| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಜಾತಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Jātaka-aṭṭhakathā |
[೧೩೯] ೯. ಉಭತೋಭಟ್ಠಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
[139] 9. Ubhatobhaṭṭhajātakavaṇṇanā
ಅಕ್ಖೀ ಭಿನ್ನಾ ಪಟೋ ನಟ್ಠೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತದಾ ಕಿರ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಛವಾಲಾತಂ ಉಭತೋಪದಿತ್ತಂ ಮಜ್ಝೇ ಗೂಥಗತಂ ನೇವಾರಞ್ಞೇ ಕಟ್ಠತ್ಥಂ ಫರತಿ, ನ ಗಾಮೇ ಕಟ್ಠತ್ಥಂ ಫರತಿ, ಏವಮೇವ ದೇವದತ್ತೋ ಏವರೂಪೇ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉಭತೋ ಭಟ್ಠೋ ಉಭತೋ ಪರಿಬಾಹಿರೋ ಜಾತೋ, ಗಿಹಿಪರಿಭೋಗಾ ಚ ಪರಿಹೀನೋ, ಸಾಮಞ್ಞತ್ಥಞ್ಚ ನ ಪರಿಪೂರೇತೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವದತ್ತೋ ಇದಾನೇವ ಉಭತೋ ಭಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ಅತೀತೇಪಿ ಉಭತೋ ಭಟ್ಠೋ ಅಹೋಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
Akkhī bhinnā paṭo naṭṭhoti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi. Tadā kira dhammasabhāyaṃ bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘āvuso, seyyathāpi nāma chavālātaṃ ubhatopadittaṃ majjhe gūthagataṃ nevāraññe kaṭṭhatthaṃ pharati, na gāme kaṭṭhatthaṃ pharati, evameva devadatto evarūpe niyyānikasāsane pabbajitvā ubhato bhaṭṭho ubhato paribāhiro jāto, gihiparibhogā ca parihīno, sāmaññatthañca na paripūretī’’ti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte ‘‘na, bhikkhave, devadatto idāneva ubhato bhaṭṭho hoti, atītepi ubhato bhaṭṭho ahosiyevā’’ti vatvā atītaṃ āhari.
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ತದಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ಬಾಳಿಸಿಕಾ ವಸನ್ತಿ। ಅಥೇಕೋ ಬಾಳಿಸಿಕೋ ಬಳಿಸಂ ಆದಾಯ ದಹರೇನ ಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಸೋಬ್ಭೇ ಪಕತಿಯಾಪಿ ಬಾಳಿಸಿಕಾ ಮಚ್ಛೇ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಳಿಸಂ ಖಿಪಿ। ಬಳಿಸೋ ಉದಕಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಖಾಣುಕೇ ಲಗ್ಗಿ। ಬಾಳಿಸಿಕೋ ತಂ ಆಕಡ್ಢಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಬಳಿಸೋ ಮಹಾಮಚ್ಛೇ ಲಗ್ಗೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪುತ್ತಕಂ ಮಾತು ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಪಟಿವಿಸ್ಸಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಲಹಂ ಕಾರಾಪೇಮಿ, ಏವಂ ಇತೋ ನ ಕೋಚಿ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಸೋ ಪುತ್ತಂ ಆಹ ‘‘ಗಚ್ಛ, ತಾತ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಮಹಾಮಚ್ಛಸ್ಸ ಲದ್ಧಭಾವಂ ಮಾತು ಆಚಿಕ್ಖಾಹಿ, ‘ಪಟಿವಿಸ್ಸಕೇಹಿ ಕಿರ ಸದ್ಧಿಂ ಕಲಹಂ ಕರೋಹೀ’ತಿ ವದೇಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ಪುತ್ತಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಬಳಿಸಂ ಆಕಡ್ಢಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ರಜ್ಜುಚ್ಛೇದನಭಯೇನ ಉತ್ತರಿಸಾಟಕಂ ಥಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಮಚ್ಛಲೋಭೇನ ಮಚ್ಛಂ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ಖಾಣುಕೇಹಿ ಪಹರಿತ್ವಾ ದ್ವೇಪಿ ಅಕ್ಖೀನಿ ಭಿನ್ದಿ। ಥಲೇ ಠಪಿತಸಾಟಕಂಪಿಸ್ಸ ಚೋರೋ ಹರಿ। ಸೋ ವೇದನಾಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಹತ್ಥೇನ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಪ್ಪೀಳಯಮಾನೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಉದಕಾ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಕಮ್ಪಮಾನೋ ಸಾಟಕಂ ಪರಿಯೇಸತಿ।
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto rukkhadevatā hutvā nibbatti. Tadā ekasmiṃ gāmake bāḷisikā vasanti. Atheko bāḷisiko baḷisaṃ ādāya daharena puttena saddhiṃ yasmiṃ sobbhe pakatiyāpi bāḷisikā macche gaṇhanti, tattha gantvā baḷisaṃ khipi. Baḷiso udakapaṭicchanne ekasmiṃ khāṇuke laggi. Bāḷisiko taṃ ākaḍḍhituṃ asakkonto cintesi ‘‘ayaṃ baḷiso mahāmacche laggo bhavissati, puttakaṃ mātu santikaṃ pesetvā paṭivissakehi saddhiṃ kalahaṃ kārāpemi, evaṃ ito na koci koṭṭhāsaṃ paccāsīsissatī’’ti. So puttaṃ āha ‘‘gaccha, tāta, amhehi mahāmacchassa laddhabhāvaṃ mātu ācikkhāhi, ‘paṭivissakehi kira saddhiṃ kalahaṃ karohī’ti vadehī’’ti. So puttaṃ pesetvā baḷisaṃ ākaḍḍhituṃ asakkonto rajjucchedanabhayena uttarisāṭakaṃ thale ṭhapetvā udakaṃ otaritvā macchalobhena macchaṃ upadhārento khāṇukehi paharitvā dvepi akkhīni bhindi. Thale ṭhapitasāṭakaṃpissa coro hari. So vedanāppatto hutvā hatthena akkhīni uppīḷayamāno gahetvā udakā uttaritvā kampamāno sāṭakaṃ pariyesati.
ಸಾಪಿಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ‘‘ಕಲಹಂ ಕತ್ವಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನಭಾವಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಣ್ಣೇ ತಾಲಪಣ್ಣಂ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಅಕ್ಖಿಂ ಉಕ್ಖಲಿಮಸಿಯಾ ಅಞ್ಜೇತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುರಂ ಅಙ್ಕೇನಾದಾಯ ಪಟಿವಿಸ್ಸಕಘರಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಅಥ ನಂ ಏಕಾ ಸಹಾಯಿಕಾ ಏವಮಾಹ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ತೇ ಕಣ್ಣೇ ತಾಲಪಣ್ಣಂ ಪಿಳನ್ಧಿತಂ, ಏಕಂ ಅಕ್ಖಿ ಅಞ್ಜಿತಂ, ಪಿಯಪುತ್ತಂ ವಿಯ ಕುಕ್ಕುರಂ ಅಙ್ಕೇನಾದಾಯ ಘರತೋ ಘರಂ ಗಚ್ಛಸಿ, ಕಿಂ ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾಸಿ ಜಾತಾ’’ತಿ। ‘‘ನಾಹಂ ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾ, ತ್ವಂ ಪನ ಮಂ ಅಕಾರಣೇನ ಅಕ್ಕೋಸಸಿ ಪರಿಭಾಸಸಿ, ಇದಾನಿ ತಂ ಗಾಮಭೋಜಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಕಹಾಪಣೇ ದಣ್ಡಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಕಲಹಂ ಕತ್ವಾ ಉಭೋಪಿ ಗಾಮಭೋಜಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಂಸು। ಕಲಹೇ ವಿಸೋಧಿಯಮಾನೇ ತಸ್ಸಾಯೇವ ಮತ್ಥಕೇ ದಣ್ಡೋ ಪತಿ। ಅಥ ನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ‘‘ದಣ್ಡಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಪೋಥೇತುಂ ಆರಭಿಂಸು।
Sāpissa bhariyā ‘‘kalahaṃ katvā kassaci apaccāsīsanabhāvaṃ karissāmī’’ti ekasmiṃyeva kaṇṇe tālapaṇṇaṃ piḷandhitvā ekaṃ akkhiṃ ukkhalimasiyā añjetvā kukkuraṃ aṅkenādāya paṭivissakagharaṃ agamāsi. Atha naṃ ekā sahāyikā evamāha ‘‘ekasmiṃyeva te kaṇṇe tālapaṇṇaṃ piḷandhitaṃ, ekaṃ akkhi añjitaṃ, piyaputtaṃ viya kukkuraṃ aṅkenādāya gharato gharaṃ gacchasi, kiṃ ummattikāsi jātā’’ti. ‘‘Nāhaṃ ummattikā, tvaṃ pana maṃ akāraṇena akkosasi paribhāsasi, idāni taṃ gāmabhojakassa santikaṃ gantvā aṭṭha kahāpaṇe daṇḍāpessāmī’’ti evaṃ kalahaṃ katvā ubhopi gāmabhojakassa santikaṃ agamaṃsu. Kalahe visodhiyamāne tassāyeva matthake daṇḍo pati. Atha naṃ bandhitvā ‘‘daṇḍaṃ dehī’’ti pothetuṃ ārabhiṃsu.
ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಗಾಮೇ ತಸ್ಸಾ ಇಮಂ ಪವತ್ತಿಂ, ಅರಞ್ಞೇ ಚಸ್ಸಾ ಪತಿನೋ ತಂ ಬ್ಯಸನಂ ದಿಸ್ವಾ ಖನ್ಧನ್ತರೇ ಠಿತಾ ‘‘ಭೋ ಪುರಿಸ, ತುಯ್ಹಂ ಉದಕೇಪಿ ಕಮ್ಮನ್ತೋ ಪದುಟ್ಠೋ ಥಲೇಪಿ, ಉಭತೋಭಟ್ಠೋ ಜಾತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Rukkhadevatā gāme tassā imaṃ pavattiṃ, araññe cassā patino taṃ byasanaṃ disvā khandhantare ṭhitā ‘‘bho purisa, tuyhaṃ udakepi kammanto paduṭṭho thalepi, ubhatobhaṭṭho jāto’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
೧೩೯.
139.
‘‘ಅಕ್ಖೀ ಭಿನ್ನಾ ಪಟೋ ನಟ್ಠೋ, ಸಖಿಗೇಹೇ ಚ ಭಣ್ಡನಂ।
‘‘Akkhī bhinnā paṭo naṭṭho, sakhigehe ca bhaṇḍanaṃ;
ಉಭತೋ ಪದುಟ್ಠಾ ಕಮ್ಮನ್ತಾ, ಉದಕಮ್ಹಿ ಥಲಮ್ಹಿ ಚಾ’’ತಿ॥
Ubhato paduṭṭhā kammantā, udakamhi thalamhi cā’’ti.
ತತ್ಥ ಸಖಿಗೇಹೇ ಚ ಭಣ್ಡನನ್ತಿ ಸಖೀ ನಾಮ ಸಹಾಯಿಕಾ, ತಸ್ಸಾ ಚ ಗೇಹೇ ತವ ಭರಿಯಾಯ ಭಣ್ಡನಂ ಕತಂ, ಭಣ್ಡನಂ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪೋಥೇತ್ವಾ ದಣ್ಡಂ ದಾಪಿಯತಿ। ಉಭತೋ ಪದುಟ್ಠಾ ಕಮ್ಮನ್ತಾತಿ ಏವಂ ತವ ದ್ವೀಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ಕಮ್ಮನ್ತಾ ಪದುಟ್ಠಾಯೇವ ಭಿನ್ನಾಯೇವ। ಕತರೇಸು ದ್ವೀಸು? ಉದಕಮ್ಹಿ ಥಲಮ್ಹಿ ಚಾತಿ, ಅಕ್ಖಿಭೇದೇನ ಪಟನಾಸೇನ ಚ ಉದಕೇ ಕಮ್ಮನ್ತಾ ಪದುಟ್ಠಾ, ಸಖಿಗೇಹೇ ಭಣ್ಡನೇನ ಥಲೇ ಕಮ್ಮನ್ತಾ ಪದುಟ್ಠಾತಿ।
Tattha sakhigehe ca bhaṇḍananti sakhī nāma sahāyikā, tassā ca gehe tava bhariyāya bhaṇḍanaṃ kataṃ, bhaṇḍanaṃ katvā bandhitvā pothetvā daṇḍaṃ dāpiyati. Ubhato paduṭṭhā kammantāti evaṃ tava dvīsupi ṭhānesu kammantā paduṭṭhāyeva bhinnāyeva. Kataresu dvīsu? Udakamhi thalamhi cāti, akkhibhedena paṭanāsena ca udake kammantā paduṭṭhā, sakhigehe bhaṇḍanena thale kammantā paduṭṭhāti.
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ ‘‘ತದಾ ಬಾಳಿಸಿಕೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi ‘‘tadā bāḷisiko devadatto ahosi, rukkhadevatā pana ahameva ahosi’’nti.
ಉಭತೋಭಟ್ಠಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ।
Ubhatobhaṭṭhajātakavaṇṇanā navamā.
Related texts:
ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ಸುತ್ತಪಿಟಕ • Suttapiṭaka / ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯ • Khuddakanikāya / ಜಾತಕಪಾಳಿ • Jātakapāḷi / ೧೩೯. ಉಭತೋಭಟ್ಠಜಾತಕಂ • 139. Ubhatobhaṭṭhajātakaṃ
