| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / চূল়নিদ্দেসপাল়ি • Cūḷaniddesapāḷi |
৬. উপসীৰমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো
6. Upasīvamāṇavapucchāniddeso
৩৮.
38.
একো অহং সক্ক মহন্তমোঘং, [ইচ্চাযস্মা উপসীৰো]
Ekoahaṃ sakka mahantamoghaṃ, [iccāyasmā upasīvo]
অনিস্সিতো নো ৰিসহামি তারিতুং।
Anissito no visahāmi tārituṃ;
আরম্মণং 1 ব্রূহি সমন্তচক্খু, যং নিস্সিতো ওঘমিমং তরেয্যং॥
Ārammaṇaṃ2brūhi samantacakkhu, yaṃ nissito oghamimaṃ tareyyaṃ.
একো অহং সক্ক মহন্তমোঘন্তি। একোতি পুগ্গলো ৰা মে দুতিযো নত্থি, ধম্মো ৰা মে দুতিযো নত্থি, যং ৰা পুগ্গলং নিস্সায ধম্মং ৰা নিস্সায মহন্তং কামোঘং ভৰোঘং দিট্ঠোঘং অৰিজ্জোঘং তরেয্যং উত্তরেয্যং পতরেয্যং সমতিক্কমেয্যং ৰীতিৰত্তেয্যন্তি। সক্কাতি সক্কো। ভগৰা সক্যকুলা পব্বজিতোতিপি সক্কো। অথ ৰা, অড্ঢো মহদ্ধনো ধনৰাতিপি সক্কো। তস্সিমানি ধনানি, সেয্যথিদং – সদ্ধাধনং সীলধনং হিরিধনং ওত্তপ্পধনং সুতধনং চাগধনং পঞ্ঞাধনং সতিপট্ঠানধনং…পে॰… নিব্বানধনং। ইমেহি অনেকেহি ধনরতনেহি অড্ঢো মহদ্ধনো ধনৰাতিপি সক্কো। অথ ৰা, সক্কো পহু ৰিসৰী অলমত্তো সূরো ৰীরো ৰিক্কন্তো অভীরূ অছম্ভী অনুত্রাসী অপলাযী পহীনভযভেরৰো ৰিগতলোমহংসোতিপি সক্কোতি – একো অহং সক্ক মহন্তমোঘং।
Ekoahaṃ sakka mahantamoghanti. Ekoti puggalo vā me dutiyo natthi, dhammo vā me dutiyo natthi, yaṃ vā puggalaṃ nissāya dhammaṃ vā nissāya mahantaṃ kāmoghaṃ bhavoghaṃ diṭṭhoghaṃ avijjoghaṃ tareyyaṃ uttareyyaṃ patareyyaṃ samatikkameyyaṃ vītivatteyyanti. Sakkāti sakko. Bhagavā sakyakulā pabbajitotipi sakko. Atha vā, aḍḍho mahaddhano dhanavātipi sakko. Tassimāni dhanāni, seyyathidaṃ – saddhādhanaṃ sīladhanaṃ hiridhanaṃ ottappadhanaṃ sutadhanaṃ cāgadhanaṃ paññādhanaṃ satipaṭṭhānadhanaṃ…pe… nibbānadhanaṃ. Imehi anekehi dhanaratanehi aḍḍho mahaddhano dhanavātipi sakko. Atha vā, sakko pahu visavī alamatto sūro vīro vikkanto abhīrū achambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṃsotipi sakkoti – eko ahaṃ sakka mahantamoghaṃ.
ইচ্চাযস্মা উপসীৰোতি। ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে॰…। আযস্মাতি পিযৰচনং…পে॰…। উপসীৰোতি তস্স ব্রাহ্মণস্স নামং…পে॰… অভিলাপোতি – ইচ্চাযস্মা উপসীৰো।
Iccāyasmā upasīvoti. Iccāti padasandhi…pe…. Āyasmāti piyavacanaṃ…pe…. Upasīvoti tassa brāhmaṇassa nāmaṃ…pe… abhilāpoti – iccāyasmā upasīvo.
অনিস্সিতো নো ৰিসহামি তারিতুন্তি। অনিস্সিতোতি পুগ্গলং ৰা অনিস্সিতো ধম্মং ৰা অনিস্সিতো নো ৰিসহামি ন উস্সহামি ন সক্কোমি ন পটিবলো মহন্তং কামোঘং ভৰোঘং দিট্ঠোঘং অৰিজ্জোঘং তরিতুং উত্তরিতুং পতরিতুং সমতিক্কমিতুং ৰীতিৰত্তিতুন্তি – অনিস্সিতো নো ৰিসহামি তারিতুং।
Anissitono visahāmi tāritunti. Anissitoti puggalaṃ vā anissito dhammaṃ vā anissito no visahāmi na ussahāmi na sakkomi na paṭibalo mahantaṃ kāmoghaṃ bhavoghaṃ diṭṭhoghaṃ avijjoghaṃ tarituṃ uttarituṃ patarituṃ samatikkamituṃ vītivattitunti – anissito no visahāmi tārituṃ.
আরম্মণং ব্রূহি সমন্তচক্খূতি আরম্মণং আলম্বণং নিস্সযং উপনিস্সযং ব্রূহি আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৰিৰরাহি ৰিভজাহি উত্তানীকরোহি পকাসেহি। সমন্তচক্খূতি সমন্তচক্খু ৰুচ্চতি সব্বঞ্ঞুতঞাণং। ভগৰা তেন সব্বঞ্ঞুতঞাণেন উপেতো সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতো।
Ārammaṇaṃ brūhi samantacakkhūti ārammaṇaṃ ālambaṇaṃ nissayaṃ upanissayaṃ brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehi. Samantacakkhūti samantacakkhu vuccati sabbaññutañāṇaṃ. Bhagavā tena sabbaññutañāṇena upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato.
ন তস্স অদিট্ঠমিধত্থি কিঞ্চি, অথো অৰিঞ্ঞাতমজানিতব্বং।
Na tassa adiṭṭhamidhatthi kiñci, atho aviññātamajānitabbaṃ;
সব্বং অভিঞ্ঞাসি যদত্থি নেয্যং, তথাগতো তেন সমন্তচক্খূতি॥
Sabbaṃ abhiññāsi yadatthi neyyaṃ, tathāgato tena samantacakkhūti.
আরম্মণং ব্রূহি সমন্তচক্খু।
Ārammaṇaṃ brūhi samantacakkhu.
যং নিস্সিতো ওঘমিমং তরেয্যন্তি। যং নিস্সিতোতি যং পুগ্গলং ৰা নিস্সিতো ধম্মং ৰা নিস্সিতো মহন্তং কামোঘং ভৰোঘং দিট্ঠোঘং অৰিজ্জোঘং তরেয্যং উত্তরেয্যং পতরেয্যং সমতিক্কমেয্যং ৰীতিৰত্তেয্যন্তি – যং নিস্সিতো ওঘমিমং তরেয্যং । তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –
Yaṃnissito oghamimaṃ tareyyanti. Yaṃ nissitoti yaṃ puggalaṃ vā nissito dhammaṃ vā nissito mahantaṃ kāmoghaṃ bhavoghaṃ diṭṭhoghaṃ avijjoghaṃ tareyyaṃ uttareyyaṃ patareyyaṃ samatikkameyyaṃ vītivatteyyanti – yaṃ nissito oghamimaṃ tareyyaṃ . Tenāha so brāhmaṇo –
‘‘একো অহং সক্ক মহন্তমোঘং, [ইচ্চাযস্মা উপসীৰো]
‘‘Eko ahaṃ sakka mahantamoghaṃ, [iccāyasmā upasīvo]
অনিস্সিতো নো ৰিসহামি তারিতুং।
Anissito no visahāmi tārituṃ;
আরম্মণং ব্রূহি সমন্তচক্খু, যং নিস্সিতো ওঘমিমং তরেয্য’’ন্তি॥
Ārammaṇaṃ brūhi samantacakkhu, yaṃ nissito oghamimaṃ tareyya’’nti.
৩৯.
39.
আকিঞ্চঞ্ঞং পেক্খমানো সতিমা, [উপসীৰাতি ভগৰা]
Ākiñcaññaṃ pekkhamāno satimā, [upasīvāti bhagavā]
নত্থীতি নিস্সায তরস্সু ওঘং।
Natthīti nissāya tarassu oghaṃ;
কামে পহায ৰিরতো কথাহি, তণ্হক্খযং নত্তমহাভিপস্স 3 ॥
Kāme pahāya virato kathāhi, taṇhakkhayaṃ nattamahābhipassa4.
আকিঞ্চঞ্ঞং পেক্খমানো সতিমাতি সো ব্রাহ্মণো পকতিযা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং লাভীযেৰ নিস্সযং ন জানাতি – ‘‘অযং মে নিস্সযো’’তি। তস্স ভগৰা নিস্সযঞ্চ আচিক্খতি উত্তরিঞ্চ নিয্যানপথং। আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং সতো সমাপজ্জিত্ৰা ততো ৰুট্ঠহিত্ৰা তত্থ জাতে চিত্তচেতসিকে ধম্মে অনিচ্চতো পেক্খমানো, দুক্খতো…পে॰… রোগতো… গণ্ডতো… সল্লতো… অঘতো… আবাধতো… পরতো… পলোকতো… ঈতিতো… উপদ্দৰতো… ভযতো… উপসগ্গতো… চলতো… পভঙ্গুতো… অদ্ধুৰতো… অতাণতো… অলেণতো… অসরণতো… অসরণীভূততো… রিত্ততো… তুচ্ছতো… সুঞ্ঞতো… অনত্ততো… আদীনৰতো… ৰিপরিণামধম্মতো… অসারকতো… অঘমূলতো… ভৰতো… ৰিভৰতো… সাসৰতো… সঙ্খততো… মারামিসতো… জাতিধম্মতো… জরাধম্মতো… ব্যাধিধম্মতো… মরণধম্মতো… সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মতো … সমুদযধম্মতো… অত্থঙ্গমতো… অস্সাদতো… আদীনৰতো… নিস্সরণতো পেক্খমানো দক্খমানো ওলোকযমানো নিজ্ঝাযমানো উপপরিক্খমানো।
Ākiñcaññaṃ pekkhamāno satimāti so brāhmaṇo pakatiyā ākiñcaññāyatanasamāpattiṃ lābhīyeva nissayaṃ na jānāti – ‘‘ayaṃ me nissayo’’ti. Tassa bhagavā nissayañca ācikkhati uttariñca niyyānapathaṃ. Ākiñcaññāyatanasamāpattiṃ sato samāpajjitvā tato vuṭṭhahitvā tattha jāte cittacetasike dhamme aniccato pekkhamāno, dukkhato…pe… rogato… gaṇḍato… sallato… aghato… ābādhato… parato… palokato… ītito… upaddavato… bhayato… upasaggato… calato… pabhaṅguto… addhuvato… atāṇato… aleṇato… asaraṇato… asaraṇībhūtato… rittato… tucchato… suññato… anattato… ādīnavato… vipariṇāmadhammato… asārakato… aghamūlato… bhavato… vibhavato… sāsavato… saṅkhatato… mārāmisato… jātidhammato… jarādhammato… byādhidhammato… maraṇadhammato… sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammato … samudayadhammato… atthaṅgamato… assādato… ādīnavato… nissaraṇato pekkhamāno dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamāno.
সতিমাতি যা সতি অনুস্সতি পটিস্সতি…পে॰… সম্মাসতি – অযং ৰুচ্চতি সতি। ইমায সতিযা উপেতো হোতি…পে॰… সমন্নাগতো, সো ৰুচ্চতি সতিমাতি – আকিঞ্চঞ্ঞং পেক্খমানো সতিমা।
Satimāti yā sati anussati paṭissati…pe… sammāsati – ayaṃ vuccati sati. Imāya satiyā upeto hoti…pe… samannāgato, so vuccati satimāti – ākiñcaññaṃ pekkhamāno satimā.
উপসীৰাতি ভগৰাতি। উপসীৰাতি ভগৰা তং ব্রাহ্মণং নামেন আলপতি। ভগৰাতি গারৰাধিৰচনমেতং…পে॰… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি – উপসীৰাতি ভগৰা।
Upasīvāti bhagavāti. Upasīvāti bhagavā taṃ brāhmaṇaṃ nāmena ālapati. Bhagavāti gāravādhivacanametaṃ…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ bhagavāti – upasīvāti bhagavā.
নত্থীতি নিস্সায তরস্সু ওঘন্তি নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি। কিংকারণা নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি? ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিং সতো সমাপজ্জিত্ৰা ততো ৰুট্ঠহিত্ৰা তঞ্ঞেৰ ৰিঞ্ঞাণং অভাৰেতি, ৰিভাৰেতি, অন্তরধাপেতি, নত্থি কিঞ্চীতি পস্সতি। তংকারণা নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং নিস্সায উপনিস্সায আলম্বণং করিত্ৰা কামোঘং ভৰোঘং দিট্ঠোঘং অৰিজ্জোঘং তরস্সু উত্তরস্সু পতরস্সু সমতিক্কমস্সু ৰীতিৰত্তস্সূতি – নত্থীতি নিস্সায তরস্সু ওঘং।
Natthīti nissāya tarassu oghanti natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanasamāpatti. Kiṃkāraṇā natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanasamāpatti? Viññāṇañcāyatanasamāpattiṃ sato samāpajjitvā tato vuṭṭhahitvā taññeva viññāṇaṃ abhāveti, vibhāveti, antaradhāpeti, natthi kiñcīti passati. Taṃkāraṇā natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanasamāpattiṃ nissāya upanissāya ālambaṇaṃ karitvā kāmoghaṃ bhavoghaṃ diṭṭhoghaṃ avijjoghaṃ tarassu uttarassu patarassu samatikkamassu vītivattassūti – natthīti nissāya tarassu oghaṃ.
কামে পহায ৰিরতো কথাহীতি। কামাতি উদ্দানতো দ্ৰে কামা – ৰত্থুকামা চ কিলেসকামা চ…পে॰… ইমে ৰুচ্চন্তি ৰত্থুকামা …পে॰… ইমে ৰুচ্চন্তি কিলেসকামা। কামে পহাযাতি ৰত্থুকামে পরিজানিত্ৰা কিলেসকামে পহায পজহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তীকরিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰাতি – কামে পহায। ৰিরতো কথাহীতি কথংকথা ৰুচ্চতি ৰিচিকিচ্ছা। দুক্খে কঙ্খা…পে॰… ছম্ভিতত্তং চিত্তস্স মনোৰিলেখো কথংকথায আরতো ৰিরতো পটিৰিরতো নিক্খন্তো নিস্সটো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসঞ্ঞুত্তো ৰিমরিযাদিকতেন চেতসা ৰিহরতীতি – এৰম্পি ৰিরতো কথাহি…পে॰… অথ ৰা, দ্ৰত্তিংসায তিরচ্ছানকথায আরতো ৰিরতো পটিৰিরতো নিক্খন্তো নিস্সটো ৰিপ্পমুত্তো ৰিসঞ্ঞুত্তো ৰিমরিযাদিকতেন চেতসা ৰিহরতীতি এৰম্পি ৰিরতো কথাহীতি – কামে পহায ৰিরতো কথাহি।
Kāme pahāya virato kathāhīti. Kāmāti uddānato dve kāmā – vatthukāmā ca kilesakāmā ca…pe… ime vuccanti vatthukāmā …pe… ime vuccanti kilesakāmā. Kāme pahāyāti vatthukāme parijānitvā kilesakāme pahāya pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvāti – kāme pahāya. Virato kathāhīti kathaṃkathā vuccati vicikicchā. Dukkhe kaṅkhā…pe… chambhitattaṃ cittassa manovilekho kathaṃkathāya ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti – evampi virato kathāhi…pe… atha vā, dvattiṃsāya tiracchānakathāya ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti evampi virato kathāhīti – kāme pahāya virato kathāhi.
তণ্হক্খযং নত্তমহাভিপস্সাতি। তণ্হাতি রূপতণ্হা…পে॰… ধম্মতণ্হা। নত্তং ৰুচ্চতি রত্তি। অহোতি দিৰসো। রত্তিঞ্চ দিৰা চ তণ্হক্খযং রাগক্খযং দোসক্খযং মোহক্খযং গতিক্খযং উপপত্তিক্খযং পটিসন্ধিক্খযং ভৰক্খযং সংসারক্খযং ৰট্টক্খযং পস্স অভিপস্স দক্খ ওলোকয নিজ্ঝায উপপরিক্খাতি – তণ্হক্খযং নত্তমহাভিপস্স। তেনাহ ভগৰা –
Taṇhakkhayaṃ nattamahābhipassāti. Taṇhāti rūpataṇhā…pe… dhammataṇhā. Nattaṃ vuccati ratti. Ahoti divaso. Rattiñca divā ca taṇhakkhayaṃ rāgakkhayaṃ dosakkhayaṃ mohakkhayaṃ gatikkhayaṃ upapattikkhayaṃ paṭisandhikkhayaṃ bhavakkhayaṃ saṃsārakkhayaṃ vaṭṭakkhayaṃ passa abhipassa dakkha olokaya nijjhāya upaparikkhāti – taṇhakkhayaṃ nattamahābhipassa. Tenāha bhagavā –
‘‘আকিঞ্চঞ্ঞং পেক্খমানো সতিমা, [উপসীৰাতি ভগৰা]
‘‘Ākiñcaññaṃ pekkhamāno satimā, [upasīvāti bhagavā]
নত্থীতি নিস্সায তরস্সু ওঘং।
Natthīti nissāya tarassu oghaṃ;
কামে পহায ৰিরতো কথাহি, তণ্হক্খযং নত্তমহাভিপস্সা’’তি॥
Kāme pahāya virato kathāhi, taṇhakkhayaṃ nattamahābhipassā’’ti.
৪০.
40.
সব্বেসু কামেসু যো ৰীতরাগো, [ইচ্চাযস্মা উপসীৰো]
Sabbesu kāmesu yo vītarāgo, [iccāyasmā upasīvo]
আকিঞ্চঞ্ঞং নিস্সিতো হিত্ৰা মঞ্ঞং।
Ākiñcaññaṃ nissito hitvā maññaṃ;
সঞ্ঞাৰিমোক্খে পরমেধিমুত্তো, তিট্ঠে নু সো তত্থ অনানুযাযী॥
Saññāvimokkhe paramedhimutto, tiṭṭhe nu so tattha anānuyāyī.
সব্বেসু কামেসু যো ৰীতরাগোতি। সব্বেসূতি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং পরিযাদিযনৰচনমেতং সব্বেসূতি। কামেসূতি কামাতি উদ্দানতো দ্ৰে কামা – ৰত্থুকামা চ কিলেসকামা চ…পে॰… ইমে ৰুচ্চন্তি ৰত্থুকামা…পে॰… ইমে ৰুচ্চন্তি কিলেসকামা। সব্বেসু কামেসু যো ৰীতরাগোতি। সব্বেসু কামেসু যো ৰীতরাগো ৰিগতরাগো চত্তরাগো ৰন্তরাগো মুত্তরাগো পহীনরাগো পটিনিস্সট্ঠরাগো ৰিক্খম্ভনতোতি – সব্বেসু কামেসু যো ৰীতরাগো।
Sabbesu kāmesu yo vītarāgoti. Sabbesūti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ pariyādiyanavacanametaṃ sabbesūti. Kāmesūti kāmāti uddānato dve kāmā – vatthukāmā ca kilesakāmā ca…pe… ime vuccanti vatthukāmā…pe… ime vuccanti kilesakāmā. Sabbesu kāmesu yo vītarāgoti. Sabbesu kāmesu yo vītarāgo vigatarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo vikkhambhanatoti – sabbesu kāmesu yo vītarāgo.
ইচ্চাযস্মা উপসীৰোতি। ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে॰…। আযস্মাতি পিযৰচনং…পে॰…। উপসীৰোতি তস্স ব্রাহ্মণস্স নামং…পে॰… অভিলাপোতি – ইচ্চাযস্মা উপসীৰো।
Iccāyasmā upasīvoti. Iccāti padasandhi…pe…. Āyasmāti piyavacanaṃ…pe…. Upasīvoti tassa brāhmaṇassa nāmaṃ…pe… abhilāpoti – iccāyasmā upasīvo.
আকিঞ্চঞ্ঞং নিস্সিতো হিত্ৰা মঞ্ঞন্তি। হেট্ঠিমা ছ সমাপত্তিযো হিত্ৰা চজিত্ৰা পরিচ্চজিত্ৰা অতিক্কমিত্ৰা সমতিক্কমিত্ৰা ৰীতিৰত্তিত্ৰা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং নিস্সিতো অল্লীনো উপগতো সমুপগতো অজ্ঝোসিতো অধিমুত্তোতি – আকিঞ্চঞ্ঞং নিস্সিতো হিত্ৰা মঞ্ঞং।
Ākiñcaññaṃ nissito hitvā maññanti. Heṭṭhimā cha samāpattiyo hitvā cajitvā pariccajitvā atikkamitvā samatikkamitvā vītivattitvā ākiñcaññāyatanasamāpattiṃ nissito allīno upagato samupagato ajjhosito adhimuttoti – ākiñcaññaṃ nissito hitvā maññaṃ.
সঞ্ঞাৰিমোক্খে পরমেধিমুত্তোতি সঞ্ঞাৰিমোক্খা ৰুচ্চন্তি সত্ত সঞ্ঞাসমাপত্তিযো। তাসং সঞ্ঞাসমাপত্তীনং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিৰিমোক্খো 5 অগ্গো চ সেট্ঠো চ ৰিসেট্ঠো চ পামোক্খো চ উত্তমো চ পৰরো চ, পরমে অগ্গে সেট্ঠে ৰিসেট্ঠে পামোক্খে উত্তমে পৰরে অধিমুত্তিৰিমোক্খেন অধিমুত্তো তত্রাধিমুত্তো তদধিমুত্তো তচ্চরিতো তব্বহুলো তগ্গরুকো তন্নিন্নো তপ্পোণো তপ্পব্ভারো তদধিমুত্তো তদধিপতেয্যোতি – সঞ্ঞাৰিমোক্খে পরমেধিমুত্তো।
Saññāvimokkhe paramedhimuttoti saññāvimokkhā vuccanti satta saññāsamāpattiyo. Tāsaṃ saññāsamāpattīnaṃ ākiñcaññāyatanasamāpattivimokkho 6 aggo ca seṭṭho ca viseṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca, parame agge seṭṭhe viseṭṭhe pāmokkhe uttame pavare adhimuttivimokkhena adhimutto tatrādhimutto tadadhimutto taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyoti – saññāvimokkhe paramedhimutto.
তিট্ঠে নু সো তত্থ অনানুযাযীতি। তিট্ঠে নূতি সংসযপুচ্ছা ৰিমতিপুচ্ছা দ্ৰেল়্হকপুচ্ছা অনেকংসপুচ্ছা , ‘‘এৰং নু খো, ননু খো, কিং নু খো, কথং নু খো’’তি – তিট্ঠে নু। তত্থাতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে। অনানুযাযীতি অনানুযাযী অৰিচ্চমানো 7 অৰিগচ্ছমানো অনন্তরধাযমানো অপরিহাযমানো…পে॰…। অথ ৰা, অরজ্জমানো অদুস্সমানো অমুয্হমানো অকিলিস্সমানোতি – তিট্ঠে নু সো তত্থ অনানুযাযী। তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –
Tiṭṭhe nu so tattha anānuyāyīti. Tiṭṭhe nūti saṃsayapucchā vimatipucchā dveḷhakapucchā anekaṃsapucchā , ‘‘evaṃ nu kho, nanu kho, kiṃ nu kho, kathaṃ nu kho’’ti – tiṭṭhe nu. Tatthāti ākiñcaññāyatane. Anānuyāyīti anānuyāyī aviccamāno 8 avigacchamāno anantaradhāyamāno aparihāyamāno…pe…. Atha vā, arajjamāno adussamāno amuyhamāno akilissamānoti – tiṭṭhe nu so tattha anānuyāyī. Tenāha so brāhmaṇo –
‘‘সব্বেসু কামেসু যো ৰীতরাগো, [ইচ্চাযস্মা উপসীৰো]
‘‘Sabbesu kāmesu yo vītarāgo, [iccāyasmā upasīvo]
আকিঞ্চঞ্ঞং নিস্সিতো হিত্ৰা মঞ্ঞং।
Ākiñcaññaṃ nissito hitvā maññaṃ;
সঞ্ঞাৰিমোক্খে পরমেধিমুত্তো, তিট্ঠে নু সো তত্থ অনানুযাযী’’তি॥
Saññāvimokkhe paramedhimutto, tiṭṭhe nu so tattha anānuyāyī’’ti.
৪১.
41.
সব্বেসু কামেসু যো ৰীতরাগো, [উপসীৰাতি ভগৰা]
Sabbesukāmesu yo vītarāgo, [upasīvāti bhagavā]
আকিঞ্চঞ্ঞং নিস্সিতো হিত্ৰা মঞ্ঞং।
Ākiñcaññaṃ nissito hitvā maññaṃ;
সঞ্ঞাৰিমোক্খে পরমেধিমুত্তো, তিট্ঠেয্য সো তত্থ অনানুযাযী॥
Saññāvimokkhe paramedhimutto, tiṭṭheyya so tattha anānuyāyī.
সব্বেসু কামেসু যো ৰীতরাগোতি। সব্বেসূতি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং পরিযাদিযনৰচনমেতং সব্বেসূতি। কামেসূতি কামাতি উদ্দানতো দ্ৰে কামা – ৰত্থুকামা চ কিলেসকামা চ…পে॰… ইমে ৰুচ্চন্তি ৰত্থুকামা…পে॰… ইমে ৰুচ্চন্তি কিলেসকামা। সব্বেসু কামেসু যো ৰীতরাগোতি সব্বেসু কামেসু যো ৰীতরাগো…পে॰… পটিনিস্সট্ঠরাগো ৰিক্খম্ভনতোতি – সব্বেসু কামেসু যো ৰীতরাগো।
Sabbesu kāmesu yo vītarāgoti. Sabbesūti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ pariyādiyanavacanametaṃ sabbesūti. Kāmesūti kāmāti uddānato dve kāmā – vatthukāmā ca kilesakāmā ca…pe… ime vuccanti vatthukāmā…pe… ime vuccanti kilesakāmā. Sabbesu kāmesu yo vītarāgoti sabbesu kāmesu yo vītarāgo…pe… paṭinissaṭṭharāgo vikkhambhanatoti – sabbesu kāmesu yo vītarāgo.
উপসীৰাতি ভগৰাতি। উপসীৰাতি ভগৰা তং ব্রাহ্মণং নামেন আলপতি। ভগৰাতি গারৰাধিৰচনমেতং…পে॰… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি – উপসীৰাতি ভগৰা।
Upasīvāti bhagavāti. Upasīvāti bhagavā taṃ brāhmaṇaṃ nāmena ālapati. Bhagavāti gāravādhivacanametaṃ…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ bhagavāti – upasīvāti bhagavā.
আকিঞ্চঞ্ঞং নিস্সিতো হিত্ৰা মঞ্ঞন্তি। হেট্ঠিমা ছ সমাপত্তিযো হিত্ৰা চজিত্ৰা পরিচ্চজিত্ৰা অতিক্কমিত্ৰা সমতিক্কমিত্ৰা ৰীতিৰত্তিত্ৰা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং নিস্সিতো অল্লীনো উপগতো সমুপগতো অজ্ঝোসিতো অধিমুত্তোতি – আকিঞ্চঞ্ঞং নিস্সিতো হিত্ৰা মঞ্ঞং।
Ākiñcaññaṃnissito hitvā maññanti. Heṭṭhimā cha samāpattiyo hitvā cajitvā pariccajitvā atikkamitvā samatikkamitvā vītivattitvā ākiñcaññāyatanasamāpattiṃ nissito allīno upagato samupagato ajjhosito adhimuttoti – ākiñcaññaṃ nissito hitvā maññaṃ.
সঞ্ঞাৰিমোক্খে পরমেধিমুত্তোতি সঞ্ঞাৰিমোক্খা ৰুচ্চন্তি সত্ত সঞ্ঞাসমাপত্তিযো। তাসং সঞ্ঞাসমাপত্তীনং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিৰিমোক্খো অগ্গো চ সেট্ঠো চ ৰিসেট্ঠো চ পামোক্খো চ উত্তমো চ পৰরো চ, পরমে অগ্গে সেট্ঠে ৰিসেট্ঠে পামোক্খে উত্তমে পৰরে অধিমুত্তিৰিমোক্খেন অধিমুত্তো তত্রাধিমুত্তো তদধিমুত্তো…পে॰… তদধিপতেয্যোতি – সঞ্ঞাৰিমোক্খে পরমেধিমুত্তো।
Saññāvimokkhe paramedhimuttoti saññāvimokkhā vuccanti satta saññāsamāpattiyo. Tāsaṃ saññāsamāpattīnaṃ ākiñcaññāyatanasamāpattivimokkho aggo ca seṭṭho ca viseṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca, parame agge seṭṭhe viseṭṭhe pāmokkhe uttame pavare adhimuttivimokkhena adhimutto tatrādhimutto tadadhimutto…pe… tadadhipateyyoti – saññāvimokkhe paramedhimutto.
তিট্ঠেয্য সো তত্থ অনানুযাযীতি। তিট্ঠেয্যাতি তিট্ঠেয্য সট্ঠিকপ্পসহস্সানি। তত্থাতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে। অনানুযাযীতি অনানুযাযী অৰিচ্চমানো অৰিগচ্ছমানো অনন্তরধাযমানো অপরিহাযমানো। অথ ৰা, অরজ্জমানো অদুস্সমানো অমুয্হমানো অকিলিস্সমানোতি – তিট্ঠেয্য সো তত্থ অনানুযাযী। তেনাহ ভগৰা –
Tiṭṭheyya so tattha anānuyāyīti. Tiṭṭheyyāti tiṭṭheyya saṭṭhikappasahassāni. Tatthāti ākiñcaññāyatane. Anānuyāyīti anānuyāyī aviccamāno avigacchamāno anantaradhāyamāno aparihāyamāno. Atha vā, arajjamāno adussamāno amuyhamāno akilissamānoti – tiṭṭheyya so tattha anānuyāyī. Tenāha bhagavā –
‘‘সব্বেসু কামেসু যো ৰীতরাগো, [উপসীৰাতি ভগৰা]
‘‘Sabbesu kāmesu yo vītarāgo, [upasīvāti bhagavā]
আকিঞ্চঞ্ঞং নিস্সিতো হিত্ৰা মঞ্ঞং।
Ākiñcaññaṃ nissito hitvā maññaṃ;
সঞ্ঞাৰিমোক্খে পরমেধিমুত্তো, তিট্ঠেয্য সো তত্থ অনানুযাযী’’তি॥
Saññāvimokkhe paramedhimutto, tiṭṭheyya so tattha anānuyāyī’’ti.
৪২.
42.
তিট্ঠে চে সো তত্থ অনানুযাযী, পূগম্পি ৰস্সানি 9 সমন্তচক্খু।
Tiṭṭhe ce so tattha anānuyāyī, pūgampi vassāni10samantacakkhu;
তত্থেৰ সো সীতিসিযা ৰিমুত্তো, চৰেথ ৰিঞ্ঞাণং তথাৰিধস্স॥
Tattheva so sītisiyā vimutto, cavethaviññāṇaṃ tathāvidhassa.
তিট্ঠে চে সো তত্থ অনানুযাযীতি সচে সো তিট্ঠেয্য সট্ঠিকপ্পসহস্সানি। তত্থাতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে। অনানুযাযীতি অনানুযাযী অৰিচ্চমানো অৰিগচ্ছমানো অনন্তরধাযমানো অপরিহাযমানো। অথ ৰা, অরজ্জমানো অদুস্সমানো অমুয্হমানো অকিলিস্সমানোতি – তিট্ঠে চে সো তত্থ অনানুযাযী।
Tiṭṭhe ce so tattha anānuyāyīti sace so tiṭṭheyya saṭṭhikappasahassāni. Tatthāti ākiñcaññāyatane. Anānuyāyīti anānuyāyī aviccamāno avigacchamāno anantaradhāyamāno aparihāyamāno. Atha vā, arajjamāno adussamāno amuyhamāno akilissamānoti – tiṭṭhe ce so tattha anānuyāyī.
পূগম্পি ৰস্সানি সমন্তচক্খূতি। পূগম্পি ৰস্সানীতি পূগম্পি ৰস্সানি বহূনি ৰস্সানি 11 বহূনি ৰস্সসতানি বহূনি ৰস্সসহস্সানি বহূনি ৰস্সসতসহস্সানি বহূনি কপ্পানি বহূনি কপ্পসতানি বহূনি কপ্পসহস্সানি বহূনি কপ্পসতসহস্সানি। সমন্তচক্খূতি সমন্তচক্খু ৰুচ্চতি সব্বঞ্ঞুতঞাণং…পে॰… তথাগতো তেন সমন্তচক্খূতি – পূগম্পি ৰস্সানি সমন্তচক্খু।
Pūgampivassāni samantacakkhūti. Pūgampi vassānīti pūgampi vassāni bahūni vassāni 12 bahūni vassasatāni bahūni vassasahassāni bahūni vassasatasahassāni bahūni kappāni bahūni kappasatāni bahūni kappasahassāni bahūni kappasatasahassāni. Samantacakkhūti samantacakkhu vuccati sabbaññutañāṇaṃ…pe… tathāgato tena samantacakkhūti – pūgampi vassāni samantacakkhu.
তত্থেৰ সো সীতিসিযা ৰিমুত্তো, চৰেথ ৰিঞ্ঞাণং তথাৰিধস্সাতি তত্থেৰ সো সীতিভাৰমনুপ্পত্তো নিচ্চো ধুৰো সস্সতো অৰিপরিণামধম্মো সস্সতিসমং তথেৰ তিট্ঠেয্য। অথ ৰা, তস্স ৰিঞ্ঞাণং চৰেয্য উচ্ছিজ্জেয্য নস্সেয্য ৰিনস্সেয্য ন ভৰেয্যাতি পুনব্ভৰপটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণং নিব্বত্তেয্য কামধাতুযা ৰা রূপধাতুযা ৰা অরূপধাতুযা ৰাতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমাপন্নস্স সস্সতঞ্চ উচ্ছেদঞ্চ পুচ্ছতি। উদাহু তত্থেৰ অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযেয্য । অথ ৰা, তস্স ৰিঞ্ঞাণং চৰেয্য পুন পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণং নিব্বত্তেয্য কামধাতুযা ৰা রূপধাতুযা ৰা অরূপধাতুযা ৰাতি, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপপন্নস্স পরিনিব্বানঞ্চ পটিসন্ধিঞ্চ পুচ্ছতি। তথাৰিধস্সাতি তথাৰিধস্স তাদিসস্স তস্সণ্ঠিতস্স তপ্পকারস্স তপ্পটিভাগস্স আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপপন্নস্সাতি – তত্থেৰ সো সীতিসিযা ৰিমুত্তো, চৰেথ ৰিঞ্ঞাণং তথাৰিধস্স। তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –
Tattheva so sītisiyā vimutto, cavetha viññāṇaṃ tathāvidhassāti tattheva so sītibhāvamanuppatto nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo sassatisamaṃ tatheva tiṭṭheyya. Atha vā, tassa viññāṇaṃ caveyya ucchijjeyya nasseyya vinasseyya na bhaveyyāti punabbhavapaṭisandhiviññāṇaṃ nibbatteyya kāmadhātuyā vā rūpadhātuyā vā arūpadhātuyā vāti ākiñcaññāyatanaṃ samāpannassa sassatañca ucchedañca pucchati. Udāhu tattheva anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyeyya . Atha vā, tassa viññāṇaṃ caveyya puna paṭisandhiviññāṇaṃ nibbatteyya kāmadhātuyā vā rūpadhātuyā vā arūpadhātuyā vāti, ākiñcaññāyatanaṃ upapannassa parinibbānañca paṭisandhiñca pucchati. Tathāvidhassāti tathāvidhassa tādisassa tassaṇṭhitassa tappakārassa tappaṭibhāgassa ākiñcaññāyatanaṃ upapannassāti – tattheva so sītisiyā vimutto, cavetha viññāṇaṃ tathāvidhassa. Tenāha so brāhmaṇo –
‘‘তিট্ঠে চে সো তত্থ অনানুযাযী, পূগম্পি ৰস্সানি সমন্তচক্খু।
‘‘Tiṭṭhe ce so tattha anānuyāyī, pūgampi vassāni samantacakkhu;
তত্থেৰ সো সীতিসিযা ৰিমুত্তো, চৰেথ ৰিঞ্ঞাণং তথাৰিধস্সা’’তি॥
Tattheva so sītisiyā vimutto, cavetha viññāṇaṃ tathāvidhassā’’ti.
৪৩.
43.
অচ্চি যথা ৰাতৰেগেন খিত্তা, [উপসীৰাতি ভগৰা]
Acci yathā vātavegena khittā, [upasīvāti bhagavā]
অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খং।
Atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ;
এৰং মুনী নামকাযা ৰিমুত্তো, অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খং॥
Evaṃ munī nāmakāyā vimutto, atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ.
অচ্চি যথা ৰাতৰেগেন খিত্তাতি অচ্চি ৰুচ্চতি জালসিখা। ৰাতাতি পুরত্থিমা ৰাতা পচ্ছিমা ৰাতা উত্তরা ৰাতা দক্খিণা ৰাতা সরজা ৰাতা অরজা ৰাতা সীতা ৰাতা উণ্হা ৰাতা পরিত্তা ৰাতা অধিমত্তা ৰাতা 13 ৰেরম্ভৰাতা পক্খৰাতা সুপণ্ণৰাতা তালপণ্ণৰাতা ৰিধূপনৰাতা। ৰাতৰেগেন খিত্তাতি ৰাতৰেগেন খিত্তা 14 উক্খিত্তা নুন্না পণুন্না খম্ভিতা ৰিক্খম্ভিতাতি – অচ্চি যথা ৰাতৰেগেন খিত্তা। উপসীৰাতি ভগৰাতি। উপসীৰাতি ভগৰা তং ব্রাহ্মণং নামেন আলপতি। ভগৰাতি গারৰাধিৰচনমেতং…পে॰… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি – উপসীৰাতি ভগৰা।
Acci yathā vātavegena khittāti acci vuccati jālasikhā. Vātāti puratthimā vātā pacchimā vātā uttarā vātā dakkhiṇā vātā sarajā vātā arajā vātā sītā vātā uṇhā vātā parittā vātā adhimattā vātā 15 verambhavātā pakkhavātā supaṇṇavātā tālapaṇṇavātā vidhūpanavātā. Vātavegena khittāti vātavegena khittā 16 ukkhittā nunnā paṇunnā khambhitā vikkhambhitāti – acci yathā vātavegena khittā. Upasīvāti bhagavāti. Upasīvāti bhagavā taṃ brāhmaṇaṃ nāmena ālapati. Bhagavāti gāravādhivacanametaṃ…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ bhagavāti – upasīvāti bhagavā.
অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খন্তি। অত্থং পলেতীতি অত্থং পলেতি, অত্থং গমেতি, অত্থং গচ্ছতি নিরুজ্ঝতি ৰূপসমতি পটিপ্পস্সম্ভতি। ন উপেতি সঙ্খন্তি সঙ্খং 17 ন উপেতি, উদ্দেসং ন উপেতি, গণনং ন উপেতি, পণ্ণত্তিং ন উপেতি, ‘‘পুরত্থিমং ৰা দিসং গতা, পচ্ছিমং ৰা দিসং গতা, উত্তরং ৰা দিসং গতা, দক্খিণং ৰা দিসং গতা উদ্ধং ৰা গতা, অধো ৰা গতা, তিরিযং ৰা গতা, ৰিদিসং ৰা গতা’’তি, সো হেতু নত্থি, পচ্চযো নত্থি, কারণং নত্থি, যেন সঙ্খং গচ্ছেয্যাতি – অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খং।
Atthaṃ paleti na upeti saṅkhanti. Atthaṃ paletīti atthaṃ paleti, atthaṃ gameti, atthaṃ gacchati nirujjhati vūpasamati paṭippassambhati. Na upeti saṅkhanti saṅkhaṃ 18 na upeti, uddesaṃ na upeti, gaṇanaṃ na upeti, paṇṇattiṃ na upeti, ‘‘puratthimaṃ vā disaṃ gatā, pacchimaṃ vā disaṃ gatā, uttaraṃ vā disaṃ gatā, dakkhiṇaṃ vā disaṃ gatā uddhaṃ vā gatā, adho vā gatā, tiriyaṃ vā gatā, vidisaṃ vā gatā’’ti, so hetu natthi, paccayo natthi, kāraṇaṃ natthi, yena saṅkhaṃ gaccheyyāti – atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ.
এৰং মুনী নামকাযা ৰিমুত্তোতি। এৰন্তি ওপম্মসম্পটিপাদনং। মুনীতি মোনং ৰুচ্চতি ঞাণং …পে॰… সঙ্গজালমতিচ্চ সো মুনি। নামকাযা ৰিমুত্তোতি সো মুনি পকতিযা পুব্বেৰ রূপকাযা ৰিমুত্তো। তদঙ্গং সমতিক্কমা 19 ৰিক্খম্ভনপ্পহানেন পহীনো। তস্স মুনিনো ভৰন্তং আগম্ম চত্তারো অরিযমগ্গা পটিলদ্ধা হোন্তি। চতুন্নং অরিযমগ্গানং পটিলদ্ধত্তা নামকাযো চ রূপকাযো চ পরিঞ্ঞাতা হোন্তি। নামকাযস্স চ রূপকাযস্স চ পরিঞ্ঞাতত্তা নামকাযা চ রূপকাযা চ মুত্তো ৰিমুত্তো সুৰিমুত্তো অচ্চন্তঅনুপাদাৰিমোক্খেনাতি – এৰং মুনী নামকাযা ৰিমুত্তো।
Evaṃ munī nāmakāyā vimuttoti. Evanti opammasampaṭipādanaṃ. Munīti monaṃ vuccati ñāṇaṃ …pe… saṅgajālamaticca so muni. Nāmakāyā vimuttoti so muni pakatiyā pubbeva rūpakāyā vimutto. Tadaṅgaṃ samatikkamā 20 vikkhambhanappahānena pahīno. Tassa munino bhavantaṃ āgamma cattāro ariyamaggā paṭiladdhā honti. Catunnaṃ ariyamaggānaṃ paṭiladdhattā nāmakāyo ca rūpakāyo ca pariññātā honti. Nāmakāyassa ca rūpakāyassa ca pariññātattā nāmakāyā ca rūpakāyā ca mutto vimutto suvimutto accantaanupādāvimokkhenāti – evaṃ munī nāmakāyā vimutto.
অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খন্তি। অত্থং পলেতীতি অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযতি। ন উপেতি সঙ্খন্তি অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বুতো সঙ্খং ন উপেতি, উদ্দেসং ন উপেতি, গণনং ন উপেতি, পণ্ণত্তিং ন উপেতি – খত্তিযোতি ৰা ব্রাহ্মণোতি ৰা ৰেস্সোতি ৰা সুদ্দোতি ৰা গহট্ঠোতি ৰা পব্বজিতোতি ৰা দেৰোতি ৰা মনুস্সোতি ৰা রূপীতি ৰা অরূপীতি ৰা সঞ্ঞীতি ৰা অসঞ্ঞীতি ৰা নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীতি ৰা। সো হেতু নত্থি পচ্চযো নত্থি কারণং নত্থি যেন সঙ্খং গচ্ছেয্যাতি – অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খং। তেনাহ ভগৰা –
Atthaṃ paleti na upeti saṅkhanti. Atthaṃ paletīti anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati. Na upeti saṅkhanti anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbuto saṅkhaṃ na upeti, uddesaṃ na upeti, gaṇanaṃ na upeti, paṇṇattiṃ na upeti – khattiyoti vā brāhmaṇoti vā vessoti vā suddoti vā gahaṭṭhoti vā pabbajitoti vā devoti vā manussoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā. So hetu natthi paccayo natthi kāraṇaṃ natthi yena saṅkhaṃ gaccheyyāti – atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ. Tenāha bhagavā –
‘‘অচ্চি যথা ৰাতৰেগেন খিত্তা, [উপসীৰাতি ভগৰা]
‘‘Acci yathā vātavegena khittā, [upasīvāti bhagavā]
অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খং।
Atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ;
এৰং মুনী নামকাযা ৰিমুত্তো, অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খ’’ন্তি॥
Evaṃ munī nāmakāyā vimutto, atthaṃ paleti na upeti saṅkha’’nti.
৪৪.
44.
অত্থঙ্গতো সো উদ ৰা সো নত্থি, উদাহু ৰে সস্সতিযা অরোগো।
Atthaṅgato so uda vā so natthi, udāhu ve sassatiyā arogo;
তং মে মুনী সাধু ৰিযাকরোহি, তথা হি তে ৰিদিতো এস ধম্মো॥
Taṃ me munī sādhu viyākarohi, tathā hi te vidito esa dhammo.
অত্থঙ্গতো সো উদ ৰা সো নত্থীতি সো অত্থঙ্গতো উদাহু নত্থি সো নিরুদ্ধো উচ্ছিন্নো ৰিনট্ঠোতি – অত্থঙ্গতো সো উদ ৰা সো নত্থি।
Atthaṅgato so uda vā so natthīti so atthaṅgato udāhu natthi so niruddho ucchinno vinaṭṭhoti – atthaṅgato so uda vā so natthi.
উদাহু ৰে সস্সতিযা অরোগোতি উদাহু নিচ্চো ধুৰো সস্সতো অৰিপরিণামধম্মো সস্সতিসমং তথেৰ তিট্ঠেয্যাতি – উদাহু ৰে সস্সতিযা অরোগো।
Udāhu ve sassatiyā arogoti udāhu nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo sassatisamaṃ tatheva tiṭṭheyyāti – udāhu ve sassatiyā arogo.
তং মে মুনী সাধু ৰিযাকরোহীতি। তন্তি যং পুচ্ছামি যং যাচামি যং অজ্ঝেসামি যং পসাদেমি। মুনীতি মোনং ৰুচ্চতি ঞাণং…পে॰… সঙ্গজালমতিচ্চ সো মুনি। সাধু ৰিযাকরোহীতি সাধু আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৰিৰরাহি ৰিভজাহি উত্তানীকরোহি পকাসেহীতি – তং মে মুনী সাধু ৰিযাকরোহি।
Taṃ me munī sādhu viyākarohīti. Tanti yaṃ pucchāmi yaṃ yācāmi yaṃ ajjhesāmi yaṃ pasādemi. Munīti monaṃ vuccati ñāṇaṃ…pe… saṅgajālamaticca so muni. Sādhu viyākarohīti sādhu ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti – taṃ me munī sādhu viyākarohi.
তথা হি তে ৰিদিতো এস ধম্মোতি তথা হি তে ৰিদিতো তুলিতো তীরিতো ৰিভূতো ৰিভাৰিতো এস ধম্মোতি – তথা হি তে ৰিদিতো এস ধম্মো। তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –
Tathā hi te vidito esa dhammoti tathā hi te vidito tulito tīrito vibhūto vibhāvito esa dhammoti – tathā hi te vidito esa dhammo. Tenāha so brāhmaṇo –
‘‘অত্থঙ্গতো সো উদ ৰা সো নত্থি, উদাহু ৰে সস্সতিযা অরোগো।
‘‘Atthaṅgato so uda vā so natthi, udāhu ve sassatiyā arogo;
তং মে মুনী সাধু ৰিযাকরোহি, তথা হি তে ৰিদিতো এস ধম্মো’’তি॥
Taṃ me munī sādhu viyākarohi, tathā hi te vidito esa dhammo’’ti.
৪৫.
45.
অত্থঙ্গতস্স ন পমাণমত্থি, [উপসীৰাতি ভগৰা]
Atthaṅgatassana pamāṇamatthi, [upasīvāti bhagavā]
যেন নং ৰজ্জুং তং তস্স নত্থি।
Yena naṃ vajjuṃ taṃ tassa natthi;
সব্বেসু ধম্মেসু সমূহতেসু, সমূহতা ৰাদপথাপি সব্বে॥
Sabbesu dhammesu samūhatesu, samūhatā vādapathāpi sabbe.
অত্থঙ্গতস্স ন পমাণমত্থীতি অত্থঙ্গতস্স অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বুতস্স রূপপমাণং নত্থি, ৰেদনাপমাণং নত্থি, সঞ্ঞাপমাণং নত্থি, সঙ্খারপমাণং নত্থি, ৰিঞ্ঞাণপমাণং নত্থি, ন অত্থি ন সংৰিজ্জতি নুপলব্ভতি পহীনং সমুচ্ছিন্নং ৰূপসন্তং পটিপ্পস্সদ্ধং অভব্বুপ্পত্তিকং ঞাণগ্গিনা দড্ঢন্তি – অত্থঙ্গতস্স ন পমাণমত্থি। উপসীৰাতি ভগৰাতি উপসীৰাতি ভগৰা তং ব্রাহ্মণং নামেন আলপতি। ভগৰাতি গারৰাধিৰচনমেতং…পে॰… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি – উপসীৰাতি ভগৰা।
Atthaṅgatassa na pamāṇamatthīti atthaṅgatassa anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbutassa rūpapamāṇaṃ natthi, vedanāpamāṇaṃ natthi, saññāpamāṇaṃ natthi, saṅkhārapamāṇaṃ natthi, viññāṇapamāṇaṃ natthi, na atthi na saṃvijjati nupalabbhati pahīnaṃ samucchinnaṃ vūpasantaṃ paṭippassaddhaṃ abhabbuppattikaṃ ñāṇagginā daḍḍhanti – atthaṅgatassa na pamāṇamatthi. Upasīvāti bhagavāti upasīvāti bhagavā taṃ brāhmaṇaṃ nāmena ālapati. Bhagavāti gāravādhivacanametaṃ…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ bhagavāti – upasīvāti bhagavā.
যেন নং ৰজ্জুং তং তস্স নত্থীতি যেন তং রাগেন 21 ৰদেয্যুং, যেন দোসেন ৰদেয্যুং, যেন মোহেন ৰদেয্যুং, যেন মানেন ৰদেয্যুং, যায দিট্ঠিযা ৰদেয্যুং, যেন উদ্ধচ্চেন ৰদেয্যুং, যায ৰিচিকিচ্ছায ৰদেয্যুং, যেহি অনুসযেহি ৰদেয্যুং – রত্তোতি ৰা দুট্ঠোতি ৰা মূল়্হোতি ৰা ৰিনিবদ্ধোতি ৰা পরামট্ঠোতি ৰা ৰিক্খেপগতোতি ৰা অনিট্ঠঙ্গতোতি 22 ৰা থামগতোতি ৰা, তে অভিসঙ্খারা পহীনা। অভিসঙ্খারানং পহীনত্তা গতিযা যেন তং ৰদেয্যুং – নেরযিকোতি ৰা তিরচ্ছানযোনিকোতি ৰা পেত্তিৰিসযিকোতি ৰা মনুস্সোতি ৰা দেৰোতি ৰা রূপীতি ৰা অরূপীতি ৰা সঞ্ঞীতি ৰা অসঞ্ঞীতি ৰা নেৰসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীতি ৰা, সো হেতু নত্থি পচ্চযো নত্থি কারণং নত্থি যেন ৰদেয্যুং কথেয্যুং ভণেয্যুং দীপেয্যুং ৰোহরেয্যুন্তি – যেন নং ৰজ্জুং তং তস্স নত্থি।
Yena naṃ vajjuṃ taṃ tassa natthīti yena taṃ rāgena 23 vadeyyuṃ, yena dosena vadeyyuṃ, yena mohena vadeyyuṃ, yena mānena vadeyyuṃ, yāya diṭṭhiyā vadeyyuṃ, yena uddhaccena vadeyyuṃ, yāya vicikicchāya vadeyyuṃ, yehi anusayehi vadeyyuṃ – rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti 24 vā thāmagatoti vā, te abhisaṅkhārā pahīnā. Abhisaṅkhārānaṃ pahīnattā gatiyā yena taṃ vadeyyuṃ – nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā, so hetu natthi paccayo natthi kāraṇaṃ natthi yena vadeyyuṃ katheyyuṃ bhaṇeyyuṃ dīpeyyuṃ vohareyyunti – yena naṃ vajjuṃ taṃ tassa natthi.
সব্বেসু ধম্মেসু সমূহতেসূতি সব্বেসু ধম্মেসু সব্বেসু খন্ধেসু সব্বেসু আযতনেসু সব্বাসু ধাতূসু সব্বাসু গতীসু সব্বাসু উপপত্তীসু সব্বাসু পটিসন্ধীসু সব্বেসু ভৰেসু সব্বেসু সংসারেসু সব্বেসু ৰট্টেসু ঊহতেসু সমূহতেসু উদ্ধতেসু সমুদ্ধতেসু উপ্পাটিতেসু সমুপ্পাটিতেসু পহীনেসু সমুচ্ছিন্নেসু ৰূপসন্তেসু পটিপ্পস্সদ্ধেসু অভব্বুপ্পত্তিকেসু ঞাণগ্গিনা দড্ঢেসূতি – সব্বেসু ধম্মেসু সমূহতেসু।
Sabbesudhammesu samūhatesūti sabbesu dhammesu sabbesu khandhesu sabbesu āyatanesu sabbāsu dhātūsu sabbāsu gatīsu sabbāsu upapattīsu sabbāsu paṭisandhīsu sabbesu bhavesu sabbesu saṃsāresu sabbesu vaṭṭesu ūhatesu samūhatesu uddhatesu samuddhatesu uppāṭitesu samuppāṭitesu pahīnesu samucchinnesu vūpasantesu paṭippassaddhesu abhabbuppattikesu ñāṇagginā daḍḍhesūti – sabbesu dhammesu samūhatesu.
সমূহতা ৰাদপথাপি সব্বেতি ৰাদপথা ৰুচ্চন্তি কিলেসা চ খন্ধা চ অভিসঙ্খারা চ। তস্স ৰাদা চ ৰাদপথা চ অধিৰচনানি চ অধিৰচনপথা চ নিরুত্তি চ নিরুত্তিপথা চ পঞ্ঞত্তি চ পঞ্ঞত্তিপথা চ ঊহতা সমূহতা উদ্ধতা সমুদ্ধতা উপ্পাটিতা সমুপ্পাটিতা পহীনা সমুচ্ছিন্না ৰূপসন্তা পটিপ্পস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢাতি – সমূহতা ৰাদপথাপি সব্বে। তেনাহ ভগৰা –
Samūhatāvādapathāpi sabbeti vādapathā vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca. Tassa vādā ca vādapathā ca adhivacanāni ca adhivacanapathā ca nirutti ca niruttipathā ca paññatti ca paññattipathā ca ūhatā samūhatā uddhatā samuddhatā uppāṭitā samuppāṭitā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭippassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti – samūhatā vādapathāpi sabbe. Tenāha bhagavā –
‘‘অত্থঙ্গতস্স ন পমাণমত্থি, [উপসীৰাতি ভগৰা]
‘‘Atthaṅgatassa na pamāṇamatthi, [upasīvāti bhagavā]
যেন নং ৰজ্জুং তং তস্স নত্থি।
Yena naṃ vajjuṃ taṃ tassa natthi;
সব্বেসু ধম্মেসু সমূহতেসু, সমূহতা ৰাদপথাপি সব্বে’’তি॥
Sabbesu dhammesu samūhatesu, samūhatā vādapathāpi sabbe’’ti.
সহ গাথাপরিযোসানা যে তে ব্রাহ্মণেন সদ্ধিং…পে॰… পঞ্জলিকো নমস্সমানো নিসিন্নো হোতি – সত্থা মে, ভন্তে ভগৰা, সাৰকোহমস্মীতি।
Saha gāthāpariyosānā ye te brāhmaṇena saddhiṃ…pe… pañjaliko namassamāno nisinno hoti – satthā me, bhante bhagavā, sāvakohamasmīti.
উপসীৰমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো ছট্ঠো।
Upasīvamāṇavapucchāniddeso chaṭṭho.
Footnotes:
Related texts:
অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / খুদ্দকনিকায (অট্ঠকথা) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / চূল়নিদ্দেস-অট্ঠকথা • Cūḷaniddesa-aṭṭhakathā / ৬. উপসীৰমাণৰসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা • 6. Upasīvamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā
