| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមានវត្ថុ-អដ្ឋកថា • Vimānavatthu-aṭṭhakathā |
៧.ឧបោសថាវិមានវណ្ណនា
7.Uposathāvimānavaṇṇanā
អភិក្កន្តេន វណ្ណេនាតិ ឧបោសថាវិមានំ។ ឥធ អដ្ឋុប្បត្តិយំ សាកេតេ ឧបោសថា នាម ឯកា ឧបាសិកាតិ អយមេវ វិសេសោ, សេសំ អនន្តរវិមានសទិសំ។ តេន វុត្តំ –
Abhikkantenavaṇṇenāti uposathāvimānaṃ. Idha aṭṭhuppattiyaṃ sākete uposathā nāma ekā upāsikāti ayameva viseso, sesaṃ anantaravimānasadisaṃ. Tena vuttaṃ –
២២៩-២៣១.
229-231.
‘‘អភិក្កន្តេន វណ្ណេន…បេ.…
‘‘Abhikkantena vaṇṇena…pe…
វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ។
Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
២៣២.
232.
‘‘សា ទេវតា អត្តមនា…បេ.… យស្ស កម្មស្សិទំ ផលំ’’។
‘‘Sā devatā attamanā…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
២៣៣-២៣៨.
233-238.
‘‘ឧបោសថាតិ មំ អញ្ញំសុ, សាកេតាយំ ឧបាសិកា…បេ.…
‘‘Uposathāti maṃ aññaṃsu, sāketāyaṃ upāsikā…pe…
ឧបាសិកា ចក្ខុមតោ, គោតមស្ស យសស្សិនោ។
Upāsikā cakkhumato, gotamassa yasassino.
២៣៩.
239.
‘‘តេន មេតាទិសោ វណ្ណោ…បេ.…
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe…
វណ្ណោ ច មេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ។ –
Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
ទេវតា ព្យាកាសិ។ បុន អត្តនោ ឯកំ ទោសំ ទស្សេន្តី –
Devatā byākāsi. Puna attano ekaṃ dosaṃ dassentī –
២៤១.
241.
‘‘អភិក្ខណំ នន្ទនំ សុត្វា, ឆន្ទោ មេ ឧទបជ្ជថ;
‘‘Abhikkhaṇaṃ nandanaṃ sutvā, chando me udapajjatha;
តត្ថ ចិត្តំ បណិធាយ, ឧបបន្នាម្ហិ នន្ទនំ។
Tattha cittaṃ paṇidhāya, upapannāmhi nandanaṃ.
២៤២.
242.
‘‘នាកាសិំ សត្ថុ វចនំ, ពុទ្ធស្សាទិច្ចពន្ធុនោ;
‘‘Nākāsiṃ satthu vacanaṃ, buddhassādiccabandhuno;
ហីនេ ចិត្តំ បណិធាយ, សាម្ហិ បច្ឆានុតាបិនី’’តិ។ – ទ្វេ គាថា អភាសិ;
Hīne cittaṃ paṇidhāya, sāmhi pacchānutāpinī’’ti. – dve gāthā abhāsi;
២៣៣. តត្ថ ឧបោសថាតិ មំ អញ្ញំសូតិ ‘‘ឧបោសថា’’តិ ឥមិនា នាមេន មំ មនុស្សា ជានិំសុ។ សាកេតាយន្តិ សាកេតនគរេ។
233. Tattha uposathāti maṃ aññaṃsūti ‘‘uposathā’’ti iminā nāmena maṃ manussā jāniṃsu. Sāketāyanti sāketanagare.
២៤១. អភិក្ខណន្តិ អភិណ្ហំ។ នន្ទនំ សុត្វាតិ ‘‘តាវតិំសភវនេ នន្ទនវនំ នាម ឯទិសញ្ច ឯទិសញ្ចា’’តិ តត្ថ នានាវិធំ ទិព្ពសម្បត្តិំ សុត្វា។ ឆន្ទោតិ តន្និព្ពត្តកបុញ្ញកម្មស្ស ការណភូតោ កុសលច្ឆន្ទោ, តត្រូបបត្តិយា បត្ថនាភូតោ តណ្ហាឆន្ទោ វា។ ឧទបជ្ជថាតិ ឧប្បជ្ជិត្ថ។ តត្ថាតិ តាវតិំសភវនេ, នន្ទនាបទេសេនបិ ហិ តំ ទេវលោកំ វទតិ។ ឧបបន្នាម្ហីតិ ឧប្បន្នា និព្ពត្តា អម្ហិ។
241.Abhikkhaṇanti abhiṇhaṃ. Nandanaṃ sutvāti ‘‘tāvatiṃsabhavane nandanavanaṃ nāma edisañca edisañcā’’ti tattha nānāvidhaṃ dibbasampattiṃ sutvā. Chandoti tannibbattakapuññakammassa kāraṇabhūto kusalacchando, tatrūpapattiyā patthanābhūto taṇhāchando vā. Udapajjathāti uppajjittha. Tatthāti tāvatiṃsabhavane, nandanāpadesenapi hi taṃ devalokaṃ vadati. Upapannāmhīti uppannā nibbattā amhi.
២៤២. នាកាសិំ សត្ថុ វចនន្តិ ‘‘នាហំ, ភិក្ខវេ, អប្បមត្តកម្បិ ភវំ វណ្ណេមី’’តិអាទិនា (អ. និ. ១.៣២០-៣២១) សត្ថារា វុត្តវចនំ ន ករិំ, ភវេសុ ឆន្ទរាគំ ន បជហិន្តិ អត្ថោ។ អាទិច្ចោ គោតមគោត្តោ, ភគវាបិ គោតមគោត្តោតិ សគោត្តតាយ វុត្តំ ‘‘ពុទ្ធស្សាទិច្ចពន្ធុនោ’’តិ។ អថ វា អាទិច្ចស្ស ពន្ធុ អាទិច្ចពន្ធុ, ភគវា។ តំ បដិច្ច តស្ស អរិយាយ ជាតិយា ជាតត្តា អាទិច្ចោ វា ពន្ធុ ឯតស្ស ឱរសបុត្តភាវតោតិ អាទិច្ចពន្ធុ, ភគវា។ តថា ហិ វុត្តំ –
242.Nākāsiṃsatthu vacananti ‘‘nāhaṃ, bhikkhave, appamattakampi bhavaṃ vaṇṇemī’’tiādinā (a. ni. 1.320-321) satthārā vuttavacanaṃ na kariṃ, bhavesu chandarāgaṃ na pajahinti attho. Ādicco gotamagotto, bhagavāpi gotamagottoti sagottatāya vuttaṃ ‘‘buddhassādiccabandhuno’’ti. Atha vā ādiccassa bandhu ādiccabandhu, bhagavā. Taṃ paṭicca tassa ariyāya jātiyā jātattā ādicco vā bandhu etassa orasaputtabhāvatoti ādiccabandhu, bhagavā. Tathā hi vuttaṃ –
‘‘យោ អន្ធការេ តមសី បភង្ករោ, វេរោចនោ មណ្ឌលី ឧគ្គតេជោ;
‘‘Yo andhakāre tamasī pabhaṅkaro, verocano maṇḍalī uggatejo;
មា រាហុ គិលី ចរមន្តលិក្ខេ, បជំ មមំ រាហុ បមុញ្ច សូរិយ’’ន្តិ។ (សំ. និ. ១.៩១);
Mā rāhu gilī caramantalikkhe, pajaṃ mamaṃ rāhu pamuñca sūriya’’nti. (saṃ. ni. 1.91);
ហីនេតិ លាមកេ។ អត្តនោ ភវាភិរតិំ សន្ធាយ វទតិ។ សាម្ហីតិ សា អម្ហិ។
Hīneti lāmake. Attano bhavābhiratiṃ sandhāya vadati. Sāmhīti sā amhi.
ឯវំ តាយ ទេវតាយ ភវាភិរតិនិមិត្តេ ឧប្បន្នវិប្បដិសារេ បវេទិតេ ថេរោ ភវស្ស បរិច្ឆិន្នាយុភាវវិភាវនមុខេន អាយតិំ មនុស្សត្តភាវេ ឋត្វា វដ្ដទុក្ខស្ស សមតិក្កមោ កាតុំ សុករោ, សព្ពសោ ខីណាសវភាវោ នាម មហានិសំសោតិ ច សមស្សាសេតុំ –
Evaṃ tāya devatāya bhavābhiratinimitte uppannavippaṭisāre pavedite thero bhavassa paricchinnāyubhāvavibhāvanamukhena āyatiṃ manussattabhāve ṭhatvā vaṭṭadukkhassa samatikkamo kātuṃ sukaro, sabbaso khīṇāsavabhāvo nāma mahānisaṃsoti ca samassāsetuṃ –
២៤៣.
243.
‘‘កីវ ចិរំ វិមានម្ហិ, ឥធ វច្ឆសុបោសថេ;
‘‘Kīva ciraṃ vimānamhi, idha vacchasuposathe;
ទេវតេ បុច្ឆិតាចិក្ខ, យទិ ជានាសិ អាយុនោ’’តិ។ –
Devate pucchitācikkha, yadi jānāsi āyuno’’ti. –
គាថមាហ។ បុន សា –
Gāthamāha. Puna sā –
២៤៤.
244.
‘‘សដ្ឋិ វស្សសហស្សានិ , តិស្សោ ច វស្សកោដិយោ;
‘‘Saṭṭhi vassasahassāni , tisso ca vassakoṭiyo;
ឥធ ឋត្វា មហាមុនិ, ឥតោ ចុតា គមិស្សាមិ;
Idha ṭhatvā mahāmuni, ito cutā gamissāmi;
មនុស្សានំ សហព្យត’’ន្តិ។ – អាហ;
Manussānaṃ sahabyata’’nti. – āha;
បុន ថេរោ –
Puna thero –
២៤៥.
245.
‘‘មា ត្វំ ឧបោសថេ ភាយិ, សម្ពុទ្ធេនាសិ ព្យាកតា;
‘‘Mā tvaṃ uposathe bhāyi, sambuddhenāsi byākatā;
សោតាបន្នា វិសេសយិ, បហីនា តវ ទុគ្គតី’’តិ។ –
Sotāpannā visesayi, pahīnā tava duggatī’’ti. –
ឥមាយ គាថាយ សមុត្តេជេសិ។
Imāya gāthāya samuttejesi.
២៤៣-៤. តត្ថ កីវ ចិរន្តិ កិត្តកំ អទ្ធានំ។ ឥធាតិ ឥមស្មិំ ទេវលោកេ, ឥធ វា វិមានស្មិំ។ អាយុ នោតិ អាយុ, នោតិ និបាតមត្តំ។ អាយុនោ វា ចិរាចិរភាវំ, អថ វា យទិ ជានាសិ អាយុនោតិ អត្ថោ។ មហាមុនីតិ ថេរំ អាលបតិ។
243-4. Tattha kīva ciranti kittakaṃ addhānaṃ. Idhāti imasmiṃ devaloke, idha vā vimānasmiṃ. Āyu noti āyu, noti nipātamattaṃ. Āyuno vā cirācirabhāvaṃ, atha vā yadi jānāsi āyunoti attho. Mahāmunīti theraṃ ālapati.
២៤៥. មា ត្វំ ឧបោសថេ ភាយីតិ ភទ្ទេ ឧបោសថេ ត្វំ មា ភាយិ។ កស្មា? យស្មា សម្ពុទ្ធេនាសិ ព្យាកតា។ កិន្តិ? សោតាបន្នា វិសេសយីតិ។ មគ្គផលសញ្ញិតំ វិសេសំ យាតា អធិគតា, តស្មា បហីនា តវ សព្ពាបិ ទុគ្គតីតិ ឥមម្បិ វិសេសំ យាតាតិ វិសេសយិ។ សេសំ វុត្តនយមេវ។
245.Mā tvaṃ uposathe bhāyīti bhadde uposathe tvaṃ mā bhāyi. Kasmā? Yasmā sambuddhenāsi byākatā. Kinti? Sotāpannā visesayīti. Maggaphalasaññitaṃ visesaṃ yātā adhigatā, tasmā pahīnā tava sabbāpi duggatīti imampi visesaṃ yātāti visesayi. Sesaṃ vuttanayameva.
ឧបោសថាវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Uposathāvimānavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / វិមានវត្ថុបាឡិ • Vimānavatthupāḷi / ៧. ឧបោសថាវិមានវត្ថុ • 7. Uposathāvimānavatthu
