| Library / Tipiṭaka / ਤਿਪਿਟਕ • Tipiṭaka / ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯ (ਟੀਕਾ) • Saṃyuttanikāya (ṭīkā) |
੧੦. ਉਪ੍ਪਟਿਪਾਟਿਕਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ
10. Uppaṭipāṭikasuttavaṇṇanā
੫੧੦. ਰਸਨਂ ਭਞ੍ਜਨਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨਂ ਰਸੋ। ਯੋ ਯੋ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਰਸੋ ਯਥਾਧਮ੍ਮਰਸੋ, ਤੇਨ ਯਥਾਧਮ੍ਮਰਸੇਨ। ਪਟਿਪਾਟਿਯਾਤਿ ਕਮੇਨ, ਉਭਯੇਨਪਿ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਹਾਨਕ੍ਕਮੇਨਾਤਿ વੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ। ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯવਿਭਙ੍ਗੇਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਯੁਤ੍ਤਸਞ੍ਞਿਤੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯવਿਭਙ੍ਗੇ। ਅਦੇਸਿਤਤ੍ਤਾਤਿ ਸੇਸਸੁਤ੍ਤਾਨਿ વਿਯ ‘‘ਸੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਦੇਸਿਤਤ੍ਤਾ ਇਦਂ ਉਪ੍ਪਟਿਪਾਟਿਕਸੁਤ੍ਤਂ ਨਾਮ। વਲਿਯਾ ਖਰਸਮ੍ਫਸ੍ਸਾਯ ਫੁਟ੍ਠਸ੍ਸ। ਤਨ੍ਤਿ ਕਣ੍ਟਕવੇਦਨਾਦਿਂ। ਏਤਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸ।
510. Rasanaṃ bhañjanaṃ nirujjhanaṃ raso. Yo yo dhammānaṃ raso yathādhammaraso, tena yathādhammarasena. Paṭipāṭiyāti kamena, ubhayenapi dhammānaṃ pahānakkamenāti vuttaṃ hoti. Imasmiṃ indriyavibhaṅgeti imasmiṃ indriyasaṃyuttasaññite indriyavibhaṅge. Adesitattāti sesasuttāni viya ‘‘sukhindriya’’ntiādinā adesitattā idaṃ uppaṭipāṭikasuttaṃ nāma. Valiyā kharasamphassāya phuṭṭhassa. Tanti kaṇṭakavedanādiṃ. Etassa dukkhindriyassa.
ਤੇਸਂ ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦੀਨਂ। ਕਾਰਣવਸੇਨੇવਾਤਿ ਤਂਤਂਅਸਾਧਾਰਣਕਾਰਣવਸੇਨ। ਤੇਸਞ੍ਹਿ વਿਸੇਸਕਾਰਣਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਪਤ੍ਤਚੀવਰਾਦੀਨਂ વਾ’’ਤਿ ਆਹ।
Tesaṃtesanti domanassindriyādīnaṃ. Kāraṇavasenevāti taṃtaṃasādhāraṇakāraṇavasena. Tesañhi visesakāraṇaṃ dassento ‘‘pattacīvarādīnaṃ vā’’ti āha.
ਏਕਤੋવਾਤਿ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਪਦੁਦ੍ਧਾਰਣਂ ਅਕਤ੍વਾ ਏਕਜ੍ਝਮੇવ। ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨਾਦੀਨਂ ਉਪਚਾਰਕ੍ਖਣੇ ਏવ ਨਿਰੁਜ੍ਝਨ੍ਤੀਤਿ ਆਨੇਤ੍વਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ। ਤੇਸਂ ਦੁਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦੋਮਨਸ੍ਸਾਦੀਨਂ। ਅਤਿਸਯਨਿਰੋਧੋਤਿ ਸੁਟ੍ਠੁ ਪਹਾਨਂ ਉਜੁਪ੍ਪਟਿਪਕ੍ਖੇਨ વੂਪਸਮੋ। ਨਿਰੋਧੋਯੇવਾਤਿ ਨਿਰੋਧਮਤ੍ਤਮੇવ। ਨਾਨਾવਜ੍ਜਨੇਤਿ ਯੇਨ ਆવਜ੍ਜਨੇਨ ਅਪ੍ਪਨਾવੀਥਿ ਹੋਤਿ, ਤਤੋ ਭਿਜ੍ਜਾવਜ੍ਜਨੇ, ਅਨੇਕਾવਜ੍ਜਨੇ વਾ। ਅਪ੍ਪਨਾવੀਥਿਯਞ੍ਹਿ ਉਪਚਾਰੋ ਏਕਾવਜ੍ਜਨੋ, ਇਤਰੋ ਅਨੇਕਾવਜ੍ਜਨੋ ਅਨੇਕਕ੍ਖਤ੍ਤੁਂ ਪવਤ੍ਤਨਤੋ। વਿਸਮਨਿਸਜ੍ਜਾਯ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਕਿਲਮਥੋ વਿਸਮਾਸਨੁਪਤਾਪੋ । ਪੀਤਿਫਰਣੇਨਾਤਿ ਪੀਤਿਯਾ ਫਰਣਰਸਤ੍ਤਾ। ਪੀਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਾਨਂ વਾ ਪਣੀਤਰੂਪਾਨਂ ਕਾਯਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਪਨਤੋ વੁਤ੍ਤਂ। ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਬ੍ਬੋ ਕਾਯੋ ਸੁਖੋਕ੍ਕਨ੍ਤੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ। વਿਤਕ੍ਕવਿਚਾਰਪਚ੍ਚਯੇਪੀਤਿ ਪਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਟ੍ਠਾਨਪਯੁਤ੍ਤੋ, ਸੋ ‘‘ਪਹੀਨਸ੍ਸਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਆਨੇਤ੍વਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬੋ ‘‘ਪਹੀਨਸ੍ਸਪਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਸਾ’’ਤਿ। ਏਤਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ। ‘‘ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ ਅਤਿਚਿਰਂ વਿਤਕ੍ਕਯਤੋ વਿਚਾਰਯਤੋ ਕਾਯੋਪਿ ਕਿਲਮਿ, ਚਿਤ੍ਤਮ੍ਪਿ વਿਹਞ੍ਞੀ’’ਤਿ ਚ વਚਨਤੋ ਕਾਯਚਿਤ੍ਤਖੇਦਾਨਂ વਿਤਕ੍ਕવਿਚਾਰਪਚ੍ਚਯਤਾ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ। વਿਤਕ੍ਕવਿਚਾਰਭਾવੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨ੍ਤਿ ਆਨੇਤ੍વਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਤਬ੍ਬਂ। ਤਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਿਯਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤੀਤਿ ਤਤ੍ਥ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨੁਪਚਾਰੇ ਅਸ੍ਸ ਦੋਮਨਸ੍ਸਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿ ਭવੇਯ੍ਯ। ‘‘ਤਤ੍ਥਸ੍ਸ ਸਿਯਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਪਰਿਕਪ੍ਪવਚਨਂ ਉਪਚਾਰਕ੍ਖਣੇ ਦੋਮਨਸ੍ਸਸ੍ਸ ਸੁਪ੍ਪਹੀਨਭਾવਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ। ਤਥਾ ਹਿ વੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਨ ਤ੍વੇવ ਦੁਤਿਯਜ੍ਝਾਨੇ ਪਹੀਨਪਚ੍ਚਯਤ੍ਤਾ’’ਤਿ। ਪਹੀਨਮ੍ਪਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਪੀਤਿ વਿਯ ਨ ਦੂਰੇਤਿ ਕਤ੍વਾ ‘‘ਆਸਨ੍ਨਤ੍ਤਾ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਨਾਨਾવਜ੍ਜਨੁਪਚਾਰੇ ਪਹੀਨਮ੍ਪਿ ਪਹਾਨਙ੍ਗਂ ਪਟਿਪਕ੍ਖੇਨ ਅવਿਹਤਤ੍ਤਾ ਅਨ੍ਤਰਨ੍ਤਰਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ਇਮਮਤ੍ਥਂ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਅਪ੍ਪਨਾਪ੍ਪਤ੍ਤਾਯਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ। ‘‘ਤਾਦਿਸਾਯ ਆਸੇવਨਾਯ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬਤ੍ਤਾ ਯਥਾ ਮਗ੍ਗવੀਥਿਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਦ੍વੇ ਤਯੋ ਜવਨવਾਰਾ ਸਦਿਸਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾવ ਪવਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਏવਮਿਧਾਪਿ ਅਪ੍ਪਨਾવਾਰਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਦ੍વੇ ਤਯੋ ਜવਨવਾਰਾ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਾવ ਪવਤ੍ਤਨ੍ਤੀ’’ਤਿ વਦਨ੍ਤਿ। ਅਪਰਿਸੇਸਨ੍ਤਿ ਸੁવਿਕ੍ਖਮ੍ਭਿਤਨ੍ਤਿ ਕਤ੍વਾ વਿਕ੍ਖਮ੍ਭਨੇਨ ਅਨવਸੇਸਂ।
Ekatovāti punappunaṃ paduddhāraṇaṃ akatvā ekajjhameva. Dutiyajjhānādīnaṃ upacārakkhaṇe eva nirujjhantīti ānetvā sambandho. Tesaṃ dukkhindriyadomanassādīnaṃ. Atisayanirodhoti suṭṭhu pahānaṃ ujuppaṭipakkhena vūpasamo. Nirodhoyevāti nirodhamattameva. Nānāvajjaneti yena āvajjanena appanāvīthi hoti, tato bhijjāvajjane, anekāvajjane vā. Appanāvīthiyañhi upacāro ekāvajjano, itaro anekāvajjano anekakkhattuṃ pavattanato. Visamanisajjāya uppannakilamatho visamāsanupatāpo. Pītipharaṇenāti pītiyā pharaṇarasattā. Pītisamuṭṭhānānaṃ vā paṇītarūpānaṃ kāyassa byāpanato vuttaṃ. Tenāha ‘‘sabbo kāyo sukhokkanto hotī’’ti. Vitakkavicārapaccayepīti pi-saddo aṭṭhānapayutto, so ‘‘pahīnassā’’ti ettha ānetvā sambandhitabbo ‘‘pahīnassapi domanassindriyassā’’ti. Etaṃ domanassindriyaṃ uppajjatīti sambandho. ‘‘Tassa mayhaṃ aticiraṃ vitakkayato vicārayato kāyopi kilami, cittampi vihaññī’’ti ca vacanato kāyacittakhedānaṃ vitakkavicārapaccayatā veditabbā. Vitakkavicārabhāve uppajjati domanassindriyanti ānetvā sambandhitabbaṃ. Tatthassa siyā uppattīti tattha dutiyajjhānupacāre assa domanassassa uppatti bhaveyya. ‘‘Tatthassa siyā uppattī’’ti idaṃ parikappavacanaṃ upacārakkhaṇe domanassassa suppahīnabhāvadassanatthaṃ. Tathā hi vuttaṃ ‘‘na tveva dutiyajjhāne pahīnapaccayattā’’ti. Pahīnampi somanassindriyaṃ pīti viya na dūreti katvā ‘‘āsannattā’’ti vuttaṃ. Nānāvajjanupacāre pahīnampi pahānaṅgaṃ paṭipakkhena avihatattā antarantarā uppajjeyyāti imamatthaṃ dassento ‘‘appanāppattāyā’’tiādimāha. ‘‘Tādisāya āsevanāya icchitabbattā yathā maggavīthito pubbe dve tayo javanavārā sadisānupassanāva pavattanti, evamidhāpi appanāvārato pubbe dve tayo javanavārā upekkhāsahagatāva pavattantī’’ti vadanti. Aparisesanti suvikkhambhitanti katvā vikkhambhanena anavasesaṃ.
ਤਥਤ੍ਤਾਯਾਤਿ ਤਥਭਾવਾਯ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਸਮਙ੍ਗਿਤਾਯ। ਸਾ ਪਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦਨੇਨ વਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਸਮਾਪਜ੍ਜਨੇਨ વਾ ਹੋਤੀਤਿ વੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਉਪ੍ਪਾਦਨਤ੍ਥਾਯ ਸਮਾਪਜ੍ਜਨਤ੍ਥਾਯਾ’’ਤਿ। ਦ੍વੀਸੂਤਿ ਨવਮਦਸਮੇਸੁ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੇਸੁ।
Tathattāyāti tathabhāvāya paṭhamajjhānasamaṅgitāya. Sā panassa uppādanena vā uppannassa samāpajjanena vā hotīti vuttaṃ ‘‘uppādanatthāya samāpajjanatthāyā’’ti. Dvīsūti navamadasamesu suttantesu.
ਸੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯવਗ੍ਗવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Sukhindriyavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
ਤਿਪਿਟਕ (ਮੂਲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ • Suttapiṭaka / ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯ • Saṃyuttanikāya / ੧੦. ਉਪ੍ਪਟਿਪਾਟਿਕਸੁਤ੍ਤਂ • 10. Uppaṭipāṭikasuttaṃ
ਅਟ੍ਠਕਥਾ • Aṭṭhakathā / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Saṃyuttanikāya (aṭṭhakathā) / ੧੦. ਉਪ੍ਪਟਿਪਾਟਿਕਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ • 10. Uppaṭipāṭikasuttavaṇṇanā
