| Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / จูฬนิเทฺทส-อฎฺฐกถา • Cūḷaniddesa-aṭṭhakathā |
๒. ติสฺสเมเตฺตยฺยมาณวสุตฺตนิเทฺทสวณฺณนา
2. Tissametteyyamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā
๙. ทุติเย ติสฺสเมเตฺตยฺยสุตฺตนิเทฺทเส – โกธ สนฺตุสิโตติ นิฎฺฐิเต ปน อชิตสุเตฺต ‘‘กถํ โลกํ อเวกฺขนฺตํ, มจฺจุราชา น ปสฺสตี’’ติ (สุ. นิ. ๑๑๒๔; จูฬนิ. โมฆราชมาณวปุจฺฉา ๑๔๓) เอวํ โมฆราชา ปุจฺฉิตุํ อารภิฯ ‘‘น ตาวสฺส อินฺทฺริยานิ ปริปากํ คตานี’’ติ ญตฺวา ภควา ‘‘ติฎฺฐ ตฺวํ, โมฆราช, อโญฺญ ปุจฺฉตู’’ติ ปฎิกฺขิปิฯ ตโต ติสฺสเมเตฺตโยฺย อตฺตโน สํสยํ ปุจฺฉโนฺต ‘‘โกธาติ คาถมาหฯ ตตฺถ โกธ สนฺตุสิโตติ โก อิธ สโตฺต ตุโฎฺฐฯ อิญฺชิตาติ ตณฺหาทิฎฺฐิวิปฺผนฺทิตานิฯ อุภนฺตมภิญฺญายาติ อุโภ อเนฺต อภิชานิตฺวาฯ มนฺตา น ลิปฺปตีติ ปญฺญาย น ลิปฺปติฯ
9. Dutiye tissametteyyasuttaniddese – kodha santusitoti niṭṭhite pana ajitasutte ‘‘kathaṃ lokaṃ avekkhantaṃ, maccurājā na passatī’’ti (su. ni. 1124; cūḷani. mogharājamāṇavapucchā 143) evaṃ mogharājā pucchituṃ ārabhi. ‘‘Na tāvassa indriyāni paripākaṃ gatānī’’ti ñatvā bhagavā ‘‘tiṭṭha tvaṃ, mogharāja, añño pucchatū’’ti paṭikkhipi. Tato tissametteyyo attano saṃsayaṃ pucchanto ‘‘kodhāti gāthamāha. Tattha kodha santusitoti ko idha satto tuṭṭho. Iñjitāti taṇhādiṭṭhivipphanditāni. Ubhantamabhiññāyāti ubho ante abhijānitvā. Mantā na lippatīti paññāya na lippati.
ปริปุณฺณสงฺกโปฺปติ เนกฺขมฺมาทิวิตเกฺกหิ ปริปุณฺณสงฺกปฺปตฺตา ปริปุณฺณมโนรโถฯ
Paripuṇṇasaṅkappoti nekkhammādivitakkehi paripuṇṇasaṅkappattā paripuṇṇamanoratho.
ตณฺหิญฺชิตนฺติ ตณฺหาย จลิตํฯ ทิฎฺฐิญฺชิตาทีสุปิ เอเสว นโยฯ กามิญฺชิตนฺติ กิเลสกาเมหิ อิญฺชิตํ ผนฺทิตํฯ ‘‘กมฺมิญฺชิต’’นฺติปิ ปาโฐ, ตํ น สุนฺทรํฯ
Taṇhiñjitanti taṇhāya calitaṃ. Diṭṭhiñjitādīsupi eseva nayo. Kāmiñjitanti kilesakāmehi iñjitaṃ phanditaṃ. ‘‘Kammiñjita’’ntipi pāṭho, taṃ na sundaraṃ.
มหโนฺต ปุริโสติ มหาปุริโสฯ อุตฺตโม ปุริโสติ อคฺคปุริโสฯ ปธาโน ปุริโสติ เสฎฺฐปุริโสฯ อลามโก ปุริโสติ วิสิฎฺฐปุริโสฯ เชฎฺฐโก ปุริโสติ ปาโมกฺขปุริโสฯ น เหฎฺฐิมโก ปุริโสติ อุตฺตมปุริโสฯ ปุริสานํ โกฎิปฺปโตฺต ปุริโสติ ปธานปุริโสฯ สเพฺพสํ อิจฺฉิโต ปุริโสติ ปวรปุริโสฯ
Mahanto purisoti mahāpuriso. Uttamo purisoti aggapuriso. Padhāno purisoti seṭṭhapuriso. Alāmako purisoti visiṭṭhapuriso. Jeṭṭhako purisoti pāmokkhapuriso. Na heṭṭhimako purisoti uttamapuriso. Purisānaṃ koṭippatto purisoti padhānapuriso. Sabbesaṃ icchito purisoti pavarapuriso.
สิพฺพินิมจฺจคาติ ตณฺหํ อติอคา, อติกฺกมิตฺวา ฐิโตฯ อุปจฺจคาติ ภุสํ อติอคาฯ
Sibbinimaccagāti taṇhaṃ atiagā, atikkamitvā ṭhito. Upaccagāti bhusaṃ atiagā.
๑๐. ตเสฺสตมตฺถํ ภควา พฺยากโรโนฺต ‘‘กาเมสู’’ติ คาถาทฺวยมาหฯ ตตฺถ กาเมสุ พฺรหฺมจริยวาติ กามนิมิตฺตํ พฺรหฺมจริยวา, กาเมสุ อาทีนวํ ทิสฺวา มคฺคพฺรหฺมจริเยน สมนฺนาคโตติ วุตฺตํ โหติฯ เอตฺตาวตา สนฺตุสิตตํ ทเสฺสติฯ ‘‘วีตตโณฺห’’ติอาทีหิ อนิญฺชิตตํฯ ตตฺถ สงฺขาย นิพฺพุโตติ อนิจฺจาทิวเสน ธเมฺม วีมํสิตฺวา ราคาทินิพฺพาเนน นิพฺพุโตฯ
10. Tassetamatthaṃ bhagavā byākaronto ‘‘kāmesū’’ti gāthādvayamāha. Tattha kāmesu brahmacariyavāti kāmanimittaṃ brahmacariyavā, kāmesu ādīnavaṃ disvā maggabrahmacariyena samannāgatoti vuttaṃ hoti. Ettāvatā santusitataṃ dasseti. ‘‘Vītataṇho’’tiādīhi aniñjitataṃ. Tattha saṅkhāya nibbutoti aniccādivasena dhamme vīmaṃsitvā rāgādinibbānena nibbuto.
อสทฺธมฺมสมาปตฺติยาติ นีจธมฺมสมาโยคโตฯ อารตีติ อารกา รมนํฯ วิรตีติ ตาย วินา รมนํฯ ปฎิวิรตีติ ปฎินิวตฺติตฺวา ตาย วินา รมนํฯ เวรมณีติ เวรวินาสนํฯ อกิริยาติ กิริยาปจฺฉินฺทนํฯ อกรณนฺติ กรณปริจฺฉินฺทนํฯ อนชฺฌาปตฺตีติ อนาปชฺชนตาฯ เวลาอนติกฺกโมติ สีมาอนติกฺกโมฯ เสสํ ตตฺถ ตตฺถ วุตฺตนยตฺตา ปากฎเมวฯ
Asaddhammasamāpattiyāti nīcadhammasamāyogato. Āratīti ārakā ramanaṃ. Viratīti tāya vinā ramanaṃ. Paṭiviratīti paṭinivattitvā tāya vinā ramanaṃ. Veramaṇīti veravināsanaṃ. Akiriyāti kiriyāpacchindanaṃ. Akaraṇanti karaṇaparicchindanaṃ. Anajjhāpattīti anāpajjanatā. Velāanatikkamoti sīmāanatikkamo. Sesaṃ tattha tattha vuttanayattā pākaṭameva.
เอวํ ภควา อิทมฺปิ สุตฺตํ อรหตฺตนิกูเฎเนว เทเสสิฯ เทสนาปริโยสาเน อยมฺปิ พฺราหฺมโณ อรหเตฺต ปติฎฺฐาสิ สทฺธิํ อเนฺตวาสิกสหเสฺสน, อเญฺญสญฺจ อเนกสหสฺสานํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิฯ เสสํ ปุพฺพสทิสเมวฯ
Evaṃ bhagavā idampi suttaṃ arahattanikūṭeneva desesi. Desanāpariyosāne ayampi brāhmaṇo arahatte patiṭṭhāsi saddhiṃ antevāsikasahassena, aññesañca anekasahassānaṃ dhammacakkhuṃ udapādi. Sesaṃ pubbasadisameva.
สทฺธมฺมปฺปโชฺชติกาย จูฬนิเทฺทส-อฎฺฐกถาย
Saddhammappajjotikāya cūḷaniddesa-aṭṭhakathāya
ติสฺสเมเตฺตยฺยมาณวสุตฺตนิเทฺทสวณฺณนา นิฎฺฐิตาฯ
Tissametteyyamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
ติปิฎก (มูล) • Tipiṭaka (Mūla) / สุตฺตปิฎก • Suttapiṭaka / ขุทฺทกนิกาย • Khuddakanikāya / จูฬนิเทฺทสปาฬิ • Cūḷaniddesapāḷi
๒. ติสฺสเมเตฺตยฺยมาณวปุจฺฉา • 2. Tissametteyyamāṇavapucchā
๒. ติสฺสเมเตฺตยฺยมาณวปุจฺฉานิเทฺทโส • 2. Tissametteyyamāṇavapucchāniddeso
