| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / চূল়নিদ্দেসপাল়ি • Cūḷaniddesapāḷi |
৭. নন্দমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো
7. Nandamāṇavapucchāniddeso
৪৬.
46.
সন্তি লোকে মুনযো, [ইচ্চাযস্মা নন্দো]
Santiloke munayo, [iccāyasmā nando]
জনা ৰদন্তি তযিদং কথংসু।
Janā vadanti tayidaṃ kathaṃsu;
ঞাণূপপন্নং মুনি নো ৰদন্তি, উদাহু ৰে জীৰিতেনূপপন্নং 1 ॥
Ñāṇūpapannaṃ muni no vadanti, udāhu ve jīvitenūpapannaṃ2.
সন্তি লোকে মুনযোতি। সন্তীতি সন্তি সংৰিজ্জন্তি অত্থি উপলব্ভন্তি। লোকেতি অপাযলোকে…পে॰… আযতনলোকে। মুনযোতি মুনিনামকা আজীৰকা নিগণ্ঠা জটিলা তাপসা । (দেৰা লোকে মুনযোতি সঞ্জানন্তি, ন চ তে মুনযো) 3 তি। সন্তি লোকে মুনযো। ইচ্চাযস্মা নন্দোতি। ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে॰…। আযস্মাতি পিযৰচনং…পে॰…। নন্দোতি তস্স ব্রাহ্মণস্স নামং…পে॰… অভিলাপোতি – ইচ্চাযস্মা নন্দো।
Santi loke munayoti. Santīti santi saṃvijjanti atthi upalabbhanti. Loketi apāyaloke…pe… āyatanaloke. Munayoti munināmakā ājīvakā nigaṇṭhā jaṭilā tāpasā . (Devā loke munayoti sañjānanti, na ca te munayo) 4 ti. Santi loke munayo. Iccāyasmā nandoti. Iccāti padasandhi…pe…. Āyasmāti piyavacanaṃ…pe…. Nandoti tassa brāhmaṇassa nāmaṃ…pe… abhilāpoti – iccāyasmā nando.
জনা ৰদন্তি তযিদং কথংসূতি। জনাতি খত্তিযা চ ব্রাহ্মণা চ ৰেস্সা চ সুদ্দা চ গহট্ঠা চ পব্বজিতা চ দেৰা চ মনুস্সা চ। ৰদন্তীতি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তি। তযিদং কথংসূতি সংসযপুচ্ছা ৰিমতিপুচ্ছা দ্ৰেল়্হকপুচ্ছা অনেকংসপুচ্ছা ‘‘এৰং নু খো, ন নু খো, কিং নু খো, কথং নু খো’’তি – জনা ৰদন্তি তযিদং কথংসু।
Janāvadanti tayidaṃ kathaṃsūti. Janāti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca. Vadantīti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti. Tayidaṃ kathaṃsūti saṃsayapucchā vimatipucchā dveḷhakapucchā anekaṃsapucchā ‘‘evaṃ nu kho, na nu kho, kiṃ nu kho, kathaṃ nu kho’’ti – janā vadanti tayidaṃ kathaṃsu.
ঞাণূপপন্নং মুনি নো ৰদন্তীতি । অট্ঠ সমাপত্তিঞাণেন ৰা পঞ্চাভিঞ্ঞাঞাণেন ৰা উপেতং সমুপেতং উপাগতং সমুপাগতং উপপন্নং সমুপপন্নং সমন্নাগতং মুনিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তীতি – ঞাণূপপন্নং মুনি নো ৰদন্তি।
Ñāṇūpapannaṃ muni no vadantīti . Aṭṭha samāpattiñāṇena vā pañcābhiññāñāṇena vā upetaṃ samupetaṃ upāgataṃ samupāgataṃ upapannaṃ samupapannaṃ samannāgataṃ muniṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – ñāṇūpapannaṃ muni no vadanti.
উদাহু ৰে জীৰিতেনূপপন্নন্তি উদাহু অনেকৰিৰিধঅতিপরমদুক্করকারিকলূখজীৰিতানুযোগেন উপেতং সমুপেতং উপাগতং সমুপাগতং উপপন্নং সমুপপন্নং সমন্নাগতং মুনিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তীতি – উদাহু ৰে জীৰিতেনূপপন্নং। তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –
Udāhu ve jīvitenūpapannanti udāhu anekavividhaatiparamadukkarakārikalūkhajīvitānuyogena upetaṃ samupetaṃ upāgataṃ samupāgataṃ upapannaṃ samupapannaṃ samannāgataṃ muniṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – udāhu ve jīvitenūpapannaṃ. Tenāha so brāhmaṇo –
‘‘সন্তি লোকে মুনযো, [ইচ্চাযস্মা নন্দো]
‘‘Santi loke munayo, [iccāyasmā nando]
জনা ৰদন্তি তযিদং কথংসু।
Janā vadanti tayidaṃ kathaṃsu;
ঞাণূপপন্নং মুনি নো ৰদন্তি, উদাহু ৰে জীৰিতেনূপপন্ন’’ন্তি॥
Ñāṇūpapannaṃ muni no vadanti, udāhu ve jīvitenūpapanna’’nti.
৪৭.
47.
ন দিট্ঠিযা ন সুতিযা ন ঞাণেন,
Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena,
মুনীধ নন্দ কুসলা ৰদন্তি।
Munīdha nanda kusalā vadanti;
ৰিসেনিকত্ৰা 5 অনীঘা নিরাসা, চরন্তি যে তে মুনযোতি ব্রূমি॥
Visenikatvā6anīghā nirāsā, caranti ye te munayoti brūmi.
ন দিট্ঠিযা ন সুতিযা ন ঞাণেনাতি। ন দিট্ঠিযাতি ন দিট্ঠসুদ্ধিযা। ন সুতিযাতি ন সুতসুদ্ধিযা। ন ঞাণেনাতি নপি অট্ঠসমাপত্তিঞাণেন নপি পঞ্চাভিঞ্ঞাঞাণেন নপি মিচ্ছাঞাণেনাতি – ন দিট্ঠিযা ন সুতিযা ন ঞাণেন।
Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇenāti. Na diṭṭhiyāti na diṭṭhasuddhiyā. Na sutiyāti na sutasuddhiyā. Na ñāṇenāti napi aṭṭhasamāpattiñāṇena napi pañcābhiññāñāṇena napi micchāñāṇenāti – na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena.
মুনীধ নন্দ কুসলা ৰদন্তীতি। কুসলাতি যে তে খন্ধকুসলা ধাতুকুসলা আযতনকুসলা পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলা সতিপট্ঠানকুসলা সম্মপ্পধানকুসলা ইদ্ধিপাদকুসলা ইন্দ্রিযকুসলা বলকুসলা বোজ্ঝঙ্গকুসলা মগ্গকুসলা ফলকুসলা নিব্বানকুসলা দিট্ঠসুদ্ধিযা ৰা সুতসুদ্ধিযা ৰা অট্ঠসমাপত্তিঞাণেন ৰা পঞ্চাভিঞ্ঞাঞাণেন ৰা মিচ্ছাঞাণেন ৰা দিট্ঠেন ৰা সুতেন ৰা উপেতং সমুপেতং উপাগতং সমুপাগতং উপপন্নং সমুপপন্নং সমন্নাগতং মুনিং ন ৰদন্তি ন কথেন্তি ন ভণন্তি ন দীপযন্তি ন ৰোহরন্তীতি – মুনীধ নন্দ কুসলা ৰদন্তি।
Munīdha nanda kusalā vadantīti. Kusalāti ye te khandhakusalā dhātukusalā āyatanakusalā paṭiccasamuppādakusalā satipaṭṭhānakusalā sammappadhānakusalā iddhipādakusalā indriyakusalā balakusalā bojjhaṅgakusalā maggakusalā phalakusalā nibbānakusalā diṭṭhasuddhiyā vā sutasuddhiyā vā aṭṭhasamāpattiñāṇena vā pañcābhiññāñāṇena vā micchāñāṇena vā diṭṭhena vā sutena vā upetaṃ samupetaṃ upāgataṃ samupāgataṃ upapannaṃ samupapannaṃ samannāgataṃ muniṃ na vadanti na kathenti na bhaṇanti na dīpayanti na voharantīti – munīdha nanda kusalā vadanti.
ৰিসেনিকত্ৰা অনীঘা নিরাসা, চরন্তি যে তে মুনযোতি ব্রূমীতি সেনা ৰুচ্চতি মারসেনা, কাযদুচ্চরিতং মারসেনা, ৰচীদুচ্চরিতং মারসেনা, মনোদুচ্চরিতং মারসেনা, রাগো মারসেনা, দোসো মারসেনা, মোহো মারসেনা, কোধো…পে॰… উপনাহো… মক্খো… পল়াসো… ইস্সা… মচ্ছরিযং… মাযা… সাঠেয্যং… থম্ভো… সারম্ভো… মানো… অতিমানো… মদো… পমাদো… সব্বে কিলেসা সব্বে দুচ্চরিতা সব্বে দরথা সব্বে পরিল়াহা সব্বে সন্তাপা সব্বাকুসলাভিসঙ্খারা মারসেনা। ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা –
Visenikatvā anīghā nirāsā, caranti ye te munayoti brūmīti senā vuccati mārasenā, kāyaduccaritaṃ mārasenā, vacīduccaritaṃ mārasenā, manoduccaritaṃ mārasenā, rāgo mārasenā, doso mārasenā, moho mārasenā, kodho…pe… upanāho… makkho… paḷāso… issā… macchariyaṃ… māyā… sāṭheyyaṃ… thambho… sārambho… māno… atimāno… mado… pamādo… sabbe kilesā sabbe duccaritā sabbe darathā sabbe pariḷāhā sabbe santāpā sabbākusalābhisaṅkhārā mārasenā. Vuttañhetaṃ bhagavatā –
‘‘কামা তে পঠমা সেনা, দুতিযা অরতি ৰুচ্চতি।
‘‘Kāmā te paṭhamā senā, dutiyā arati vuccati;
ততিযা খুপ্পিপাসা তে, চতুত্থী তণ্হা পৰুচ্চতি॥
Tatiyā khuppipāsā te, catutthī taṇhā pavuccati.
‘‘পঞ্চমং থিনমিদ্ধং তে, ছট্ঠা ভীরূ পৰুচ্চতি।
‘‘Pañcamaṃ thinamiddhaṃ te, chaṭṭhā bhīrū pavuccati;
সত্তমী ৰিচিকিচ্ছা তে, মক্খো থম্ভো তে অট্ঠমো।
Sattamī vicikicchā te, makkho thambho te aṭṭhamo;
লাভো সিলোকো সক্কারো, মিচ্ছালদ্ধো চ যো যসো॥
Lābho siloko sakkāro, micchāladdho ca yo yaso.
‘‘যো চত্তানং সমুক্কংসে, পরে চ অৰজানাতি।
‘‘Yo cattānaṃ samukkaṃse, pare ca avajānāti;
ন নং অসূরো জিনাতি, জেত্ৰা চ লভতে সুখ’’ন্তি॥
Na naṃ asūro jināti, jetvā ca labhate sukha’’nti.
যতো চতূহি অরিযমগ্গেহি সব্বা চ মারসেনা সব্বে চ পটিসেনিকরা 9 কিলেসা জিতা চ পরাজিতা চ ভগ্গা ৰিপ্পলুগ্গা 10 পরম্মুখা, তেন ৰুচ্চন্তি ৰিসেনিকত্ৰা। অনীঘাতি রাগো নীঘো, দোসো নীঘো, মোহো নীঘো, কোধো নীঘো, উপনাহো নীঘো…পে॰… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারা নীঘা। যেসং এতে নীঘা পহীনা সমুচ্ছিন্না ৰূপসন্তা পটিপ্পস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢা তে ৰুচ্চন্তি অনীঘা। নিরাসাতি আসা ৰুচ্চতি তণ্হা। যো রাগো সারাগো…পে॰… অৰিজ্জা লোভো অকুসলমূলং। যেসং এসা আসা তণ্হা পহীনা সমুচ্ছিন্না ৰূপসন্তা পটিপ্পস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢা, তে ৰুচ্চন্তি নিরাসা অরহন্তো খীণাসৰা। ৰিসেনিকত্ৰা অনীঘা নিরাসা, চরন্তি যে তে মুনযোতি ব্রূমীতি যে তে ৰিসেনিকত্ৰাৰ অনীঘা চ নিরাসা চ চরন্তি ৰিহরন্তি ইরিযন্তি ৰত্তেন্তি পালেন্তি যপেন্তি যাপেন্তি, তে লোকে মুনযোতি ব্রূমি আচিক্খামি দেসেমি পঞ্ঞপেমি পট্ঠপেমি ৰিৰরামি ৰিভজামি উত্তানীকরোমি পকাসেমীতি – ৰিসেনিকত্ৰা অনীঘা নিরাসা, চরন্তি যে তে মুনযোতি ব্রূমি। তেনাহ ভগৰা –
Yato catūhi ariyamaggehi sabbā ca mārasenā sabbe ca paṭisenikarā 11 kilesā jitā ca parājitā ca bhaggā vippaluggā 12 parammukhā, tena vuccanti visenikatvā. Anīghāti rāgo nīgho, doso nīgho, moho nīgho, kodho nīgho, upanāho nīgho…pe… sabbākusalābhisaṅkhārā nīghā. Yesaṃ ete nīghā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭippassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā te vuccanti anīghā. Nirāsāti āsā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… avijjā lobho akusalamūlaṃ. Yesaṃ esā āsā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭippassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, te vuccanti nirāsā arahanto khīṇāsavā. Visenikatvā anīghā nirāsā, caranti ye te munayoti brūmīti ye te visenikatvāva anīghā ca nirāsā ca caranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti, te loke munayoti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti – visenikatvā anīghā nirāsā, caranti ye te munayoti brūmi. Tenāha bhagavā –
‘‘ন দিট্ঠিযা ন সুতিযা ন ঞাণেন, মুনীধ নন্দ কুসলা ৰদন্তি।
‘‘Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena, munīdha nanda kusalā vadanti;
ৰিসেনিকত্ৰা অনীঘা নিরাসা, চরন্তি যে তে মুনযোতি ব্রূমী’’তি॥
Visenikatvā anīghā nirāsā, caranti ye te munayoti brūmī’’ti.
৪৮.
48.
যে কেচিমে সমণব্রাহ্মণাসে, [ইচ্চাযস্মা নন্দো]
Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse, [iccāyasmā nando]
দিট্ঠস্সুতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং।
Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṃ;
সীলব্বতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং, অনেকরূপেন ৰদন্তি সুদ্ধিং॥
Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ, anekarūpena vadanti suddhiṃ.
কচ্চিস্সু তে ভগৰা তত্থ যতা চরন্তা, অতারু জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিস।
Kaccissu te bhagavā tattha yatā carantā, atāru jātiñca jarañca mārisa;
পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেতং॥
Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ.
যে কেচিমে সমণব্রাহ্মণাসেতি। যে কেচীতি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং পরিযাদিযনৰচনমেতং – যে কেচীতি। সমণাতি যে কেচি ইতো বহিদ্ধা পব্বজ্জূপগতা পরিব্বাজকসমাপন্না। ব্রাহ্মণাতি যে কেচি ভোৰাদিকাতি – যে কেচিমে সমণব্রাহ্মণাসে। ইচ্চাযস্মা নন্দোতি। ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে॰…। আযস্মাতি পিযৰচনং…পে॰…। নন্দোতি। তস্স ব্রাহ্মণস্স নামং…পে॰… অভিলাপোতি – ইচ্চাযস্মা নন্দো।
Ye kecime samaṇabrāhmaṇāseti. Ye kecīti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ pariyādiyanavacanametaṃ – ye kecīti. Samaṇāti ye keci ito bahiddhā pabbajjūpagatā paribbājakasamāpannā. Brāhmaṇāti ye keci bhovādikāti – ye kecime samaṇabrāhmaṇāse. Iccāyasmā nandoti. Iccāti padasandhi…pe…. Āyasmāti piyavacanaṃ…pe…. Nandoti. Tassa brāhmaṇassa nāmaṃ…pe… abhilāpoti – iccāyasmā nando.
দিট্ঠস্সুতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিন্তি দিট্ঠেনপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তি ; সুতেনপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তি; দিট্ঠস্সুতেনপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তীতি – দিট্ঠস্সুতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং।
Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhinti diṭṭhenapi suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti ; sutenapi suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti; diṭṭhassutenapi suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṃ.
সীলব্বতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিন্তি সীলেনপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তি; ৰতেনপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তি; সীলব্বতেনাপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তীতি – সীলব্বতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং।
Sīlabbatenāpi vadanti suddhinti sīlenapi suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti; vatenapi suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti; sīlabbatenāpi suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ.
অনেকরূপেন ৰদন্তি সুদ্ধিন্তি অনেকৰিধকোতূহলমঙ্গলেন 13 সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তীতি – অনেকরূপেন ৰদন্তি সুদ্ধিং।
Anekarūpena vadanti suddhinti anekavidhakotūhalamaṅgalena 14 suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – anekarūpena vadanti suddhiṃ.
কচ্চিসু তে ভগৰা তত্থ যতা চরন্তাতি। কচ্চিস্সূতি সংসযপুচ্ছা ৰিমতিপুচ্ছা দ্ৰেল়্হকপুচ্ছা অনেকংসপুচ্ছা, ‘‘এৰং নু খো, ন নু খো, কিং নু খো, কথং নু খো’’তি – কচ্চিস্সু। তেতি দিট্ঠিগতিকা। ভগৰাতি গারৰাধিৰচনমেতং…পে॰… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি – কচ্চিস্সু তে ভগৰা। তত্থ যতা চরন্তাতি। তত্থাতি সকায দিট্ঠিযা সকায খন্তিযা সকায রুচিযা সকায লদ্ধিযা। যতাতি যত্তা পটিযত্তা 15 গুত্তা গোপিতা রক্খিতা সংৰুতা। চরন্তাতি চরন্তা ৰিহরন্তা ইরিযন্তা ৰত্তেন্তা পালেন্তা যপেন্তা যাপেন্তাতি – কচ্চিস্সু তে ভগৰা তত্থ যতা চরন্তা।
Kaccisu te bhagavā tattha yatā carantāti. Kaccissūti saṃsayapucchā vimatipucchā dveḷhakapucchā anekaṃsapucchā, ‘‘evaṃ nu kho, na nu kho, kiṃ nu kho, kathaṃ nu kho’’ti – kaccissu. Teti diṭṭhigatikā. Bhagavāti gāravādhivacanametaṃ…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ bhagavāti – kaccissu te bhagavā. Tattha yatā carantāti. Tatthāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā. Yatāti yattā paṭiyattā 16 guttā gopitā rakkhitā saṃvutā. Carantāti carantā viharantā iriyantā vattentā pālentā yapentā yāpentāti – kaccissu te bhagavā tattha yatā carantā.
অতারু জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিসাতি জাতিজরামরণং অতরিংসু উত্তরিংসু পতরিংসু সমতিক্কমিংসু ৰীতিৰত্তিংসু। মারিসাতি পিযৰচনং গরুৰচনং সগারৰসপ্পতিস্সাধিৰচনমেতং – মারিসাতি – অতারু জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিস।
Atāru jātiñca jarañca mārisāti jātijarāmaraṇaṃ atariṃsu uttariṃsu patariṃsu samatikkamiṃsu vītivattiṃsu. Mārisāti piyavacanaṃ garuvacanaṃ sagāravasappatissādhivacanametaṃ – mārisāti – atāru jātiñca jarañca mārisa.
পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেতন্তি। পুচ্ছামি তন্তি পুচ্ছামি তং যাচামি তং অজ্ঝেসামি তং, কথযস্সু মেতি পুচ্ছামি তং। ভগৰাতি…পে॰… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি। ব্রূহি মেতন্তি ব্রূহি আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৰিৰরাহি ৰিভজাহি উত্তানীকরোহি পকাসেহীতি – পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেতং। তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –
Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metanti. Pucchāmi tanti pucchāmi taṃ yācāmi taṃ ajjhesāmi taṃ, kathayassu meti pucchāmi taṃ. Bhagavāti…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ bhagavāti. Brūhi metanti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti – pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ. Tenāha so brāhmaṇo –
‘‘যে কেচিমে সমণব্রাহ্মণাসে, [ইচ্চাযস্মা নন্দো]
‘‘Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse, [iccāyasmā nando]
দিট্ঠস্সুতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং।
Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṃ;
সীলব্বতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং, অনেকরূপেন ৰদন্তি সুদ্ধিং॥
Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ, anekarūpena vadanti suddhiṃ.
‘‘কচ্চিস্সু তে ভগৰা তত্থ যতা চরন্তা,
‘‘Kaccissu te bhagavā tattha yatā carantā,
অতারু জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিস।
Atāru jātiñca jarañca mārisa;
পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেত’’ন্তি॥
Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi meta’’nti.
৪৯.
49.
যে কেচিমে সমণব্রাহ্মণাসে, [নন্দাতি ভগৰা]
Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse, [nandāti bhagavā]
দিট্ঠস্সুতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং।
Diṭṭhassutenāpivadanti suddhiṃ;
সীলব্বতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং, অনেকরূপেন ৰদন্তি সুদ্ধিং।
Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ, anekarūpena vadanti suddhiṃ;
কিঞ্চাপি তে তত্থ যতা চরন্তি, নাতরিংসু জাতিজরন্তি ব্রূমি॥
Kiñcāpi te tattha yatā caranti, nātariṃsu jātijaranti brūmi.
যে কেচিমে সমণব্রাহ্মণাসেতি। যে কেচীতি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং পরিযাদিযনৰচনমেতং – যে কেচীতি। সমণাতি যে কেচি ইতো বহিদ্ধা পব্বজ্জূপগতা পরিব্বাজকসমাপন্না। ব্রাহ্মণাতি যে কেচি ভোৰাদিকাতি – যে কেচিমে সমণব্রাহ্মণাসে। নন্দাতি ভগৰাতি। নন্দাতি ভগৰা তং ব্রাহ্মণং নামেন আলপতি। ভগৰাতি গারৰাধিৰচনমেতং…পে॰… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি – নন্দাতি ভগৰা।
Ye kecime samaṇabrāhmaṇāseti. Ye kecīti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ pariyādiyanavacanametaṃ – ye kecīti. Samaṇāti ye keci ito bahiddhā pabbajjūpagatā paribbājakasamāpannā. Brāhmaṇāti ye keci bhovādikāti – ye kecime samaṇabrāhmaṇāse. Nandāti bhagavāti. Nandāti bhagavā taṃ brāhmaṇaṃ nāmena ālapati. Bhagavāti gāravādhivacanametaṃ…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ bhagavāti – nandāti bhagavā.
দিট্ঠস্সুতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিন্তি দিট্ঠেনপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তি; সুতেনপি সুদ্ধিং…পে॰… দিট্ঠস্সুতেনপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তীতি – দিট্ঠস্সুতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং।
Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhinti diṭṭhenapi suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti; sutenapi suddhiṃ…pe… diṭṭhassutenapi suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṃ.
সীলব্বতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিন্তি সীলেনপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তি ; ৰতেনপি সুদ্ধিং…পে॰… ৰোহরন্তি; সীলব্বতেনাপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তীতি – সীলব্বতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং।
Sīlabbatenāpi vadanti suddhinti sīlenapi suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti ; vatenapi suddhiṃ…pe… voharanti; sīlabbatenāpi suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ.
অনেকরূপেন ৰদন্তি সুদ্ধিন্তি অনেকৰিধকোতূহলমঙ্গলেন সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তীতি – অনেকরূপেন ৰদন্তি সুদ্ধিং।
Anekarūpena vadanti suddhinti anekavidhakotūhalamaṅgalena suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – anekarūpena vadanti suddhiṃ.
কিঞ্চাপি তে তত্থ যতা চরন্তীতি। কিঞ্চাপীতি পদসন্ধি পদসংসগ্গো পদপারিপূরী অক্খরসমৰাযো ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতা পদানুপুব্বতাপেতং – কিঞ্চাপীতি। তেতি দিট্ঠিগতিকা। তত্থাতি সকায দিট্ঠিযা সকায খন্তিযা সকায রুচিযা সকায লদ্ধিযা। যতাতি যত্তা পটিযত্তা গুত্তা গোপিতা রক্খিতা সংৰুতা। চরন্তীতি চরন্তি ৰিহরন্তি ইরিযন্তি ৰত্তেন্তি পালেন্তি যপেন্তি যাপেন্তীতি – কিঞ্চাপি তে তত্থ যতা চরন্তি।
Kiñcāpi te tattha yatā carantīti. Kiñcāpīti padasandhi padasaṃsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṃ – kiñcāpīti. Teti diṭṭhigatikā. Tatthāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā. Yatāti yattā paṭiyattā guttā gopitā rakkhitā saṃvutā. Carantīti caranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpentīti – kiñcāpi te tattha yatā caranti.
নাতরিংসু জাতিজরন্তি ব্রূমীতি জাতিজরামরণং ন তরিংসু ন উত্তরিংসু ন পতরিংসু ন সমতিক্কমিংসু ন ৰীতিৰত্তিংসু, জাতিজরামরণা অনিক্খন্তা অনিস্সটা অনতিক্কন্তা অসমতিক্কন্তা অৰীতিৰত্তা, অন্তোজাতিজরামরণে পরিৰত্তেন্তি, অন্তোসংসারপথে পরিৰত্তেন্তি, জাতিযা অনুগতা, জরায অনুসটা, ব্যাধিনা অভিভূতা, মরণেন অব্ভাহতা অতাণা অলেণা অসরণা অসরণীভূতাতি ব্রূমি আচিক্খামি দেসেমি পঞ্ঞপেমি পট্ঠপেমি ৰিৰরামি ৰিভজামি উত্তানীকরোমি পকাসেমীতি – নাতরিংসু জাতিজরন্তি ব্রূমি। তেনাহ ভগৰা –
Nātariṃsu jātijaranti brūmīti jātijarāmaraṇaṃ na tariṃsu na uttariṃsu na patariṃsu na samatikkamiṃsu na vītivattiṃsu, jātijarāmaraṇā anikkhantā anissaṭā anatikkantā asamatikkantā avītivattā, antojātijarāmaraṇe parivattenti, antosaṃsārapathe parivattenti, jātiyā anugatā, jarāya anusaṭā, byādhinā abhibhūtā, maraṇena abbhāhatā atāṇā aleṇā asaraṇā asaraṇībhūtāti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti – nātariṃsu jātijaranti brūmi. Tenāha bhagavā –
‘‘যে কেচিমে সমণব্রাহ্মণাসে, [নন্দাতি ভগৰা]
‘‘Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse, [nandāti bhagavā]
দিট্ঠস্সুতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং।
Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṃ;
সীলব্বতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং, অনেকরূপেন ৰদন্তি সুদ্ধিং।
Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ, anekarūpena vadanti suddhiṃ;
কিঞ্চাপি তে তত্থ যতা চরন্তি, নাতরিংসু জাতিজরন্তি ব্রূমী’’তি॥
Kiñcāpi te tattha yatā caranti, nātariṃsu jātijaranti brūmī’’ti.
৫০.
50.
যে কেচিমে সমণব্রাহ্মণাসে, [ইচ্চাযস্মা নন্দো]
Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse, [iccāyasmā nando]
দিট্ঠস্সুতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং।
Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṃ;
সীলব্বতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং, অনেকরূপেন ৰদন্তি সুদ্ধিং॥
Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ, anekarūpena vadanti suddhiṃ.
তে চে মুনী ব্রূসি অনোঘতিণ্ণে, অথ কো চরহি দেৰমনুস্সলোকে।
Tece munī brūsi anoghatiṇṇe, atha ko carahi devamanussaloke;
অতারি জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিস, পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেতং॥
Atāri jātiñca jarañca mārisa, pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ.
যে কেচিমে সমণব্রাহ্মণাসেতি। যে কেচীতি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং পরিযাদিযনৰচনমেতং – যে কেচীতি। সমণাতি যে কেচি ইতো বহিদ্ধা পব্বজ্জূপগতা পরিব্বাজকসমাপন্না। ব্রাহ্মণাতি যে কেচি ভোৰাদিকাতি – যে কেচিমে সমণব্রাহ্মণাসে। ইচ্চাযস্মা নন্দোতি। ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে॰… ইচ্চাযস্মা নন্দো।
Ye kecime samaṇabrāhmaṇāseti. Ye kecīti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ pariyādiyanavacanametaṃ – ye kecīti. Samaṇāti ye keci ito bahiddhā pabbajjūpagatā paribbājakasamāpannā. Brāhmaṇāti ye keci bhovādikāti – ye kecime samaṇabrāhmaṇāse. Iccāyasmānandoti. Iccāti padasandhi…pe… iccāyasmā nando.
দিট্ঠস্সুতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিন্তি দিট্ঠেনপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তি; সুতেনাপি সুদ্ধিং…পে॰… দিট্ঠস্সুতেনাপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তীতি – দিট্ঠস্সুতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং।
Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhinti diṭṭhenapi suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti; sutenāpi suddhiṃ…pe… diṭṭhassutenāpi suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṃ.
সীলব্বতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিন্তি সীলেনাপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তি; ৰতেনাপি সুদ্ধিং…পে॰… ৰোহরন্তি; সীলব্বতেনাপি সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তীতি – সীলব্বতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং।
Sīlabbatenāpi vadanti suddhinti sīlenāpi suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti; vatenāpi suddhiṃ…pe… voharanti; sīlabbatenāpi suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ.
অনেকরূপেন ৰদন্তি সুদ্ধিন্তি অনেকৰিধকোতূহলমঙ্গলেন সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং ৰদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৰোহরন্তীতি – অনেকরূপেন ৰদন্তি সুদ্ধিং।
Anekarūpena vadanti suddhinti anekavidhakotūhalamaṅgalena suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – anekarūpena vadanti suddhiṃ.
তে চে মুনী ব্রূসি অনোঘতিণ্ণেতি। তে চেতি দিট্ঠিগতিকে। মুনীতি মোনং ৰুচ্চতি ঞাণং…পে॰… সঙ্গজালমতিচ্চ সো মুনি । ব্রূসি অনোঘতিণ্ণেতি কামোঘং ভৰোঘং দিট্ঠোঘং অৰিজ্জোঘং অতিণ্ণে অনতিক্কন্তে অসমতিক্কন্তে অৰীতিৰত্তে অন্তোজাতিজরামরণে পরিৰত্তেন্তে অন্তোসংসারপথে পরিৰত্তেন্তে জাতিযা অনুগতে জরায অনুসটে ব্যাধিনা অভিভূতে মরণেন অব্ভাহতে অতাণে অলেণে অসরণে অসরণীভূতে। ব্রূসীতি ব্রূসি আচিক্খসি দেসেসি পঞ্ঞপেসি পট্ঠপেসি ৰিৰরসি ৰিভজসি উত্তানীকরোসি পকাসেসীতি – তে চে মুনী ব্রূসি অনোঘতিণ্ণে।
Te ce munī brūsi anoghatiṇṇeti. Te ceti diṭṭhigatike. Munīti monaṃ vuccati ñāṇaṃ…pe… saṅgajālamaticca so muni . Brūsi anoghatiṇṇeti kāmoghaṃ bhavoghaṃ diṭṭhoghaṃ avijjoghaṃ atiṇṇe anatikkante asamatikkante avītivatte antojātijarāmaraṇe parivattente antosaṃsārapathe parivattente jātiyā anugate jarāya anusaṭe byādhinā abhibhūte maraṇena abbhāhate atāṇe aleṇe asaraṇe asaraṇībhūte. Brūsīti brūsi ācikkhasi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivarasi vibhajasi uttānīkarosi pakāsesīti – te ce munī brūsi anoghatiṇṇe.
অথ কো চরহি দেৰমনুস্সলোকে, অতারি জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিসাতি অথ কো এসো সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায জাতিজরামরণং অতরি উত্তরি পতরি সমতিক্কমি ৰীতিৰত্তযি। মারিসাতি পিযৰচনং গরুৰচনং সগারৰসপ্পতিস্সাধিৰচনমেতং মারিসাতি – অথ কো চরহি দেৰমনুস্সলোকে, অতারি জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিস।
Atha ko carahi devamanussaloke, atāri jātiñca jarañca mārisāti atha ko eso sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya jātijarāmaraṇaṃ atari uttari patari samatikkami vītivattayi. Mārisāti piyavacanaṃ garuvacanaṃ sagāravasappatissādhivacanametaṃ mārisāti – atha ko carahi devamanussaloke, atāri jātiñca jarañca mārisa.
পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেতন্তি। পুচ্ছামি তন্তি পুচ্ছামি তং যাচামি তং অজ্ঝেসামি তং পসাদেমি তং। ভগৰাতি গারৰাধিৰচনমেতং…পে॰… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি। ব্রূহি মেতন্তি ব্রূহি আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৰিৰরাহি ৰিভজাহি উত্তানীকরোহি পকাসেহীতি – পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেতং। তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –
Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metanti. Pucchāmi tanti pucchāmi taṃ yācāmi taṃ ajjhesāmi taṃ pasādemi taṃ. Bhagavāti gāravādhivacanametaṃ…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ bhagavāti. Brūhi metanti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti – pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ. Tenāha so brāhmaṇo –
‘‘যে কেচিমে সমণব্রাহ্মণাসে, [ইচ্চাযস্মা নন্দো]
‘‘Ye kecime samaṇabrāhmaṇāse, [iccāyasmā nando]
দিট্ঠস্সুতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং।
Diṭṭhassutenāpi vadanti suddhiṃ;
সীলব্বতেনাপি ৰদন্তি সুদ্ধিং, অনেকরূপেন ৰদন্তি সুদ্ধিং॥
Sīlabbatenāpi vadanti suddhiṃ, anekarūpena vadanti suddhiṃ.
তে চে মুনী ব্রূসি অনোঘতিণ্ণে, অথ কো চরহি দেৰমনুস্সলোকে।
Te ce munī brūsi anoghatiṇṇe, atha ko carahi devamanussaloke;
অতারি জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিস, পুচ্ছামি তং ভগৰা ব্রূহি মেত’’ন্তি॥
Atāri jātiñca jarañca mārisa, pucchāmi taṃ bhagavā brūhi meta’’nti.
৫১.
51.
নাহং সব্বে সমণব্রাহ্মণাসে, [নন্দাতি ভগৰা]
Nāhaṃ sabbe samaṇabrāhmaṇāse, [nandāti bhagavā]
জাতিজরায নিৰুতাতি ব্রূমি।
Jātijarāya nivutāti brūmi;
যে সীধ দিট্ঠং ৰ সুতং মুতং ৰা, সীলব্বতং ৰাপি পহায সব্বং॥
Ye sīdha diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā, sīlabbataṃ vāpi pahāya sabbaṃ.
অনেকরূপম্পি পহায সব্বং, তণ্হং পরিঞ্ঞায অনাসৰাসে 17 ।
Anekarūpampi pahāya sabbaṃ, taṇhaṃ pariññāya anāsavāse18;
তে ৰে নরা ওঘতিণ্ণাতি ব্রূমি॥
Te ve narā oghatiṇṇāti brūmi.
নাহং সব্বে সমণব্রাহ্মণাসে, নন্দাতি ভগৰা জাতিজরায নিৰুতাতি ব্রূমীতি নাহং, নন্দ, সব্বে সমণব্রাহ্মণা জাতিজরায আৰুতা নিৰুতা ওৰুতা পিহিতা পটিচ্ছন্না পটিকুজ্জিতাতি ৰদামি। অত্থি তে সমণব্রাহ্মণা যেসং জাতি চ জরামরণঞ্চ পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মাতি ব্রূমি আচিক্খামি দেসেমি পঞ্ঞপেমি পট্ঠপেমি ৰিৰরামি ৰিভজামি উত্তানীকরোমি পকাসেমীতি – নাহং সব্বে সমণব্রাহ্মণাসে নন্দাতি ভগৰা জাতিজরায নিৰুতাতি ব্রূমি।
Nāhaṃsabbe samaṇabrāhmaṇāse, nandāti bhagavā jātijarāya nivutāti brūmīti nāhaṃ, nanda, sabbe samaṇabrāhmaṇā jātijarāya āvutā nivutā ovutā pihitā paṭicchannā paṭikujjitāti vadāmi. Atthi te samaṇabrāhmaṇā yesaṃ jāti ca jarāmaraṇañca pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammāti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti – nāhaṃ sabbe samaṇabrāhmaṇāse nandāti bhagavā jātijarāya nivutāti brūmi.
যে সীধ দিট্ঠং ৰ সুতং মুতং ৰা, সীলব্বতং ৰাপি পহায সব্বন্তি যে সব্বা দিট্ঠসুদ্ধিযো পহায জহিত্ৰা পজহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তীকরিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰা। যে সব্বা সুতসুদ্ধিযো পহায…পে॰… যে সব্বা মুতসুদ্ধিযো পহায, যে সব্বা দিট্ঠসুতমুতসুদ্ধিযো পহায যে সব্বা সীলসুদ্ধিযো পহায, যে সব্বা ৰতসুদ্ধিযো পহায, যে সব্বা সীলব্বতসুদ্ধিযো পহায জহিত্ৰা পজহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তীকরিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰাতি – যে সীধ দিট্ঠংৰ সুতং মুতং ৰা, সীলব্বতং ৰাপি পহায সব্বং।
Ye sīdha diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā, sīlabbataṃ vāpi pahāya sabbanti ye sabbā diṭṭhasuddhiyo pahāya jahitvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvā. Ye sabbā sutasuddhiyo pahāya…pe… ye sabbā mutasuddhiyo pahāya, ye sabbā diṭṭhasutamutasuddhiyo pahāya ye sabbā sīlasuddhiyo pahāya, ye sabbā vatasuddhiyo pahāya, ye sabbā sīlabbatasuddhiyo pahāya jahitvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvāti – ye sīdha diṭṭhaṃva sutaṃ mutaṃ vā, sīlabbataṃ vāpi pahāya sabbaṃ.
অনেকরূপম্পি পহায সব্বন্তি অনেকৰিধকোতূহলমঙ্গলেন সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং পহায জহিত্ৰা পজহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তীকরিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰাতি – অনেকরূপম্পি পহায সব্বং।
Anekarūpampi pahāya sabbanti anekavidhakotūhalamaṅgalena suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ pahāya jahitvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvāti – anekarūpampi pahāya sabbaṃ.
তণ্হং পরিঞ্ঞায অনাসৰা সে, তে ৰে নরা ওঘতিণ্ণাতি ব্রূমীতি। তণ্হাতি রূপতণ্হা সদ্দতণ্হা গন্ধতণ্হা রসতণ্হা ফোট্ঠব্বতণ্হা ধম্মতণ্হা। তণ্হং পরিঞ্ঞাযাতি তণ্হং তীহি পরিঞ্ঞাহি পরিজানিত্ৰা – ঞাতপরিঞ্ঞায, তীরণপরিঞ্ঞায, পহানপরিঞ্ঞায। কতমা ঞাতপরিঞ্ঞা? তণ্হং জানাতি 19 ‘‘অযং রূপতণ্হা, অযং সদ্দতণ্হা, অযং গন্ধতণ্হা, অযং রসতণ্হা, অযং ফোট্ঠব্বতণ্হা, অযং ধম্মতণ্হা’’তি জানাতি পস্সতি – অযং ঞাতপরিঞ্ঞা।
Taṇhaṃpariññāya anāsavā se, te ve narā oghatiṇṇāti brūmīti. Taṇhāti rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā. Taṇhaṃ pariññāyāti taṇhaṃ tīhi pariññāhi parijānitvā – ñātapariññāya, tīraṇapariññāya, pahānapariññāya. Katamā ñātapariññā? Taṇhaṃ jānāti 20 ‘‘ayaṃ rūpataṇhā, ayaṃ saddataṇhā, ayaṃ gandhataṇhā, ayaṃ rasataṇhā, ayaṃ phoṭṭhabbataṇhā, ayaṃ dhammataṇhā’’ti jānāti passati – ayaṃ ñātapariññā.
কতমা তীরণপরিঞ্ঞা? এৰং ঞাতং কত্ৰা তণ্হং তীরেতি অনিচ্চতো দুক্খতো রোগতো গণ্ডতো…পে॰… নিস্সরণতো তীরেতি – অযং তীরণপরিঞ্ঞা।
Katamā tīraṇapariññā? Evaṃ ñātaṃ katvā taṇhaṃ tīreti aniccato dukkhato rogato gaṇḍato…pe… nissaraṇato tīreti – ayaṃ tīraṇapariññā.
কতমা পহানপরিঞ্ঞা? এৰং তীরযিত্ৰা তণ্হং পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি। ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা – ‘‘যো, ভিক্খৰে, তণ্হায ছন্দরাগো তং পজহথ। এৰং সা তণ্হা পহীনা ভৰিস্সতি উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা’’। অযং পহানপরিঞ্ঞা। তণ্হং পরিঞ্ঞাযাতি তণ্হং ইমাহি তীহি পরিঞ্ঞাহি পরিজানিত্ৰা। অনাসৰাতি চত্তারো আসৰা – কামাসৰো, ভৰাসৰো, দিট্ঠাসৰো, অৰিজ্জাসৰো। যেসং ইমে আসৰা পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা, তে ৰুচ্চন্তি অনাসৰা অরহন্তো খীণাসৰা – তণ্হং পরিঞ্ঞায অনাসৰা।
Katamā pahānapariññā? Evaṃ tīrayitvā taṇhaṃ pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘yo, bhikkhave, taṇhāya chandarāgo taṃ pajahatha. Evaṃ sā taṇhā pahīnā bhavissati ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā’’. Ayaṃ pahānapariññā. Taṇhaṃ pariññāyāti taṇhaṃ imāhi tīhi pariññāhi parijānitvā. Anāsavāti cattāro āsavā – kāmāsavo, bhavāsavo, diṭṭhāsavo, avijjāsavo. Yesaṃ ime āsavā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā, te vuccanti anāsavā arahanto khīṇāsavā – taṇhaṃ pariññāya anāsavā.
তে ৰে নরা ওঘতিণ্ণাতি ব্রূমীতি যে তণ্হং পরিঞ্ঞায অনাসৰা, তে কামোঘং তিণ্ণা ভৰোঘং তিণ্ণা দিট্ঠোঘং তিণ্ণা অৰিজ্জোঘং তিণ্ণা সব্বসংসারপথং তিণ্ণা উত্তিণ্ণা নিত্তিণ্ণা অতিক্কন্তা সমতিক্কন্তা ৰীতিৰত্তাতি ব্রূমি আচিক্খামি দেসেমি পঞ্ঞপেমি পট্ঠপেমি ৰিৰরামি ৰিভজামি উত্তানীকরোমি পকাসেমীতি – তণ্হং পরিঞ্ঞায অনাসৰাসে তে ৰে নরা ওঘতিণ্ণাতি ব্রূমি। তেনাহ ভগৰা –
Te ve narā oghatiṇṇāti brūmīti ye taṇhaṃ pariññāya anāsavā, te kāmoghaṃ tiṇṇā bhavoghaṃ tiṇṇā diṭṭhoghaṃ tiṇṇā avijjoghaṃ tiṇṇā sabbasaṃsārapathaṃ tiṇṇā uttiṇṇā nittiṇṇā atikkantā samatikkantā vītivattāti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti – taṇhaṃ pariññāya anāsavāse te ve narā oghatiṇṇāti brūmi. Tenāha bhagavā –
‘‘নাহং সব্বে সমণব্রাহ্মণাসে, [নন্দাতি ভগৰা]
‘‘Nāhaṃ sabbe samaṇabrāhmaṇāse, [nandāti bhagavā]
জাতিজরায নিৰুতাতি ব্রূমি।
Jātijarāya nivutāti brūmi;
যে সীধ দিট্ঠং ৰ সুতং মুতং ৰা, সীলব্বতং ৰাপি পহায সব্বং॥
Ye sīdha diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā, sīlabbataṃ vāpi pahāya sabbaṃ.
অনেকরূপম্পি পহায সব্বং, তণ্হং পরিঞ্ঞায অনাসৰাসে।
Anekarūpampi pahāya sabbaṃ, taṇhaṃ pariññāya anāsavāse;
তে ৰে নরা ওঘতিণ্ণাতি ব্রূমী’’তি॥
Te ve narā oghatiṇṇāti brūmī’’ti.
৫২.
52.
এতাভিনন্দামি ৰচো মহেসিনো, সুকিত্তিতং গোতমনূপধীকং।
Etābhinandāmivaco mahesino, sukittitaṃ gotamanūpadhīkaṃ;
যে সীধ দিট্ঠং ৰ সুতং মুতং ৰা, সীলব্বতং ৰাপি পহায সব্বং॥
Ye sīdha diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā, sīlabbataṃ vāpi pahāya sabbaṃ.
অনেকরূপম্পি পহায সব্বং, তণ্হং পরিঞ্ঞায অনাসৰাসে।
Anekarūpampi pahāya sabbaṃ, taṇhaṃ pariññāya anāsavāse;
অহম্পি তে ওঘতিণ্ণাতি ব্রূমি॥
Ahampi te oghatiṇṇāti brūmi.
এতাভিনন্দামি ৰচো মহেসিনোতি। এতন্তি তুয্হং ৰচনং ব্যপ্পথং দেসনং অনুসাসনং অনুসিট্ঠং নন্দামি অভিনন্দামি মোদামি অনুমোদামি ইচ্ছামি সাদিযামি পত্থযামি পিহযামি অভিজপ্পামি। মহেসিনোতি কিং মহেসি ভগৰা? মহন্তং সীলক্খন্ধং এসী গৰেসী পরিযেসীতি মহেসি…পে॰… কহং নরাসভোতি মহেসীতি – এতাভিনন্দামি ৰচো মহেসিনো।
Etābhinandāmivaco mahesinoti. Etanti tuyhaṃ vacanaṃ byappathaṃ desanaṃ anusāsanaṃ anusiṭṭhaṃ nandāmi abhinandāmi modāmi anumodāmi icchāmi sādiyāmi patthayāmi pihayāmi abhijappāmi. Mahesinoti kiṃ mahesi bhagavā? Mahantaṃ sīlakkhandhaṃ esī gavesī pariyesīti mahesi…pe… kahaṃ narāsabhoti mahesīti – etābhinandāmi vaco mahesino.
সুকিত্তিতং গোতমনূপধীকন্তি। সুকিত্তিতন্তি সুকিত্তিতং সুআচিক্খিতং 21 সুদেসিতং সুপঞ্ঞপিতং সুপট্ঠপিতং সুৰিৰটং সুৰিভত্তং সুউত্তানীকতং সুপকাসিতং। গোতমনূপধীকন্তি উপধী ৰুচ্চন্তি কিলেসা চ খন্ধা চ অভিসঙ্খারা চ। উপধিপ্পহানং উপধিৰূপসমং উপধিনিস্সগ্গং উপধিপটিপ্পস্সদ্ধং অমতং নিব্বানন্তি – সুকিত্তিতং গোতমনূপধীকং।
Sukittitaṃgotamanūpadhīkanti. Sukittitanti sukittitaṃ suācikkhitaṃ 22 sudesitaṃ supaññapitaṃ supaṭṭhapitaṃ suvivaṭaṃ suvibhattaṃ suuttānīkataṃ supakāsitaṃ. Gotamanūpadhīkanti upadhī vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca. Upadhippahānaṃ upadhivūpasamaṃ upadhinissaggaṃ upadhipaṭippassaddhaṃ amataṃ nibbānanti – sukittitaṃ gotamanūpadhīkaṃ.
যে সীধ দিট্ঠং ৰ সুতং মুতং ৰা, সীলব্বতং ৰাপি পহায সব্বন্তি যে সব্বা দিট্ঠসুদ্ধিযো পহায জহিত্ৰা পজহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তীকরিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰা। যে সব্বা সুতসুদ্ধিযো…পে॰… যে সব্বা মুতসুদ্ধিযো… যে সব্বা দিট্ঠসুতমুতসুদ্ধিযো… যে সব্বা সীলসুদ্ধিযো… যে সব্বা ৰতসুদ্ধিযো… যে সব্বা সীলব্বতসুদ্ধিযো পহায জহিত্ৰা পজহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তীকরিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰাতি – যে সীধ দিট্ঠং ৰ সুতং মুতং ৰা, সীলব্বতং ৰাপি পহায সব্বং।
Ye sīdha diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā, sīlabbataṃ vāpi pahāya sabbanti ye sabbā diṭṭhasuddhiyo pahāya jahitvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvā. Ye sabbā sutasuddhiyo…pe… ye sabbā mutasuddhiyo… ye sabbā diṭṭhasutamutasuddhiyo… ye sabbā sīlasuddhiyo… ye sabbā vatasuddhiyo… ye sabbā sīlabbatasuddhiyo pahāya jahitvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvāti – ye sīdha diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā, sīlabbataṃ vāpi pahāya sabbaṃ.
অনেকরূপম্পি পহায সব্বন্তি অনেকৰিধকোতূহলমঙ্গলেন সুদ্ধিং ৰিসুদ্ধিং পরিসুদ্ধিং মুত্তিং ৰিমুত্তিং পরিমুত্তিং পহায জহিত্ৰা পজহিত্ৰা ৰিনোদেত্ৰা ব্যন্তীকরিত্ৰা অনভাৰং গমেত্ৰাতি – অনেকরূপম্পি পহায সব্বং।
Anekarūpampi pahāya sabbanti anekavidhakotūhalamaṅgalena suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ pahāya jahitvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvāti – anekarūpampi pahāya sabbaṃ.
তণ্হং পরিঞ্ঞায অনাসৰাসে, অহম্পি তে ওঘতিণ্ণাতি ব্রূমীতি। তণ্হাতি রূপতণ্হা সদ্দতণ্হা গন্ধতণ্হা রসতণ্হা ফোট্ঠব্বতণ্হা ধম্মতণ্হা। তণ্হং পরিঞ্ঞাযাতি তণ্হং তীহি পরিঞ্ঞাহি পরিজানিত্ৰা – ঞাতপরিঞ্ঞায, তীরণপরিঞ্ঞায 23, পহানপরিঞ্ঞায। কতমা ঞাতপরিঞ্ঞা ? তণ্হং জানাতি – অযং রূপতণ্হা, অযং সদ্দতণ্হা, অযং গন্ধতণ্হা, অযং রসতণ্হা, অযং ফোট্ঠব্বতণ্হা, অযং ধম্মতণ্হাতি জানাতি পস্সতি – অযং ঞাতপরিঞ্ঞা।
Taṇhaṃ pariññāya anāsavāse, ahampi te oghatiṇṇāti brūmīti. Taṇhāti rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā. Taṇhaṃ pariññāyāti taṇhaṃ tīhi pariññāhi parijānitvā – ñātapariññāya, tīraṇapariññāya 24, pahānapariññāya. Katamā ñātapariññā ? Taṇhaṃ jānāti – ayaṃ rūpataṇhā, ayaṃ saddataṇhā, ayaṃ gandhataṇhā, ayaṃ rasataṇhā, ayaṃ phoṭṭhabbataṇhā, ayaṃ dhammataṇhāti jānāti passati – ayaṃ ñātapariññā.
কতমা তীরণপরিঞ্ঞা? এৰং ঞাতং কত্ৰা তণ্হং তীরেতি 25 অনিচ্চতো দুক্খতো রোগতো গণ্ডতো সল্লতো অঘতো আবাধতো পরতো পলোকতো ঈতিতো উপদ্দৰতো ভযতো উপসগ্গতো চলতো পভঙ্গুতো অদ্ধুৰতো অতাণতো অলেণতো অসরণতো অসরণীভূততো রিত্ততো তুচ্ছতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো আদীনৰতো ৰিপরিণামধম্মতো অসারকতো অঘমূলতো ৰধকতো ৰিভৰতো সাসৰতো সঙ্খততো মারামিসতো জাতিধম্মতো জরাধম্মতো ব্যাধিধম্মতো মরণধম্মতো সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মতো সংকিলেসধম্মতো সমুদযতো অত্থঙ্গমতো অস্সাদতো আদীনৰতো নিস্সরণতো তীরেতি – অযং তীরণপরিঞ্ঞা।
Katamā tīraṇapariññā? Evaṃ ñātaṃ katvā taṇhaṃ tīreti 26 aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato ītito upaddavato bhayato upasaggato calato pabhaṅguto addhuvato atāṇato aleṇato asaraṇato asaraṇībhūtato rittato tucchato suññato anattato ādīnavato vipariṇāmadhammato asārakato aghamūlato vadhakato vibhavato sāsavato saṅkhatato mārāmisato jātidhammato jarādhammato byādhidhammato maraṇadhammato sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammato saṃkilesadhammato samudayato atthaṅgamato assādato ādīnavato nissaraṇato tīreti – ayaṃ tīraṇapariññā.
কতমা পহানপরিঞ্ঞা? এৰং তীরযিত্ৰা তণ্হং পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি – অযং পহানপরিঞ্ঞা।
Katamā pahānapariññā? Evaṃ tīrayitvā taṇhaṃ pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti – ayaṃ pahānapariññā.
তণ্হং পরিঞ্ঞাযাতি তণ্হং ইমাহি তীহি পরিঞ্ঞাহি পরিজানিত্ৰা। অনাসৰাতি চত্তারো আসৰা – কামাসৰো, ভৰাসৰো, দিট্ঠাসৰো, অৰিজ্জাসৰো। যেসং ইমে আসৰা পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা, তে ৰুচ্চন্তি অনাসৰা অরহন্তো খীণাসৰা। তণ্হং পরিঞ্ঞায অনাসৰাসে, অহম্পি তে ওঘতিণ্ণাতি। ব্রূমীতি যে তণ্হং পরিঞ্ঞায অনাসৰা, অহম্পি তে কামোঘং তিণ্ণা ভৰোঘং তিণ্ণা দিট্ঠোঘং তিণ্ণা অৰিজ্জোঘং তিণ্ণা সব্বসংসারপথং তিণ্ণা উত্তিণ্ণা নিত্তিণ্ণা অতিক্কন্তা সমতিক্কন্তা ৰীতিৰত্তাতি ব্রূমি ৰদামিতি – তণ্হং পরিঞ্ঞায অনাসৰাসে, অহম্পি তে ওঘতিণ্ণাতি ব্রূমি। তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –
Taṇhaṃ pariññāyāti taṇhaṃ imāhi tīhi pariññāhi parijānitvā. Anāsavāti cattāro āsavā – kāmāsavo, bhavāsavo, diṭṭhāsavo, avijjāsavo. Yesaṃ ime āsavā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā, te vuccanti anāsavā arahanto khīṇāsavā. Taṇhaṃ pariññāya anāsavāse, ahampi te oghatiṇṇāti. Brūmīti ye taṇhaṃ pariññāya anāsavā, ahampi te kāmoghaṃ tiṇṇā bhavoghaṃ tiṇṇā diṭṭhoghaṃ tiṇṇā avijjoghaṃ tiṇṇā sabbasaṃsārapathaṃ tiṇṇā uttiṇṇā nittiṇṇā atikkantā samatikkantā vītivattāti brūmi vadāmiti – taṇhaṃ pariññāya anāsavāse, ahampi te oghatiṇṇāti brūmi. Tenāha so brāhmaṇo –
‘‘এতাভিনন্দামি ৰচো মহেসিনো, সুকিত্তিতং গোতমনূপধীকং।
‘‘Etābhinandāmi vaco mahesino, sukittitaṃ gotamanūpadhīkaṃ;
যে সীধ দিট্ঠং ৰ সুতং মুতং ৰা, সীলব্বতং ৰাপি পহায সব্বং॥
Ye sīdha diṭṭhaṃ va sutaṃ mutaṃ vā, sīlabbataṃ vāpi pahāya sabbaṃ.
অনেকরূপম্পি পহায সব্বং, তণ্হং পরিঞ্ঞায অনাসৰাসে।
Anekarūpampi pahāya sabbaṃ, taṇhaṃ pariññāya anāsavāse;
অহম্পি তে ওঘতিণ্ণাতি ব্রূমী’’তি॥
Ahampi te oghatiṇṇāti brūmī’’ti.
নন্দমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো সত্তমো।
Nandamāṇavapucchāniddeso sattamo.
Footnotes:
Related texts:
অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / খুদ্দকনিকায (অট্ঠকথা) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / চূল়নিদ্দেস-অট্ঠকথা • Cūḷaniddesa-aṭṭhakathā / ৭. নন্দমাণৰসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা • 7. Nandamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā
