฺตมํ’’ฯ
Yattha gantvāna passemu, sambuddhaṃ dvipaduttamaṃ’’.
๒๑.
21.
‘‘สาวตฺถิยํ โกสลมนฺทิเร ชิโน, ปหูตปโญฺญ วรภูริเมธโส;
‘‘Sāvatthiyaṃ kosalamandire jino, pahūtapañño varabhūrimedhaso;
โส สกฺยปุโตฺต วิธุโร อนาสโว, มุทฺธาธิปาตสฺส วิทู นราสโภ’’ฯ
So sakyaputto vidhuro anāsavo, muddhādhipātassa vidū narāsabho’’.
๒๒.
22.
‘‘เอถ มาณวา อกฺขิสฺสํ, สุณาถ วจนํ มมฯ
‘‘Etha māṇavā akkhissaṃ, suṇātha vacanaṃ mama.
๒๓.
23.
‘‘ยเสฺสโส ทุลฺลโภ โลเก, ปาตุภาโว อภิณฺหโส;
‘‘Yasseso dullabho loke, pātubhāvo abhiṇhaso;
สฺวาชฺช โลกมฺหิ อุปฺปโนฺน, สมฺพุโทฺธ อิติ วิสฺสุโต;
Svājja lokamhi uppanno, sambuddho iti vissuto;
ขิปฺปํ คนฺตฺวาน สาวตฺถิํ, ปสฺสโวฺห ทฺวิปทุตฺตมํ’’ฯ
Khippaṃ gantvāna sāvatthiṃ, passavho dvipaduttamaṃ’’.
๒๔.
24.
‘‘กถํ จรหิ ชาเนมุ, ทิสฺวา พุโทฺธติ พฺราหฺมณ;
‘‘Kathaṃ carahi jānemu, disvā buddhoti brāhmaṇa;
อชานตํ โน ปพฺรูหิ, ยถา ชาเนมุ ตํ มยํ’’ฯ
Ajānataṃ no pabrūhi, yathā jānemu taṃ mayaṃ’’.
๒๕.
25.
‘‘อาคตานิ หิ มเนฺตสุ, มหาปุริสลกฺขณา;
‘‘Āgatāni hi mantesu, mahāpurisalakkhaṇā;
ทฺวตฺติํสานิ จ พฺยากฺขาตา, สมตฺตา อนุปุพฺพโสฯ
Dvattiṃsāni ca byākkhātā, samattā anupubbaso.
๒๖.
26.
‘‘ยเสฺสเต โหนฺติ คเตฺตสุ, มหาปุริสลกฺขณา;
‘‘Yassete honti gattesu, mahāpurisalakkhaṇā;
เทฺวเยว ตสฺส คติโย, ตติยา หิ น วิชฺชติฯ
Dveyeva tassa gatiyo, tatiyā hi na vijjati.
๒๗.
27.
‘‘สเจ อคารํ อาวสติ, วิเชยฺย ปถวิํ อิมํ;
‘‘Sace agāraṃ āvasati, vijeyya pathaviṃ imaṃ;
อทเณฺฑน อสเตฺถน, ธเมฺมน อนุสาสติฯ
Adaṇḍena asatthena, dhammena anusāsati.
๒๘.
28.
‘‘สเจ จ โส ปพฺพชติ, อคารา อนคาริยํ;
‘‘Sace ca so pabbajati, agārā anagāriyaṃ;
๒๙.
29.
‘‘ชาติํ โคตฺตญฺจ ลกฺขณํ, มเนฺต สิเสฺส ปุนาปเร;
‘‘Jātiṃ gottañca lakkhaṇaṃ, mante sisse punāpare;
มุทฺธํ มุทฺธาธิปาตญฺจ, มนสาเยว ปุจฺฉถฯ
Muddhaṃ muddhādhipātañca, manasāyeva pucchatha.
๓๐.
30.
‘‘อนาวรณทสฺสาวี, ยทิ พุโทฺธ ภวิสฺสติ;
‘‘Anāvaraṇadassāvī, yadi buddho bhavissati;
๓๑.
31.
พาวริสฺส วโจ สุตฺวา, สิสฺสา โสฬส พฺราหฺมณา;
Bāvarissa vaco sutvā, sissā soḷasa brāhmaṇā;
อชิโต ติสฺสเมเตฺตโยฺย, ปุณฺณโก อถ เมตฺตคูฯ
Ajito tissametteyyo, puṇṇako atha mettagū.
๓๒.
32.
โธตโก อุปสีโว จ, นโนฺท จ อถ เหมโก;
Dhotako upasīvo ca, nando ca atha hemako;
โตเทยฺย-กปฺปา ทุภโย, ชตุกณฺณี จ ปณฺฑิโตฯ
Todeyya-kappā dubhayo, jatukaṇṇī ca paṇḍito.
๓๓.
33.
ภทฺราวุโธ อุทโย จ, โปสาโล จาปิ พฺราหฺมโณ;
Bhadrāvudho udayo ca, posālo cāpi brāhmaṇo;
โมฆราชา จ เมธาวี, ปิงฺคิโย จ มหาอิสิฯ
Mogharājā ca medhāvī, piṅgiyo ca mahāisi.
๓๔.
34.
ปเจฺจกคณิโน สเพฺพ, สพฺพโลกสฺส วิสฺสุตา;
Paccekagaṇino sabbe, sabbalokassa vissutā;
ฌายี ฌานรตา ธีรา, ปุพฺพวาสนวาสิตาฯ
Jhāyī jhānaratā dhīrā, pubbavāsanavāsitā.
๓๕.
35.
พาวริํ อภิวาเทตฺวา, กตฺวา จ นํ ปทกฺขิณํ;
Bāvariṃ abhivādetvā, katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ;
ชฎาชินธรา สเพฺพ, ปกฺกามุํ อุตฺตรามุขาฯ
Jaṭājinadharā sabbe, pakkāmuṃ uttarāmukhā.
๓๖.
36.
อุเชฺชนิญฺจาปิ โคนทฺธํ, เวทิสํ วนสวฺหยํฯ
Ujjeniñcāpi gonaddhaṃ, vedisaṃ vanasavhayaṃ.
๓๗.
37.
โกสมฺพิญฺจาปิ สาเกตํ, สาวตฺถิญฺจ ปุรุตฺตมํ;
Kosambiñcāpi sāketaṃ, sāvatthiñca puruttamaṃ;
เสตพฺยํ กปิลวตฺถุํ, กุสินารญฺจ มนฺทิรํฯ
Setabyaṃ kapilavatthuṃ, kusinārañca mandiraṃ.
๓๘.
38.
ปาวญฺจ โภคนครํ, เวสาลิํ มาคธํ ปุรํ;
Pāvañca bhoganagaraṃ, vesāliṃ māgadhaṃ puraṃ;
ปาสาณกํ เจติยญฺจ, รมณียํ มโนรมํฯ
Pāsāṇakaṃ cetiyañca, ramaṇīyaṃ manoramaṃ.
๓๙.
39.
ตสิโตวุทกํ สีตํ, มหาลาภํว วาณิโช;
Tasitovudakaṃ sītaṃ, mahālābhaṃva vāṇijo;
ฉายํ ฆมฺมาภิตโตฺตว ตุริตา ปพฺพตมารุหุํฯ
Chāyaṃ ghammābhitattova turitā pabbatamāruhuṃ.
๔๐.
40.
ภควา ตมฺหิ สมเย, ภิกฺขุสงฺฆปุรกฺขโต;
Bhagavā tamhi samaye, bhikkhusaṅghapurakkhato;
ภิกฺขูนํ ธมฺมํ เทเสติ, สีโหว นทตี วเนฯ
Bhikkhūnaṃ dhammaṃ deseti, sīhova nadatī vane.
๔๑.
41.
๔๒.
42.
อถสฺส คเตฺต ทิสฺวาน, ปริปูรญฺจ พฺยญฺชนํ;
Athassa gatte disvāna, paripūrañca byañjanaṃ;
เอกมนฺตํ ฐิโต หโฎฺฐ, มโนปเญฺห อปุจฺฉถฯ
Ekamantaṃ ṭhito haṭṭho, manopañhe apucchatha.
๔๓.
43.
‘‘อาทิสฺส ชมฺมนํ พฺรูหิ, โคตฺตํ พฺรูหิ สลกฺขณํ;
‘‘Ādissa jammanaṃ brūhi, gottaṃ brūhi salakkhaṇaṃ;
มเนฺตสุ ปารมิํ พฺรูหิ, กติ วาเจติ พฺราหฺมโณ’’ฯ
Mantesu pāramiṃ brūhi, kati vāceti brāhmaṇo’’.
๔๔.
44.
‘‘วีสํ วสฺสสตํ อายุ, โส จ โคเตฺตน พาวรี;
‘‘Vīsaṃ vassasataṃ āyu, so ca gottena bāvarī;
ตีณิสฺส ลกฺขณา คเตฺต, ติณฺณํ เวทาน ปารคูฯ
Tīṇissa lakkhaṇā gatte, tiṇṇaṃ vedāna pāragū.
๔๕.
45.
‘‘ลกฺขเณ อิติหาเส จ, สนิฆณฺฑุสเกฎุเภ;
‘‘Lakkhaṇe itihāse ca, sanighaṇḍusakeṭubhe;
ปญฺจสตานิ วาเจติ, สธเมฺม ปารมิํ คโต’’ฯ
Pañcasatāni vāceti, sadhamme pāramiṃ gato’’.
๔๖.
46.
‘‘ลกฺขณานํ ปวิจยํ, พาวริสฺส นรุตฺตม;
‘‘Lakkhaṇānaṃ pavicayaṃ, bāvarissa naruttama;
๔๗.
47.
‘‘มุขํ ชิวฺหาย ฉาเทติ, อุณฺณสฺส ภมุกนฺตเร;
‘‘Mukhaṃ jivhāya chādeti, uṇṇassa bhamukantare;
โกโสหิตํ วตฺถคุยฺหํ, เอวํ ชานาหิ มาณว’’ฯ
Kosohitaṃ vatthaguyhaṃ, evaṃ jānāhi māṇava’’.
๔๘.
48.
ปุจฺฉญฺหิ กิญฺจิ อสุณโนฺต, สุตฺวา ปเญฺห วิยากเต;
Pucchañhi kiñci asuṇanto, sutvā pañhe viyākate;
วิจิเนฺตติ ชโน สโพฺพ, เวทชาโต กตญฺชลีฯ
Vicinteti jano sabbo, vedajāto katañjalī.
๔๙.
49.
‘‘โก นุ เทโว วา พฺรหฺมา วา, อิโนฺท วาปิ สุชมฺปติ;
‘‘Ko nu devo vā brahmā vā, indo vāpi sujampati;
มนสา ปุจฺฉิเต ปเญฺห, กเมตํ ปฎิภาสติฯ
Manasā pucchite pañhe, kametaṃ paṭibhāsati.
๕๐.
50.
‘‘มุทฺธํ มุทฺธาธิปาตญฺจ, พาวรี ปริปุจฺฉติ;
‘‘Muddhaṃ muddhādhipātañca, bāvarī paripucchati;
ตํ พฺยากโรหิ ภควา, กงฺขํ วินย โน อิเส’’ฯ
Taṃ byākarohi bhagavā, kaṅkhaṃ vinaya no ise’’.
๕๑.
51.
‘‘อวิชฺชา มุทฺธาติ ชานาหิ, วิชฺชา มุทฺธาธิปาตินี;
‘‘Avijjā muddhāti jānāhi, vijjā muddhādhipātinī;
สทฺธาสติสมาธีหิ, ฉนฺทวีริเยน สํยุตา’’ฯ
Saddhāsatisamādhīhi, chandavīriyena saṃyutā’’.
๕๒.
52.
ตโต เวเทน มหตา, สนฺถเมฺภตฺวาน มาณโว;
Tato vedena mahatā, santhambhetvāna māṇavo;
เอกํสํ อชินํ กตฺวา, ปาเทสุ สิรสา ปติฯ
Ekaṃsaṃ ajinaṃ katvā, pādesu sirasā pati.
๕๓.
53.
‘‘พาวรี พฺราหฺมโณ โภโต, สห สิเสฺสหิ มาริส;
‘‘Bāvarī brāhmaṇo bhoto, saha sissehi mārisa;
อุทคฺคจิโตฺต สุมโน, ปาเท วนฺทติ จกฺขุม’’ฯ
Udaggacitto sumano, pāde vandati cakkhuma’’.
๕๔.
54.
‘‘สุขิโต พาวรี โหตุ, สห สิเสฺสหิ พฺราหฺมโณ;
‘‘Sukhito bāvarī hotu, saha sissehi brāhmaṇo;
ตฺวญฺจาปิ สุขิโต โหหิ, จิรํ ชีวาหิ มาณวฯ
Tvañcāpi sukhito hohi, ciraṃ jīvāhi māṇava.
๕๕.
55.
‘‘พาวริสฺส จ ตุยฺหํ วา, สเพฺพสํ สพฺพสํสยํ;
‘‘Bāvarissa ca tuyhaṃ vā, sabbesaṃ sabbasaṃsayaṃ;
กตาวกาสา ปุจฺฉโวฺห, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉถ’’ฯ
Katāvakāsā pucchavho, yaṃ kiñci manasicchatha’’.
๕๖.
56.
สมฺพุเทฺธน กโตกาโส, นิสีทิตฺวาน ปญฺชลี;
Sambuddhena katokāso, nisīditvāna pañjalī;
อชิโต ปฐมํ ปญฺหํ, ตตฺถ ปุจฺฉิ ตถาคตํฯ
Ajito paṭhamaṃ pañhaṃ, tattha pucchi tathāgataṃ.
วตฺถุคาถา นิฎฺฐิตาฯ
Vatthugāthā niṭṭhitā.
Footnotes:
