| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / দীঘনিকায (টীকা) • Dīghanikāya (ṭīkā) |
১৩. তেৰিজ্জসুত্তৰণ্ণনা
13. Tevijjasuttavaṇṇanā
৫১৮. উত্তরেনাতি এত্থ এন-সদ্দো দিসাৰাচীসদ্দতো পঞ্চমীঅন্ততো অদূরত্থো ইচ্ছিতো, তস্মা উত্তরেন-সদ্দেন অদূরত্থজোতনং দস্সেন্তো ‘‘অদূরে উত্তরপস্সে’’তি আহ। অক্খরচিন্তকা পন এন-সদ্দযোগে অৰধিৰাচিনি পদে উপযোগৰচনং ইচ্ছন্তি। অত্থো পন সামিৰসেনেৰ ইচ্ছিতোতি ইধ সামিৰচনৰসেনেৰ ৰুত্তং।
518.Uttarenāti ettha ena-saddo disāvācīsaddato pañcamīantato adūrattho icchito, tasmā uttarena-saddena adūratthajotanaṃ dassento ‘‘adūre uttarapasse’’ti āha. Akkharacintakā pana ena-saddayoge avadhivācini pade upayogavacanaṃ icchanti. Attho pana sāmivaseneva icchitoti idha sāmivacanavaseneva vuttaṃ.
৫১৯. কুলচারিত্তাদীতি আদি-সদ্দেন মন্তজ্ঝেনাভিরূপতাদিসম্পত্তিং সঙ্গণ্হাতি। মন্তসজ্ঝাযকরণত্থন্তি আথব্বণমন্তানং সজ্ঝাযকরণত্থং, তেনাহ ‘‘অঞ্ঞেসং বহূনং পৰেসনং নিৰারেত্ৰা’’তি।
519.Kulacārittādīti ādi-saddena mantajjhenābhirūpatādisampattiṃ saṅgaṇhāti. Mantasajjhāyakaraṇatthanti āthabbaṇamantānaṃ sajjhāyakaraṇatthaṃ, tenāha ‘‘aññesaṃ bahūnaṃ pavesanaṃ nivāretvā’’ti.
মগ্গামগ্গকথাৰণ্ণনা
Maggāmaggakathāvaṇṇanā
৫২০. ‘‘জঙ্ঘচার’’ন্তি চঙ্কমতো ইতো চিতো চ চরণমাহ। সো হি জঙ্ঘাসু কিলমথৰিনোদনত্থো চারোতি তথা ৰুত্তো। তেনাহ ‘‘অনুচঙ্কমন্তানং অনুৰিচরন্তান’’ন্তি। তেনাতি উভোসুপি অনুচঙ্কমনানুৰিচারণানং লব্ভনতো। সহাযা হি তে অঞ্ঞমঞ্ঞ সভাগৰুত্তিকা। ‘‘মগ্গো’’তি ইচ্ছিতট্ঠানং উজুকং মগ্গতি উপগচ্ছতি এতেনাতি মগ্গো, উজুমগ্গো। তদঞ্ঞো অমগ্গো, তস্মিং মগ্গে চ অমগ্গে চ। পটিপদন্তি ব্রহ্মলোকগামিমগ্গস্স পুব্বভাগপটিপদং।
520.‘‘Jaṅghacāra’’nti caṅkamato ito cito ca caraṇamāha. So hi jaṅghāsu kilamathavinodanattho cāroti tathā vutto. Tenāha ‘‘anucaṅkamantānaṃ anuvicarantāna’’nti. Tenāti ubhosupi anucaṅkamanānuvicāraṇānaṃ labbhanato. Sahāyā hi te aññamañña sabhāgavuttikā. ‘‘Maggo’’ti icchitaṭṭhānaṃ ujukaṃ maggati upagacchati etenāti maggo, ujumaggo. Tadañño amaggo, tasmiṃ magge ca amagge ca. Paṭipadanti brahmalokagāmimaggassa pubbabhāgapaṭipadaṃ.
নিয্যাতীতি নিয্যানীযো, সো এৰ ‘‘নিয্যানিকো’’তি ৰুত্তোতি আহ ‘‘নিয্যাযন্তো’’তি। যস্মা নিয্যাতপুগ্গলৰসেনস্স নিয্যানিকভাৰো , তস্মা ‘‘নিয্যাযন্তো’’তি পুগ্গলস্স যোনিসো পটিপজ্জনৰসেন নিয্যাযন্তো মগ্গো ‘‘নিয্যাতী’’তি ৰুত্তো। করোতীতি অত্তনো সন্তানে উপ্পাদেতি। উপ্পাদেন্তোযেৰ হি তত্থ পটিপজ্জতি নাম। সহ ব্যেতি ৰত্ততীতি সহব্যো, সহৰত্তনকো । তস্স ভাৰো সহব্যতাতি আহ ‘‘সহভাৰাযা’’তিআদি। সহভাৰোতি চ সলোকতা, সমীপতা ৰা ৰেদিতব্বা, তেনাহ ‘‘একট্ঠানে পাতুভাৰাযা’’তি। সকমেৰ আচরিযৰাদন্তি অত্তনো আচরিযেন পোক্খরসাতিনা কথিতমেৰ আচরিযৰাদং। থোমেত্ৰা পগ্গণ্হিত্ৰা ‘‘অযমেৰ উজুমগ্গো অযমঞ্জসাযনো’’তি পসংসিত্ৰা উক্কংসিত্ৰা। ভারদ্ৰাজোপি সকমেৰাতি ভারদ্ৰাজোপি মাণৰো অত্তনো আচরিযেন তারুক্খেন কথিতমেৰ আচরিযৰাদং থোমেত্ৰা পগ্গণ্হিত্ৰা ৰিচরতীতি যোজনা। তেন ৰুত্তন্তি তেন যথা তথা ৰা অভিনিৰিট্ঠভাৰেন ৰুত্তং পাল়িযং।
Niyyātīti niyyānīyo, so eva ‘‘niyyāniko’’ti vuttoti āha ‘‘niyyāyanto’’ti. Yasmā niyyātapuggalavasenassa niyyānikabhāvo , tasmā ‘‘niyyāyanto’’ti puggalassa yoniso paṭipajjanavasena niyyāyanto maggo ‘‘niyyātī’’ti vutto. Karotīti attano santāne uppādeti. Uppādentoyeva hi tattha paṭipajjati nāma. Saha byeti vattatīti sahabyo, sahavattanako . Tassa bhāvo sahabyatāti āha ‘‘sahabhāvāyā’’tiādi. Sahabhāvoti ca salokatā, samīpatā vā veditabbā, tenāha ‘‘ekaṭṭhāne pātubhāvāyā’’ti. Sakameva ācariyavādanti attano ācariyena pokkharasātinā kathitameva ācariyavādaṃ. Thometvā paggaṇhitvā ‘‘ayameva ujumaggo ayamañjasāyano’’ti pasaṃsitvā ukkaṃsitvā. Bhāradvājopisakamevāti bhāradvājopi māṇavo attano ācariyena tārukkhena kathitameva ācariyavādaṃ thometvā paggaṇhitvā vicaratīti yojanā. Tena vuttanti tena yathā tathā vā abhiniviṭṭhabhāvena vuttaṃ pāḷiyaṃ.
৫২১-২. অনিয্যানিকা ৰাতি অপ্পাটিহারিযাৰ অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ৰাদে দোসং দস্সেত্ৰা অৰিপরীতত্থদস্সনত্থং উত্তররহিতা এৰ। অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ৰাদস্স আদিতো ৰিরুদ্ধগ্গহণং ৰিগ্গহো, স্ৰেৰ ৰিৰদনৰসেন অপরাপরং উপ্পন্নো ৰিৰাদোতি আহ ‘‘পুব্বুপ্পত্তিকো ৰিগ্গহো অপরভাগে ৰিৰাদো’’তি। দুৰিধোপি এসো ৰিগ্গহো, ৰিৰাদোতি দ্ৰিধা ৰুত্তোপি ৰিরোধো। নানাআচরিযানং ৰাদতোতি নানারুচিকানং আচরিযানং ৰাদভাৰতো। নানাৰাদো নানাৰিধো ৰাদোতি কত্ৰা।
521-2.Aniyyānikā vāti appāṭihāriyāva aññamaññassa vāde dosaṃ dassetvā aviparītatthadassanatthaṃ uttararahitā eva. Aññamaññassa vādassa ādito viruddhaggahaṇaṃ viggaho, sveva vivadanavasena aparāparaṃ uppanno vivādoti āha ‘‘pubbuppattiko viggaho aparabhāge vivādo’’ti. Duvidhopi eso viggaho, vivādoti dvidhā vuttopi virodho. Nānāācariyānaṃ vādatoti nānārucikānaṃ ācariyānaṃ vādabhāvato. Nānāvādo nānāvidho vādoti katvā.
৫২৩. একস্সাপীতি তুম্হেসু দ্ৰীসু একস্সাপি। একস্মিন্তি সকৰাদপরৰাদেসু একস্মিম্পি। সংসযো নত্থীতি ‘‘মগ্গো নু খো, ন মগ্গো নু খো’’তি সংসযো ৰিচিকিচ্ছা নত্থি। অঞ্জসাযনভাৰে পন সংসযো। তেনাহ ‘‘এস কিরা’’তিআদি। ভগৰা পন যদি সব্বত্থ মগ্গসঞ্ঞিনো, এৰং সতি ‘‘কিস্মিং ৰো ৰিগ্গহো’’তি পুচ্ছতি।
523.Ekassāpīti tumhesu dvīsu ekassāpi. Ekasminti sakavādaparavādesu ekasmimpi. Saṃsayo natthīti ‘‘maggo nu kho, na maggo nu kho’’ti saṃsayo vicikicchā natthi. Añjasāyanabhāve pana saṃsayo. Tenāha ‘‘esa kirā’’tiādi. Bhagavā pana yadi sabbattha maggasaññino, evaṃ sati ‘‘kismiṃ vo viggaho’’ti pucchati.
৫২৪. ‘‘ইচ্ছিতট্ঠানং উজুকং মগ্গতি উপগচ্ছতি এতেনাতি মগ্গো, উজুমগ্গো। তদঞ্ঞো অমগ্গো’’তি ৰুত্তো ৰাযমত্থো। সব্বে তেতি সব্বেপি তে নানাআচরিযেহি ৰুত্তমগ্গা।
524. ‘‘Icchitaṭṭhānaṃ ujukaṃ maggati upagacchati etenāti maggo, ujumaggo. Tadañño amaggo’’ti vutto vāyamattho. Sabbe teti sabbepi te nānāācariyehi vuttamaggā.
যে পাল়িযং ‘‘অদ্ধরিযা ব্রাহ্মণা’’তিআদিনা ৰুত্তা। অদ্ধরো নাম যঞ্ঞৰিসেসো, তদুপযোগিভাৰতো ‘‘অদ্ধরিযা’’ ত্ৰেৰ ৰুচ্চন্তি যজূনি, তানি সজ্ঝাযন্তীতি অদ্ধরিযা, যজুব্বেদিনো। যে চ তিত্তিরিইসিনা কতে মন্তে সজ্ঝাযন্তি, তে তিত্তিরিযা, যজুব্বেদিনো এৰ। যজুব্বেদসাখা হেসা, যদিদং তিত্তিরং। ছন্দো ৰুচ্চতি ৰিসেসতো সামৰেদো, তং সরেন কাযন্তীতি ছন্দোকা, সামৰেদিনো। ‘‘ছন্দোগা’’তিপি পঠন্তি, সো এৰত্থো। বহৰো ইরযো এত্থাতি বৰ্হারি, ইরুব্বেদো। তং অধীযন্তীতি বৰ্হারিজ্ঝা।
Ye pāḷiyaṃ ‘‘addhariyā brāhmaṇā’’tiādinā vuttā. Addharo nāma yaññaviseso, tadupayogibhāvato ‘‘addhariyā’’ tveva vuccanti yajūni, tāni sajjhāyantīti addhariyā, yajubbedino. Ye ca tittiriisinā kate mante sajjhāyanti, te tittiriyā, yajubbedino eva. Yajubbedasākhā hesā, yadidaṃ tittiraṃ. Chando vuccati visesato sāmavedo, taṃ sarena kāyantīti chandokā, sāmavedino. ‘‘Chandogā’’tipi paṭhanti, so evattho. Bahavo irayo etthāti bavhāri, irubbedo. Taṃ adhīyantīti bavhārijjhā.
‘‘বহূনী’’তি এত্থাযং উপমাসংসন্দনা – যথা তে নানামগ্গা একংসতো তস্স গামস্স ৰা নিগমস্স ৰা পৰেসায হোন্তি, এৰং ব্রাহ্মণেহি পঞ্ঞাপিযমানাপি নানামগ্গা ব্রহ্মলোকূপগমনায ব্রহ্মুনা সহব্যতায একংসেনেৰ হোন্তীতি।
‘‘Bahūnī’’ti etthāyaṃ upamāsaṃsandanā – yathā te nānāmaggā ekaṃsato tassa gāmassa vā nigamassa vā pavesāya honti, evaṃ brāhmaṇehi paññāpiyamānāpi nānāmaggā brahmalokūpagamanāya brahmunā sahabyatāya ekaṃseneva hontīti.
৫২৭-৫২৯. ৰ-কারো আগমসন্ধিমত্তন্তি অনত্থকো ৰ-কারো, তেন ৰণ্ণাগমেন পদন্তরসন্ধিমত্তং কতন্তি অত্থো। অন্ধপৰেণীতি অন্ধপন্তি। ‘‘পঞ্ঞাসসট্ঠি অন্ধা’’তি ইদং তস্সা অন্ধপৰেণিযা মহতো গচ্ছগুম্বস্স অনুপরিগমনযোগ্যতাদস্সনং। এৰঞ্হি তে ‘‘সুচিরং ৰেলং মগ্গং গচ্ছামা’’তি এৰং সঞ্ঞিনো হোন্তি। নামকংযেৰাতি অত্থাভাৰতো নামমত্তংযেৰ, তং পন ভাসিতং তেহি সারসঞ্ঞিতম্পি নামমত্ততায অসারভাৰতো নিহীনমেৰাতি আহ ‘‘লামকংযেৰা’’তি।
527-529.Va-kāro āgamasandhimattanti anatthako va-kāro, tena vaṇṇāgamena padantarasandhimattaṃ katanti attho. Andhapaveṇīti andhapanti. ‘‘Paññāsasaṭṭhi andhā’’ti idaṃ tassā andhapaveṇiyā mahato gacchagumbassa anuparigamanayogyatādassanaṃ. Evañhi te ‘‘suciraṃ velaṃ maggaṃ gacchāmā’’ti evaṃ saññino honti. Nāmakaṃyevāti atthābhāvato nāmamattaṃyeva, taṃ pana bhāsitaṃ tehi sārasaññitampi nāmamattatāya asārabhāvato nihīnamevāti āha ‘‘lāmakaṃyevā’’ti.
৫৩০. যতোতি ভুম্মত্থে নিস্সক্কৰচনং, সামঞ্ঞজোতনা চ ৰিসেসে অৰতিট্ঠতীতি আহ ‘‘যস্মিং কালে’’তি। আযাচন্তীতি পত্থেন্তি। উগ্গমনং লোকস্স বহুকারভাৰতো তথা থোমনাতি। অযং কির ব্রাহ্মণানং লদ্ধি ‘‘ব্রাহ্মণানং আযাচনায চন্দিমসূরিযা গন্ত্ৰা লোকে ওভাসং করোন্তী’’তি।
530.Yatoti bhummatthe nissakkavacanaṃ, sāmaññajotanā ca visese avatiṭṭhatīti āha ‘‘yasmiṃ kāle’’ti. Āyācantīti patthenti. Uggamanaṃ lokassa bahukārabhāvato tathā thomanāti. Ayaṃ kira brāhmaṇānaṃ laddhi ‘‘brāhmaṇānaṃ āyācanāya candimasūriyā gantvā loke obhāsaṃ karontī’’ti.
৫৩২. ইধ পন কিং ৰত্তব্বন্তি ইমস্মিং পন অপ্পচ্চক্খভূতস্স ব্রহ্মুনো সহব্যতায মগ্গদেসনে তেৰিজ্জানং কিং ৰত্তব্বং অত্থি, যে পচ্চক্খভূতানম্পি চন্দিমসূরিযানং সহব্যতায মগ্গং দেসেতুং ন সক্কোন্তীতি অধিপ্পাযো। ‘‘যত্থা’’তি ‘‘ইধ পনা’’তি ৰুত্তমেৰত্থং পচ্চামসতি।
532.Idha pana kiṃ vattabbanti imasmiṃ pana appaccakkhabhūtassa brahmuno sahabyatāya maggadesane tevijjānaṃ kiṃ vattabbaṃ atthi, ye paccakkhabhūtānampi candimasūriyānaṃ sahabyatāya maggaṃ desetuṃ na sakkontīti adhippāyo. ‘‘Yatthā’’ti ‘‘idha panā’’ti vuttamevatthaṃ paccāmasati.
অচিরৰতীনদীউপমাকথাৰণ্ণনা
Aciravatīnadīupamākathāvaṇṇanā
৫৪২. সমভরিতাতি সম্পুণ্ণা। ততো এৰ কাকপেয্যা। পারাতি পরতীরং। অপারন্তি ওরিমতীরং। এহীতি আগচ্ছ।
542.Samabharitāti sampuṇṇā. Tato eva kākapeyyā. Pārāti paratīraṃ. Apāranti orimatīraṃ. Ehīti āgaccha.
৫৪৪. পঞ্চসীল…পে॰… ৰেদিতব্বা যমনিযমাদিব্রাহ্মণধম্মানং তদন্তোগধভাৰতো। তব্বিপরীতাতি পঞ্চসীলাদিৰিপরীতা পঞ্চ ৰেরাদযো। ‘‘পুনপী’’তি ৰত্ৰা ‘‘অপরম্পী’’তি ৰচনং ইতরাযপি নদি উপমায সঙ্গণ্হনত্থং।
544.Pañcasīla…pe… veditabbā yamaniyamādibrāhmaṇadhammānaṃ tadantogadhabhāvato. Tabbiparītāti pañcasīlādiviparītā pañca verādayo. ‘‘Punapī’’ti vatvā ‘‘aparampī’’ti vacanaṃ itarāyapi nadi upamāya saṅgaṇhanatthaṃ.
৫৪৬. কামযিতব্বট্ঠেনাতি কামনীযভাৰেন। বন্ধনট্ঠেনাতি তেনেৰ কামেতব্বভাৰেন সত্তানং চিত্তস্স আবন্ধনভাৰেন। কামঞ্চাযং গুণ-সদ্দো অত্থন্তরেসুপি দিট্ঠপ্পযোগো, তেসং পনেত্থ অসম্ভৰতো পারিসেসঞাযেন বন্ধনট্ঠেযেৰ যুত্তোতি দস্সেতুং ‘‘অনুজানামী’’তিআদিনা অত্থুদ্ধারো আরদ্ধো, এসেৰাতি বন্ধনট্ঠো এৰ। ন হি রূপাদীনং কামেতব্বভাৰে ৰুচ্চমানে পটলট্ঠো যুজ্জতি তথা কামেতব্বতায অনধিপ্পেতত্তা। রাসট্ঠআনিসংসট্ঠেসুপি এসেৰ নযো তথাপি কামেতব্বতায অনধিপ্পেতত্তা। পারিসেসতো পন বন্ধনট্ঠো গহিতো। যদগ্গেন হি নেসং কামেতব্বতা, তদগ্গেন বন্ধনভাৰো চাতি।
546.Kāmayitabbaṭṭhenāti kāmanīyabhāvena. Bandhanaṭṭhenāti teneva kāmetabbabhāvena sattānaṃ cittassa ābandhanabhāvena. Kāmañcāyaṃ guṇa-saddo atthantaresupi diṭṭhappayogo, tesaṃ panettha asambhavato pārisesañāyena bandhanaṭṭheyeva yuttoti dassetuṃ ‘‘anujānāmī’’tiādinā atthuddhāro āraddho, esevāti bandhanaṭṭho eva. Na hi rūpādīnaṃ kāmetabbabhāve vuccamāne paṭalaṭṭho yujjati tathā kāmetabbatāya anadhippetattā. Rāsaṭṭhaānisaṃsaṭṭhesupi eseva nayo tathāpi kāmetabbatāya anadhippetattā. Pārisesato pana bandhanaṭṭho gahito. Yadaggena hi nesaṃ kāmetabbatā, tadaggena bandhanabhāvo cāti.
কোট্ঠাসট্ঠোপি তেসু যুজ্জতেৰ চক্খুৰিঞ্ঞেয্যাদিকোট্ঠাসভাৰেন নেসং কামেতব্বতো। কোট্ঠাসে চ গুণ-সদ্দো দিস্সতি ‘‘দিগুণং ৰড্ঢেতব্ব’’ন্তিআদীসু, সম্পদাট্ঠোপি –
Koṭṭhāsaṭṭhopi tesu yujjateva cakkhuviññeyyādikoṭṭhāsabhāvena nesaṃ kāmetabbato. Koṭṭhāse ca guṇa-saddo dissati ‘‘diguṇaṃ vaḍḍhetabba’’ntiādīsu, sampadāṭṭhopi –
‘‘অসঙ্খ্যেয্যানি নামানি, সগুণেন মহেসিনো।
‘‘Asaṅkhyeyyāni nāmāni, saguṇena mahesino;
গুণেন নামমুদ্ধেয্যং, অপি নামসহস্সতো’’তি॥ (ধ॰ স॰ অট্ঠ॰ ১৩১৩; উদা॰ অট্ঠ॰ ৫৩; পটি॰ ম॰ অট্ঠ॰ ৭৬)।
Guṇena nāmamuddheyyaṃ, api nāmasahassato’’ti. (dha. sa. aṭṭha. 1313; udā. aṭṭha. 53; paṭi. ma. aṭṭha. 76);
আদীসু সোপি ইধ ন যুজ্জতীতি অনুদ্ধটো।
Ādīsu sopi idha na yujjatīti anuddhaṭo.
চক্খুৰিঞ্ঞেয্যাতি চক্খুৰিঞ্ঞাণেন ৰিজানিতব্বা, তেন পন ৰিজাননং দস্সনমেৰাতি আহ ‘‘পস্সিতব্বা’’তি। ‘‘সোতৰিঞ্ঞাণেন সোতব্বা’’তি এৰমাদি এতেনুপাযেনাতি অতিদিসতি। গৰেসিতম্পি ‘‘ইট্ঠ’’ন্তি ৰুচ্চতি, তং ইধ নাধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘পরিযিট্ঠা ৰা হোন্তু মা ৰা’’তি। ইট্ঠারম্মণভূতাতি সুখারম্মণভূতা। কামনীযাতি কামেতব্বা। ইট্ঠভাৰেন মনং অপ্পাযন্তীতি মনাপা। পিযজাতিকাতি পিযসভাৰা।
Cakkhuviññeyyāti cakkhuviññāṇena vijānitabbā, tena pana vijānanaṃ dassanamevāti āha ‘‘passitabbā’’ti. ‘‘Sotaviññāṇena sotabbā’’ti evamādi etenupāyenāti atidisati. Gavesitampi ‘‘iṭṭha’’nti vuccati, taṃ idha nādhippetanti āha ‘‘pariyiṭṭhā vā hontu mā vā’’ti. Iṭṭhārammaṇabhūtāti sukhārammaṇabhūtā. Kāmanīyāti kāmetabbā. Iṭṭhabhāvena manaṃ appāyantīti manāpā. Piyajātikāti piyasabhāvā.
গেধেনাতি লোভেন অভিভূতা হুত্ৰা পঞ্চকামগুণে পরিভুঞ্জন্তীতি যোজনা। মুচ্ছাকারন্তি মোহনাকারং। অধিওসন্নাতি অধিগ্গয্হ অজ্ঝোসায অৰসন্না, তেনাহ ‘‘ওগাল়্হা’’তি। পরিনিট্ঠানপ্পত্তাতি গিলিত্ৰা পরিনিট্ঠাপনৰসেন পরিনিট্ঠানং উপগতা। আদীনৰন্তি কামপরিভোগে সম্পতি, আযতিঞ্চ দোসং অপস্সন্তা। ঘাসচ্ছাদনাদিসম্ভোগনিমিত্তসংকিলেসতো নিস্সরন্তি অপগচ্ছন্তি এতেনাতি নিস্সরণং, যোনিসো পচ্চৰেক্খিত্ৰা তেসং পরিভোগপঞ্ঞা। তদভাৰতো অনিস্সরণপঞ্ঞাতি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘ইদমেত্থা’’তিআদিমাহ।
Gedhenāti lobhena abhibhūtā hutvā pañcakāmaguṇe paribhuñjantīti yojanā. Mucchākāranti mohanākāraṃ. Adhiosannāti adhiggayha ajjhosāya avasannā, tenāha ‘‘ogāḷhā’’ti. Pariniṭṭhānappattāti gilitvā pariniṭṭhāpanavasena pariniṭṭhānaṃ upagatā. Ādīnavanti kāmaparibhoge sampati, āyatiñca dosaṃ apassantā. Ghāsacchādanādisambhoganimittasaṃkilesato nissaranti apagacchanti etenāti nissaraṇaṃ, yoniso paccavekkhitvā tesaṃ paribhogapaññā. Tadabhāvato anissaraṇapaññāti imamatthaṃ dassento ‘‘idametthā’’tiādimāha.
৫৪৮-৯. আৰরন্তীতি কুসলপ্পৰত্তিং আদিতোৰ নিৰারেন্তি। নিৰারেন্তীতি নিরৰসেসতো ৰারযন্তি। ওনন্ধন্তীতি ওগাহন্তা ৰিয ছাদেন্তি। পরিযোনন্ধন্তীতি সব্বসো ছাদেন্তি। আৰরণাদীনং ৰসেনাতি আৰরণাদিঅত্থানং ৰসেন। তে হি আসেৰনবলৰতায পুরিমপুরিমেহি পচ্ছিমপচ্ছিমা দল়্হতরতমাদিভাৰপ্পত্তা ৰুত্তা।
548-9.Āvarantīti kusalappavattiṃ āditova nivārenti. Nivārentīti niravasesato vārayanti. Onandhantīti ogāhantā viya chādenti. Pariyonandhantīti sabbaso chādenti. Āvaraṇādīnaṃ vasenāti āvaraṇādiatthānaṃ vasena. Te hi āsevanabalavatāya purimapurimehi pacchimapacchimā daḷhataratamādibhāvappattā vuttā.
সংসন্দনকথাৰণ্ণনা
Saṃsandanakathāvaṇṇanā
৫৫০. ইত্থিপরিগ্গহে সতি পুরিসস্স পঞ্চকামগুণপরিগ্গহো পরিপুণ্ণো এৰ হোতীতি ৰুত্তং ‘‘সপরিগ্গহোতি ইত্থিপরিগ্গহেন সপরিগ্গহো’’তি। ‘‘ইত্থিপরিগ্গহেন অপরিগ্গহো’’তি চ ইদং তেৰিজ্জব্রাহ্মণেসু দিস্সমানপরিগ্গহানং দুট্ঠুল্লতমপরিগ্গহাভাৰদস্সনং। এৰংভূতানং তেৰিজ্জানং ব্রাহ্মণানং কা ব্রহ্মুনা সংসন্দনা, ব্রহ্মা পন সব্বেন সব্বং অপরিগ্গহোতি। ৰেরচিত্তেন অৰেরো, কুতো এতস্স ৰেরপ্পযোগোতি অধিপ্পাযো। চিত্তগেলঞ্ঞসঙ্খাতেনাতি চিত্তুপ্পাদগেলঞ্ঞসঞ্ঞিতেন, তেনস্স সব্বরূপকাযগেলঞ্ঞভাৰো ৰুত্তো হোতি। ব্যাপজ্ঝেনাতি দুক্খেন। উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চাদীহীতি আদি-সদ্দেন তদেকট্ঠা সংকিলেসধম্মা সঙ্গয্হন্তি। অপ্পটিপত্তিহেতুভূতায ৰিচিকিচ্ছায সতি ন কদাচি চিত্তং পুরিসস্স ৰসে ৰত্ততি, পহীনায পন সিযা ৰসৰত্তনন্তি আহ ‘‘ৰিচিকিচ্ছায অভাৰতো চিত্তং ৰসে ৰত্তেতী’’তি। চিত্তগতিকাতি চিত্তৰসিকা, তেনাহ চিত্তস্স ৰসে ৰত্তন্তী’’তি। ন তাদিসোতি ব্রাহ্মণা ৰিয চিত্তৰসিকো ন হোতি, অথ খো ৰসীভূতজ্ঝানাভিঞ্ঞতায চিত্তং অত্তনো ৰসে ৰত্তেতীতি ৰসৰত্তী।
550. Itthipariggahe sati purisassa pañcakāmaguṇapariggaho paripuṇṇo eva hotīti vuttaṃ ‘‘sapariggahoti itthipariggahena sapariggaho’’ti. ‘‘Itthipariggahena apariggaho’’ti ca idaṃ tevijjabrāhmaṇesu dissamānapariggahānaṃ duṭṭhullatamapariggahābhāvadassanaṃ. Evaṃbhūtānaṃ tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ kā brahmunā saṃsandanā, brahmā pana sabbena sabbaṃ apariggahoti. Veracittena avero, kuto etassa verappayogoti adhippāyo. Cittagelaññasaṅkhātenāti cittuppādagelaññasaññitena, tenassa sabbarūpakāyagelaññabhāvo vutto hoti. Byāpajjhenāti dukkhena. Uddhaccakukkuccādīhīti ādi-saddena tadekaṭṭhā saṃkilesadhammā saṅgayhanti. Appaṭipattihetubhūtāya vicikicchāya sati na kadāci cittaṃ purisassa vase vattati, pahīnāya pana siyā vasavattananti āha ‘‘vicikicchāya abhāvato cittaṃ vase vattetī’’ti. Cittagatikāti cittavasikā, tenāha cittassa vase vattantī’’ti. Na tādisoti brāhmaṇā viya cittavasiko na hoti, atha kho vasībhūtajjhānābhiññatāya cittaṃ attano vase vattetīti vasavattī.
৫৫২. ব্রহ্মলোকমগ্গেতি ব্রহ্মলোকগামিমগ্গে পটিপজ্জিতব্বে, পঞ্ঞপেতব্বে ৰা, তং পঞ্ঞপেন্তাতি অধিপ্পাযো। উপগন্ত্ৰাতি অমগ্গমেৰ ‘‘মগ্গো’’তি মিচ্ছাপটিপজ্জনেন উপগন্ত্ৰা, পটিজানিত্ৰা ৰা। পঙ্কং ওতিণ্ণা ৰিযাতি মত্থকে একঙ্গুলং ৰা উপড্ঢঙ্গুলং ৰা সুক্খতায ‘‘সমতল’’ন্তি সঞ্ঞায অনেকপোরিসং মহাপঙ্কং ওতিণ্ণা ৰিয। অনুপ্পৰিসন্তীতি অপাযমগ্গং ব্রহ্মলোকমগ্গসঞ্ঞায ওগাহযন্তি। ততো এৰ সংসীদিত্ৰা ৰিসাদং পাপুণন্তি। এৰন্তি ‘‘সমতল’’ন্তিআদিনা ৰুত্তনযেন। সংসীদিত্ৰাতি নিম্মুজ্জিত্ৰা। সুক্খতরণং মঞ্ঞে তরন্তীতি সুক্খনদিতরণং তরন্তি মঞ্ঞে। তস্মাতি যস্মা তেৰিজ্জা অমগ্গমেৰ ‘‘মগ্গো’’তি উপগন্ত্ৰা সংসীদন্তি, তস্মা। যথা তেতি যথা তে ‘‘সমতল’’ন্তি সঞ্ঞায পঙ্কং ওতিণ্ণা। ইধেৰ চাতি ইমস্মিঞ্চ অত্তভাৰে। সুখং ৰা সাতং ৰা ন লভন্তীতি ঝানসুখং ৰা ৰিপস্সনাসাতং ৰা ন লভন্তি, কুতো মগ্গসুখং ৰা নিব্বানসাতং ৰাতি অধিপ্পাযো। মগ্গদীপকন্তি মগ্গদীপকাভিমতং। ‘‘ইরিণ’’ন্তি অরঞ্ঞানিযা ইদং অধিৰচনন্তি আহ ‘‘অগামকং মহারঞ্ঞ’’ন্তি । মিগরুরুআদীনম্পি অনুপভোগরুক্খেহি। পরিৰত্তিতুম্পি ন সক্কা হোন্তি মহাকণ্টকতায। ঞাতীনং ব্যসনং ৰিনাসো ঞাতিব্যসনং। এৰং ভোগসীলব্যসনানি ৰেদিতব্বানি। রোগো এৰ ব্যসতি ৰিবাধতীতি রোগব্যসনং। এৰং দিট্ঠিব্যসনম্পি দট্ঠব্বং।
552.Brahmalokamaggeti brahmalokagāmimagge paṭipajjitabbe, paññapetabbe vā, taṃ paññapentāti adhippāyo. Upagantvāti amaggameva ‘‘maggo’’ti micchāpaṭipajjanena upagantvā, paṭijānitvā vā. Paṅkaṃ otiṇṇā viyāti matthake ekaṅgulaṃ vā upaḍḍhaṅgulaṃ vā sukkhatāya ‘‘samatala’’nti saññāya anekaporisaṃ mahāpaṅkaṃ otiṇṇā viya. Anuppavisantīti apāyamaggaṃ brahmalokamaggasaññāya ogāhayanti. Tato eva saṃsīditvā visādaṃ pāpuṇanti. Evanti ‘‘samatala’’ntiādinā vuttanayena. Saṃsīditvāti nimmujjitvā. Sukkhataraṇaṃ maññe tarantīti sukkhanaditaraṇaṃ taranti maññe. Tasmāti yasmā tevijjā amaggameva ‘‘maggo’’ti upagantvā saṃsīdanti, tasmā. Yathāteti yathā te ‘‘samatala’’nti saññāya paṅkaṃ otiṇṇā. Idheva cāti imasmiñca attabhāve. Sukhaṃ vā sātaṃ vā na labhantīti jhānasukhaṃ vā vipassanāsātaṃ vā na labhanti, kuto maggasukhaṃ vā nibbānasātaṃ vāti adhippāyo. Maggadīpakanti maggadīpakābhimataṃ. ‘‘Iriṇa’’nti araññāniyā idaṃ adhivacananti āha ‘‘agāmakaṃ mahārañña’’nti . Migaruruādīnampi anupabhogarukkhehi. Parivattitumpi na sakkā honti mahākaṇṭakatāya. Ñātīnaṃ byasanaṃ vināso ñātibyasanaṃ. Evaṃ bhogasīlabyasanāni veditabbāni. Rogo eva byasati vibādhatīti rogabyasanaṃ. Evaṃ diṭṭhibyasanampi daṭṭhabbaṃ.
৫৫৪. জাতসংৰড্ঢোতি জাতো হুত্ৰা সংৰড্ঢিতো। ন সব্বসো পচ্চক্খা হোন্তি পরিচযাভাৰতো। চিরনিক্খন্তোতি নিক্খন্তো হুত্ৰা চিরকালো। দন্ধাযিতত্তন্তি ৰিস্সজ্জনে মন্দত্তং সণিকৰুত্তি, তং পন সংসযৰসেন চিরাযনং নাম হোতীতি আহ ‘‘কঙ্খাৰসেন চিরাযিতত্ত’’ন্তি। ৰিত্থাযিতত্তন্তি সারজ্জিতত্তং। অট্ঠকথাযং পন ৰিত্থাযিতত্তং নাম ছম্ভিতত্তন্তি অধিপ্পাযেন ‘‘থদ্ধভাৰগ্গহণ’’ন্তি ৰুত্তং।
554.Jātasaṃvaḍḍhoti jāto hutvā saṃvaḍḍhito. Na sabbaso paccakkhā honti paricayābhāvato. Ciranikkhantoti nikkhanto hutvā cirakālo. Dandhāyitattanti vissajjane mandattaṃ saṇikavutti, taṃ pana saṃsayavasena cirāyanaṃ nāma hotīti āha ‘‘kaṅkhāvasena cirāyitatta’’nti. Vitthāyitattanti sārajjitattaṃ. Aṭṭhakathāyaṃ pana vitthāyitattaṃ nāma chambhitattanti adhippāyena ‘‘thaddhabhāvaggahaṇa’’nti vuttaṃ.
৫৫৫. উ-ইতি উপসগ্গযোগে লুম্প-সদ্দো উদ্ধরণত্থো হোতীতি ‘‘উল্লুম্পতূ’’তি পদস্স উদ্ধরতূতি অত্থমাহ। উপসগ্গৰসেন হি ধাতু-সদ্দা অত্থৰিসেসৰুত্তিনো হোন্তি যথা ‘‘উদ্ধরতূ’’তি।
555.U-iti upasaggayoge lumpa-saddo uddharaṇattho hotīti ‘‘ullumpatū’’ti padassa uddharatūti atthamāha. Upasaggavasena hi dhātu-saddā atthavisesavuttino honti yathā ‘‘uddharatū’’ti.
ব্রহ্মলোকমগ্গদেসনাৰণ্ণনা
Brahmalokamaggadesanāvaṇṇanā
৫৫৬. যস্স অতিসযেন বলং অত্থি, সো ‘‘বলৰা’’তি ৰুত্তোতি আহ ‘‘বলসম্পন্নো’’তি। সঙ্খং ধমযতীতি সঙ্খধমকো, তং ধমযিত্ৰা ততো সদ্দপৰত্তকো। অপ্পনাৰ ৰট্টতি পটিপক্খতো সম্মদেৰ চেতসো ৰিমুত্তিভাৰতো।
556. Yassa atisayena balaṃ atthi, so ‘‘balavā’’ti vuttoti āha ‘‘balasampanno’’ti. Saṅkhaṃ dhamayatīti saṅkhadhamako, taṃ dhamayitvā tato saddapavattako. Appanāva vaṭṭati paṭipakkhato sammadeva cetaso vimuttibhāvato.
পমাণকতং কম্মং নাম কামাৰচরং পমাণকরানং সংকিলেসধম্মানং অৰিক্খম্ভনতো। তথা হি তং ব্রহ্মৰিহারপুব্বভাগভূতং পমাণং অতিক্কমিত্ৰা ওদিস্সকঅনোদিস্সকদিসাফরণৰসেন ৰড্ঢেতুং ন সক্কা। ৰুত্তৰিপরিযাযতো পন অপ্পমাণকতং কম্মং নাম রূপারূপাৰচরং, তেনাহ ‘‘তঞ্হী’’তিআদি। তত্থ অরূপাৰচরে ওদিস্সকানোদিস্সকৰসেন ফরণং ন লব্ভতি, তথা দিসাফরণং।
Pamāṇakataṃ kammaṃ nāma kāmāvacaraṃ pamāṇakarānaṃ saṃkilesadhammānaṃ avikkhambhanato. Tathā hi taṃ brahmavihārapubbabhāgabhūtaṃ pamāṇaṃ atikkamitvā odissakaanodissakadisāpharaṇavasena vaḍḍhetuṃ na sakkā. Vuttavipariyāyato pana appamāṇakataṃ kammaṃ nāma rūpārūpāvacaraṃ, tenāha ‘‘tañhī’’tiādi. Tattha arūpāvacare odissakānodissakavasena pharaṇaṃ na labbhati, tathā disāpharaṇaṃ.
কেচি পন তং আগমনৰসেন লব্ভতীতি ৰদন্তি, তদযুত্তং। ন হি ব্রহ্মৰিহারনিস্সন্দো আরুপ্পং, অথ খো কসিণনিস্সন্দো, তস্মা যং সুৰিভাৰিতং ৰসীভাৰং পাপিতং আরুপ্পং, তং ‘‘অপ্পমাণকত’’ন্তি ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং। যং ৰা সাতিসযং ব্রহ্মৰিহারভাৰনায অভিসঙ্খতেন সন্তানেন নিব্বত্তিতং, যঞ্চ ব্রহ্মৰিহারসমাপত্তিতো ৰুট্ঠায সমাপন্নং অরূপাৰচরজ্ঝানং, তং ইমিনা পরিযাযেন ফরণপ্পমাণৰসেন অপ্পমাণকতন্তি ৰত্তুং ৰট্টতীতি অপরে। ৰীমংসিত্ৰা গহেতব্বং।
Keci pana taṃ āgamanavasena labbhatīti vadanti, tadayuttaṃ. Na hi brahmavihāranissando āruppaṃ, atha kho kasiṇanissando, tasmā yaṃ suvibhāvitaṃ vasībhāvaṃ pāpitaṃ āruppaṃ, taṃ ‘‘appamāṇakata’’nti vuttanti daṭṭhabbaṃ. Yaṃ vā sātisayaṃ brahmavihārabhāvanāya abhisaṅkhatena santānena nibbattitaṃ, yañca brahmavihārasamāpattito vuṭṭhāya samāpannaṃ arūpāvacarajjhānaṃ, taṃ iminā pariyāyena pharaṇappamāṇavasena appamāṇakatanti vattuṃ vaṭṭatīti apare. Vīmaṃsitvā gahetabbaṃ.
রূপাৰচরারূপাৰচরকম্মেতি রূপাৰচরকম্মে, অরূপাৰচরকম্মে চ সতি। ন ওহীযতি ন তিট্ঠতীতি কতূপচিতম্পি কামাৰচরকম্মং যথাধিগতে মহগ্গতজ্ঝানে অপরিহীনে তং অভিভৰিত্ৰা পটিবাহিত্ৰা সযং ওহীযকং হুত্ৰা পটিসন্ধিং দাতুং সমত্থভাৰে ন তিট্ঠতি। লগ্গিতুন্তি আৰরিতুং নিসেধেতুং। ঠাতুন্তি পটিবলো হুত্ৰা ঠাতুং। ফরিত্ৰাতি পটিপ্ফরিত্ৰা। পরিযাদিযিত্ৰাতি তস্স সামত্থিযং খেপেত্ৰা। কম্মস্স পরিযাদিযনং নাম তস্স ৰিপাকুপ্পাদনং নিসেধেত্ৰা অত্তনো ৰিপাকুপ্পাদনন্তি আহ ‘‘তস্স ৰিপাকং পটিবাহিত্ৰা’’তিআদি। এৰং মেত্তাদিৰিহারীতি এৰং ৰুত্তানং মেত্তাদীনং ব্রহ্মৰিহারানং ৰসেন মেত্তাদিৰিহারী।
Rūpāvacarārūpāvacarakammeti rūpāvacarakamme, arūpāvacarakamme ca sati. Na ohīyati na tiṭṭhatīti katūpacitampi kāmāvacarakammaṃ yathādhigate mahaggatajjhāne aparihīne taṃ abhibhavitvā paṭibāhitvā sayaṃ ohīyakaṃ hutvā paṭisandhiṃ dātuṃ samatthabhāve na tiṭṭhati. Laggitunti āvarituṃ nisedhetuṃ. Ṭhātunti paṭibalo hutvā ṭhātuṃ. Pharitvāti paṭippharitvā. Pariyādiyitvāti tassa sāmatthiyaṃ khepetvā. Kammassa pariyādiyanaṃ nāma tassa vipākuppādanaṃ nisedhetvā attano vipākuppādananti āha ‘‘tassa vipākaṃ paṭibāhitvā’’tiādi. Evaṃ mettādivihārīti evaṃ vuttānaṃ mettādīnaṃ brahmavihārānaṃ vasena mettādivihārī.
৫৫৯. অগ্গঞ্ঞসুত্তে…পে॰… অলত্থুন্তি অগ্গঞ্ঞসুত্তে আগতনযেন উপসম্পদঞ্চেৰ অরহত্তঞ্চ অলত্থুং পটিলভিংসু। সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ।
559.Aggaññasutte…pe… alatthunti aggaññasutte āgatanayena upasampadañceva arahattañca alatthuṃ paṭilabhiṃsu. Sesaṃ suviññeyyameva.
তেৰিজ্জসুত্তৰণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা।
Tevijjasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā.
নিট্ঠিতা চ তেরসসুত্তপটিমণ্ডিতস্স সীলক্খন্ধৰগ্গস্স অত্থৰণ্ণনায
Niṭṭhitā ca terasasuttapaṭimaṇḍitassa sīlakkhandhavaggassa atthavaṇṇanāya
লীনত্থপ্পকাসনাতি।
Līnatthappakāsanāti.
সীলক্খন্ধৰগ্গটীকা নিট্ঠিতা।
Sīlakkhandhavaggaṭīkā niṭṭhitā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / দীঘনিকায • Dīghanikāya / ১৩. তেৰিজ্জসুত্তং • 13. Tevijjasuttaṃ
অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / দীঘ নিকায (অট্ঠকথা) • Dīgha nikāya (aṭṭhakathā) / ১৩. তেৰিজ্জসুত্তৰণ্ণনা • 13. Tevijjasuttavaṇṇanā
