| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
៣. វល្លិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា
3. Valliyattheragāthāvaṇṇanā
មក្កដោ បញ្ចទ្វារាយន្តិអាទិកា អាយស្មតោ វល្លិយត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ឯកតិំសេ កប្បេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ កេនចិទេវ ករណីយេន អរញ្ញំ គតោ តត្ថ នារទំ នាម បច្ចេកសម្ពុទ្ធំ រុក្ខមូលេ វសន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ នឡេហិ សាលំ កត្វា តិណេហិ ឆាទេត្វា អទាសិ។ ចង្កមនដ្ឋានញ្ចស្ស សោធេត្វា វាលុកា ឱកិរិត្វា អទាសិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ ព្រាហ្មណមហាសាលស្ស បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, វល្លិយោតិស្ស នាមំ អហោសិ។ សោ វយប្បត្តោ យោព្ពនមនុប្បត្តោ ឥន្ទ្រិយវសិកោ ហុត្វា វិចរន្តោ កល្យាណមិត្តសំសគ្គេន ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥០.៩៣-១០៣) –
Makkaṭo pañcadvārāyantiādikā āyasmato valliyattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto ito ekatiṃse kappe kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ kenacideva karaṇīyena araññaṃ gato tattha nāradaṃ nāma paccekasambuddhaṃ rukkhamūle vasantaṃ disvā pasannamānaso naḷehi sālaṃ katvā tiṇehi chādetvā adāsi. Caṅkamanaṭṭhānañcassa sodhetvā vālukā okiritvā adāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇamahāsālassa putto hutvā nibbatti, valliyotissa nāmaṃ ahosi. So vayappatto yobbanamanuppatto indriyavasiko hutvā vicaranto kalyāṇamittasaṃsaggena bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.50.93-103) –
‘‘ហិមវន្តស្សាវិទូរេ, ហារិតោ នាម បព្ពតោ;
‘‘Himavantassāvidūre, hārito nāma pabbato;
សយម្ភូ នារទោ នាម, រុក្ខមូលេ វសី តទា។
Sayambhū nārado nāma, rukkhamūle vasī tadā.
‘‘នឡាគារំ ករិត្វាន, តិណេន ឆាទយិំ អហំ;
‘‘Naḷāgāraṃ karitvāna, tiṇena chādayiṃ ahaṃ;
ចង្កមំ សោធយិត្វាន, សយម្ភុស្ស អទាសហំ។
Caṅkamaṃ sodhayitvāna, sayambhussa adāsahaṃ.
‘‘តេន កម្មេន សុកតេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;
‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca;
ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តាវតិំសមគច្ឆហំ។
Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ.
‘‘តត្ថ មេ សុកតំ ព្យម្ហំ, នឡកុដិកនិម្មិតំ;
‘‘Tattha me sukataṃ byamhaṃ, naḷakuṭikanimmitaṃ;
សដ្ឋិយោជនមុព្ពេធំ, តិំសយោជនវិត្ថតំ។
Saṭṭhiyojanamubbedhaṃ, tiṃsayojanavitthataṃ.
‘‘ចតុទ្ទសេសុ កប្បេសុ, ទេវលោកេ រមិំ អហំ;
‘‘Catuddasesu kappesu, devaloke ramiṃ ahaṃ;
ឯកសត្តតិក្ខត្តុញ្ច, ទេវរជ្ជមការយិំ។
Ekasattatikkhattuñca, devarajjamakārayiṃ.
‘‘ចតុត្តិំសតិក្ខត្តុញ្ច, ចក្កវត្តី អហោសហំ;
‘‘Catuttiṃsatikkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ;
បទេសរជ្ជំ វិបុលំ, គណនាតោ អសង្ខិយំ។
Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ.
‘‘ធម្មបាសាទមារុយ្ហ, សព្ពាការវរូបមំ;
‘‘Dhammapāsādamāruyha, sabbākāravarūpamaṃ;
យទិច្ឆកាហំ វិហរេ, សក្យបុត្តស្ស សាសនេ។
Yadicchakāhaṃ vihare, sakyaputtassa sāsane.
‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ កម្មមករិំ តទា;
‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ kammamakariṃ tadā;
ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, នឡកុដិយិទំ ផលំ។
Duggatiṃ nābhijānāmi, naḷakuṭiyidaṃ phalaṃ.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
អរហត្តំ បន បត្វា បុថុជ្ជនកាលេ អត្តនោ ចិត្តស្ស រូបាទិអារម្មណេសុ យថាកាមប្បវត្តិយា, ឥទានិ អរិយមគ្គេន និគ្គហិតភាវស្ស ច វិភាវនេន អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ –
Arahattaṃ pana patvā puthujjanakāle attano cittassa rūpādiārammaṇesu yathākāmappavattiyā, idāni ariyamaggena niggahitabhāvassa ca vibhāvanena aññaṃ byākaronto –
១២៥.
125.
‘‘មក្កដោ បញ្ចទ្វារាយំ, កុដិកាយំ បសក្កិយ;
‘‘Makkaṭo pañcadvārāyaṃ, kuṭikāyaṃ pasakkiya;
ទ្វារេន អនុបរិយេតិ, ឃដ្ដយន្តោ មុហុំ មុហុំ។
Dvārena anupariyeti, ghaṭṭayanto muhuṃ muhuṃ.
១២៦.
126.
‘‘តិដ្ឋ មក្កដ មា ធាវិ, ន ហិ តេ តំ យថា បុរេ;
‘‘Tiṭṭha makkaṭa mā dhāvi, na hi te taṃ yathā pure;
និគ្គហីតោសិ បញ្ញាយ, នេវ ទូរំ គមិស្សសី’’តិ។ – គាថាទ្វយំ អភាសិ;
Niggahītosi paññāya, neva dūraṃ gamissasī’’ti. – gāthādvayaṃ abhāsi;
តត្ថ ឃដ្ដយន្តោតិ អត្តនោ លោលភាវេន រុក្ខស្ស អញ្ញំ សាខំ មុញ្ចិត្វា អញ្ញស្ស គហណេន អនេកវារំ តត្ថ រុក្ខំ ចាលេន្តោ ផលូបភោគមក្កដោ វិយ តេន តេន ចក្ខាទិទ្វារេន រូបាទិអារម្មណេសុ អញ្ញំ មុញ្ចិត្វា អញ្ញំ គណ្ហន្តោ ចិត្តសន្តានស្ស សមាទានវសេន និច្ចលំ ឋាតុំ អប្បទានេន អភិក្ខណំ ឃដ្ដយន្តោ ចាលេន្តោ តស្មិំយេវ រូបាទិអារម្មណេ អនុបរិវត្តតិ យថាកាមំ វិចរតិ។ វត្តមានសមីបតាយ ចេត្ថ វត្តមានវចនំ។ ឯវំ អនុបរិយន្តោ ច តិដ្ឋ, មក្កដ, មា ធាវិ ត្វំ, ចិត្តមក្កដ, ឥទានិ តិដ្ឋ មា ធាវិ, ឥតោ បដ្ឋាយ តេ ធាវិតុំ ន សក្កា, តស្មា ន ហិ តេ តំ យថា បូរេ យស្មា តំ អត្តភាវគេហំ បុព្ពេ វិយ ន តេ សេវិតំ បិហិតទ្វារភាវតោ, កិញ្ច និគ្គហីតោសិ បញ្ញាយ សយញ្ច ឥទានិ មគ្គបញ្ញាយ កិលេសាភិសង្ខារសង្ខាតានំ បាទានំ ឆេទនេន អច្ចន្តិកំ និគ្គហំ បត្តោសិ, តស្មា នេវ ទូរំ គមិស្សសិ ឥតោ អត្តភាវតោ ទូរំ ទុតិយាទិអត្តភាវំ នេវ គមិស្សសិ យាវចរិមកចិត្តំ ឯវ តេ គមនន្តិ ទស្សេតិ។ ‘‘នេតោ ទូរ’’ន្តិបិ បាឋោ, សោ ឯវត្ថោ។
Tattha ghaṭṭayantoti attano lolabhāvena rukkhassa aññaṃ sākhaṃ muñcitvā aññassa gahaṇena anekavāraṃ tattha rukkhaṃ cālento phalūpabhogamakkaṭo viya tena tena cakkhādidvārena rūpādiārammaṇesu aññaṃ muñcitvā aññaṃ gaṇhanto cittasantānassa samādānavasena niccalaṃ ṭhātuṃ appadānena abhikkhaṇaṃ ghaṭṭayanto cālento tasmiṃyeva rūpādiārammaṇe anuparivattati yathākāmaṃ vicarati. Vattamānasamīpatāya cettha vattamānavacanaṃ. Evaṃ anupariyanto ca tiṭṭha, makkaṭa, mā dhāvi tvaṃ, cittamakkaṭa, idāni tiṭṭha mā dhāvi, ito paṭṭhāya te dhāvituṃ na sakkā, tasmā na hi te taṃ yathā pūre yasmā taṃ attabhāvagehaṃ pubbe viya na te sevitaṃ pihitadvārabhāvato, kiñca niggahītosi paññāya sayañca idāni maggapaññāya kilesābhisaṅkhārasaṅkhātānaṃ pādānaṃ chedanena accantikaṃ niggahaṃ pattosi, tasmā neva dūraṃ gamissasi ito attabhāvato dūraṃ dutiyādiattabhāvaṃ neva gamissasi yāvacarimakacittaṃ eva te gamananti dasseti. ‘‘Neto dūra’’ntipi pāṭho, so evattho.
វល្លិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Valliyattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ៣. វល្លិយត្ថេរគាថា • 3. Valliyattheragāthā
