| Library / Tipiṭaka / තිපිටක • Tipiṭaka / ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා • Khuddasikkhā-mūlasikkhā |
44. උපොසථනිද්දෙසවණ්ණනා
44. Uposathaniddesavaṇṇanā
411. සුත්තුද්දෙසො සඞ්ඝස්සෙව. සෙසානන්ති ද්වින්නං තිණ්ණං වා.
411.Suttuddeso saṅghasseva. Sesānanti dvinnaṃ tiṇṇaṃ vā.
412. පුබ්බකරණෙ පුබ්බකිච්චෙ, පත්තකල්ලෙ සමානිතෙති සබ්බපඨමං කත්තබ්බං පුබ්බකරණං. තදනන්තරං කත්තබ්බං පුබ්බකිච්චං නාම. එත්ථ –
412.Pubbakaraṇepubbakicce, pattakalle samāniteti sabbapaṭhamaṃ kattabbaṃ pubbakaraṇaṃ. Tadanantaraṃ kattabbaṃ pubbakiccaṃ nāma. Ettha –
‘‘සම්මජ්ජනී පදීපො ච, උදකං ආසනෙන ච;
‘‘Sammajjanī padīpo ca, udakaṃ āsanena ca;
උපොසථස්ස එතානි, පුබ්බකරණන්ති වුච්චති.
Uposathassa etāni, pubbakaraṇanti vuccati.
‘‘ඡන්දපාරිසුද්ධිඋතුක්ඛානං, භික්ඛුගණනා ච ඔවාදො;
‘‘Chandapārisuddhiutukkhānaṃ, bhikkhugaṇanā ca ovādo;
උපොසථස්ස එතානි, පුබ්බකිච්චන්ති වුච්චතී’’ති –. (මහාව. අට්ඨ. 168);
Uposathassa etāni, pubbakiccanti vuccatī’’ti –. (mahāva. aṭṭha. 168);
එවං අට්ඨකථායං වුත්තනයෙන පුබ්බකරණඤ්ච පුබ්බකිච්චඤ්ච වෙදිතබ්බං.
Evaṃ aṭṭhakathāyaṃ vuttanayena pubbakaraṇañca pubbakiccañca veditabbaṃ.
‘‘උපොසථො යාවතිකා ච භික්ඛූ කම්මප්පත්තා,
‘‘Uposatho yāvatikā ca bhikkhū kammappattā,
සභාගාපත්තියො ච න විජ්ජන්ති;
Sabhāgāpattiyo ca na vijjanti;
වජ්ජනීයා ච පුග්ගලා තස්මිං න හොන්ති,
Vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na honti,
පත්තකල්ලන්ති වුච්චතී’’ති –. (මහාව. අට්ඨ. 168);
Pattakallanti vuccatī’’ti –. (mahāva. aṭṭha. 168);
වුත්තවසෙන පත්තකල්ලෙ සමානිතෙ, පජ්ජිතෙති අත්ථො. ‘‘පඤ්චිමෙ, භික්ඛවෙ, පාතිමොක්ඛුද්දෙසා. නිදානං උද්දිසිත්වා අවසෙසං සුතෙන සාවෙතබ්බං, අයං පඨමො පාතිමොක්ඛුද්දෙසො. නිදානං උද්දිසිත්වා චත්තාරි පාරාජිකානි උද්දිසිත්වා අවසෙසං සුතෙන සාවෙතබ්බං, අයං දුතියො පාතිමොක්ඛුද්දෙසො. නිදානං උද්දිසිත්වා චත්තාරි පාරාජිකානි උද්දිසිත්වා තෙරස සඞ්ඝාදිසෙසෙ උද්දිසිත්වා අවසෙසං සුතෙන සාවෙතබ්බං, අයං තතියො පාතිමොක්ඛුද්දෙසො. නිදානං උද්දිසිත්වා චත්තාරි පාරාජිකානි උද්දිසිත්වා තෙරස සඞ්ඝාදිසෙසෙ උද්දිසිත්වා ද්වෙ අනියතෙ උද්දිසිත්වා අවසෙසං සුතෙන සාවෙතබ්බං, අයං චතුත්ථො පාතිමොක්ඛුද්දෙසො. විත්ථාරෙනෙව පඤ්චමො. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ පඤ්ච පාතිමොක්ඛුද්දෙසා’’ති (මහාව. 150) වුත්තත්තා සො සුත්තුද්දෙසො පඤ්චධා විභාවිතොති අත්ථො.
Vuttavasena pattakalle samānite, pajjiteti attho. ‘‘Pañcime, bhikkhave, pātimokkhuddesā. Nidānaṃ uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ, ayaṃ paṭhamo pātimokkhuddeso. Nidānaṃ uddisitvā cattāri pārājikāni uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ, ayaṃ dutiyo pātimokkhuddeso. Nidānaṃ uddisitvā cattāri pārājikāni uddisitvā terasa saṅghādisese uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ, ayaṃ tatiyo pātimokkhuddeso. Nidānaṃ uddisitvā cattāri pārājikāni uddisitvā terasa saṅghādisese uddisitvā dve aniyate uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ, ayaṃ catuttho pātimokkhuddeso. Vitthāreneva pañcamo. Ime kho bhikkhave pañca pātimokkhuddesā’’ti (mahāva. 150) vuttattā so suttuddeso pañcadhā vibhāvitoti attho.
413. විනාන්තරායන්ති (මහාව. 150) රාජන්තරායාදිදසවිධං අන්තරායං විනා සඞ්ඛෙපෙනුද්දෙසො විනිවාරිතො පටික්ඛිත්තොති අත්ථො. ථෙරොවාති සඞ්ඝත්ථෙරොව. එත්ථාති පඤ්චසු උද්දෙසෙසු. ‘‘ද්වීසු වා තීසු වා විසදෙසු ථෙරොව ඉස්සරො’’ති අට්ඨකථායං වුත්තත්තා අවත්තන්තෙපි අන්තරායෙ සංඛිත්තෙන උද්දිසිතුං වට්ටතීති අධිප්පායො. කත්ථ වුත්තන්ති චෙ? ‘‘යො තත්ථ භික්ඛු බ්යත්තො පටිබලො, තස්සාධෙය්ය’’න්ති (මහාව. 155) වුත්තපාළියා අට්ඨකථායං ‘‘යො තත්ථ භික්ඛු බ්යත්තො පටිබලොති එත්ථ කිඤ්චාපි දහරස්සාපි බ්යත්තස්ස පාතිමොක්ඛො අනුඤ්ඤාතො, අථ ඛො එත්ථ අයමධිප්පායො – සචෙ සඞ්ඝත්ථෙරස්ස පඤ්ච වා චත්තාරො වා තයො වා පාතිමොක්ඛුද්දෙසා නාගච්ඡන්ති, ද්වෙ පන අඛණ්ඩා සුවිසදා වාචුග්ගතා හොන්ති, ථෙරායත්තොව පාතිමොක්ඛො. සචෙ පන එත්තකම්පි විසදං කාතුං න සක්කොති, බ්යත්තස්ස භික්ඛුනො ආයත්තොව හොතී’’ති අත්ථො වුත්තො. පාළියම්පි වුත්තමෙව ‘‘තෙහි, භික්ඛවෙ, භික්ඛූහි එකො භික්ඛු සාමන්තා ආවාසා සජ්ජුකං පාහෙතබ්බො ‘ගච්ඡ, ආවුසො, සංඛිත්තෙන වා විත්ථාරෙන වා පාතිමොක්ඛං පරියාපුණිත්වා ආගච්ඡා’’’ති (මහාව. 163).
413.Vināntarāyanti (mahāva. 150) rājantarāyādidasavidhaṃ antarāyaṃ vinā saṅkhepenuddeso vinivārito paṭikkhittoti attho. Therovāti saṅghattherova. Etthāti pañcasu uddesesu. ‘‘Dvīsu vā tīsu vā visadesu therova issaro’’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttattā avattantepi antarāye saṃkhittena uddisituṃ vaṭṭatīti adhippāyo. Kattha vuttanti ce? ‘‘Yo tattha bhikkhu byatto paṭibalo, tassādheyya’’nti (mahāva. 155) vuttapāḷiyā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yo tattha bhikkhu byatto paṭibaloti ettha kiñcāpi daharassāpi byattassa pātimokkho anuññāto, atha kho ettha ayamadhippāyo – sace saṅghattherassa pañca vā cattāro vā tayo vā pātimokkhuddesā nāgacchanti, dve pana akhaṇḍā suvisadā vācuggatā honti, therāyattova pātimokkho. Sace pana ettakampi visadaṃ kātuṃ na sakkoti, byattassa bhikkhuno āyattova hotī’’ti attho vutto. Pāḷiyampi vuttameva ‘‘tehi, bhikkhave, bhikkhūhi eko bhikkhu sāmantā āvāsā sajjukaṃ pāhetabbo ‘gaccha, āvuso, saṃkhittena vā vitthārena vā pātimokkhaṃ pariyāpuṇitvā āgacchā’’’ti (mahāva. 163).
414. උද්දිසන්තෙ වාති (මහාව. 172) පාතිමොක්ඛෙ උද්දිසියමානෙ සමා වා ථොකතරා වා යදි ආගච්ඡෙය්යුං, උද්දිට්ඨං සුඋද්දිට්ඨං, තෙහි සද්ධිං නිසීදිත්වා අවසෙසකං සොතබ්බන්ති අත්ථො.
414.Uddisante vāti (mahāva. 172) pātimokkhe uddisiyamāne samā vā thokatarā vā yadi āgaccheyyuṃ, uddiṭṭhaṃ suuddiṭṭhaṃ, tehi saddhiṃ nisīditvā avasesakaṃ sotabbanti attho.
415. උද්දිට්ඨමත්තෙ (මහාව. 172) වා සකලාය වා එකච්චාය වා පරිසාය වුට්ඨිතාය සමා වා ථොකතරා වා යදි ආගච්ඡෙය්යුන්ති සම්බන්ධො. පාරිසුද්ධින්ති පාරිසුද්ධිඋපොසථං. කරෙය්යෙසන්ති කරෙය්ය එසං, එතෙසං සන්තිකෙති අත්ථො. බහුකාථ චෙති අථ බහුකා චෙ, පුන ආගතා බහුකා චෙති අත්ථො ,. ‘‘උද්දිස්සමානෙ, උද්දිට්ඨමත්තෙ එකච්චාය වුට්ඨිතාය සකලාය වුට්ඨිතායා’’ති (මහාව. 172) ආගතෙසු සබ්බවිකප්පෙසු පුබ්බකිච්චං කත්වා පුන ආදිතො පට්ඨාය පාතිමොක්ඛං උද්දිසෙති අත්ථො.
415.Uddiṭṭhamatte (mahāva. 172) vā sakalāya vā ekaccāya vā parisāya vuṭṭhitāya samā vā thokatarā vā yadi āgaccheyyunti sambandho. Pārisuddhinti pārisuddhiuposathaṃ. Kareyyesanti kareyya esaṃ, etesaṃ santiketi attho. Bahukātha ceti atha bahukā ce, puna āgatā bahukā ceti attho ,. ‘‘Uddissamāne, uddiṭṭhamatte ekaccāya vuṭṭhitāya sakalāya vuṭṭhitāyā’’ti (mahāva. 172) āgatesu sabbavikappesu pubbakiccaṃ katvā puna ādito paṭṭhāya pātimokkhaṃ uddiseti attho.
416. ඉතරානන්ති ආගන්තුකානං. සචෙතරොති සචෙ චාතුද්දසිකොති අත්ථො. සමානෙතරෙනුවත්තන්තූති සමා වා ඌනා වා ඉතරෙ ආගන්තුකා පුරිමානං ආවාසිකානං අනුවත්තන්තූති අත්ථො. සචෙධිකාති ආගන්තුකා සචෙ අධිකා, පුරිමා ආවාසිකා අනුවත්තන්තූති අත්ථො. සෙසෙප්යයං නයොති ‘‘ආගන්තුකානං පන්නරසො හොති, ආවාසිකානං චාතුද්දසො’’ති ඉතරෙපි සමථොකා ආගන්තුකා ආවාසිකානං අනුවත්තන්තූතිආදිනා නයෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බොති අත්ථො.
416.Itarānanti āgantukānaṃ. Sacetaroti sace cātuddasikoti attho. Samānetarenuvattantūti samā vā ūnā vā itare āgantukā purimānaṃ āvāsikānaṃ anuvattantūti attho. Sacedhikāti āgantukā sace adhikā, purimā āvāsikā anuvattantūti attho. Sesepyayaṃ nayoti ‘‘āgantukānaṃ pannaraso hoti, āvāsikānaṃ cātuddaso’’ti itarepi samathokā āgantukā āvāsikānaṃ anuvattantūtiādinā nayena vinicchayo veditabboti attho.
417. මූලට්ඨාති ආවාසිකා. සමථොකානං ආගන්තුකානං. සාමග්ගිං දෙන්තු කාමතොති යදි ඉච්ඡන්ති, දෙන්තූති අත්ථො.
417.Mūlaṭṭhāti āvāsikā. Samathokānaṃ āgantukānaṃ. Sāmaggiṃ dentu kāmatoti yadi icchanti, dentūti attho.
418. නො චෙ දෙන්ති, ආගන්තුකෙහි බහි ගන්ත්වාන උපොසථො කාතබ්බොති අත්ථො. අනිච්ඡාය සාමග්ගී දෙය්යාති සම්බන්ධො.
418. No ce denti, āgantukehi bahi gantvāna uposatho kātabboti attho. Anicchāya sāmaggī deyyāti sambandho.
419. ‘‘න භික්ඛවෙ පාතිමොක්ඛුද්දෙසකෙන සඤ්චිච්ච න සාවෙතබ්බං. යො න සාවෙය්ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’තිවුත්තත්තා (මහාව. 154) ‘‘සාවෙය්ය සුත්ත’’න්ති වුත්තං. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පාතිමොක්ඛුද්දෙසකෙන වායමිතුං කථං සාවෙය්යන්ති, වායමන්තස්ස අනාපත්තී’’ති (මහාව. 154) වුත්තත්තා ‘‘සඤ්චිච්ච අස්සාවෙන්තස්ස දුක්කට’’න්ති වුත්තං.
419. ‘‘Na bhikkhave pātimokkhuddesakena sañcicca na sāvetabbaṃ. Yo na sāveyya, āpatti dukkaṭassā’’tivuttattā (mahāva. 154) ‘‘sāveyya sutta’’nti vuttaṃ. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, pātimokkhuddesakena vāyamituṃ kathaṃ sāveyyanti, vāyamantassa anāpattī’’ti (mahāva. 154) vuttattā ‘‘sañcicca assāventassa dukkaṭa’’nti vuttaṃ.
420. තථාති දුක්කටන්ති අත්ථො. කල්ලොති අගිලානො. පෙසිතොති ආණත්තො. ‘‘න භික්ඛවෙ ථෙරෙන ආණත්තෙන අගිලානෙන න සම්මජ්ජිතබ්බං. යො න සම්මජ්ජෙය්ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’තිආදි (මහාව. 159) වුත්තං.
420.Tathāti dukkaṭanti attho. Kalloti agilāno. Pesitoti āṇatto. ‘‘Na bhikkhave therena āṇattena agilānena na sammajjitabbaṃ. Yo na sammajjeyya, āpatti dukkaṭassā’’tiādi (mahāva. 159) vuttaṃ.
421-3. ඉදානි පාරිසුද්ධිඋපොසථං දස්සෙතුං ‘‘සම්මජ්ජිත්වා’’තිආදි වුත්තං. අඤ්ජලිං (මහාව. 168) පග්ගය්හාති සම්බන්ධො. තෙති අවසෙසා ද්වෙ එවං සමුදීරියා වත්තබ්බාති අත්ථො. එකංසං උත්තරාසඞ්ගාදිකරණවසෙන සමත්තපුබ්බාරම්භෙන තෙ ද්වෙ භික්ඛූ නවෙන එවමීරියා වත්තබ්බාති අත්ථො.
421-3. Idāni pārisuddhiuposathaṃ dassetuṃ ‘‘sammajjitvā’’tiādi vuttaṃ. Añjaliṃ (mahāva. 168) paggayhāti sambandho. Teti avasesā dve evaṃ samudīriyā vattabbāti attho. Ekaṃsaṃ uttarāsaṅgādikaraṇavasena samattapubbārambhena te dve bhikkhū navena evamīriyā vattabbāti attho.
424-5. ඉදානි ද්වීහි කත්තබ්බං දස්සෙතුං ‘‘ද්වීසු ථෙරෙනා’’ති වුත්තං.
424-5. Idāni dvīhi kattabbaṃ dassetuṃ ‘‘dvīsu therenā’’ti vuttaṃ.
426. එත්තාවතා ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චතුන්නං පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතු’’න්ති (මහාව. 168) ච ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තිණ්ණං පාරිසුද්ධිඋපොසථං කාතු’’න්ති (මහාව. 168) ච ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ද්වින්නං පාරිසුද්ධිඋපොසථං කාතු’’න්ති (මහාව. 168) ච වුත්තං සඞ්ඝුපොසථඤ්ච පාරිසුද්ධිඋපොසථඤ්ච දස්සෙත්වා ඉදානි යත්ථ එකො භික්ඛු විහරති, තස්ස අනුඤ්ඤාතං අධිට්ඨානුපොසථං දස්සෙතුං ‘‘පුබ්බකිච්ච’’න්තිආදිමාහ. එත්ථ ච පුබ්බකිච්චං නාම සම්මජ්ජනාදිකංයෙව.
426. Ettāvatā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, catunnaṃ pātimokkhaṃ uddisitu’’nti (mahāva. 168) ca ‘‘anujānāmi, bhikkhave, tiṇṇaṃ pārisuddhiuposathaṃ kātu’’nti (mahāva. 168) ca ‘‘anujānāmi, bhikkhave, dvinnaṃ pārisuddhiuposathaṃ kātu’’nti (mahāva. 168) ca vuttaṃ saṅghuposathañca pārisuddhiuposathañca dassetvā idāni yattha eko bhikkhu viharati, tassa anuññātaṃ adhiṭṭhānuposathaṃ dassetuṃ ‘‘pubbakicca’’ntiādimāha. Ettha ca pubbakiccaṃ nāma sammajjanādikaṃyeva.
427. සඞ්ඝුපොසථපාරිසුද්ධිඋපොසථඅධිට්ඨානඋපොසථානං වසෙන තං තං උපොසථං යදි කයිරුන්ති සම්බන්ධො.
427. Saṅghuposathapārisuddhiuposathaadhiṭṭhānauposathānaṃ vasena taṃ taṃ uposathaṃ yadi kayirunti sambandho.
428. වග්ගෙ (මහාව. 173) ච සමග්ගෙ ච ‘‘වග්ගො’’ති සඤ්ඤිනො ච ‘‘වග්ගො නු ඛො, සමග්ගො නු ඛො’’ති එවං විමතිස්ස ච දුක්කටං, ‘‘නස්සන්තෙතෙ විනස්සන්තෙතෙ, කො තෙහි අත්ථො’’ති එවං අනාගතානං භික්ඛූනං අත්ථිභාවං ඤත්වා භෙදාධිප්පායෙන උපොසථං කරොතො ථුල්ලච්චයං හොතීති අත්ථො. තදුභයෙපි ‘‘සමග්ගො’’ති සඤ්ඤිනො අනාපත්ති.
428. Vagge (mahāva. 173) ca samagge ca ‘‘vaggo’’ti saññino ca ‘‘vaggo nu kho, samaggo nu kho’’ti evaṃ vimatissa ca dukkaṭaṃ, ‘‘nassantete vinassantete, ko tehi attho’’ti evaṃ anāgatānaṃ bhikkhūnaṃ atthibhāvaṃ ñatvā bhedādhippāyena uposathaṃ karoto thullaccayaṃ hotīti attho. Tadubhayepi ‘‘samaggo’’ti saññino anāpatti.
429-430. සෙසසහධම්මිකා නාම භික්ඛුං ඨපෙත්වා අවසෙසා චත්තාරො. අභබ්බස්සාති එත්ථ පණ්ඩකථෙය්යසංවාසක තිත්ථියපක්කන්තක තිරච්ඡානගත මාතුඝාතක පිතුඝාතක අරහන්තඝාතක භික්ඛුනිදූසක සඞ්ඝභෙදක ලොහිතුප්පාදකඋභතොබ්යඤ්ජනකා අභබ්බා ගහිතා. එත්ථ පන නාගමාණවකාදයො තිරච්ඡානගතපක්ඛිකාති වෙදිතබ්බා. එතෙසං නිසින්නපරිසායඤ්ච පාතිමොක්ඛං න උද්දිසෙති සම්බන්ධො.
429-430.Sesasahadhammikā nāma bhikkhuṃ ṭhapetvā avasesā cattāro. Abhabbassāti ettha paṇḍakatheyyasaṃvāsaka titthiyapakkantaka tiracchānagata mātughātaka pitughātaka arahantaghātaka bhikkhunidūsaka saṅghabhedaka lohituppādakaubhatobyañjanakā abhabbā gahitā. Ettha pana nāgamāṇavakādayo tiracchānagatapakkhikāti veditabbā. Etesaṃ nisinnaparisāyañca pātimokkhaṃ na uddiseti sambandho.
තථාති යො පන සඞ්ඝො සභාගාපත්තිකො, සොපි න උද්දිසෙ, පරිවුත්ථෙන ඡන්දෙනපි න උද්දිසෙති අත්ථො. එත්ථ පන චතුබ්බිධං පාරිවාසියං පරිසපාරිවාසියං රත්තිපාරිවාසියං ඡන්දපාරිවාසියං අජ්ඣාසයපාරිවාසියන්ති.
Tathāti yo pana saṅgho sabhāgāpattiko, sopi na uddise, parivutthena chandenapi na uddiseti attho. Ettha pana catubbidhaṃ pārivāsiyaṃ parisapārivāsiyaṃ rattipārivāsiyaṃ chandapārivāsiyaṃ ajjhāsayapārivāsiyanti.
එත්ථ පන භික්ඛූ කෙනචිදෙව කරණීයෙන සන්නිපතිතා මෙඝාදීහි උපද්දුතා ‘‘අනොකාසා මයං, අඤ්ඤත්ර ගච්ඡාමා’’ති ඡන්දං අවිස්සජ්ජෙත්වාව උට්ඨහන්ති. ඉදං පරිසපාරිවාසියං. කිඤ්චාපි පරිසපාරිවාසියං, ඡන්දස්ස පන අවිස්සට්ඨත්තා කම්මං කාතුං වට්ටති.
Ettha pana bhikkhū kenacideva karaṇīyena sannipatitā meghādīhi upaddutā ‘‘anokāsā mayaṃ, aññatra gacchāmā’’ti chandaṃ avissajjetvāva uṭṭhahanti. Idaṃ parisapārivāsiyaṃ. Kiñcāpi parisapārivāsiyaṃ, chandassa pana avissaṭṭhattā kammaṃ kātuṃ vaṭṭati.
පුනපි භික්ඛූනං ‘‘උපොසථාදීනි කරිස්සාමා’’ති රත්තිං සන්නිපතිත්වා ධම්මං සුණන්තානංයෙව අරුණො උග්ගච්ඡති. සචෙ ‘‘චාතුද්දසිකං කරිස්සාමා’’ති නිසින්නා, ‘‘පන්නරසො’’ති කාතුං වට්ටති. සචෙ පන්නරසිකං කාතුං නිසින්නා, පාටිපදෙ අනුපොසථෙ උපොසථං කාතුං න වට්ටති, අඤ්ඤං පන සඞ්ඝකිච්චං කාතුං වට්ටති. ඉදං රත්තිපාරිවාසියං නාම.
Punapi bhikkhūnaṃ ‘‘uposathādīni karissāmā’’ti rattiṃ sannipatitvā dhammaṃ suṇantānaṃyeva aruṇo uggacchati. Sace ‘‘cātuddasikaṃ karissāmā’’ti nisinnā, ‘‘pannaraso’’ti kātuṃ vaṭṭati. Sace pannarasikaṃ kātuṃ nisinnā, pāṭipade anuposathe uposathaṃ kātuṃ na vaṭṭati, aññaṃ pana saṅghakiccaṃ kātuṃ vaṭṭati. Idaṃ rattipārivāsiyaṃ nāma.
පුන භික්ඛූ ‘‘යංකිඤ්චිදෙව අබ්භානාදිකම්මං කරිස්සාමා’’ති සන්නිපතිතා හොන්ති, තත්රෙකො නක්ඛත්තපාඨකො එවං වදති ‘‘අජ්ජ නක්ඛත්තං දාරුණ’’න්ති, තෙ තස්ස වචනෙන ඡන්දං විස්සජ්ජෙත්වා තත්ථෙව නිසින්නා හොන්ති. අථඤ්ඤො ආගන්ත්වා ‘‘කිං නක්ඛත්තෙන, කරොථා’’ති වදති. ඉදං ඡන්දපාරිවාසියඤ්චෙව අජ්ඣාසයපාරිවාසියඤ්ච. තස්මිං පාරිවාසියෙ පුන ඡන්දපාරිසුද්ධිං අනානෙත්වා කම්මං කාතුං න වට්ටති. ඉදං සන්ධාය ‘‘ඡන්දෙන පරිවුත්ථෙනා’’ති වුත්තං.
Puna bhikkhū ‘‘yaṃkiñcideva abbhānādikammaṃ karissāmā’’ti sannipatitā honti, tatreko nakkhattapāṭhako evaṃ vadati ‘‘ajja nakkhattaṃ dāruṇa’’nti, te tassa vacanena chandaṃ vissajjetvā tattheva nisinnā honti. Athañño āgantvā ‘‘kiṃ nakkhattena, karothā’’ti vadati. Idaṃ chandapārivāsiyañceva ajjhāsayapārivāsiyañca. Tasmiṃ pārivāsiye puna chandapārisuddhiṃ anānetvā kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Idaṃ sandhāya ‘‘chandena parivutthenā’’ti vuttaṃ.
431. ආපන්නමාපත්තිං (මහාව. 169; මහාව. අට්ඨ. 169) අදෙසයිත්වාන වා ‘‘අහං, ආවුසො, ඉත්ථන්නාමාය ආපත්තියා වෙමතිකො, යදා නිබ්බෙමතිකො භවිස්සාමි, තං ආපත්තිං පටිකරිස්සාමී’’ති වත්වා විමතිං අනාවිකත්වාන වා ‘‘න ච භික්ඛවෙ අනුපොසථෙ උපොසථො කාතබ්බො අඤ්ඤත්ර සඞ්ඝසාමග්ගියා’’ති (මහාව. 183) වුත්තත්තා අනුපොසථෙපි වා කාතුං න ච කප්පතීති අත්ථො.
431.Āpannamāpattiṃ (mahāva. 169; mahāva. aṭṭha. 169) adesayitvāna vā ‘‘ahaṃ, āvuso, itthannāmāya āpattiyā vematiko, yadā nibbematiko bhavissāmi, taṃ āpattiṃ paṭikarissāmī’’ti vatvā vimatiṃ anāvikatvāna vā ‘‘na ca bhikkhave anuposathe uposatho kātabbo aññatra saṅghasāmaggiyā’’ti (mahāva. 183) vuttattā anuposathepi vā kātuṃ na ca kappatīti attho.
432. ‘‘න ච භික්ඛවෙ තදහුපොසථෙ සභික්ඛුකා ආවාසා අභික්ඛුකො ආවාසො වා අනාවාසො වා ගන්තබ්බො අඤ්ඤත්ර සඞ්ඝෙන අඤ්ඤත්ර අන්තරායා’’ති (මහාව. 181) වුත්තත්තා ‘‘අට්ඨිතොපොසථාවාසා’’ති (මහාව. අට්ඨ. 181) වුත්තං. න වජෙ න ගච්ඡෙ. අධිට්ඨාතුං සීමමෙව වාති සචෙ විහාරෙ උපොසථං කරොන්ති, උපොසථාධිට්ඨානත්ථං සීමාපි නදීපි න ගන්තබ්බා. සචෙ පනෙත්ථ කොචි භික්ඛු හොති, තස්ස සන්තිකං ගන්තුං වට්ටති. විස්සට්ඨඋපොසථාපි ආවාසා ගන්තුං වට්ටති, එවං ගතො අධිට්ඨාතුම්පි ලභතීති. උපොසථවිනිච්ඡයො.
432. ‘‘Na ca bhikkhave tadahuposathe sabhikkhukā āvāsā abhikkhuko āvāso vā anāvāso vā gantabbo aññatra saṅghena aññatra antarāyā’’ti (mahāva. 181) vuttattā ‘‘aṭṭhitoposathāvāsā’’ti (mahāva. aṭṭha. 181) vuttaṃ. Na vaje na gacche. Adhiṭṭhātuṃ sīmameva vāti sace vihāre uposathaṃ karonti, uposathādhiṭṭhānatthaṃ sīmāpi nadīpi na gantabbā. Sace panettha koci bhikkhu hoti, tassa santikaṃ gantuṃ vaṭṭati. Vissaṭṭhauposathāpi āvāsā gantuṃ vaṭṭati, evaṃ gato adhiṭṭhātumpi labhatīti. Uposathavinicchayo.
උපොසථනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Uposathaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
