| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមានវត្ថុ-អដ្ឋកថា • Vimānavatthu-aṭṭhakathā |
៣. បារិច្ឆត្តកវគ្គោ
3. Pāricchattakavaggo
១. ឧឡារវិមានវណ្ណនា
1. Uḷāravimānavaṇṇanā
បារិច្ឆត្តកវគ្គេ ឧឡារោ តេ យសោ វណ្ណោតិ ឧឡារវិមានំ។ តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ។ តេន សមយេន រាជគហេ អាយស្មតោ មហាមោគ្គល្លានស្ស ឧបដ្ឋាកកុលេ ឯកា ទារិកា ទានជ្ឈាសយា ទានសំវិភាគរតា អហោសិ។ សា យំ តស្មិំ គេហេ បុរេភត្តំ ខាទនីយភោជនីយំ ឧប្បជ្ជតិ, តត្ថ អត្តនា លទ្ធបដិវីសតោ ឧបឌ្ឍំ ទេតិ, ឧបឌ្ឍំ អត្តនា បរិភុញ្ជតិ, អទត្វា បន ន ភុញ្ជតិ, ទក្ខិណេយ្យេ អបស្សន្តីបិ ឋបេត្វា ទិដ្ឋកាលេ ទេតិ, យាចកានម្បិ ទេតិយេវ។ អថស្សា មាតា ‘‘មម ធីតា ទានជ្ឈាសយា ទានសំវិភាគរតា’’តិ ហដ្ឋតុដ្ឋា តស្សា ទិគុណំ ភាគំ ទេតិ។ ទេន្តី ច ឯកស្មិំ ភាគេ តាយ សំវិភាគេ កតេ បុន អបរំ ទេតិ, សា តតោបិ សំវិភាគំ ករោតិយេវ។
Pāricchattakavagge uḷāro te yaso vaṇṇoti uḷāravimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena samayena rājagahe āyasmato mahāmoggallānassa upaṭṭhākakule ekā dārikā dānajjhāsayā dānasaṃvibhāgaratā ahosi. Sā yaṃ tasmiṃ gehe purebhattaṃ khādanīyabhojanīyaṃ uppajjati, tattha attanā laddhapaṭivīsato upaḍḍhaṃ deti, upaḍḍhaṃ attanā paribhuñjati, adatvā pana na bhuñjati, dakkhiṇeyye apassantīpi ṭhapetvā diṭṭhakāle deti, yācakānampi detiyeva. Athassā mātā ‘‘mama dhītā dānajjhāsayā dānasaṃvibhāgaratā’’ti haṭṭhatuṭṭhā tassā diguṇaṃ bhāgaṃ deti. Dentī ca ekasmiṃ bhāge tāya saṃvibhāge kate puna aparaṃ deti, sā tatopi saṃvibhāgaṃ karotiyeva.
ឯវំ គច្ឆន្តេ កាលេ តំ វយប្បត្តំ មាតាបិតរោ តស្មិំយេវ នគរេ អញ្ញតរស្មិំ កុលេ កុមារស្ស អទំសុ។ តំ បន កុលំ មិច្ឆាទិដ្ឋិកំ ហោតិ អស្សទ្ធំ អប្បសន្នំ ។ អថាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ រាជគហេ សបទានំ បិណ្ឌាយ ចរមានោ តស្សា ទារិកាយ សសុរស្ស គេហទ្វារេ អដ្ឋាសិ។ តំ ទិស្វា សា ទារិកា បសន្នចិត្តា ‘‘បវិសថ ភន្តេ’’តិ បវេសេត្វា វន្ទិត្វា សស្សុយា ឋបិតំ បូវំ តំ អបស្សន្តី ‘‘តស្សា កថេត្វា អនុមោទាបេស្សាមី’’តិ វិស្សាសេន គហេត្វា ថេរស្ស អទាសិ, ថេរោ អនុមោទនំ កត្វា បក្កាមិ។ ទារិកា ‘‘តុម្ហេហិ ឋបិតំ បូវំ មហាមោគ្គល្លានត្ថេរស្ស អទាសិ’’ន្តិ សស្សុយា កថេសិ។ សា តំ សុត្វា ‘‘កិន្នាមិទំ បាគព្ភិយំ, អយំ មម សន្តកំ អនាបុច្ឆិត្វាវ សមណស្ស អទាសី’’តិ តំ កដតដាយមានា កោធាភិភូតា យុត្តាយុត្តំ អចិន្តេន្តី បុរតោ ឋិតំ មុសលខណ្ឌំ គហេត្វា អំសកូដេ បហរិ។ សា សុខុមាលតាយ បរិក្ខីណាយុកតាយ ច តេនេវ បហារេន ពលវទុក្ខាភិភូតា ហុត្វា កតិបាហេនេវ កាលំ កត្វា តាវតិំសេសុ និព្ពត្តិ។ តស្សា សតិបិ អញ្ញស្មិំ សុចរិតកម្មេ ថេរស្ស កតទានមេវ សាតិសយំ ហុត្វា ឧបដ្ឋាសិ។ តំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ គន្ត្វា –
Evaṃ gacchante kāle taṃ vayappattaṃ mātāpitaro tasmiṃyeva nagare aññatarasmiṃ kule kumārassa adaṃsu. Taṃ pana kulaṃ micchādiṭṭhikaṃ hoti assaddhaṃ appasannaṃ . Athāyasmā mahāmoggallāno rājagahe sapadānaṃ piṇḍāya caramāno tassā dārikāya sasurassa gehadvāre aṭṭhāsi. Taṃ disvā sā dārikā pasannacittā ‘‘pavisatha bhante’’ti pavesetvā vanditvā sassuyā ṭhapitaṃ pūvaṃ taṃ apassantī ‘‘tassā kathetvā anumodāpessāmī’’ti vissāsena gahetvā therassa adāsi, thero anumodanaṃ katvā pakkāmi. Dārikā ‘‘tumhehi ṭhapitaṃ pūvaṃ mahāmoggallānattherassa adāsi’’nti sassuyā kathesi. Sā taṃ sutvā ‘‘kinnāmidaṃ pāgabbhiyaṃ, ayaṃ mama santakaṃ anāpucchitvāva samaṇassa adāsī’’ti taṃ kaṭataṭāyamānā kodhābhibhūtā yuttāyuttaṃ acintentī purato ṭhitaṃ musalakhaṇḍaṃ gahetvā aṃsakūṭe pahari. Sā sukhumālatāya parikkhīṇāyukatāya ca teneva pahārena balavadukkhābhibhūtā hutvā katipāheneva kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti. Tassā satipi aññasmiṃ sucaritakamme therassa katadānameva sātisayaṃ hutvā upaṭṭhāsi. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayeneva gantvā –
២៨៦.
286.
‘‘ឧឡារោ តេ យសោ វណ្ណោ, សព្ពា ឱភាសតេ ទិសា;
‘‘Uḷāro te yaso vaṇṇo, sabbā obhāsate disā;
នារិយោ នច្ចន្តិ គាយន្តិ, ទេវបុត្តា អលង្កតា។
Nāriyo naccanti gāyanti, devaputtā alaṅkatā.
២៨៧.
287.
‘‘មោទេន្តិ បរិវារេន្តិ, តវ បូជាយ ទេវតេ;
‘‘Modenti parivārenti, tava pūjāya devate;
សោវណ្ណានិ វិមានានិ, តវិមានិ សុទស្សនេ។
Sovaṇṇāni vimānāni, tavimāni sudassane.
២៨៨.
288.
‘‘តុវំសិ ឥស្សរា តេសំ, សព្ពកាមសមិទ្ធិនី;
‘‘Tuvaṃsi issarā tesaṃ, sabbakāmasamiddhinī;
អភិជាតា មហន្តាសិ, ទេវកាយេ បមោទសិ;
Abhijātā mahantāsi, devakāye pamodasi;
ទេវតេ បុច្ឆិតាចិក្ខ, កិស្ស កម្មស្សិទំ ផល’’ន្តិ។ –
Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti. –
តីហិ គាថាហិ បុច្ឆិ។
Tīhi gāthāhi pucchi.
២៨៦. តត្ថ យសោតិ បរិវារោ។ វណ្ណោតិ វណ្ណនិភា សរីរោភាសោ។ ‘‘ឧឡារោ’’តិ បន វិសេសេត្វា វុត្តត្តា តស្សា ទេវតាយ បរិវារសម្បត្តិ ច វណ្ណសម្បត្តិ ច វុត្តា ហោតិ។ តាសុ ‘‘ឧឡារោ តេ វណ្ណោ’’តិ សង្ខេបតោ វុត្តំ វណ្ណសម្បត្តិំ វិសយវសេន វិត្ថារតោ ទស្សេតុំ ‘‘សព្ពា ឱភាសតេ ទិសា’’តិ វត្វា ‘‘ឧឡារោ តេ យសោ’’តិ វុត្តំ បរិវារសម្បត្តិំ វត្ថុវសេន វិត្ថារតោ ទស្សេតុំ ‘‘នារិយោ នច្ចន្តី’’តិអាទិ វុត្តំ។ តត្ថ សព្ពា ឱភាសតេ ទិសាតិ សព្ពាសុ ទិសាសុ វិជ្ជោតតេ, សព្ពា វា ទិសា ឱភាសយតេ, វិជ្ជោតយតីតិ អត្ថោ។ ‘‘ឱភាសតេ’’តិ បទស្ស ‘‘ឱភាសន្តេ’’តិ កេចិ វចនវិបល្លាសេន អត្ថំ វទន្តិ, តេហិ ‘‘វណ្ណេនា’’តិ វិភត្តិ វិបរិណាមេតព្ពា។ វណ្ណេនាតិ ច ហេតុម្ហិ ករណវចនំ, វណ្ណេន ហេតុភូតេនាតិ អត្ថោ។ ‘‘សព្ពា ទិសា’’តិ ច ជាតិវសេន ទិសាសាមញ្ញេ អបេក្ខិតេ វចនវិបល្លាសេនបិ បយោជនំ នត្ថិ។ នារិយោតិ ឯត្ថាបិ ‘‘អលង្កតា’’តិ បទំ អានេត្វា សម្ពន្ធិតព្ពំ។ ទេវបុត្តាតិ ឯត្ថ ច-សទ្ទោ លុត្តនិទ្ទិដ្ឋោ។ តេន នារិយោ ទេវបុត្តា ចាតិ សមុច្ចយោ វេទិតព្ពោ។
286. Tattha yasoti parivāro. Vaṇṇoti vaṇṇanibhā sarīrobhāso. ‘‘Uḷāro’’ti pana visesetvā vuttattā tassā devatāya parivārasampatti ca vaṇṇasampatti ca vuttā hoti. Tāsu ‘‘uḷāro te vaṇṇo’’ti saṅkhepato vuttaṃ vaṇṇasampattiṃ visayavasena vitthārato dassetuṃ ‘‘sabbā obhāsate disā’’ti vatvā ‘‘uḷāro te yaso’’ti vuttaṃ parivārasampattiṃ vatthuvasena vitthārato dassetuṃ ‘‘nāriyo naccantī’’tiādi vuttaṃ. Tattha sabbā obhāsate disāti sabbāsu disāsu vijjotate, sabbā vā disā obhāsayate, vijjotayatīti attho. ‘‘Obhāsate’’ti padassa ‘‘obhāsante’’ti keci vacanavipallāsena atthaṃ vadanti, tehi ‘‘vaṇṇenā’’ti vibhatti vipariṇāmetabbā. Vaṇṇenāti ca hetumhi karaṇavacanaṃ, vaṇṇena hetubhūtenāti attho. ‘‘Sabbā disā’’ti ca jātivasena disāsāmaññe apekkhite vacanavipallāsenapi payojanaṃ natthi. Nāriyoti etthāpi ‘‘alaṅkatā’’ti padaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ. Devaputtāti ettha ca-saddo luttaniddiṭṭho. Tena nāriyo devaputtā cāti samuccayo veditabbo.
២៨៧. មោទេន្តីតិ បមោទយន្តិ។ បូជាយាតិ បូជនត្ថំ បូជានិមិត្តំ វា, នច្ចន្តិ គាយន្តីតិ យោជនា។ តវិមានីតិ តវ ឥមានិ។
287.Modentīti pamodayanti. Pūjāyāti pūjanatthaṃ pūjānimittaṃ vā, naccanti gāyantīti yojanā. Tavimānīti tava imāni.
២៨៨. សព្ពកាមសមិទ្ធិនីតិ សព្ពេហិ បញ្ចហិ កាមគុណេហិ, សព្ពេហិ វា តយា កាមិតេហិ ឥច្ឆិតេហិ វត្ថូហិ សមិទ្ធា។ អភិជាតាតិ សុជាតា។ មហន្តាសីតិ មហតី មហានុភាវា អសិ។ ទេវកាយេ បមោទសីតិ ឥមស្មិំ ទេវនិកាយេ ទិព្ពសម្បត្តិហេតុកេន បរមេន បមោទនេន បមោទសិ។
288.Sabbakāmasamiddhinīti sabbehi pañcahi kāmaguṇehi, sabbehi vā tayā kāmitehi icchitehi vatthūhi samiddhā. Abhijātāti sujātā. Mahantāsīti mahatī mahānubhāvā asi. Devakāye pamodasīti imasmiṃ devanikāye dibbasampattihetukena paramena pamodanena pamodasi.
ឯវំ ថេរេន បុច្ឆិតា សា ទេវតា តមត្ថំ វិស្សជ្ជេសិ –
Evaṃ therena pucchitā sā devatā tamatthaṃ vissajjesi –
២៨៩.
289.
‘‘អហំ មនុស្សេសុ មនុស្សភូតា, បុរិមាយ ជាតិយា មនុស្សលោកេ;
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, purimāya jātiyā manussaloke;
ទុស្សីលកុលេ សុណិសា អហោសិំ, អស្សទ្ធេសុ កទរិយេសុ អហំ។
Dussīlakule suṇisā ahosiṃ, assaddhesu kadariyesu ahaṃ.
២៩០.
290.
‘‘សទ្ធា សីលេន សម្បន្នា, សំវិភាគរតា សទា;
‘‘Saddhā sīlena sampannā, saṃvibhāgaratā sadā;
បិណ្ឌាយ ចរមានស្ស, អបូវំ តេ អទាសហំ។
Piṇḍāya caramānassa, apūvaṃ te adāsahaṃ.
២៩១.
291.
‘‘តទាហំ សស្សុយាចិក្ខិំ, ‘សមណោ អាគតោ ឥធ;
‘‘Tadāhaṃ sassuyācikkhiṃ, ‘samaṇo āgato idha;
តស្ស អទាសហំ បូវំ, បសន្នា សេហិ បាណិភិ’។
Tassa adāsahaṃ pūvaṃ, pasannā sehi pāṇibhi’.
២៩២.
292.
‘‘ឥតិស្សា សស្សុ បរិភាសិ, អវិនីតាសិ ត្វំ វធុ;
‘‘Itissā sassu paribhāsi, avinītāsi tvaṃ vadhu;
ន មំ សម្បុច្ឆិតុំ ឥច្ឆិ, ‘សមណស្ស ទទាមហំ’។
Na maṃ sampucchituṃ icchi, ‘samaṇassa dadāmahaṃ’.
២៩៣.
293.
‘‘តតោ មេ សស្សុ កុបិតា, បហាសិ មុសលេន មំ;
‘‘Tato me sassu kupitā, pahāsi musalena maṃ;
កូដង្គច្ឆិ អវធិ មំ, នាសក្ខិំ ជីវិតុំ ចិរំ។
Kūṭaṅgacchi avadhi maṃ, nāsakkhiṃ jīvituṃ ciraṃ.
២៩៤.
294.
‘‘អហំ កាយស្ស ភេទា, វិប្បមុត្តា តតោ ចុតា;
‘‘Ahaṃ kāyassa bhedā, vippamuttā tato cutā;
ទេវានំ តាវតិំសានំ, ឧបបន្នា សហព្យតំ។
Devānaṃ tāvatiṃsānaṃ, upapannā sahabyataṃ.
២៩៥.
295.
‘‘តេន មេតាទិសោ វណ្ណោ…បេ.…
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe…
វណ្ណោ ច មេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ។
Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
២៨៩. តត្ថ អស្សទ្ធេសូតិ រតនត្តយសទ្ធាយ កម្មផលសទ្ធាយ ច អភាវេន អស្សទ្ធេសុ, ថទ្ធមច្ឆរិយតាយ កទរិយេសុ សស្សុអាទីសុ អហំ សទ្ធា សីលេន សម្បន្នា អហោសិន្តិ យោជនា។
289. Tattha assaddhesūti ratanattayasaddhāya kammaphalasaddhāya ca abhāvena assaddhesu, thaddhamacchariyatāya kadariyesu sassuādīsu ahaṃ saddhā sīlena sampannā ahosinti yojanā.
២៩០-១. អបូវន្តិ កបល្លបូវំ។ តេតិ និបាតមត្តំ។ សស្សុយា អាចិក្ខិំ គហិតភាវញាបនត្ថញ្ច អនុមោទនត្ថញ្ចាតិ អធិប្បាយោ។
290-1.Apūvanti kapallapūvaṃ. Teti nipātamattaṃ. Sassuyā ācikkhiṃ gahitabhāvañāpanatthañca anumodanatthañcāti adhippāyo.
២៩២. ឥតិស្សាតិ ឯត្ថ អស្សាតិ និបាតមត្តំ។ សមណស្ស ទទាមហន្តិ អហំ សមណស្ស អបូវំ ទទាមីតិ។ យស្មា ន មំ សម្បុច្ឆិតុំ ឥច្ឆិ, តស្មា ត្វំ វធុ អវិនីតាសីតិ សស្សុ បរិភាសីតិ យោជនា។
292.Itissāti ettha assāti nipātamattaṃ. Samaṇassa dadāmahanti ahaṃ samaṇassa apūvaṃ dadāmīti. Yasmā na maṃ sampucchituṃ icchi, tasmā tvaṃ vadhu avinītāsīti sassu paribhāsīti yojanā.
២៩៣. បហាសីតិ បហរិ។ កូដង្គច្ឆិ អវធិ មន្តិ ឯត្ថ កូដន្តិ អំសកូដំ វុត្តំ បុរិមបទលោបេន, កូដមេវ អង្គន្តិ កូដង្គំ, តំ ឆិន្ទតីតិ កូដង្គច្ឆិ។ ឯវំ កោធាភិភូតា ហុត្វា មំ អវធិ, មម អំសកូដំ ឆិន្ទិ, តេនេវ ឧបក្កមេន មតត្តា មំ មារេសីតិ អត្ថោ។ តេនាហ ‘‘នាសក្ខិំ ជីវិតុំ ចិរ’’ន្តិ។
293.Pahāsīti pahari. Kūṭaṅgacchi avadhi manti ettha kūṭanti aṃsakūṭaṃ vuttaṃ purimapadalopena, kūṭameva aṅganti kūṭaṅgaṃ, taṃ chindatīti kūṭaṅgacchi. Evaṃ kodhābhibhūtā hutvā maṃ avadhi, mama aṃsakūṭaṃ chindi, teneva upakkamena matattā maṃ māresīti attho. Tenāha ‘‘nāsakkhiṃ jīvituṃ cira’’nti.
២៩៤. វិប្បមុត្តាតិ តតោ ទុក្ខតោ សុដ្ឋុ មុត្តា។ សេសំ វុត្តនយមេវ។
294.Vippamuttāti tato dukkhato suṭṭhu muttā. Sesaṃ vuttanayameva.
ឧឡារវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Uḷāravimānavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / វិមានវត្ថុបាឡិ • Vimānavatthupāḷi / ១. ឧឡារវិមានវត្ថុ • 1. Uḷāravimānavatthu
