| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / চূল়নিদ্দেসপাল়ি • Cūḷaniddesapāḷi |
॥ নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স॥
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
খুদ্দকনিকাযে
Khuddakanikāye
চূল়নিদ্দেসপাল়ি
Cūḷaniddesapāḷi
পারাযনৰগ্গো
Pārāyanavaggo
ৰত্থুগাথা
Vatthugāthā
১.
1.
কোসলানং পুরা রম্মা, অগমা দক্খিণাপথং।
Kosalānaṃ purā rammā, agamā dakkhiṇāpathaṃ;
আকিঞ্চঞ্ঞং পত্থযানো, ব্রাহ্মণো মন্তপারগূ॥
Ākiñcaññaṃ patthayāno, brāhmaṇo mantapāragū.
২.
2.
ৰসি গোধাৰরীকূলে, উঞ্ছেন চ ফলেন চ॥
Vasi godhāvarīkūle, uñchena ca phalena ca.
৩.
3.
ততো জাতেন আযেন, মহাযঞ্ঞমকপ্পযি॥
Tato jātena āyena, mahāyaññamakappayi.
৪.
4.
মহাযঞ্ঞং যজিত্ৰান, পুন পাৰিসি অস্সমং।
Mahāyaññaṃ yajitvāna, puna pāvisi assamaṃ;
তস্মিং পটিপৰিট্ঠম্হি, অঞ্ঞো আগঞ্ছি ব্রাহ্মণো॥
Tasmiṃ paṭipaviṭṭhamhi, añño āgañchi brāhmaṇo.
৫.
5.
সো চ নং উপসঙ্কম্ম, সতানি পঞ্চ যাচতি॥
So ca naṃ upasaṅkamma, satāni pañca yācati.
৬.
6.
তমেনং বাৰরী দিস্ৰা, আসনেন নিমন্তযি।
Tamenaṃ bāvarī disvā, āsanena nimantayi;
৭.
7.
‘‘যং খো মম দেয্যধম্মং, সব্বং ৰিসজ্জিতং মযা।
‘‘Yaṃ kho mama deyyadhammaṃ, sabbaṃ visajjitaṃ mayā;
অনুজানাহি মে ব্রহ্মে, নত্থি পঞ্চসতানি মে’’॥
Anujānāhi me brahme, natthi pañcasatāni me’’.
৮.
8.
সত্তমে দিৰসে তুয্হং, মুদ্ধা ফলতু সত্তধা’’॥
Sattame divase tuyhaṃ, muddhā phalatu sattadhā’’.
৯.
9.
অভিসঙ্খরিত্ৰা কুহকো, ভেরৰং সো অকিত্তযি।
Abhisaṅkharitvā kuhako, bheravaṃ so akittayi;
তস্স তং ৰচনং সুত্ৰা, বাৰরী দুক্খিতো অহু॥
Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, bāvarī dukkhito ahu.
১০.
10.
উস্সুস্সতি অনাহারো, সোকসল্লসমপ্পিতো।
Ussussati anāhāro, sokasallasamappito;
অথোপি এৰং চিত্তস্স, ঝানে ন রমতী মনো॥
Athopi evaṃ cittassa, jhāne na ramatī mano.
১১.
11.
উত্রস্তং দুক্খিতং দিস্ৰা, দেৰতা অত্থকামিনী।
Utrastaṃ dukkhitaṃ disvā, devatā atthakāminī;
বাৰরিং উপসঙ্কম্ম, ইদং ৰচনমব্রৰি॥
Bāvariṃ upasaṅkamma, idaṃ vacanamabravi.
১২.
12.
‘‘ন সো মুদ্ধং পজানাতি, কুহকো সো ধনত্থিকো।
‘‘Na so muddhaṃ pajānāti, kuhako so dhanatthiko;
মুদ্ধনি মুদ্ধপাতে 13 ৰা, ঞাণং তস্স ন ৰিজ্জতি’’॥
Muddhani muddhapāte 14 vā, ñāṇaṃ tassa na vijjati’’.
১৩.
13.
১৪.
14.
‘‘অহম্পেতং ন জানামি, ঞাণং মেত্থ ন ৰিজ্জতি।
‘‘Ahampetaṃ na jānāmi, ñāṇaṃ mettha na vijjati;
মুদ্ধনি মুদ্ধাধিপাতে চ, জিনানঞ্হেত্থ 19 দস্সনং’’॥
Muddhani muddhādhipāte ca, jinānañhettha 20 dassanaṃ’’.
১৫.
15.
মুদ্ধং মুদ্ধাধিপাতঞ্চ, তং মে অক্খাহি দেৰতে’’॥
Muddhaṃ muddhādhipātañca, taṃ me akkhāhi devate’’.
১৬.
16.
‘‘পুরা কপিলৰত্থুম্হা, নিক্খন্তো লোকনাযকো।
‘‘Purā kapilavatthumhā, nikkhanto lokanāyako;
অপচ্চো ওক্কাকরাজস্স, সক্যপুত্তো পভঙ্করো॥
Apacco okkākarājassa, sakyaputto pabhaṅkaro.
১৭.
17.
‘‘সো হি ব্রাহ্মণ সম্বুদ্ধো, সব্বধম্মান পারগূ।
‘‘So hi brāhmaṇa sambuddho, sabbadhammāna pāragū;
সব্বকম্মক্খযং পত্তো, ৰিমুত্তো উপধিক্খযে॥
Sabbakammakkhayaṃ patto, vimutto upadhikkhaye.
১৮.
18.
‘‘বুদ্ধো সো ভগৰা লোকে, ধম্মং দেসেতি চক্খুমা।
‘‘Buddho so bhagavā loke, dhammaṃ deseti cakkhumā;
তং ত্ৰং গন্ত্ৰান পুচ্ছস্সু, সো তে তং ব্যাকরিস্সতি’’॥
Taṃ tvaṃ gantvāna pucchassu, so te taṃ byākarissati’’.
১৯.
19.
সম্বুদ্ধোতি ৰচো সুত্ৰা, উদগ্গো বাৰরী অহু।
Sambuddhoti vaco sutvā, udaggo bāvarī ahu;
সোকস্স তনুকো আসি, পীতিঞ্চ ৰিপুলং লভি॥
Sokassa tanuko āsi, pītiñca vipulaṃ labhi.
২০.
20.
সো বাৰরী অত্তমনো উদগ্গো, তং দেৰতং পুচ্ছতি ৰেদজাতো।
So bāvarī attamano udaggo, taṃ devataṃ pucchati vedajāto;
‘‘কতমম্হি গামে নিগমম্হি ৰা পন, কতমম্হি ৰা জনপদে লোকনাথো।
‘‘Katamamhi gāme nigamamhi vā pana, katamamhi vā janapade lokanātho;
যত্থ গন্ত্ৰান পস্সেমু, সম্বুদ্ধং দ্ৰিপদুত্তমং’’॥
Yattha gantvāna passemu, sambuddhaṃ dvipaduttamaṃ’’.
২১.
21.
‘‘সাৰত্থিযং কোসলমন্দিরে জিনো, পহূতপঞ্ঞো ৰরভূরিমেধসো।
‘‘Sāvatthiyaṃ kosalamandire jino, pahūtapañño varabhūrimedhaso;
সো সক্যপুত্তো ৰিধুরো অনাসৰো, মুদ্ধাধিপাতস্স ৰিদূ নরাসভো’’॥
So sakyaputto vidhuro anāsavo, muddhādhipātassa vidū narāsabho’’.
২২.
22.
‘‘এথ মাণৰা অক্খিস্সং, সুণাথ ৰচনং মম॥
‘‘Etha māṇavā akkhissaṃ, suṇātha vacanaṃ mama.
২৩.
23.
‘‘যস্সেসো দুল্লভো লোকে, পাতুভাৰো অভিণ্হসো।
‘‘Yasseso dullabho loke, pātubhāvo abhiṇhaso;
স্ৰাজ্জ লোকম্হি উপ্পন্নো, সম্বুদ্ধো ইতি ৰিস্সুতো।
Svājja lokamhi uppanno, sambuddho iti vissuto;
খিপ্পং গন্ত্ৰান সাৰত্থিং, পস্সৰ্হো দ্ৰিপদুত্তমং’’॥
Khippaṃ gantvāna sāvatthiṃ, passavho dvipaduttamaṃ’’.
২৪.
24.
‘‘কথং চরহি জানেমু, দিস্ৰা বুদ্ধোতি ব্রাহ্মণ।
‘‘Kathaṃ carahi jānemu, disvā buddhoti brāhmaṇa;
অজানতং নো পব্রূহি, যথা জানেমু তং মযং’’॥
Ajānataṃ no pabrūhi, yathā jānemu taṃ mayaṃ’’.
২৫.
25.
‘‘আগতানি হি মন্তেসু, মহাপুরিসলক্খণা।
‘‘Āgatāni hi mantesu, mahāpurisalakkhaṇā;
দ্ৰত্তিংসানি চ ব্যাক্খাতা, সমত্তা অনুপুব্বসো॥
Dvattiṃsāni ca byākkhātā, samattā anupubbaso.
২৬.
26.
‘‘যস্সেতে হোন্তি গত্তেসু, মহাপুরিসলক্খণা।
‘‘Yassete honti gattesu, mahāpurisalakkhaṇā;
দ্ৰেযেৰ তস্স গতিযো, ততিযা হি ন ৰিজ্জতি॥
Dveyeva tassa gatiyo, tatiyā hi na vijjati.
২৭.
27.
‘‘সচে অগারং আৰসতি, ৰিজেয্য পথৰিং ইমং।
‘‘Sace agāraṃ āvasati, vijeyya pathaviṃ imaṃ;
অদণ্ডেন অসত্থেন, ধম্মেন অনুসাসতি॥
Adaṇḍena asatthena, dhammena anusāsati.
২৮.
28.
‘‘সচে চ সো পব্বজতি, অগারা অনগারিযং।
‘‘Sace ca so pabbajati, agārā anagāriyaṃ;
২৯.
29.
‘‘জাতিং গোত্তঞ্চ লক্খণং, মন্তে সিস্সে পুনাপরে।
‘‘Jātiṃ gottañca lakkhaṇaṃ, mante sisse punāpare;
মুদ্ধং মুদ্ধাধিপাতঞ্চ, মনসাযেৰ পুচ্ছথ॥
Muddhaṃ muddhādhipātañca, manasāyeva pucchatha.
৩০.
30.
‘‘অনাৰরণদস্সাৰী, যদি বুদ্ধো ভৰিস্সতি।
‘‘Anāvaraṇadassāvī, yadi buddho bhavissati;
৩১.
31.
বাৰরিস্স ৰচো সুত্ৰা, সিস্সা সোল়স ব্রাহ্মণা।
Bāvarissa vaco sutvā, sissā soḷasa brāhmaṇā;
অজিতো তিস্সমেত্তেয্যো, পুণ্ণকো অথ মেত্তগূ॥
Ajito tissametteyyo, puṇṇako atha mettagū.
৩২.
32.
ধোতকো উপসীৰো চ, নন্দো চ অথ হেমকো।
Dhotako upasīvo ca, nando ca atha hemako;
তোদেয্য-কপ্পা দুভযো, জতুকণ্ণী চ পণ্ডিতো॥
Todeyya-kappā dubhayo, jatukaṇṇī ca paṇḍito.
৩৩.
33.
ভদ্রাৰুধো উদযো চ, পোসালো চাপি ব্রাহ্মণো।
Bhadrāvudho udayo ca, posālo cāpi brāhmaṇo;
মোঘরাজা চ মেধাৰী, পিঙ্গিযো চ মহাইসি॥
Mogharājā ca medhāvī, piṅgiyo ca mahāisi.
৩৪.
34.
পচ্চেকগণিনো সব্বে, সব্বলোকস্স ৰিস্সুতা।
Paccekagaṇino sabbe, sabbalokassa vissutā;
ঝাযী ঝানরতা ধীরা, পুব্বৰাসনৰাসিতা॥
Jhāyī jhānaratā dhīrā, pubbavāsanavāsitā.
৩৫.
35.
বাৰরিং অভিৰাদেত্ৰা, কত্ৰা চ নং পদক্খিণং।
Bāvariṃ abhivādetvā, katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ;
জটাজিনধরা সব্বে, পক্কামুং উত্তরামুখা॥
Jaṭājinadharā sabbe, pakkāmuṃ uttarāmukhā.
৩৬.
36.
উজ্জেনিঞ্চাপি গোনদ্ধং, ৰেদিসং ৰনসৰ্হযং॥
Ujjeniñcāpi gonaddhaṃ, vedisaṃ vanasavhayaṃ.
৩৭.
37.
কোসম্বিঞ্চাপি সাকেতং, সাৰত্থিঞ্চ পুরুত্তমং।
Kosambiñcāpi sāketaṃ, sāvatthiñca puruttamaṃ;
সেতব্যং কপিলৰত্থুং, কুসিনারঞ্চ মন্দিরং॥
Setabyaṃ kapilavatthuṃ, kusinārañca mandiraṃ.
৩৮.
38.
পাৰঞ্চ ভোগনগরং, ৰেসালিং মাগধং পুরং।
Pāvañca bhoganagaraṃ, vesāliṃ māgadhaṃ puraṃ;
পাসাণকং চেতিযঞ্চ, রমণীযং মনোরমং॥
Pāsāṇakaṃ cetiyañca, ramaṇīyaṃ manoramaṃ.
৩৯.
39.
তসিতোৰুদকং সীতং, মহালাভংৰ ৰাণিজো।
Tasitovudakaṃ sītaṃ, mahālābhaṃva vāṇijo;
ছাযং ঘম্মাভিতত্তোৰ তুরিতা পব্বতমারুহুং॥
Chāyaṃ ghammābhitattova turitā pabbatamāruhuṃ.
৪০.
40.
ভগৰা তম্হি সমযে, ভিক্খুসঙ্ঘপুরক্খতো।
Bhagavā tamhi samaye, bhikkhusaṅghapurakkhato;
ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি, সীহোৰ নদতী ৰনে॥
Bhikkhūnaṃ dhammaṃ deseti, sīhova nadatī vane.
৪১.
41.
৪২.
42.
অথস্স গত্তে দিস্ৰান, পরিপূরঞ্চ ব্যঞ্জনং।
Athassa gatte disvāna, paripūrañca byañjanaṃ;
একমন্তং ঠিতো হট্ঠো, মনোপঞ্হে অপুচ্ছথ॥
Ekamantaṃ ṭhito haṭṭho, manopañhe apucchatha.
৪৩.
43.
‘‘আদিস্স জম্মনং ব্রূহি, গোত্তং ব্রূহি সলক্খণং।
‘‘Ādissa jammanaṃ brūhi, gottaṃ brūhi salakkhaṇaṃ;
মন্তেসু পারমিং ব্রূহি, কতি ৰাচেতি ব্রাহ্মণো’’॥
Mantesu pāramiṃ brūhi, kati vāceti brāhmaṇo’’.
৪৪.
44.
‘‘ৰীসং ৰস্সসতং আযু, সো চ গোত্তেন বাৰরী।
‘‘Vīsaṃ vassasataṃ āyu, so ca gottena bāvarī;
তীণিস্স লক্খণা গত্তে, তিণ্ণং ৰেদান পারগূ॥
Tīṇissa lakkhaṇā gatte, tiṇṇaṃ vedāna pāragū.
৪৫.
45.
‘‘লক্খণে ইতিহাসে চ, সনিঘণ্ডুসকেটুভে।
‘‘Lakkhaṇe itihāse ca, sanighaṇḍusakeṭubhe;
পঞ্চসতানি ৰাচেতি, সধম্মে পারমিং গতো’’॥
Pañcasatāni vāceti, sadhamme pāramiṃ gato’’.
৪৬.
46.
‘‘লক্খণানং পৰিচযং, বাৰরিস্স নরুত্তম।
‘‘Lakkhaṇānaṃ pavicayaṃ, bāvarissa naruttama;
৪৭.
47.
‘‘মুখং জিৰ্হায ছাদেতি, উণ্ণস্স ভমুকন্তরে।
‘‘Mukhaṃ jivhāya chādeti, uṇṇassa bhamukantare;
কোসোহিতং ৰত্থগুয্হং, এৰং জানাহি মাণৰ’’॥
Kosohitaṃ vatthaguyhaṃ, evaṃ jānāhi māṇava’’.
৪৮.
48.
পুচ্ছঞ্হি কিঞ্চি অসুণন্তো, সুত্ৰা পঞ্হে ৰিযাকতে।
Pucchañhi kiñci asuṇanto, sutvā pañhe viyākate;
ৰিচিন্তেতি জনো সব্বো, ৰেদজাতো কতঞ্জলী॥
Vicinteti jano sabbo, vedajāto katañjalī.
৪৯.
49.
‘‘কো নু দেৰো ৰা ব্রহ্মা ৰা, ইন্দো ৰাপি সুজম্পতি।
‘‘Ko nu devo vā brahmā vā, indo vāpi sujampati;
মনসা পুচ্ছিতে পঞ্হে, কমেতং পটিভাসতি॥
Manasā pucchite pañhe, kametaṃ paṭibhāsati.
৫০.
50.
‘‘মুদ্ধং মুদ্ধাধিপাতঞ্চ, বাৰরী পরিপুচ্ছতি।
‘‘Muddhaṃ muddhādhipātañca, bāvarī paripucchati;
তং ব্যাকরোহি ভগৰা, কঙ্খং ৰিনয নো ইসে’’॥
Taṃ byākarohi bhagavā, kaṅkhaṃ vinaya no ise’’.
৫১.
51.
‘‘অৰিজ্জা মুদ্ধাতি জানাহি, ৰিজ্জা মুদ্ধাধিপাতিনী।
‘‘Avijjā muddhāti jānāhi, vijjā muddhādhipātinī;
সদ্ধাসতিসমাধীহি, ছন্দৰীরিযেন সংযুতা’’॥
Saddhāsatisamādhīhi, chandavīriyena saṃyutā’’.
৫২.
52.
ততো ৰেদেন মহতা, সন্থম্ভেত্ৰান মাণৰো।
Tato vedena mahatā, santhambhetvāna māṇavo;
একংসং অজিনং কত্ৰা, পাদেসু সিরসা পতি॥
Ekaṃsaṃ ajinaṃ katvā, pādesu sirasā pati.
৫৩.
53.
‘‘বাৰরী ব্রাহ্মণো ভোতো, সহ সিস্সেহি মারিস।
‘‘Bāvarī brāhmaṇo bhoto, saha sissehi mārisa;
উদগ্গচিত্তো সুমনো, পাদে ৰন্দতি চক্খুম’’॥
Udaggacitto sumano, pāde vandati cakkhuma’’.
৫৪.
54.
‘‘সুখিতো বাৰরী হোতু, সহ সিস্সেহি ব্রাহ্মণো।
‘‘Sukhito bāvarī hotu, saha sissehi brāhmaṇo;
ত্ৰঞ্চাপি সুখিতো হোহি, চিরং জীৰাহি মাণৰ॥
Tvañcāpi sukhito hohi, ciraṃ jīvāhi māṇava.
৫৫.
55.
‘‘বাৰরিস্স চ তুয্হং ৰা, সব্বেসং সব্বসংসযং।
‘‘Bāvarissa ca tuyhaṃ vā, sabbesaṃ sabbasaṃsayaṃ;
কতাৰকাসা পুচ্ছৰ্হো, যং কিঞ্চি মনসিচ্ছথ’’॥
Katāvakāsā pucchavho, yaṃ kiñci manasicchatha’’.
৫৬.
56.
সম্বুদ্ধেন কতোকাসো, নিসীদিত্ৰান পঞ্জলী।
Sambuddhena katokāso, nisīditvāna pañjalī;
অজিতো পঠমং পঞ্হং, তত্থ পুচ্ছি তথাগতং॥
Ajito paṭhamaṃ pañhaṃ, tattha pucchi tathāgataṃ.
ৰত্থুগাথা নিট্ঠিতা।
Vatthugāthā niṭṭhitā.
Footnotes:
