| Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi |
៤៩. តិរច្ឆានគតវត្ថុ
49. Tiracchānagatavatthu
១១១. ទេវសម្បត្តិសទិសំ ឥស្សរិយសម្បត្តិំ អនុភវន្តោបិ សោ នាគោ កស្មា នាគយោនិយា អដ្ដីយតីតិ អាហ ‘‘កិញ្ចាបី’’តិអាទិ។
111. Devasampattisadisaṃ issariyasampattiṃ anubhavantopi so nāgo kasmā nāgayoniyā aṭṭīyatīti āha ‘‘kiñcāpī’’tiādi.
តត្ថ កិញ្ចាបិ អនុភោតីតិ សម្ពន្ធោ។ កិញ្ចាបិសទ្ទោ ហេត្ថ សម្ភាវនាជោតកោ, បនសទ្ទោ គរហត្ថជោតកោ។ កុសលវិបាកេនាតិ អហេតុកកុសលវិបាកេន។ តស្សាតិ នាគស្ស។ សជាតិយាតិ សមានជាតិយា នាគិយា។ ឧទកសញ្ចារិមណ្ឌូកភក្ខន្តិ ឧទកេ សញ្ចរណសីលំ មណ្ឌូកសង្ខាតំ ភក្ខំ បាតុភវតីតិ យោជនា។ សោតិ នាគោ។ អដ្ដីយតីតិ អរមណំ បីឡិយតិ។ ហរាយតីតិ ឯត្ថ ហរេធាតុ លជ្ជនត្ថោតិ អាហ ‘‘លជ្ជតី’’តិ។ ឯការន្តោ ធាតុ ភូវាទិគណិកោ (សទ្ទនីតិធាតុមាលាយំ ១៦ រការន្តធាតុ)។ ជិគុច្ឆតីតិ ឯត្ថ គុបធាតុយា កម្មំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អត្តភាវ’’ន្តិ។ ‘‘តស្ស ភិក្ខុនោ’’តិបទស្ស ‘‘និក្ខន្តេ’’តិបទេន យោជិតព្ពត្តា ភុម្មត្ថេ សាមិវចនន្តិ អាហ ‘‘តស្មិំ ភិក្ខុស្មិ’’ន្តិ។ អថ វា តស្ស ភិក្ខុនោតិ សាមិយោគត្តា ‘‘និក្ខន្តេ’’តិ ឯត្ថ ភាវត្ថេ មានបច្ចយោតិ អាហ ‘‘និក្ខមនេ’’តិ។ ឥមិនា និក្ខន្តេតិ ឯត្ថ ន អន្តបច្ចយោ, មានបច្ចយស្សេវ អន្តភាវំ កត្វា វុត្តោតិ ទស្សេតិ។ វិស្សដ្ឋោតិ សតិវិស្សជ្ជិតោ។ តស្មិន្តិ ភិក្ខុម្ហិ។ កបិមិទ្ធវសេនេវាតិ កបិនោ មិទ្ធវសេន ឯវ។ អថ វា កបិមិទ្ធវសេន និទ្ទាយន្តោ ឥវ និទ្ទាយន្តោតិ យោជនា។ បដិនិបជ្ជីតិ បុន និបជ្ជិ។ វិស្សរមកាសីតិ ឯត្ថ វិសទ្ទោ វិរូបត្ថជោតកោ, សរសទ្ទោ សទ្ទវាចកោតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘វិរូបំ មហាសទ្ទមកាសី’’តិ។
Tattha kiñcāpi anubhotīti sambandho. Kiñcāpisaddo hettha sambhāvanājotako, panasaddo garahatthajotako. Kusalavipākenāti ahetukakusalavipākena. Tassāti nāgassa. Sajātiyāti samānajātiyā nāgiyā. Udakasañcārimaṇḍūkabhakkhanti udake sañcaraṇasīlaṃ maṇḍūkasaṅkhātaṃ bhakkhaṃ pātubhavatīti yojanā. Soti nāgo. Aṭṭīyatīti aramaṇaṃ pīḷiyati. Harāyatīti ettha haredhātu lajjanatthoti āha ‘‘lajjatī’’ti. Ekāranto dhātu bhūvādigaṇiko (saddanītidhātumālāyaṃ 16 rakārantadhātu). Jigucchatīti ettha gupadhātuyā kammaṃ dassento āha ‘‘attabhāva’’nti. ‘‘Tassa bhikkhuno’’tipadassa ‘‘nikkhante’’tipadena yojitabbattā bhummatthe sāmivacananti āha ‘‘tasmiṃ bhikkhusmi’’nti. Atha vā tassa bhikkhunoti sāmiyogattā ‘‘nikkhante’’ti ettha bhāvatthe mānapaccayoti āha ‘‘nikkhamane’’ti. Iminā nikkhanteti ettha na antapaccayo, mānapaccayasseva antabhāvaṃ katvā vuttoti dasseti. Vissaṭṭhoti sativissajjito. Tasminti bhikkhumhi. Kapimiddhavasenevāti kapino middhavasena eva. Atha vā kapimiddhavasena niddāyanto iva niddāyantoti yojanā. Paṭinipajjīti puna nipajji. Vissaramakāsīti ettha visaddo virūpatthajotako, sarasaddo saddavācakoti dassento āha ‘‘virūpaṃ mahāsaddamakāsī’’ti.
‘‘អការស្ស លោបំ កត្វា’’តិ ឥមិនា តុម្ហេ ខោត្ថាតិ ឯត្ថ ‘‘តុម្ហេ ខោ អត្ថា’’តិ បទវិភាគំ កត្វា ឱការតោ បរស្ស អការស្ស លោបំ ទស្សេតិ។ ‘‘អការស្សាលោប’’ន្តិបិ បាឋោ។ ឯវញ្ហិ សតិ អការស្ស អលោបំ កត្វាតិ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ។ ឥមិនា ‘‘តុម្ហេ ខោ អត្ថា’’តិ បទច្ឆេទំ កត្វា អការេ បរេ ឱការស្ស វការំ កត្វា តុម្ហេ ខ្វត្ថា’’តិ បាឋោ ទស្សិតោ។ កស្មា ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អវិរូឡ្ហិធម្មាតិ អាហ ‘‘ឈាន…បេ.… អភព្ពត្តា’’តិ។ ‘‘ភវថា’’តិ ឥមិនា អត្ថាតិ ឯត្ថ អសធាតុ សត្តត្ថវាចកោ ថវិភត្តីតិ ទស្សេតិ។ សជាតិយាតិ ឯត្ថ សមានា ជាតិ ឯតិស្សាតិ សជាតីតិ វុត្តេ នាគី ឯវាតិ អាហ ‘‘នាគិយា ឯវា’’តិ។ មនុស្សិត្ថិអាទីតិ ឯត្ថ អាទិសទ្ទេន តិរច្ឆានគតិត្ថីបេតិត្ថីទេវិត្ថិយោ សង្គណ្ហាតិ។ ‘‘ទ្វេមេ ភិក្ខវេ បច្ចយា’’តិ ទេសនា សាវសេសទេសនាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឯត្ថ ចា’’តិ។ ឯត្ថាតិ តិរច្ឆានគតវត្ថុម្ហិ។ អភិណ្ហន្តិ អភិក្ខណំ បុនប្បុនន្តិ អត្ថោ។
‘‘Akārassa lopaṃ katvā’’ti iminā tumhe khotthāti ettha ‘‘tumhe kho atthā’’ti padavibhāgaṃ katvā okārato parassa akārassa lopaṃ dasseti. ‘‘Akārassālopa’’ntipi pāṭho. Evañhi sati akārassa alopaṃ katvāti attho daṭṭhabbo. Iminā ‘‘tumhe kho atthā’’ti padacchedaṃ katvā akāre pare okārassa vakāraṃ katvā tumhe khvatthā’’ti pāṭho dassito. Kasmā imasmiṃ dhammavinaye avirūḷhidhammāti āha ‘‘jhāna…pe… abhabbattā’’ti. ‘‘Bhavathā’’ti iminā atthāti ettha asadhātu sattatthavācako thavibhattīti dasseti. Sajātiyāti ettha samānā jāti etissāti sajātīti vutte nāgī evāti āha ‘‘nāgiyā evā’’ti. Manussitthiādīti ettha ādisaddena tiracchānagatitthīpetitthīdevitthiyo saṅgaṇhāti. ‘‘Dveme bhikkhave paccayā’’ti desanā sāvasesadesanāti dassento āha ‘‘ettha cā’’ti. Etthāti tiracchānagatavatthumhi. Abhiṇhanti abhikkhaṇaṃ punappunanti attho.
តិរច្ឆានគតោតិ ឯត្ថ កិំ អបាយបរិយាបន្នោ ទុគ្គតិអហេតុកបដិសន្ធិកោវាធិប្បេតោតិ អាហ ‘‘នាគោ វា ហោតូ’’តិអាទិ។
Tiracchānagatoti ettha kiṃ apāyapariyāpanno duggatiahetukapaṭisandhikovādhippetoti āha ‘‘nāgo vā hotū’’tiādi.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវគ្គបាឡិ • Mahāvaggapāḷi / ៤៩. តិរច្ឆានគតវត្ថុ • 49. Tiracchānagatavatthu
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវគ្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvagga-aṭṭhakathā / តិរច្ឆានគតវត្ថុកថា • Tiracchānagatavatthukathā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / តិត្ថិយបក្កន្តកកថាវណ្ណនា • Titthiyapakkantakakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / តិរច្ឆានគតវត្ថុកថាវណ្ណនា • Tiracchānagatavatthukathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / តិរច្ឆានវត្ថុកថាវណ្ណនា • Tiracchānavatthukathāvaṇṇanā
