| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / চূল়নিদ্দেসপাল়ি • Cūḷaniddesapāḷi |
১৩. উদযমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো
13. Udayamāṇavapucchāniddeso
৭৪.
74.
ঝাযিং ৰিরজমাসীনং, [ইচ্চাযস্মা উদযো]
Jhāyiṃvirajamāsīnaṃ, [iccāyasmā udayo]
কতকিচ্চং অনাসৰং।
Katakiccaṃ anāsavaṃ;
পারগুং সব্বধম্মানং, অত্থি পঞ্হেন আগমং।
Pāraguṃ sabbadhammānaṃ, atthi pañhena āgamaṃ;
ঝাযিং ৰিরজমাসীনন্তি। ঝাযিন্তি ঝাযী ভগৰা। পঠমেনপি ঝানেন ঝাযী, দুতিযেনপি ঝানেন ঝাযী, ততিযেনপি ঝানেন ঝাযী, চতুত্থেনপি ঝানেন ঝাযী, সৰিতক্কসৰিচারেনপি ঝানেন ঝাযী, অৰিতক্কৰিচারমত্তেনপি ঝানেন ঝাযী, অৰিতক্কঅৰিচারেনপি ঝানেন ঝাযী, সপ্পীতিকেনপি ঝানেন ঝাযী, নিপ্পীতিকেনপি ঝানেন ঝাযী, সাতসহগতেনপি ঝানেন ঝাযী, উপেক্খাসহগতেনপি ঝানেন ঝাযী, সুঞ্ঞতেনপি ঝানেন ঝাযী, অনিমিত্তেনপি ঝানেন ঝাযী, অপ্পণিহিতেনপি ঝানেন ঝাযী, লোকিযেনপি ঝানেন ঝাযী, লোকুত্তরেনপি ঝানেন ঝাযী ঝানরতো একত্তমনুযুত্তো সদত্থগরুকোতি – ঝাযিং। ৰিরজন্তি রাগো রজো, দোসো রজো, মোহো রজো, কোধো রজো, উপনাহো রজো…পে॰… সব্বাকুসলাভিসঙ্খারা রজা। তে রজা বুদ্ধস্স ভগৰতো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা। তস্মা বুদ্ধো অরজো ৰিরজো নিরজো রজাপগতো রজৰিপ্পহীনো রজৰিপ্পযুত্তো সব্বরজৰীতিৰত্তো।
Jhāyiṃ virajamāsīnanti. Jhāyinti jhāyī bhagavā. Paṭhamenapi jhānena jhāyī, dutiyenapi jhānena jhāyī, tatiyenapi jhānena jhāyī, catutthenapi jhānena jhāyī, savitakkasavicārenapi jhānena jhāyī, avitakkavicāramattenapi jhānena jhāyī, avitakkaavicārenapi jhānena jhāyī, sappītikenapi jhānena jhāyī, nippītikenapi jhānena jhāyī, sātasahagatenapi jhānena jhāyī, upekkhāsahagatenapi jhānena jhāyī, suññatenapi jhānena jhāyī, animittenapi jhānena jhāyī, appaṇihitenapi jhānena jhāyī, lokiyenapi jhānena jhāyī, lokuttarenapi jhānena jhāyī jhānarato ekattamanuyutto sadatthagarukoti – jhāyiṃ. Virajanti rāgo rajo, doso rajo, moho rajo, kodho rajo, upanāho rajo…pe… sabbākusalābhisaṅkhārā rajā. Te rajā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā buddho arajo virajo nirajo rajāpagato rajavippahīno rajavippayutto sabbarajavītivatto.
রাগো রজো ন চ পন রেণু ৰুচ্চতি,
Rāgo rajo na ca pana reṇu vuccati,
রাগস্সেতং অধিৰচনং রজোতি।
Rāgassetaṃ adhivacanaṃ rajoti;
এতং রজং ৰিপ্পজহিত্ৰা 3 চক্খুমা, তস্মা জিনো ৰিগতরজোতি ৰুচ্চতি॥
Etaṃ rajaṃ vippajahitvā 4 cakkhumā, tasmā jino vigatarajoti vuccati.
দোসো রজো ন চ পন রেণু ৰুচ্চতি, দোসস্সেতং অধিৰচনং রজোতি।
Doso rajo na ca pana reṇu vuccati, dosassetaṃ adhivacanaṃ rajoti;
এতং রজং ৰিপ্পজহিত্ৰা চক্খুমা, তস্মা জিনো ৰিগতরজোতি ৰুচ্চতি॥
Etaṃ rajaṃ vippajahitvā cakkhumā, tasmā jino vigatarajoti vuccati.
মোহো রজো ন চ পন রেণু ৰুচ্চতি, মোহস্সেতং অধিৰচনং রজোতি।
Moho rajo na ca pana reṇu vuccati, mohassetaṃ adhivacanaṃ rajoti;
এতং রজং ৰিপ্পজহিত্ৰা চক্খুমা, তস্মা জিনো ৰিগতরজোতি ৰুচ্চতীতি॥ –
Etaṃ rajaṃ vippajahitvā cakkhumā, tasmā jino vigatarajoti vuccatīti. –
ৰিরজং …পে॰…।
Virajaṃ …pe….
আসীনন্তি নিসিন্নো ভগৰা পাসাণকে চেতিযেতি – আসীনো।
Āsīnanti nisinno bhagavā pāsāṇake cetiyeti – āsīno.
সাৰকা পযিরুপাসন্তি, তেৰিজ্জা মচ্চুহাযিনোতি॥
Sāvakā payirupāsanti, tevijjā maccuhāyinoti.
এৰম্পি ভগৰা আসীনো। অথ ৰা, ভগৰা সব্বোস্সুক্কপটিপ্পস্সদ্ধত্তা আসীনো ৰুত্থৰাসো চিণ্ণচরণো…পে॰… জাতিমরণসংসারো নত্থি তস্স পুনব্ভৰোতি। এৰম্পি ভগৰা আসীনোতি – ঝাযিং ৰিরজমাসীনং ।
Evampi bhagavā āsīno. Atha vā, bhagavā sabbossukkapaṭippassaddhattā āsīno vutthavāso ciṇṇacaraṇo…pe… jātimaraṇasaṃsāro natthi tassa punabbhavoti. Evampi bhagavā āsīnoti – jhāyiṃ virajamāsīnaṃ .
ইচ্চাযস্মা উদযোতি। ইচ্চাতি পদসন্ধি…পে॰… আযস্মাতি পিযৰচনং…পে॰… উদযোতি তস্স ব্রাহ্মণস্স নামং…পে॰… অভিলাপোতি – ইচ্চাযস্মা উদযো।
Iccāyasmā udayoti. Iccāti padasandhi…pe… āyasmāti piyavacanaṃ…pe… udayoti tassa brāhmaṇassa nāmaṃ…pe… abhilāpoti – iccāyasmā udayo.
কতকিচ্চং অনাসৰন্তি বুদ্ধস্স ভগৰতো কিচ্চাকিচ্চং করণীযাকরণীযং পহীনং উচ্ছিন্নমূলং তালাৰত্থুকতং অনভাৰংকতং আযতিং অনুপ্পাদধম্মং। তস্মা বুদ্ধো কতকিচ্চো।
Katakiccaṃ anāsavanti buddhassa bhagavato kiccākiccaṃ karaṇīyākaraṇīyaṃ pahīnaṃ ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṃkataṃ āyatiṃ anuppādadhammaṃ. Tasmā buddho katakicco.
কিচ্চাকিচ্চপ্পহীনস্স, পরিল়াহো ন ৰিজ্জতীতি॥
Kiccākiccappahīnassa, pariḷāho na vijjatīti.
কতকিচ্চং অনাসৰন্তি। আসৰাতি চত্তারো আসৰা – কামাসৰো, ভৰাসৰো, দিট্ঠাসৰো, অৰিজ্জাসৰো। তে আসৰা বুদ্ধস্স ভগৰতো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা। তস্মা বুদ্ধো অনাসৰোতি – কতকিচ্চং অনাসৰং।
Katakiccaṃ anāsavanti. Āsavāti cattāro āsavā – kāmāsavo, bhavāsavo, diṭṭhāsavo, avijjāsavo. Te āsavā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā buddho anāsavoti – katakiccaṃ anāsavaṃ.
পারগুং সব্বধম্মানন্তি ভগৰা সব্বধম্মানং অভিঞ্ঞাপারগূ পরিঞ্ঞাপারগূ পহানপারগূ ভাৰনাপারগূ সচ্ছিকিরিযাপারগূ সমাপত্তিপারগূ। অভিঞ্ঞাপারগূ সব্বধম্মানং, পরিঞ্ঞাপারগূ সব্বদুক্খানং, পহানপারগূ সব্বকিলেসানং, ভাৰনাপারগূ চতুন্নং মগ্গানং, সচ্ছিকিরিযাপারগূ নিরোধস্স, সমাপত্তিপারগূ সব্বসমাপত্তীনং। সো ৰসিপ্পত্তো পারমিপ্পত্তো অরিযস্মিং সীলস্মিং; ৰসিপ্পত্তো পারমিপ্পত্তো অরিযস্মিং সমাধিস্মিং; ৰসিপ্পত্তো পারমিপ্পত্তো অরিযায পঞ্ঞায; ৰসিপ্পত্তো পারমিপ্পত্তো অরিযায ৰিমুত্তিযা। সো পারগতো পারপ্পত্তো অন্তগতো অন্তপ্পত্তো কোটিগতো কোটিপ্পত্তো পরিযন্তগতো পরিযন্তপ্পত্তো ৰোসানগতো ৰোসানপ্পত্তো তাণগতো তাণপ্পত্তো লেণগতো লেণপ্পত্তো সরণগতো সরণপ্পত্তো অভযগতো অভযপ্পত্তো অচ্চুতগতো অচ্চুতপ্পত্তো অমতগতো অমতপ্পত্তো নিব্বানগতো নিব্বানপ্পত্তো। সো ৰুত্তৰাসো চিণ্ণচরণো…পে॰… জাতিমরণসংসারো নত্থি তস্স পুনব্ভৰোতি – পারগুং সব্বধম্মানং।
Pāraguṃ sabbadhammānanti bhagavā sabbadhammānaṃ abhiññāpāragū pariññāpāragū pahānapāragū bhāvanāpāragū sacchikiriyāpāragū samāpattipāragū. Abhiññāpāragū sabbadhammānaṃ, pariññāpāragū sabbadukkhānaṃ, pahānapāragū sabbakilesānaṃ, bhāvanāpāragū catunnaṃ maggānaṃ, sacchikiriyāpāragū nirodhassa, samāpattipāragū sabbasamāpattīnaṃ. So vasippatto pāramippatto ariyasmiṃ sīlasmiṃ; vasippatto pāramippatto ariyasmiṃ samādhismiṃ; vasippatto pāramippatto ariyāya paññāya; vasippatto pāramippatto ariyāya vimuttiyā. So pāragato pārappatto antagato antappatto koṭigato koṭippatto pariyantagato pariyantappatto vosānagato vosānappatto tāṇagato tāṇappatto leṇagato leṇappatto saraṇagato saraṇappatto abhayagato abhayappatto accutagato accutappatto amatagato amatappatto nibbānagato nibbānappatto. So vuttavāso ciṇṇacaraṇo…pe… jātimaraṇasaṃsāro natthi tassa punabbhavoti – pāraguṃ sabbadhammānaṃ.
অত্থি পঞ্হেন আগমন্তি পঞ্হেন অত্থিকো আগতোম্হি, পঞ্হং পুচ্ছিতুকামো আগতোম্হি, পঞ্হং সোতুকামো আগতোম্হীতি, এৰম্পি অত্থি পঞ্হেন আগমং। অথ ৰা, পঞ্হত্থিকানং পঞ্হং পুচ্ছিতুকামানং পঞ্হং সোতুকামানং আগমনং অভিক্কমনং উপসঙ্কমনং পযিরুপাসনং অত্থীতি, এৰম্পি অত্থি পঞ্হেন আগমং। অথ ৰা, পঞ্হাগমো তুয্হং অত্থি, ত্ৰম্পি পহু ত্ৰমসি অলমত্তো মযা পুচ্ছিতং কথেতুং ৰিসজ্জেতুং, ৰহস্সেতং ভারন্তি, এৰম্পি অত্থি পঞ্হেন আগমং।
Atthi pañhena āgamanti pañhena atthiko āgatomhi, pañhaṃ pucchitukāmo āgatomhi, pañhaṃ sotukāmo āgatomhīti, evampi atthi pañhena āgamaṃ. Atha vā, pañhatthikānaṃ pañhaṃ pucchitukāmānaṃ pañhaṃ sotukāmānaṃ āgamanaṃ abhikkamanaṃ upasaṅkamanaṃ payirupāsanaṃ atthīti, evampi atthi pañhena āgamaṃ. Atha vā, pañhāgamo tuyhaṃ atthi, tvampi pahu tvamasi alamatto mayā pucchitaṃ kathetuṃ visajjetuṃ, vahassetaṃ bhāranti, evampi atthi pañhena āgamaṃ.
অঞ্ঞাৰিমোক্খং পব্রূহীতি অঞ্ঞাৰিমোক্খো ৰুচ্চতি অরহত্তৰিমোক্খো। অরহত্তৰিমোক্খং পব্রূহি আচিক্খাহি দেসেহি পঞ্ঞপেহি পট্ঠপেহি ৰিৰরাহি ৰিভজাহি উত্তানীকরোহি পকাসেহীতি – অঞ্ঞাৰিমোক্খং পব্রূহি।
Aññāvimokkhaṃ pabrūhīti aññāvimokkho vuccati arahattavimokkho. Arahattavimokkhaṃ pabrūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti – aññāvimokkhaṃ pabrūhi.
অৰিজ্জায পভেদনন্তি অৰিজ্জায ভেদনং পভেদনং পহানং ৰূপসমং পটিনিস্সগ্গং পটিপ্পস্সদ্ধং অমতং নিব্বানন্তি – অৰিজ্জায পভেদনং। তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –
Avijjāyapabhedananti avijjāya bhedanaṃ pabhedanaṃ pahānaṃ vūpasamaṃ paṭinissaggaṃ paṭippassaddhaṃ amataṃ nibbānanti – avijjāya pabhedanaṃ. Tenāha so brāhmaṇo –
‘‘ঝাযিং ৰিরজমাসীনং, [ইচ্চাযস্মা উদযো]
‘‘Jhāyiṃ virajamāsīnaṃ, [iccāyasmā udayo]
কতকিচ্চং অনাসৰং।
Katakiccaṃ anāsavaṃ;
পারগুং সব্বধম্মানং, অত্থি পঞ্হেন আগমং।
Pāraguṃ sabbadhammānaṃ, atthi pañhena āgamaṃ;
অঞ্ঞাৰিমোক্খং পব্রূহি, অৰিজ্জায পভেদন’’ন্তি॥
Aññāvimokkhaṃ pabrūhi, avijjāya pabhedana’’nti.
৭৫.
75.
পহানং কামচ্ছন্দানং, [উদযাতি ভগৰা]
Pahānaṃkāmacchandānaṃ, [udayāti bhagavā]
দোমনস্সান চূভযং।
Domanassāna cūbhayaṃ;
পহানং কামচ্ছন্দানন্তি। ছন্দোতি যো কামেসু কামচ্ছন্দো কামরাগো কামনন্দী কামতণ্হা কামসিনেহো কামপিপাসা কামপরিল়াহো কামমুচ্ছা কামজ্ঝোসানং কামোঘো কামযোগো কামুপাদানং কামচ্ছন্দনীৰরণং। পহানং কামচ্ছন্দানন্তি কামচ্ছন্দানং পহানং ৰূপসমং পটিনিস্সগ্গং পটিপ্পস্সদ্ধিং অমতং নিব্বানন্তি – পহানং কামচ্ছন্দানং। উদযাতি ভগৰাতি। উদযাতি ভগৰা তং ব্রাহ্মণং নামেন আলপতি। ভগৰাতি গারৰাধিৰচনমেতং…পে॰… সচ্ছিকা পঞ্ঞত্তি, যদিদং ভগৰাতি – উদযাতি ভগৰা।
Pahānaṃ kāmacchandānanti. Chandoti yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasineho kāmapipāsā kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṃ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṃ kāmacchandanīvaraṇaṃ. Pahānaṃ kāmacchandānanti kāmacchandānaṃ pahānaṃ vūpasamaṃ paṭinissaggaṃ paṭippassaddhiṃ amataṃ nibbānanti – pahānaṃ kāmacchandānaṃ. Udayāti bhagavāti. Udayāti bhagavā taṃ brāhmaṇaṃ nāmena ālapati. Bhagavāti gāravādhivacanametaṃ…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ bhagavāti – udayāti bhagavā.
দোমনস্সান চূভযন্তি। দোমনস্সাতি যং চেতসিকং অসাতং চেতসিকং দুক্খং চেতোসম্ফস্সজং অসাতং দুক্খং ৰেদযিতং, চেতোসম্ফস্সজা অসাতা দুক্খা ৰেদনা। দোমনস্সান চূভযন্তি কামচ্ছন্দস্স চ দোমনস্সস্স চ উভিন্নং পহানং ৰূপসমং পটিনিস্সগ্গং পটিপ্পস্সদ্ধিং অমতং নিব্বানন্তি – দোমনস্সান চূভযং।
Domanassāna cūbhayanti. Domanassāti yaṃ cetasikaṃ asātaṃ cetasikaṃ dukkhaṃ cetosamphassajaṃ asātaṃ dukkhaṃ vedayitaṃ, cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā. Domanassāna cūbhayanti kāmacchandassa ca domanassassa ca ubhinnaṃ pahānaṃ vūpasamaṃ paṭinissaggaṃ paṭippassaddhiṃ amataṃ nibbānanti – domanassāna cūbhayaṃ.
থিনস্স চ পনূদনন্তি। থিনন্তি যা চিত্তস্স অকল্যতা অকম্মঞ্ঞতা ওলীযনা সল্লীযনা লীনা লীযনা লীযিতত্তং থিনং থিযনা 11 থিযিতত্তং চিত্তস্স। পনূদনন্তি থিনস্স চ পনূদনং পহানং ৰূপসমং পটিনিস্সগ্গং পটিপ্পস্সদ্ধিং অমতং নিব্বানন্তি – থিনস্স চ পনূদনং।
Thinassa ca panūdananti. Thinanti yā cittassa akalyatā akammaññatā olīyanā sallīyanā līnā līyanā līyitattaṃ thinaṃ thiyanā 12 thiyitattaṃ cittassa. Panūdananti thinassa ca panūdanaṃ pahānaṃ vūpasamaṃ paṭinissaggaṃ paṭippassaddhiṃ amataṃ nibbānanti – thinassa ca panūdanaṃ.
কুক্কুচ্চানং নিৰারণন্তি। কুক্কুচ্চন্তি হত্থকুক্কুচ্চম্পি কুক্কুচ্চং, পাদকুক্কুচ্চম্পি কুক্কুচ্চং, হত্থপাদকুক্কুচ্চম্পি কুক্কুচ্চং। অকপ্পিযে কপ্পিযসঞ্ঞিতা, কপ্পিযে অকপ্পিযসঞ্ঞিতা…পে॰… অৰজ্জে ৰজ্জসঞ্ঞিতা, ৰজ্জে অৰজ্জসঞ্ঞিতা। যং এৰরূপং কুক্কুচ্চং কুক্কুচ্চাযনা কুক্কুচ্চাযিতত্তং চেতসো ৰিপ্পটিসারো মনোৰিলেখো, ইদং ৰুচ্চতি কুক্কুচ্চং। অপি চ, দ্ৰীহি কারণেহি উপ্পজ্জতি কুক্কুচ্চং চেতসো ৰিপ্পটিসারো মনোৰিলেখো – কতত্তা চ অকতত্তা চ। কথং কতত্তা চ অকতত্তা চ উপ্পজ্জতি কুক্কুচ্চং চেতসো ৰিপ্পটিসারো মনোৰিলেখো? ‘‘কতং মে কাযদুচ্চরিতং, অকতং মে কাযসুচরিত’’ন্তি উপ্পজ্জতি কুক্কুচ্চং চেতসো ৰিপ্পটিসারো মনোৰিলেখো । ‘‘কতং মে ৰচীদুচ্চরিতং, অকতং মে ৰচীসুচরিত’’ন্তি…পে॰… ‘‘কতং মে মনোদুচ্চরিতং, অকতং মে মনোসুচরিত’’ন্তি…পে॰… ‘‘কতো মে পাণাতিপাতো, অকতা মে পাণাতিপাতা ৰেরমণী’’তি…পে॰… ‘‘কতং মে অদিন্নাদানং, অকতা মে অদিন্নাদানা ৰেরমণী’’তি…পে॰… ‘‘কতো মে কামেসুমিচ্ছাচারো, অকতা মে কামেসুমিচ্ছাচারা ৰেরমণী’’তি…পে॰… ‘‘কতো মে মুসাৰাদো, অকতা মে মুসাৰাদা ৰেরমণী’’তি…পে॰… ‘‘কতা মে পিসুণা ৰাচা 13, অকতা মে পিসুণায ৰাচায ৰেরমণী’’তি…পে॰… ‘‘কতা মে ফরুসা ৰাচা, অকতা মে ফরুসায ৰাচায ৰেরমণী’’তি…পে॰… ‘‘কতো মে সম্ফপ্পলাপো, অকতা মে সম্ফপ্পলাপা ৰেরমণী’’তি…পে॰… ‘‘কতা মে অভিজ্ঝা, অকতা মে অনভিজ্ঝা’’তি…পে॰… ‘‘কতো মে ব্যাপাদো, অকতো মে অব্যাপাদো’’তি…পে॰… ‘‘কতা মে মিচ্ছাদিট্ঠি, অকতা মে সম্মাদিট্ঠী’’তি , উপ্পজ্জতি কুক্কুচ্চং চেতসো ৰিপ্পটিসারো মনোৰিলেখো। এৰং কতত্তা চ অকতত্তা চ উপ্পজ্জতি কুক্কুচ্চং চেতসো ৰিপ্পটিসারো মনোৰিলেখো।
Kukkuccānaṃ nivāraṇanti. Kukkuccanti hatthakukkuccampi kukkuccaṃ, pādakukkuccampi kukkuccaṃ, hatthapādakukkuccampi kukkuccaṃ. Akappiye kappiyasaññitā, kappiye akappiyasaññitā…pe… avajje vajjasaññitā, vajje avajjasaññitā. Yaṃ evarūpaṃ kukkuccaṃ kukkuccāyanā kukkuccāyitattaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho, idaṃ vuccati kukkuccaṃ. Api ca, dvīhi kāraṇehi uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho – katattā ca akatattā ca. Kathaṃ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho? ‘‘Kataṃ me kāyaduccaritaṃ, akataṃ me kāyasucarita’’nti uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho . ‘‘Kataṃ me vacīduccaritaṃ, akataṃ me vacīsucarita’’nti…pe… ‘‘kataṃ me manoduccaritaṃ, akataṃ me manosucarita’’nti…pe… ‘‘kato me pāṇātipāto, akatā me pāṇātipātā veramaṇī’’ti…pe… ‘‘kataṃ me adinnādānaṃ, akatā me adinnādānā veramaṇī’’ti…pe… ‘‘kato me kāmesumicchācāro, akatā me kāmesumicchācārā veramaṇī’’ti…pe… ‘‘kato me musāvādo, akatā me musāvādā veramaṇī’’ti…pe… ‘‘katā me pisuṇā vācā 14, akatā me pisuṇāya vācāya veramaṇī’’ti…pe… ‘‘katā me pharusā vācā, akatā me pharusāya vācāya veramaṇī’’ti…pe… ‘‘kato me samphappalāpo, akatā me samphappalāpā veramaṇī’’ti…pe… ‘‘katā me abhijjhā, akatā me anabhijjhā’’ti…pe… ‘‘kato me byāpādo, akato me abyāpādo’’ti…pe… ‘‘katā me micchādiṭṭhi, akatā me sammādiṭṭhī’’ti , uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho. Evaṃ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho.
অথ ৰা, ‘‘সীলেসুম্হি অপরিপূরকারী’’তি উপ্পজ্জতি কুক্কুচ্চং চেতসো ৰিপ্পটিসারো মনোৰিলেখো; ‘‘ইন্দ্রিযেসুম্হি অগুত্তদ্ৰারো’’তি…পে॰… ‘‘ভোজনে অমত্তঞ্ঞুম্হী’’তি… ‘‘জাগরিযং অননুযুত্তোম্হী’’তি… ‘‘ন সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতোম্হী’’তি… ‘‘অভাৰিতা মে চত্তারো সতিপট্ঠানাতি, চত্তারো সম্মপ্পধানাতি চত্তারো ইদ্ধিপাদাতি, পঞ্চিন্দ্রিযানীতি, পঞ্চ বলানীতি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গাতি, অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো’’তি… ‘‘দুক্খং মে অপরিঞ্ঞাতং, সমুদযো মে অপ্পহীনো, মগ্গো মে অভাৰিতো, নিরোধো মে অসচ্ছিকতো’’তি উপ্পজ্জতি কুক্কুচ্চং চেতসো ৰিপ্পটিসারো মনোৰিলেখো।
Atha vā, ‘‘sīlesumhi aparipūrakārī’’ti uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho; ‘‘indriyesumhi aguttadvāro’’ti…pe… ‘‘bhojane amattaññumhī’’ti… ‘‘jāgariyaṃ ananuyuttomhī’’ti… ‘‘na satisampajaññena samannāgatomhī’’ti… ‘‘abhāvitā me cattāro satipaṭṭhānāti, cattāro sammappadhānāti cattāro iddhipādāti, pañcindriyānīti, pañca balānīti, satta bojjhaṅgāti, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo’’ti… ‘‘dukkhaṃ me apariññātaṃ, samudayo me appahīno, maggo me abhāvito, nirodho me asacchikato’’ti uppajjati kukkuccaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekho.
কুক্কুচ্চানং নিৰারণন্তি কুক্কুচ্চানং আৰরণং নীৰরণং পহানং উপসমং ৰূপসমং পটিনিস্সগ্গং পটিপ্পস্সদ্ধিং অমতং নিব্বানন্তি – কুক্কুচ্চানং নিৰারণং। তেনাহ ভগৰা –
Kukkuccānaṃ nivāraṇanti kukkuccānaṃ āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ pahānaṃ upasamaṃ vūpasamaṃ paṭinissaggaṃ paṭippassaddhiṃ amataṃ nibbānanti – kukkuccānaṃ nivāraṇaṃ. Tenāha bhagavā –
‘‘পহানং কামচ্ছন্দানং, [উদযাতি ভগৰা]
‘‘Pahānaṃ kāmacchandānaṃ, [udayāti bhagavā]
দোমনস্সান চূভযং।
Domanassāna cūbhayaṃ;
থিনস্স চ পনূদনং, কুক্কুচ্চানং নিৰারণ’’ন্তি॥
Thinassa ca panūdanaṃ, kukkuccānaṃ nivāraṇa’’nti.
৭৬.
76.
উপেক্খাসতিসংসুদ্ধং , ধম্মতক্কপুরেজৰং।
Upekkhāsatisaṃsuddhaṃ, dhammatakkapurejavaṃ;
অঞ্ঞাৰিমোক্খং পব্রূমি, অৰিজ্জায পভেদনং॥
Aññāvimokkhaṃ pabrūmi, avijjāya pabhedanaṃ.
উপেক্খাসতিসংসুদ্ধন্তি। উপেক্খাতি যা চতুত্থে ঝানে উপেক্খা উপেক্খনা অজ্ঝুপেক্খনা চিত্তসমতা 15 চিত্তপ্পস্সদ্ধতা মজ্ঝত্ততা চিত্তস্স। সতীতি যা চতুত্থে ঝানে উপেক্খং আরব্ভ সতি অনুস্সতি…পে॰… সম্মাসতি। উপেক্খাসতিসংসুদ্ধন্তি চতুত্থে ঝানে উপেক্খা চ সতি চ সুদ্ধা হোন্তি ৰিসুদ্ধা সংসুদ্ধা পরিসুদ্ধা পরিযোদাতা অনঙ্গণা ৰিগতূপক্কিলেসা মুদুভূতা কম্মনিযা ঠিতা আনেঞ্জপ্পত্তাতি – উপেক্খাসতিসংসুদ্ধং।
Upekkhāsatisaṃsuddhanti. Upekkhāti yā catutthe jhāne upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā cittasamatā 16 cittappassaddhatā majjhattatā cittassa. Satīti yā catutthe jhāne upekkhaṃ ārabbha sati anussati…pe… sammāsati. Upekkhāsatisaṃsuddhanti catutthe jhāne upekkhā ca sati ca suddhā honti visuddhā saṃsuddhā parisuddhā pariyodātā anaṅgaṇā vigatūpakkilesā mudubhūtā kammaniyā ṭhitā āneñjappattāti – upekkhāsatisaṃsuddhaṃ.
ধম্মতক্কপুরেজৰন্তি ধম্মতক্কো ৰুচ্চতি সম্মাসঙ্কপ্পো। সো আদিতো হোতি, পুরতো হোতি, পুব্বঙ্গমো হোতি অঞ্ঞাৰিমোক্খস্সাতি, এৰম্পি ধম্মতক্কপুরেজৰং। অথ ৰা, ধম্মতক্কো ৰুচ্চতি সম্মাদিট্ঠি। সা আদিতো হোতি, পুরতো হোতি, পুব্বঙ্গমো হোতি অঞ্ঞাৰিমোক্খস্সাতি , এৰম্পি ধম্মতক্কপুরেজৰং। অথ ৰা, ধম্মতক্কো ৰুচ্চতি চতুন্নং মগ্গানং পুব্বভাগৰিপস্সনা। সা আদিতো হোতি, পুরতো হোতি, পুব্বঙ্গমো হোতি অঞ্ঞাৰিমোক্খস্সাতি – এৰম্পি ধম্মতক্কপুরেজৰং।
Dhammatakkapurejavanti dhammatakko vuccati sammāsaṅkappo. So ādito hoti, purato hoti, pubbaṅgamo hoti aññāvimokkhassāti, evampi dhammatakkapurejavaṃ. Atha vā, dhammatakko vuccati sammādiṭṭhi. Sā ādito hoti, purato hoti, pubbaṅgamo hoti aññāvimokkhassāti , evampi dhammatakkapurejavaṃ. Atha vā, dhammatakko vuccati catunnaṃ maggānaṃ pubbabhāgavipassanā. Sā ādito hoti, purato hoti, pubbaṅgamo hoti aññāvimokkhassāti – evampi dhammatakkapurejavaṃ.
অঞ্ঞাৰিমোক্খং পব্রূমীতি অঞ্ঞাৰিমোক্খো ৰুচ্চতি অরহত্তৰিমোক্খো। অরহত্তৰিমোক্খং পব্রূমি আচিক্খামি দেসেমি পঞ্ঞপেমি পট্ঠপেমি ৰিৰরামি ৰিভজামি উত্তানীকরোমি পকাসেমীতি – অঞ্ঞাৰিমোক্খং পব্রূমি।
Aññāvimokkhaṃ pabrūmīti aññāvimokkho vuccati arahattavimokkho. Arahattavimokkhaṃ pabrūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti – aññāvimokkhaṃ pabrūmi.
অৰিজ্জায পভেদনন্তি। অৰিজ্জাতি দুক্খে অঞ্ঞাণং…পে॰… অৰিজ্জা মোহো অকুসলমূলং। পভেদনন্তি অৰিজ্জায পভেদনং পহানং ৰূপসমং পটিনিস্সগ্গং পটিপ্পস্সদ্ধিং অমতং নিব্বানন্তি – অৰিজ্জায পভেদনং। তেনাহ ভগৰা –
Avijjāya pabhedananti. Avijjāti dukkhe aññāṇaṃ…pe… avijjā moho akusalamūlaṃ. Pabhedananti avijjāya pabhedanaṃ pahānaṃ vūpasamaṃ paṭinissaggaṃ paṭippassaddhiṃ amataṃ nibbānanti – avijjāya pabhedanaṃ. Tenāha bhagavā –
‘‘উপেক্খাসতিসংসুদ্ধং, ধম্মতক্কপুরেজৰং।
‘‘Upekkhāsatisaṃsuddhaṃ, dhammatakkapurejavaṃ;
অঞ্ঞাৰিমোক্খং পব্রূমি, অৰিজ্জায পভেদন’’ন্তি॥
Aññāvimokkhaṃ pabrūmi, avijjāya pabhedana’’nti.
৭৭.
77.
কিংসু সংযোজনো লোকো, কিংসু তস্স ৰিচারণং।
Kiṃsu saṃyojano loko, kiṃsu tassa vicāraṇaṃ;
কিস্সস্স ৰিপ্পহানেন, নিব্বানং ইতি ৰুচ্চতি॥
Kissassa vippahānena, nibbānaṃ iti vuccati.
কিংসু সংযোজনো লোকোতি লোকস্স সংযোজনং লগ্গনং বন্ধনং উপক্কিলেসো। কেন লোকো যুত্তো পযুত্তো আযুত্তো সমাযুত্তো লগ্গো লগ্গিতো পলিবুদ্ধোতি – কিংসু সংযোজনো লোকো।
Kiṃsusaṃyojano lokoti lokassa saṃyojanaṃ lagganaṃ bandhanaṃ upakkileso. Kena loko yutto payutto āyutto samāyutto laggo laggito palibuddhoti – kiṃsu saṃyojano loko.
কিংসু তস্স ৰিচারণন্তি কিংসু তস্স চারণং ৰিচারণং পটিৰিচারণং। কেন লোকো চরতি ৰিচরতি পটিৰিচরতীতি – কিংসু তস্স ৰিচারণং। কিস্সস্স ৰিপ্পহানেন নিব্বানং ইতি ৰুচ্চতীতি কিস্সস্স ৰিপ্পহানেন ৰূপসমেন পটিনিস্সগ্গেন পটিপ্পস্সদ্ধিযা নিব্বানং ইতি ৰুচ্চতি পৰুচ্চতি কথীযতি ভণীযতি দীপীযতি ৰোহরীযতীতি – কিস্সস্স ৰিপ্পহানেন নিব্বানং ইতি ৰুচ্চতি। তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –
Kiṃsu tassa vicāraṇanti kiṃsu tassa cāraṇaṃ vicāraṇaṃ paṭivicāraṇaṃ. Kena loko carati vicarati paṭivicaratīti – kiṃsu tassa vicāraṇaṃ. Kissassa vippahānena nibbānaṃ iti vuccatīti kissassa vippahānena vūpasamena paṭinissaggena paṭippassaddhiyā nibbānaṃ iti vuccati pavuccati kathīyati bhaṇīyati dīpīyati voharīyatīti – kissassa vippahānena nibbānaṃ iti vuccati. Tenāha so brāhmaṇo –
‘‘কিংসু সংযোজনো লোকো, কিংসু তস্স ৰিচারণং।
‘‘Kiṃsu saṃyojano loko, kiṃsu tassa vicāraṇaṃ;
কিস্সস্স ৰিপ্পহানেন, নিব্বানং ইতি ৰুচ্চতী’’তি॥
Kissassa vippahānena, nibbānaṃ iti vuccatī’’ti.
৭৮.
78.
নন্দিসংযোজনো লোকো, ৰিতক্কস্স ৰিচারণা।
Nandisaṃyojanoloko, vitakkassa vicāraṇā;
তণ্হায ৰিপ্পহানেন, নিব্বানং ইতি ৰুচ্চতি॥
Taṇhāya vippahānena, nibbānaṃ iti vuccati.
নন্দিসংযোজনো লোকোতি নন্দী ৰুচ্চতি তণ্হা। যো রাগো সারাগো…পে॰… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং, অযং ৰুচ্চতি নন্দী। যা নন্দী লোকস্স সংযোজনং লগ্গনং বন্ধনং উপক্কিলেসো, ইমায নন্দিযা লোকো যুত্তো পযুত্তো আযুত্তো সমাযুত্তো লগ্গো লগ্গিতো পলিবুদ্ধোতি – নন্দিসংযোজনো লোকো।
Nandisaṃyojano lokoti nandī vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ, ayaṃ vuccati nandī. Yā nandī lokassa saṃyojanaṃ lagganaṃ bandhanaṃ upakkileso, imāya nandiyā loko yutto payutto āyutto samāyutto laggo laggito palibuddhoti – nandisaṃyojano loko.
ৰিতক্কস্স ৰিচারণাতি। ৰিতক্কাতি নৰ ৰিতক্কা – কামৰিতক্কো, ব্যাপাদৰিতক্কো, ৰিহিংসাৰিতক্কো, ঞাতিৰিতক্কো জনপদৰিতক্কো , অমরাৰিতক্কো, পরানুদযতাপটিসংযুত্তো ৰিতক্কো, লাভসক্কারসিলোকপটিসংযুত্তো ৰিতক্কো, অনৰঞ্ঞত্তিপটিসংযুত্তো ৰিতক্কো। ইমে ৰুচ্চন্তি নৰ ৰিতক্কা। ইমে নৰ ৰিতক্কা লোকস্স চারণা ৰিচারণা পটিৰিচারণা। ইমেহি নৰহি ৰিতক্কেহি লোকো চরতি ৰিচরতি পটিৰিচরতীতি – ৰিতক্কস্স ৰিচারণা।
Vitakkassa vicāraṇāti. Vitakkāti nava vitakkā – kāmavitakko, byāpādavitakko, vihiṃsāvitakko, ñātivitakko janapadavitakko , amarāvitakko, parānudayatāpaṭisaṃyutto vitakko, lābhasakkārasilokapaṭisaṃyutto vitakko, anavaññattipaṭisaṃyutto vitakko. Ime vuccanti nava vitakkā. Ime nava vitakkā lokassa cāraṇā vicāraṇā paṭivicāraṇā. Imehi navahi vitakkehi loko carati vicarati paṭivicaratīti – vitakkassa vicāraṇā.
তণ্হায ৰিপ্পহানেন নিব্বানং ইতি ৰুচ্চতীতি। তণ্হাতি রূপতণ্হা…পে॰… ধম্মতণ্হা। তণ্হায ৰিপ্পহানেন নিব্বানং ইতি ৰুচ্চতীতি তণ্হায ৰিপ্পহানেন ৰূপসমেন পটিনিস্সগ্গেন পটিপ্পস্সদ্ধিযা নিব্বানং ইতি ৰুচ্চতি পৰুচ্চতি কথীযতি ভণীযতি দীপীযতি ৰোহরীযতীতি – তণ্হায ৰিপ্পহানেন নিব্বানং ইতি ৰুচ্চতি। তেনাহ ভগৰা –
Taṇhāya vippahānena nibbānaṃ iti vuccatīti. Taṇhāti rūpataṇhā…pe… dhammataṇhā. Taṇhāya vippahānena nibbānaṃ iti vuccatīti taṇhāya vippahānena vūpasamena paṭinissaggena paṭippassaddhiyā nibbānaṃ iti vuccati pavuccati kathīyati bhaṇīyati dīpīyati voharīyatīti – taṇhāya vippahānena nibbānaṃ iti vuccati. Tenāha bhagavā –
‘‘নন্দিসংযোজনো লোকো, ৰিতক্কস্স ৰিচারণা।
‘‘Nandisaṃyojano loko, vitakkassa vicāraṇā;
তণ্হায ৰিপ্পহানেন, নিব্বানং ইতি ৰুচ্চতী’’তি॥
Taṇhāya vippahānena, nibbānaṃ iti vuccatī’’ti.
৭৯.
79.
কথং সতস্স চরতো, ৰিঞ্ঞাণং উপরুজ্ঝতি।
Kathaṃ satassa carato, viññāṇaṃ uparujjhati;
ভগৰন্তং পুট্ঠুমাগমা, তং সুণোম ৰচো তৰ॥
Bhagavantaṃ puṭṭhumāgamā, taṃ suṇoma vaco tava.
কথং সতস্স চরতোতি কথং সতস্স সম্পজানস্স চরতো ৰিহরতো ইরিযতো ৰত্তযতো পালযতো যপযতো যাপযতোতি – কথং সতস্স চরতো।
Kathaṃ satassa caratoti kathaṃ satassa sampajānassa carato viharato iriyato vattayato pālayato yapayato yāpayatoti – kathaṃ satassa carato.
ৰিঞ্ঞাণং উপরুজ্ঝতীতি ৰিঞ্ঞাণং নিরুজ্ঝতি ৰূপসম্মতি অত্থং গচ্ছতি পটিপ্পস্সম্ভতীতি – ৰিঞ্ঞাণং উপরুজ্ঝতি।
Viññāṇaṃuparujjhatīti viññāṇaṃ nirujjhati vūpasammati atthaṃ gacchati paṭippassambhatīti – viññāṇaṃ uparujjhati.
ভগৰন্তং পুট্ঠুমাগমাতি বুদ্ধং ভগৰন্তং পুট্ঠুং পুচ্ছিতুং যাচিতুং অজ্ঝেসিতুং পসাদেতুং আগম্হা আগতম্হা উপাগতম্হা সম্পত্তম্হা, ‘‘তযা সদ্ধিং সমাগতম্হা’’তি – ভগৰন্তং পুট্ঠুমাগমা।
Bhagavantaṃ puṭṭhumāgamāti buddhaṃ bhagavantaṃ puṭṭhuṃ pucchituṃ yācituṃ ajjhesituṃ pasādetuṃ āgamhā āgatamhā upāgatamhā sampattamhā, ‘‘tayā saddhiṃ samāgatamhā’’ti – bhagavantaṃ puṭṭhumāgamā.
তং সুণোম ৰচো তৰাতি। তন্তি তুয্হং ৰচনং ব্যপ্পথং দেসনং অনুসাসনং অনুসিট্ঠং সুণোম উগ্গণ্হাম ধারেম উপধারেম উপলক্খেমাতি – তং সুণোম ৰচো তৰ। তেনাহ সো ব্রাহ্মণো –
Taṃ suṇoma vaco tavāti. Tanti tuyhaṃ vacanaṃ byappathaṃ desanaṃ anusāsanaṃ anusiṭṭhaṃ suṇoma uggaṇhāma dhārema upadhārema upalakkhemāti – taṃ suṇoma vaco tava. Tenāha so brāhmaṇo –
‘‘কথং সতস্স চরতো, ৰিঞ্ঞাণং উপরুজ্ঝতি।
‘‘Kathaṃ satassa carato, viññāṇaṃ uparujjhati;
ভগৰন্তং পুট্ঠুমাগমা, তং সুণোম ৰচো তৰা’’তি॥
Bhagavantaṃ puṭṭhumāgamā, taṃ suṇoma vaco tavā’’ti.
৮০.
80.
অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চ, ৰেদনং নাভিনন্দতো।
Ajjhattañca bahiddhā ca, vedanaṃ nābhinandato;
এৰং সতস্স চরতো, ৰিঞ্ঞাণং উপরুজ্ঝতি॥
Evaṃ satassa carato, viññāṇaṃ uparujjhati.
অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চ ৰেদনং নাভিনন্দতোতি অজ্ঝত্তং ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরন্তো ৰেদনং নাভিনন্দতি নাভিৰদতি ন অজ্ঝোসেতি 17, অভিনন্দনং অভিৰদনং অজ্ঝোসানং গাহং পরামাসং অভিনিৰেসং পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি; বহিদ্ধা ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরন্তো ৰেদনং নাভিনন্দতি নাভিৰদতি ন অজ্ঝোসেতি, অভিনন্দনং অভিৰদনং অজ্ঝোসানং গাহং পরামাসং অভিনিৰেসং পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি; অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরন্তো ৰেদনং নাভিনন্দতি নাভিৰদতি ন অজ্ঝোসেতি, অভিনন্দনং অভিৰদনং অজ্ঝোসানং গাহং পরামাসং অভিনিৰেসং পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি। অজ্ঝত্তং সমুদযধম্মানুপস্সী ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী 18 ৰিহরন্তো ৰেদনং নাভিনন্দতি নাভিৰদতি ন অজ্ঝোসেতি, অভিনন্দনং অভিৰদনং অজ্ঝোসানং গাহং পরামাসং অভিনিৰেসং পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি; অজ্ঝত্তং ৰযধম্মানুপস্সী ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরন্তো…পে॰… অজ্ঝত্তং সমুদযৰযধম্মানুপস্সী ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরন্তো…পে॰… বহিদ্ধা সমুদযধম্মানুপস্সী ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরন্তো ৰেদনং নাভিনন্দতি নাভিৰদতি ন অজ্ঝোসেতি, অভিনন্দনং অভিৰদনং অজ্ঝোসানং গাহং পরামাসং অভিনিৰেসং পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি; বহিদ্ধা ৰযধম্মানুপস্সী ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরন্তো…পে॰… বহিদ্ধা সমুদযৰযধম্মানুপস্সী ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরন্তো…পে॰… অজ্ঝত্তবহিদ্ধা সমুদযধম্মানুপস্সী ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরন্তো…পে॰… অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৰযধম্মানুপস্সী ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরন্তো…পে॰… অজ্ঝত্তবহিদ্ধা সমুদযৰযধম্মানুপস্সী ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরন্তো ৰেদনং নাভিনন্দতি নাভিৰদতি ন অজ্ঝোসেতি, অভিনন্দনং অভিৰদনং অজ্ঝোসানং গাহং পরামাসং অভিনিৰেসং পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি। ইমেহি দ্ৰাদসহি আকারেহি ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরন্তো…পে॰… অনভাৰং গমেতি।
Ajjhattañca bahiddhā ca vedanaṃ nābhinandatoti ajjhattaṃ vedanāsu vedanānupassī viharanto vedanaṃ nābhinandati nābhivadati na ajjhoseti 19, abhinandanaṃ abhivadanaṃ ajjhosānaṃ gāhaṃ parāmāsaṃ abhinivesaṃ pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti; bahiddhā vedanāsu vedanānupassī viharanto vedanaṃ nābhinandati nābhivadati na ajjhoseti, abhinandanaṃ abhivadanaṃ ajjhosānaṃ gāhaṃ parāmāsaṃ abhinivesaṃ pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti; ajjhattabahiddhā vedanāsu vedanānupassī viharanto vedanaṃ nābhinandati nābhivadati na ajjhoseti, abhinandanaṃ abhivadanaṃ ajjhosānaṃ gāhaṃ parāmāsaṃ abhinivesaṃ pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Ajjhattaṃ samudayadhammānupassī vedanāsu vedanānupassī 20 viharanto vedanaṃ nābhinandati nābhivadati na ajjhoseti, abhinandanaṃ abhivadanaṃ ajjhosānaṃ gāhaṃ parāmāsaṃ abhinivesaṃ pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti; ajjhattaṃ vayadhammānupassī vedanāsu vedanānupassī viharanto…pe… ajjhattaṃ samudayavayadhammānupassī vedanāsu vedanānupassī viharanto…pe… bahiddhā samudayadhammānupassī vedanāsu vedanānupassī viharanto vedanaṃ nābhinandati nābhivadati na ajjhoseti, abhinandanaṃ abhivadanaṃ ajjhosānaṃ gāhaṃ parāmāsaṃ abhinivesaṃ pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti; bahiddhā vayadhammānupassī vedanāsu vedanānupassī viharanto…pe… bahiddhā samudayavayadhammānupassī vedanāsu vedanānupassī viharanto…pe… ajjhattabahiddhā samudayadhammānupassī vedanāsu vedanānupassī viharanto…pe… ajjhattabahiddhā vayadhammānupassī vedanāsu vedanānupassī viharanto…pe… ajjhattabahiddhā samudayavayadhammānupassī vedanāsu vedanānupassī viharanto vedanaṃ nābhinandati nābhivadati na ajjhoseti, abhinandanaṃ abhivadanaṃ ajjhosānaṃ gāhaṃ parāmāsaṃ abhinivesaṃ pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Imehi dvādasahi ākārehi vedanāsu vedanānupassī viharanto…pe… anabhāvaṃ gameti.
অথ ৰা, ৰেদনং অনিচ্চতো পস্সন্তো ৰেদনং নাভিনন্দতি নাভিৰদতি ন অজ্ঝোসেতি, অভিনন্দনং অভিৰদনং অজ্ঝোসানং গাহং পরামাসং অভিনিৰেসং পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি। ৰেদনং দুক্খতো রোগতো গণ্ডতো সল্লতো অঘতো আবাধতো…পে॰… নিস্সরণতো পস্সন্তো ৰেদনং নাভিনন্দতি নাভিৰদতি ন অজ্ঝোসেতি, অভিনন্দনং অভিৰদনং অজ্ঝোসানং গাহং পরামাসং অভিনিৰেসং পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি। ইমেহি চত্তালীসায 21 আকারেহি ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরন্তো ৰেদনং নাভিনন্দতি নাভিৰদতি ন অজ্ঝোসেতি, অভিনন্দনং অভিৰদনং অজ্ঝোসানং গাহং পরামাসং অভিনিৰেসং পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতীতি – অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চ ৰেদনং নাভিনন্দতো।
Atha vā, vedanaṃ aniccato passanto vedanaṃ nābhinandati nābhivadati na ajjhoseti, abhinandanaṃ abhivadanaṃ ajjhosānaṃ gāhaṃ parāmāsaṃ abhinivesaṃ pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Vedanaṃ dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato…pe… nissaraṇato passanto vedanaṃ nābhinandati nābhivadati na ajjhoseti, abhinandanaṃ abhivadanaṃ ajjhosānaṃ gāhaṃ parāmāsaṃ abhinivesaṃ pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Imehi cattālīsāya 22 ākārehi vedanāsu vedanānupassī viharanto vedanaṃ nābhinandati nābhivadati na ajjhoseti, abhinandanaṃ abhivadanaṃ ajjhosānaṃ gāhaṃ parāmāsaṃ abhinivesaṃ pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gametīti – ajjhattañca bahiddhā ca vedanaṃ nābhinandato.
এৰং সতস্স চরতোতি এৰং সতস্স সম্পজানস্স চরতো ৰিহরতো ইরিযতো ৰত্তযতো পালযতো যপযতো যাপযতোতি – এৰং সতস্স চরতো।
Evaṃsatassa caratoti evaṃ satassa sampajānassa carato viharato iriyato vattayato pālayato yapayato yāpayatoti – evaṃ satassa carato.
ৰিঞ্ঞাণং উপরুজ্ঝতীতি পুঞ্ঞাভিসঙ্খারসহগতং ৰিঞ্ঞাণং অপুঞ্ঞাভিসঙ্খারসহগতং ৰিঞ্ঞাণং আনেঞ্জাভিসঙ্খারসহগতং ৰিঞ্ঞাণং নিরুজ্ঝতি ৰূপসম্মতি অত্থং গচ্ছতি পটিপ্পস্সম্ভতীতি – ৰিঞ্ঞাণং উপরুজ্ঝতী। তেনাহ ভগৰা –
Viññāṇaṃ uparujjhatīti puññābhisaṅkhārasahagataṃ viññāṇaṃ apuññābhisaṅkhārasahagataṃ viññāṇaṃ āneñjābhisaṅkhārasahagataṃ viññāṇaṃ nirujjhati vūpasammati atthaṃ gacchati paṭippassambhatīti – viññāṇaṃ uparujjhatī. Tenāha bhagavā –
‘‘অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চ, ৰেদনং নাভিনন্দতো।
‘‘Ajjhattañca bahiddhā ca, vedanaṃ nābhinandato;
এৰং সতস্স চরতো, ৰিঞ্ঞাণং উপরুজ্ঝতী’’তি॥
Evaṃ satassa carato, viññāṇaṃ uparujjhatī’’ti.
সহ গাথাপরিযোসানা…পে॰… সত্থা মে, ভন্তে ভগৰা, সাৰকোহমস্মীতি।
Saha gāthāpariyosānā…pe… satthā me, bhante bhagavā, sāvakohamasmīti.
উদযমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো তেরসমো।
Udayamāṇavapucchāniddeso terasamo.
Footnotes:
Related texts:
অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / খুদ্দকনিকায (অট্ঠকথা) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / চূল়নিদ্দেস-অট্ঠকথা • Cūḷaniddesa-aṭṭhakathā / ১৩. উদযমাণৰসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা • 13. Udayamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā
