| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
២. ឧទោសិតសិក្ខាបទវណ្ណនា
2. Udositasikkhāpadavaṇṇanā
៤៧១-៤៧៣. ទុតិយេ អថានន្ទត្ថេរោ កថំ ឱកាសំ បដិលភតិ, កិំ ករោន្តោ ច អាហិណ្ឌតីតិ អាហ ‘‘ថេរោ កិរា’’តិអាទិ។ អវិប្បវាសេតិ និមិត្តត្ថេ ភុម្មំ, អវិប្បវាសត្ថន្តិ អត្ថោ, វិប្បវាសបច្ចយា យា អាបត្តិ, តទភាវត្ថន្តិ វុត្តំ ហោតិ។
471-473. Dutiye athānandatthero kathaṃ okāsaṃ paṭilabhati, kiṃ karonto ca āhiṇḍatīti āha ‘‘thero kirā’’tiādi. Avippavāseti nimittatthe bhummaṃ, avippavāsatthanti attho, vippavāsapaccayā yā āpatti, tadabhāvatthanti vuttaṃ hoti.
៤៧៥-៤៧៦. ឯវំ ឆិន្នបលិពោធោតិ ឯវំ ឥមេហិ ចីវរនិដ្ឋានកថិនុព្ភារេហិ ឆិន្នបលិពោធោ។ អធិដ្ឋិតេសូតិ តិចីវរាធិដ្ឋាននយេន អធិដ្ឋិតេសុ។ តិចីវរេន វិប្បវុត្ថោ ហោតីតិ ‘‘រុក្ខោ ឆិន្នោ, បដោ ទឌ្ឍោ’’តិអាទីសុ វិយ អវយវេបិ សមុទាយវោហារោ លព្ភតីតិ វុត្តំ។
475-476.Evaṃ chinnapalibodhoti evaṃ imehi cīvaraniṭṭhānakathinubbhārehi chinnapalibodho. Adhiṭṭhitesūti ticīvarādhiṭṭhānanayena adhiṭṭhitesu. Ticīvarena vippavuttho hotīti ‘‘rukkho chinno, paṭo daḍḍho’’tiādīsu viya avayavepi samudāyavohāro labbhatīti vuttaṃ.
៤៧៧-៤៧៨. បរិខាយ វា បរិក្ខិត្តោតិ ឥមិនា ច សមន្តា នទីតឡាកាទិឧទកេន បរិក្ខិត្តោបិ បរិក្ខិត្តោយេវាតិ ទស្សេតិ។ ឯត្តាវតាតិ ‘‘បរិក្ខិត្តោ’’តិ ឥមិនា វចនេន។ អាកាសេ អរុណំ ឧដ្ឋាបេតីតិ ឃរស្ស ឧបរិ អាកាសេ អឌ្ឍតេយ្យរតនប្បមាណំ អតិក្កមិត្វា អរុណំ ឧដ្ឋាបេតិ។ ឃរំ និវេសនុទោសិតាទិលក្ខណមេវ, ន បន បាដិយេក្កំ ឃរំ នាម អត្ថីតិ អាហ ‘‘ឯត្ថ ចា’’តិអាទិ។
477-478.Parikhāyavā parikkhittoti iminā ca samantā nadītaḷākādiudakena parikkhittopi parikkhittoyevāti dasseti. Ettāvatāti ‘‘parikkhitto’’ti iminā vacanena. Ākāse aruṇaṃ uṭṭhāpetīti gharassa upari ākāse aḍḍhateyyaratanappamāṇaṃ atikkamitvā aruṇaṃ uṭṭhāpeti. Gharaṃ nivesanudositādilakkhaṇameva, na pana pāṭiyekkaṃ gharaṃ nāma atthīti āha ‘‘ettha cā’’tiādi.
៤៧៩. បាឡិយំ វុត្តនយេន ‘‘សភាយេ’’តិ អវត្វា ‘‘សភាយ’’ន្តិ បច្ចត្តវចនំ សភាយ-សទ្ទស្ស នបុំសកលិង្គតាវិភាវនត្ថំ វុត្តំ។ សភា-សទ្ទបរិយាយោបិ ហិ សភាយ-សទ្ទោ នបុំសកលិង្គយុត្តោ ឥធ វុត្តោតិ ឥមមត្ថំ ទស្សេន្តោ ‘‘លិង្គព្យត្តយេន សភា វុត្តា’’តិ អាហ។ ចីវរហត្ថបាសេ វសិតព្ពំ នត្ថីតិ ចីវរហត្ថបាសេយេវ វសិតព្ពន្តិ នត្ថិ។ យំ តស្សា…បេ.… ន វិជហិតព្ពន្តិ ឯត្ថ តស្សា វីថិយា សម្មុខដ្ឋានេ សភាយទ្វារានំ គហណេនេវ តត្ថ សព្ពានិបិ គេហានិ សា ច អន្តរវីថិ គហិតាយេវ ហោតិ។ អតិហរិត្វា ឃរេ និក្ខិបតីតិ តំ វីថិំ មុញ្ចិត្វា ឋិតេ អញ្ញស្មិំ ឃរេ និក្ខិបតិ។ បុរតោ វា បច្ឆតោ វា ហត្ថបាសេតិ ឃរស្ស ហត្ថបាសំ សន្ធាយ វទតិ។
479. Pāḷiyaṃ vuttanayena ‘‘sabhāye’’ti avatvā ‘‘sabhāya’’nti paccattavacanaṃ sabhāya-saddassa napuṃsakaliṅgatāvibhāvanatthaṃ vuttaṃ. Sabhā-saddapariyāyopi hi sabhāya-saddo napuṃsakaliṅgayutto idha vuttoti imamatthaṃ dassento ‘‘liṅgabyattayena sabhā vuttā’’ti āha. Cīvarahatthapāse vasitabbaṃ natthīti cīvarahatthapāseyeva vasitabbanti natthi. Yaṃ tassā…pe… na vijahitabbanti ettha tassā vīthiyā sammukhaṭṭhāne sabhāyadvārānaṃ gahaṇeneva tattha sabbānipi gehāni sā ca antaravīthi gahitāyeva hoti. Atiharitvā ghare nikkhipatīti taṃ vīthiṃ muñcitvā ṭhite aññasmiṃ ghare nikkhipati. Purato vā pacchato vā hatthapāseti gharassa hatthapāsaṃ sandhāya vadati.
និវេសនាទីសុ បរិក្ខិត្តតាយ ឯកូបចារតា, អបរិក្ខិត្តតាយ នានូបចារតា ច វេទិតព្ពាតិ ទស្សេន្តោ ‘‘ឯតេនេវុបាយេនា’’តិអាទិមាហ។ និវេសនាទីនិ គាមតោ ពហិ សន្និវិដ្ឋានិ គហិតានីតិ វេទិតព្ពំ។ អន្តោគាមេ ឋិតានញ្ហិ គាមគ្គហណេន គហិតត្តា គាមបរិហារោយេវាតិ។ សព្ពត្ថាបីតិ គាមាទីសុ អជ្ឈោកាសបរិយន្តេសុ បន្នរសសុ។ បរិក្ខេបាទិវសេនាតិ ឯត្ថ អាទិ-សទ្ទេន អបរិក្ខេបស្សេវ គហណំ វេទិតព្ពំ, ន ឯកកុលាទីនម្បិ។
Nivesanādīsu parikkhittatāya ekūpacāratā, aparikkhittatāya nānūpacāratā ca veditabbāti dassento ‘‘etenevupāyenā’’tiādimāha. Nivesanādīni gāmato bahi sanniviṭṭhāni gahitānīti veditabbaṃ. Antogāme ṭhitānañhi gāmaggahaṇena gahitattā gāmaparihāroyevāti. Sabbatthāpīti gāmādīsu ajjhokāsapariyantesu pannarasasu. Parikkhepādivasenāti ettha ādi-saddena aparikkhepasseva gahaṇaṃ veditabbaṃ, na ekakulādīnampi.
៤៨០-៤៨៧. ឱវរកោ នាម គព្ភស្ស អព្ភន្តរេ អញ្ញោ គព្ភោតិបិ វទន្តិ។ មុណ្ឌច្ឆទនបាសាទោតិ ចន្ទិកង្គណយុត្តោ បាសាទោ។
480-487.Ovarako nāma gabbhassa abbhantare añño gabbhotipi vadanti. Muṇḍacchadanapāsādoti candikaṅgaṇayutto pāsādo.
៤៨៩. សត្ថោតិ ជង្ឃសត្ថោ សកដសត្ថោ វា។ បរិយាទិយិត្វាតិ វិនិវិជ្ឈិត្វា។ វុត្តមេវត្ថំ វិភាវេតិ ‘‘អន្តោបវិដ្ឋេន…បេ.… ឋិតោ ហោតី’’តិ។ តត្ថ អន្តោបវិដ្ឋេនាតិ គាមស្ស នទិយា វា អន្តោបវិដ្ឋេន។ នទីបរិហារោ ច លព្ភតីតិ ឯត្ថ ‘‘វិសុំ នទីបរិហារស្ស អវុត្តត្តា គាមាទីហិ អញ្ញត្ថ វិយ ចីវរហត្ថបាសោយេវ នទីបរិហារោ’’តិ តីសុបិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ។ វិហារសីមន្តិ អវិប្បវាសសីមំ សន្ធាយាហ។ វិហារំ គន្ត្វា វសិតព្ពន្តិ អន្តោសីមាយ យត្ថ កត្ថចិ វសិតព្ពំ។ សត្ថសមីបេយេវាតិ ឥទំ យថាវុត្តអព្ភន្តរបរិច្ឆេទវសេន វុត្តំ។ បាឡិយំ នានាកុលស្ស សត្ថោ ហោតិ, សត្ថេ ចីវរំ និក្ខិបិត្វា ហត្ថបាសា ន វិជហិតព្ពន្តិ ឯត្ថ ហត្ថបាសោ នាម សត្ថស្ស ហត្ថបាសោតិ វេទិតព្ពំ។
489.Satthoti jaṅghasattho sakaṭasattho vā. Pariyādiyitvāti vinivijjhitvā. Vuttamevatthaṃ vibhāveti ‘‘antopaviṭṭhena…pe… ṭhito hotī’’ti. Tattha antopaviṭṭhenāti gāmassa nadiyā vā antopaviṭṭhena. Nadīparihāro ca labbhatīti ettha ‘‘visuṃ nadīparihārassa avuttattā gāmādīhi aññattha viya cīvarahatthapāsoyeva nadīparihāro’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Vihārasīmanti avippavāsasīmaṃ sandhāyāha. Vihāraṃ gantvā vasitabbanti antosīmāya yattha katthaci vasitabbaṃ. Satthasamīpeyevāti idaṃ yathāvuttaabbhantaraparicchedavasena vuttaṃ. Pāḷiyaṃ nānākulassasattho hoti, satthe cīvaraṃ nikkhipitvā hatthapāsā na vijahitabbanti ettha hatthapāso nāma satthassa hatthapāsoti veditabbaṃ.
៤៩០. ឯកកុលស្ស ខេត្តេតិ អបរិក្ខិត្តំ សន្ធាយ វទតិ។ យស្មា ‘‘នានាកុលស្ស បរិក្ខិត្តេ ខេត្តេ ចីវរំ និក្ខិបិត្វា ខេត្តទ្វារមូលេ វា តស្ស ហត្ថបាសេ វា វត្ថព្ព’’ន្តិ វុត្តំ, តស្មា ទ្វារមូលតោ អញ្ញត្ថ អន្តោខេត្តេបិ វសន្តេន ចីវរំ ហត្ថបាសេ កត្វាយេវ វសិតព្ពំ។
490.Ekakulassa khetteti aparikkhittaṃ sandhāya vadati. Yasmā ‘‘nānākulassa parikkhitte khette cīvaraṃ nikkhipitvā khettadvāramūle vā tassa hatthapāse vā vatthabba’’nti vuttaṃ, tasmā dvāramūlato aññattha antokhettepi vasantena cīvaraṃ hatthapāse katvāyeva vasitabbaṃ.
៤៩១-៤៩៤. ‘‘វិហារោ នាម សបរិក្ខិត្តោ វា អបរិក្ខិត្តោ វា សកលោ អាវាសោ’’តិ វទន្តិ។ យស្មិំ វិហារេតិ ឯត្ថ បន ឯកំ គេហមេវ វុត្តំ។ ឯកកុលនានាកុលសន្តកតា ចេត្ថ ការាបកានំ វសេន វេទិតព្ពា។ ឆាយាយ ផុដ្ឋោកាសស្ស អន្តោ ឯវាតិ យទា មហាវីថិយំ ឧជុកមេវ គច្ឆន្តំ សូរិយមណ្ឌលំ មជ្ឈន្ហិកំ បាបុណាតិ, តទា យំ ឱកាសំ ឆាយា ផរតិ, តំ សន្ធាយ វុត្តំ។ អគមនបថេតិ យំ តទហេវ គន្ត្វា បុន អាគន្តុំ សក្កា ន ហោតិ, តាទិសំ សន្ធាយ វុត្តំ។
491-494.‘‘Vihāro nāma saparikkhitto vā aparikkhitto vā sakalo āvāso’’ti vadanti. Yasmiṃ vihāreti ettha pana ekaṃ gehameva vuttaṃ. Ekakulanānākulasantakatā cettha kārāpakānaṃ vasena veditabbā. Chāyāya phuṭṭhokāsassa anto evāti yadā mahāvīthiyaṃ ujukameva gacchantaṃ sūriyamaṇḍalaṃ majjhanhikaṃ pāpuṇāti, tadā yaṃ okāsaṃ chāyā pharati, taṃ sandhāya vuttaṃ. Agamanapatheti yaṃ tadaheva gantvā puna āgantuṃ sakkā na hoti, tādisaṃ sandhāya vuttaṃ.
៤៩៥. នទិំ ឱតរតីតិ ហត្ថបាសំ មុញ្ចិត្វា ឱតរតិ។ ន អាបជ្ជតីតិ បរិភោគបច្ចយា ទុក្កដំ នាបជ្ជតិ។ តេនាហ ‘‘សោ ហី’’តិអាទិ។ អបរិភោគារហត្តាតិ ឥមិនាវ និស្សគ្គិយចីវរំ អនិស្សជ្ជេត្វា បរិភុញ្ជន្តស្ស ទុក្កដំ អចិត្តកន្តិ សិទ្ធំ។ ឯកំ បារុបិត្វា ឯកំ អំសកូដេ ឋបេត្វា គន្តព្ពន្តិ ឥទំ ពហូនំ សញ្ចារដ្ឋានេ ឯវំ អកត្វា គមនំ ន សារុប្បន្តិ កត្វា វុត្តំ។ ពហិគាមេ ឋបេត្វា…បេ.… វិនយកម្មំ កាតព្ពន្តិ វុត្តត្តា អធិដ្ឋានេ វិយ បរម្មុខា ឋិតម្បិ និស្សគ្គិយំ ចីវរំ និស្សជ្ជិតុំ និស្សដ្ឋចីវរញ្ច ទាតុំ វដ្ដតីតិ វេទិតព្ពំ។
495.Nadiṃ otaratīti hatthapāsaṃ muñcitvā otarati. Na āpajjatīti paribhogapaccayā dukkaṭaṃ nāpajjati. Tenāha ‘‘so hī’’tiādi. Aparibhogārahattāti imināva nissaggiyacīvaraṃ anissajjetvā paribhuñjantassa dukkaṭaṃ acittakanti siddhaṃ. Ekaṃ pārupitvā ekaṃ aṃsakūṭe ṭhapetvā gantabbanti idaṃ bahūnaṃ sañcāraṭṭhāne evaṃ akatvā gamanaṃ na sāruppanti katvā vuttaṃ. Bahigāme ṭhapetvā…pe… vinayakammaṃ kātabbanti vuttattā adhiṭṭhāne viya parammukhā ṭhitampi nissaggiyaṃ cīvaraṃ nissajjituṃ nissaṭṭhacīvarañca dātuṃ vaṭṭatīti veditabbaṃ.
គមនេ សឧស្សាហត្តា ‘‘និស្សយោ បន ន បដិប្បស្សម្ភតី’’តិ វុត្តំ។ មុហុត្តំ សយិត្វា…បេ.… និស្សយោ ច បដិប្បស្សម្ភតីតិ ឯត្ថ ‘‘ឧស្សាហេ អបរិច្ចត្តេបិ គមនស្ស ឧបច្ឆិន្នត្តា បុន ឧដ្ឋាយ សឧស្សាហំ គច្ឆន្តានម្បិ អន្តរា អរុណេ ឧដ្ឋិតេ និស្សយោ បដិប្បស្សម្ភតិយេវា’’តិ វទន្តិ។ បរតោ មុហុត្តំ ឋត្វាតិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ។ អញ្ញមញ្ញស្ស វចនំ អគ្គហេត្វា គតាតិ ឯត្ថ សចេ ឯវំ គច្ឆន្តា ‘‘បុរារុណា អញ្ញមញ្ញំ បស្សិស្សាមា’’តិ ឧស្សាហំ វិនាវ គតា ហោន្តិ, អរុណុគ្គមនេ និស្សយបដិប្បស្សទ្ធិ ន វត្តព្ពា បឋមតរំយេវ បដិប្បស្សម្ភនតោ។ អថ ‘‘បុរារុណា បស្សិស្សាមា’’តិ សឧស្សាហាវ គច្ឆន្តិ, និស្សយបដិប្បស្សទ្ធិយេវ ន វត្តព្ពា។ ឯវញ្ច សតិ ‘‘សហ អរុណុគ្គមនា និស្សយោ បដិប្បស្សម្ភតី’’តិ កស្មា វុត្តំ? វុច្ចតេ – សឧស្សហត្តា បឋមតរំ បដិប្បស្សទ្ធិ ន វុត្តា។ សតិបិ ច ឧស្សាហភាវេ ឯកតោ គមនស្ស ឧបច្ឆិន្នត្តា ‘‘មុហុត្តំ ឋត្វា’’តិ ឯត្ថ វិយ សហ អរុណុគ្គមនា បដិប្បស្សទ្ធិយេវ វុត្តា។
Gamane saussāhattā ‘‘nissayo pana na paṭippassambhatī’’ti vuttaṃ. Muhuttaṃ sayitvā…pe… nissayo ca paṭippassambhatīti ettha ‘‘ussāhe apariccattepi gamanassa upacchinnattā puna uṭṭhāya saussāhaṃ gacchantānampi antarā aruṇe uṭṭhite nissayo paṭippassambhatiyevā’’ti vadanti. Parato muhuttaṃ ṭhatvāti etthāpi eseva nayo. Aññamaññassa vacanaṃ aggahetvā gatāti ettha sace evaṃ gacchantā ‘‘purāruṇā aññamaññaṃ passissāmā’’ti ussāhaṃ vināva gatā honti, aruṇuggamane nissayapaṭippassaddhi na vattabbā paṭhamataraṃyeva paṭippassambhanato. Atha ‘‘purāruṇā passissāmā’’ti saussāhāva gacchanti, nissayapaṭippassaddhiyeva na vattabbā. Evañca sati ‘‘saha aruṇuggamanā nissayo paṭippassambhatī’’ti kasmā vuttaṃ? Vuccate – saussahattā paṭhamataraṃ paṭippassaddhi na vuttā. Satipi ca ussāhabhāve ekato gamanassa upacchinnattā ‘‘muhuttaṃ ṭhatvā’’ti ettha viya saha aruṇuggamanā paṭippassaddhiyeva vuttā.
អន្តោសីមាយំ គាមន្តិ អវិប្បវាសសីមាសម្មុតិយា បច្ឆា បតិដ្ឋាបិតគាមំ សន្ធាយ វទតិ គាមំ អន្តោ កត្វា អវិប្បវាសសីមាសម្មុតិយា អភាវតោ។ នេវ ចីវរានិ និស្សគ្គិយានិ ហោន្តីតិ អវិប្បវាសសីមាភាវតោ វុត្តំ, ន និស្សយោ បដិប្បស្សម្ភតីតិ សឧស្សាហភាវតោ។ អន្តរាមគ្គេយេវ ច នេសំ អរុណំ ឧគ្គច្ឆតីតិ ធម្មំ សុត្វា អាគច្ឆន្តានំ អរុណំ ឧគ្គច្ឆតិ។ អស្សតិយា គច្ឆតីតិ អស្សតិយា អត្តនោ ចីវរំ អបច្ចុទ្ធរិត្វា ថេរស្ស ចីវរំ អបច្ចុទ្ធរាបេត្វា គច្ឆតិ។ ឯវំ គតេ តស្មិំ បច្ឆា ថេរេន សរិត្វា បដិបជ្ជិតព្ពវិធិំ ទស្សេតិ ‘‘អត្តនោ ចីវរំ បច្ចុទ្ធរិត្វា ទហរស្ស ចីវរំ វិស្សាសេន គហេត្វា ឋបេតព្ព’’ន្តិ។ គន្ត្វា វត្តព្ពោតិ អាគតកិច្ចំ និដ្ឋបេត្វា វិហារំ គតេន បដិបជ្ជិតព្ពវិធិំ ទស្សេតិ។ អនធិដ្ឋិតចីវរតា, អនត្ថតកថិនតា, អលទ្ធសម្មុតិតា, រត្តិវិប្បវាសោតិ ឥមានេត្ថ ចត្តារិ អង្គានិ។
Antosīmāyaṃ gāmanti avippavāsasīmāsammutiyā pacchā patiṭṭhāpitagāmaṃ sandhāya vadati gāmaṃ anto katvā avippavāsasīmāsammutiyā abhāvato. Neva cīvarāni nissaggiyāni hontīti avippavāsasīmābhāvato vuttaṃ, na nissayo paṭippassambhatīti saussāhabhāvato. Antarāmaggeyeva ca nesaṃ aruṇaṃ uggacchatīti dhammaṃ sutvā āgacchantānaṃ aruṇaṃ uggacchati. Assatiyā gacchatīti assatiyā attano cīvaraṃ apaccuddharitvā therassa cīvaraṃ apaccuddharāpetvā gacchati. Evaṃ gate tasmiṃ pacchā therena saritvā paṭipajjitabbavidhiṃ dasseti ‘‘attano cīvaraṃ paccuddharitvā daharassa cīvaraṃ vissāsena gahetvā ṭhapetabba’’nti. Gantvā vattabboti āgatakiccaṃ niṭṭhapetvā vihāraṃ gatena paṭipajjitabbavidhiṃ dasseti. Anadhiṭṭhitacīvaratā, anatthatakathinatā, aladdhasammutitā, rattivippavāsoti imānettha cattāri aṅgāni.
ឧទោសិតសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Udositasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ២. ឧទោសិតសិក្ខាបទំ • 2. Udositasikkhāpadaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ២. ឧទោសិតសិក្ខាបទវណ្ណនា • 2. Udositasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ២. ឧទោសិតសិក្ខាបទវណ្ណនា • 2. Udositasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / ២. ឧទោសិតសិក្ខាបទវណ្ណនា • 2. Udositasikkhāpadavaṇṇanā
