| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / দীঘ নিকায (অট্ঠকথা) • Dīgha nikāya (aṭṭhakathā) |
১৩. তেৰিজ্জসুত্তৰণ্ণনা
13. Tevijjasuttavaṇṇanā
৫১৮. এৰং মে সুতং…পে॰… কোসলেসূতি তেৰিজ্জসুত্তং। তত্রাযং অনুত্তানপদৰণ্ণনা। মনসাকটন্তি তস্স গামস্স নামং। উত্তরেন মনসাকটস্সাতি মনসাকটতো অৰিদূরে উত্তরপস্সে। অম্বৰনেতি তরুণঅম্বরুক্খসণ্ডে, রমণীযো কির সো ভূমিভাগো, হেট্ঠা রজতপট্টসদিসা ৰালিকা ৰিপ্পকিণ্ণা, উপরি মণিৰিতানং ৰিয ঘনসাখাপত্তং অম্বৰনং। তস্মিং বুদ্ধানং অনুচ্ছৰিকে পৰিৰেকসুখে অম্বৰনে ৰিহরতীতি অত্থো।
518.Evaṃme sutaṃ…pe… kosalesūti tevijjasuttaṃ. Tatrāyaṃ anuttānapadavaṇṇanā. Manasākaṭanti tassa gāmassa nāmaṃ. Uttarena manasākaṭassāti manasākaṭato avidūre uttarapasse. Ambavaneti taruṇaambarukkhasaṇḍe, ramaṇīyo kira so bhūmibhāgo, heṭṭhā rajatapaṭṭasadisā vālikā vippakiṇṇā, upari maṇivitānaṃ viya ghanasākhāpattaṃ ambavanaṃ. Tasmiṃ buddhānaṃ anucchavike pavivekasukhe ambavane viharatīti attho.
৫১৯. অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতাতি কুলচারিত্তাদিসম্পত্তিযা তত্থ তত্থ পঞ্ঞাতা। চঙ্কীতিআদীনি তেসং নামানি। তত্থ চঙ্কী ওপাসাদৰাসিকো। তারুক্খো ইচ্ছানঙ্গলৰাসিকো। পোক্খরসাতী উক্কট্ঠৰাসিকো। জাণুসোণী সাৰত্থিৰাসিকো। তোদেয্যো তুদিগামৰাসিকো। অঞ্ঞে চাতি অঞ্ঞে চ বহুজনা। অত্তনো অত্তনো নিৰাসট্ঠানেহি আগন্ত্ৰা মন্তসজ্ঝাযকরণত্থং তত্থ পটিৰসন্তি। মনসাকটস্স কির রমণীযতায তে ব্রাহ্মণা তত্থ নদীতীরে গেহানি কারেত্ৰা পরিক্খিপাপেত্ৰা অঞ্ঞেসং বহূনং পৰেসনং নিৰারেত্ৰা অন্তরন্তরা তত্থ গন্ত্ৰা ৰসন্তি।
519.Abhiññātā abhiññātāti kulacārittādisampattiyā tattha tattha paññātā. Caṅkītiādīni tesaṃ nāmāni. Tattha caṅkī opāsādavāsiko. Tārukkho icchānaṅgalavāsiko. Pokkharasātī ukkaṭṭhavāsiko. Jāṇusoṇī sāvatthivāsiko. Todeyyo tudigāmavāsiko. Aññe cāti aññe ca bahujanā. Attano attano nivāsaṭṭhānehi āgantvā mantasajjhāyakaraṇatthaṃ tattha paṭivasanti. Manasākaṭassa kira ramaṇīyatāya te brāhmaṇā tattha nadītīre gehāni kāretvā parikkhipāpetvā aññesaṃ bahūnaṃ pavesanaṃ nivāretvā antarantarā tattha gantvā vasanti.
৫২০-৫২১. ৰাসেট্ঠভারদ্ৰাজানন্তি ৰাসেট্ঠস্স চ পোক্খরসাতিনো অন্তেৰাসিকস্স, ভারদ্ৰাজস্স চ তারুক্খন্তেৰাসিকস্স। এতে কির দ্ৰে জাতিসম্পন্না তিণ্ণং ৰেদানং পারগূ অহেসুং। জঙ্ঘৰিহারন্তি অতিচিরনিসজ্জপচ্চযা কিলমথৰিনোদনত্থায জঙ্ঘচারং। তে কির দিৰসং সজ্ঝাযং কত্ৰা সাযন্হে ৰুট্ঠায ন্হানীযসম্ভারগন্ধমালতেলধোতৰত্থানি গাহাপেত্ৰা অত্তনো পরিজনপরিৰুতা ন্হাযিতুকামা নদীতীরং গন্ত্ৰা রজতপট্টৰণ্ণে ৰালিকাসণ্ডে অপরাপরং চঙ্কমিংসু। একং চঙ্কমন্তং ইতরো অনুচঙ্কমি, পুন ইতরং ইতরোতি। তেন ৰুত্তং ‘‘অনুচঙ্কমন্তানং অনুৰিচরন্তান’’ন্তি। মগ্গামগ্গেতি মগ্গে চ অমগ্গে চ। কতমং নু খো পটিপদং পূরেত্ৰা কতমেন মগ্গেন সক্কা সুখং ব্রহ্মলোকং গন্তুন্তি এৰং মগ্গামগ্গং আরব্ভ কথং সমুট্ঠাপেসুন্তি অত্থো। অঞ্জসাযনোতি উজুমগ্গস্সেতং ৰেৰচনং, অঞ্জসা ৰা উজুকমেৰ এতেন আযন্তি আগচ্ছন্তীতি অঞ্জসাযনো নিয্যানিকো নিয্যাতীতি নিয্যাযন্তো নিয্যাতি, গচ্ছন্তো গচ্ছতীতি অত্থো।
520-521.Vāseṭṭhabhāradvājānanti vāseṭṭhassa ca pokkharasātino antevāsikassa, bhāradvājassa ca tārukkhantevāsikassa. Ete kira dve jātisampannā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū ahesuṃ. Jaṅghavihāranti aticiranisajjapaccayā kilamathavinodanatthāya jaṅghacāraṃ. Te kira divasaṃ sajjhāyaṃ katvā sāyanhe vuṭṭhāya nhānīyasambhāragandhamālateladhotavatthāni gāhāpetvā attano parijanaparivutā nhāyitukāmā nadītīraṃ gantvā rajatapaṭṭavaṇṇe vālikāsaṇḍe aparāparaṃ caṅkamiṃsu. Ekaṃ caṅkamantaṃ itaro anucaṅkami, puna itaraṃ itaroti. Tena vuttaṃ ‘‘anucaṅkamantānaṃ anuvicarantāna’’nti. Maggāmaggeti magge ca amagge ca. Katamaṃ nu kho paṭipadaṃ pūretvā katamena maggena sakkā sukhaṃ brahmalokaṃ gantunti evaṃ maggāmaggaṃ ārabbha kathaṃ samuṭṭhāpesunti attho. Añjasāyanoti ujumaggassetaṃ vevacanaṃ, añjasā vā ujukameva etena āyanti āgacchantīti añjasāyano niyyāniko niyyātīti niyyāyanto niyyāti, gacchanto gacchatīti attho.
তক্করস্স ব্রহ্মসহব্যতাযাতি যো তং মগ্গং করোতি পটিপজ্জতি, তস্স ব্রহ্মুনা সদ্ধিং সহভাৰায, একট্ঠানে পাতুভাৰায গচ্ছতীতি অত্থো। য্ৰাযন্তি যো অযং। অক্খাতোতি কথিতো দীপিতো। ব্রাহ্মণেন পোক্খরসাতিনাতি অত্তনো আচরিযং অপদিসতি। ইতি ৰাসেট্ঠো সকমেৰ আচরিযৰাদং থোমেত্ৰা পগ্গণ্হিত্ৰা ৰিচরতি। ভারদ্ৰাজোপি সকমেৰাতি। তেন ৰুত্তং ‘‘নেৰ খো অসক্খি ৰাসেট্ঠো’’তিআদি।
Takkarassa brahmasahabyatāyāti yo taṃ maggaṃ karoti paṭipajjati, tassa brahmunā saddhiṃ sahabhāvāya, ekaṭṭhāne pātubhāvāya gacchatīti attho. Yvāyanti yo ayaṃ. Akkhātoti kathito dīpito. Brāhmaṇena pokkharasātināti attano ācariyaṃ apadisati. Iti vāseṭṭho sakameva ācariyavādaṃ thometvā paggaṇhitvā vicarati. Bhāradvājopi sakamevāti. Tena vuttaṃ ‘‘neva kho asakkhi vāseṭṭho’’tiādi.
ততো ৰাসেট্ঠো ‘‘উভিন্নম্পি অম্হাকং কথা অনিয্যানিকাৰ, ইমস্মিঞ্চ লোকে মগ্গকুসলো নাম ভোতা গোতমেন সদিসো নত্থি, ভৰঞ্চ গোতমো অৰিদূরে ৰসতি, সো নো তুলং গহেত্ৰা নিসিন্নৰাণিজো ৰিয কঙ্খং ছিন্দিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৰা তমত্থং ভারদ্ৰাজস্স আরোচেত্ৰা উভোপি গন্ত্ৰা অত্তনো কথং ভগৰতো আরোচেসুং। তেন ৰুত্তং ‘‘অথ খো ৰাসেট্ঠো…পে॰… য্ৰাযং অক্খাতো ব্রাহ্মণেন তারুক্খেনা’’তি।
Tato vāseṭṭho ‘‘ubhinnampi amhākaṃ kathā aniyyānikāva, imasmiñca loke maggakusalo nāma bhotā gotamena sadiso natthi, bhavañca gotamo avidūre vasati, so no tulaṃ gahetvā nisinnavāṇijo viya kaṅkhaṃ chindissatī’’ti cintetvā tamatthaṃ bhāradvājassa ārocetvā ubhopi gantvā attano kathaṃ bhagavato ārocesuṃ. Tena vuttaṃ ‘‘atha kho vāseṭṭho…pe… yvāyaṃ akkhāto brāhmaṇena tārukkhenā’’ti.
৫২২. এত্থ ভো গোতমাতি এতস্মিং মগ্গামগ্গে। ৰিগ্গহো ৰিৰাদোতিআদীসু পুব্বুপ্পত্তিকো ৰিগ্গহো। অপরভাগে ৰিৰাদো। দুৰিধোপি এসো নানাআচরিযানং ৰাদতো নানাৰাদো।
522.Ettha bho gotamāti etasmiṃ maggāmagge. Viggaho vivādotiādīsu pubbuppattiko viggaho. Aparabhāge vivādo. Duvidhopi eso nānāācariyānaṃ vādato nānāvādo.
৫২৩. অথ কিস্মিং পন ৰোতি ত্ৰম্পি অযমেৰ মগ্গোতি অত্তনো আচরিযৰাদমেৰ পগ্গয্হ তিট্ঠসি, ভারদ্ৰাজোপি অত্তনো আচরিযৰাদমেৰ, একস্সাপি একস্মিং সংসযো নত্থি। এৰং সতি কিস্মিং ৰো ৰিগ্গহোতি পুচ্ছতি।
523.Atha kismiṃ pana voti tvampi ayameva maggoti attano ācariyavādameva paggayha tiṭṭhasi, bhāradvājopi attano ācariyavādameva, ekassāpi ekasmiṃ saṃsayo natthi. Evaṃ sati kismiṃ vo viggahoti pucchati.
৫২৪. মগ্গামগ্গে , ভো গোতমাতি মগ্গে ভো গোতম অমগ্গে চ, উজুমগ্গে চ অনুজুমগ্গে চাতি অত্থো। এস কির একব্রাহ্মণস্সাপি মগ্গং ‘‘ন মগ্গো’’তি ন ৰদতি। যথা পন অত্তনো আচরিযস্স মগ্গো উজুমগ্গো, ন এৰং অঞ্ঞেসং অনুজানাতি, তস্মা তমেৰত্থং দীপেন্তো ‘‘কিঞ্চাপি ভো গোতমা’’তিআদিমাহ।
524.Maggāmagge, bho gotamāti magge bho gotama amagge ca, ujumagge ca anujumagge cāti attho. Esa kira ekabrāhmaṇassāpi maggaṃ ‘‘na maggo’’ti na vadati. Yathā pana attano ācariyassa maggo ujumaggo, na evaṃ aññesaṃ anujānāti, tasmā tamevatthaṃ dīpento ‘‘kiñcāpi bho gotamā’’tiādimāha.
সব্বানি তানীতি লিঙ্গৰিপল্লাসেন ৰদতি, সব্বে তেতি ৰুত্তং হোতি। বহূনীতি অট্ঠ ৰা দস ৰা। নানামগ্গানীতি মহন্তামহন্তজঙ্ঘমগ্গসকটমগ্গাদিৰসেন নানাৰিধানি সামন্তা গামনদীতল়াকখেত্তাদীহি আগন্ত্ৰা গামং পৰিসনমগ্গানি।
Sabbāni tānīti liṅgavipallāsena vadati, sabbe teti vuttaṃ hoti. Bahūnīti aṭṭha vā dasa vā. Nānāmaggānīti mahantāmahantajaṅghamaggasakaṭamaggādivasena nānāvidhāni sāmantā gāmanadītaḷākakhettādīhi āgantvā gāmaṃ pavisanamaggāni.
৫২৫-৫২৬. ‘‘নিয্যন্তীতি ৰাসেট্ঠ ৰদেসী’’তি ভগৰা তিক্খত্তুং ৰচীভেদং কত্ৰা পটিঞ্ঞং কারাপেসি। কস্মা? তিত্থিযা হি পটিজানিত্ৰা পচ্ছা নিগ্গয্হমানা অৰজানন্তি। সো তথা কাতুং ন সক্খিস্সতীতি।
525-526.‘‘Niyyantīti vāseṭṭha vadesī’’ti bhagavā tikkhattuṃ vacībhedaṃ katvā paṭiññaṃ kārāpesi. Kasmā? Titthiyā hi paṭijānitvā pacchā niggayhamānā avajānanti. So tathā kātuṃ na sakkhissatīti.
৫২৭-৫২৯. তেৰ তেৰিজ্জাতি তে তেৰিজ্জা। ৰকারো আগমসন্ধিমত্তং। অন্ধৰেণীতি অন্ধপৰেণী, একেন চক্খুমতা গহিতযট্ঠিযা কোটিং একো অন্ধো গণ্হতি, তং অন্ধং অঞ্ঞো তং অঞ্ঞোতি এৰং পণ্ণাসসট্ঠি অন্ধা পটিপাটিযা ঘটিতা অন্ধৰেণীতি ৰুচ্চতি। পরম্পরসংসত্তাতি অঞ্ঞমঞ্ঞং লগ্গা, যট্ঠিগাহকেনপি চক্খুমতা ৰিরহিতাতি অত্থো। একো কির ধুত্তো অন্ধগণং দিস্ৰা ‘‘অসুকস্মিং নাম গামে খজ্জভোজ্জং সুলভ’’ন্তি উস্সাহেত্ৰা ‘‘তেন হি তত্থ নো সামি নেহি, ইদং নাম তে দেমা’’তি ৰুত্তে, লঞ্জং গহেত্ৰা অন্তরামগ্গে মগ্গা ওক্কম্ম মহন্তং গচ্ছং অনুপরিগন্ত্ৰা পুরিমস্স হত্থেন পচ্ছিমস্স কচ্ছং গণ্হাপেত্ৰা ‘‘কিঞ্চি কম্মং অত্থি, গচ্ছথ তাৰ তুম্হে’’তি ৰত্ৰা পলাযি, তে দিৰসম্পি গন্ত্ৰা মগ্গং অৰিন্দমানা ‘‘কুহিং নো চক্খুমা, কুহিং মগ্গো’’তি পরিদেৰিত্ৰা মগ্গং অৰিন্দমানা তত্থেৰ মরিংসু। তে সন্ধায ৰুত্তং ‘‘পরম্পরসংসত্তা’’তি। পুরিমোপীতি পুরিমেসু দসসু ব্রাহ্মণেসু একোপি। মজ্ঝিমোপীতি মজ্ঝিমেসু আচরিযপাচরিযেসু একোপি। পচ্ছিমোপীতি ইদানি তেৰিজ্জেসু ব্রাহ্মণেসু একোপি। হস্সকঞ্ঞেৰাতি হসিতব্বমেৰ। নামকঞ্ঞেৰাতি লামকংযেৰ। তদেতং অত্থাভাৰেন রিত্তকং, রিত্তকত্তাযেৰ তুচ্ছকং। ইদানি ব্রহ্মলোকো তাৰ তিট্ঠতু, যো তেৰিজ্জেহি ন দিট্ঠপুব্বোৰ। যেপি চন্দিমসূরিযে তেৰিজ্জা পস্সন্তি, তেসম্পি সহব্যতায মগ্গং দেসেতুং নপ্পহোন্তীতি দস্সনত্থং ‘‘তং কিং মঞ্ঞসী’’তিআদিমাহ।
527-529.Teva tevijjāti te tevijjā. Vakāro āgamasandhimattaṃ. Andhaveṇīti andhapaveṇī, ekena cakkhumatā gahitayaṭṭhiyā koṭiṃ eko andho gaṇhati, taṃ andhaṃ añño taṃ aññoti evaṃ paṇṇāsasaṭṭhi andhā paṭipāṭiyā ghaṭitā andhaveṇīti vuccati. Paramparasaṃsattāti aññamaññaṃ laggā, yaṭṭhigāhakenapi cakkhumatā virahitāti attho. Eko kira dhutto andhagaṇaṃ disvā ‘‘asukasmiṃ nāma gāme khajjabhojjaṃ sulabha’’nti ussāhetvā ‘‘tena hi tattha no sāmi nehi, idaṃ nāma te demā’’ti vutte, lañjaṃ gahetvā antarāmagge maggā okkamma mahantaṃ gacchaṃ anuparigantvā purimassa hatthena pacchimassa kacchaṃ gaṇhāpetvā ‘‘kiñci kammaṃ atthi, gacchatha tāva tumhe’’ti vatvā palāyi, te divasampi gantvā maggaṃ avindamānā ‘‘kuhiṃ no cakkhumā, kuhiṃ maggo’’ti paridevitvā maggaṃ avindamānā tattheva mariṃsu. Te sandhāya vuttaṃ ‘‘paramparasaṃsattā’’ti. Purimopīti purimesu dasasu brāhmaṇesu ekopi. Majjhimopīti majjhimesu ācariyapācariyesu ekopi. Pacchimopīti idāni tevijjesu brāhmaṇesu ekopi. Hassakaññevāti hasitabbameva. Nāmakaññevāti lāmakaṃyeva. Tadetaṃ atthābhāvena rittakaṃ, rittakattāyeva tucchakaṃ. Idāni brahmaloko tāva tiṭṭhatu, yo tevijjehi na diṭṭhapubbova. Yepi candimasūriye tevijjā passanti, tesampi sahabyatāya maggaṃ desetuṃ nappahontīti dassanatthaṃ ‘‘taṃ kiṃ maññasī’’tiādimāha.
৫৩০. তত্থ যতো চন্দিমসূরিযা উগ্গচ্ছন্তীতি যস্মিং কালে উগ্গচ্ছন্তি। যত্থ চ ওগ্গচ্ছন্তীতি যস্মিং কালে অত্থমেন্তি, উগ্গমনকালে চ অত্থঙ্গমনকালে চ পস্সন্তীতি অত্থো। আযাচন্তীতি ‘‘উদেহি ভৰং চন্দ, উদেহি ভৰং সূরিযা’’তি এৰং আযাচন্তি। থোমযন্তীতি ‘‘সোম্মো চন্দো, পরিমণ্ডলো চন্দো, সপ্পভো চন্দো’’তিআদীনি ৰদন্তা পসংসন্তি। পঞ্জলিকাতি পগ্গহিতঅঞ্জলিকা। নমস্সমানাতি ‘‘নমো নমো’’তি ৰদমানা।
530. Tattha yato candimasūriyā uggacchantīti yasmiṃ kāle uggacchanti. Yattha ca oggacchantīti yasmiṃ kāle atthamenti, uggamanakāle ca atthaṅgamanakāle ca passantīti attho. Āyācantīti ‘‘udehi bhavaṃ canda, udehi bhavaṃ sūriyā’’ti evaṃ āyācanti. Thomayantīti ‘‘sommo cando, parimaṇḍalo cando, sappabho cando’’tiādīni vadantā pasaṃsanti. Pañjalikāti paggahitaañjalikā. Namassamānāti ‘‘namo namo’’ti vadamānā.
৫৩১-৫৩২. যং পস্সন্তীতি এত্থ যন্তি নিপাতমত্তং। কিং পন ন কিরাতি এত্থ ইধ পন কিং ৰত্তব্বং। যত্থ কির তেৰিজ্জেহি ব্রাহ্মণেহি ন ব্রহ্মা সক্খিদিট্ঠোতি এৰমত্থো দট্ঠব্বো।
531-532.Yaṃ passantīti ettha yanti nipātamattaṃ. Kiṃ pana na kirāti ettha idha pana kiṃ vattabbaṃ. Yattha kira tevijjehi brāhmaṇehi na brahmā sakkhidiṭṭhoti evamattho daṭṭhabbo.
অচিরৰতীনদীউপমাকথা
Aciravatīnadīupamākathā
৫৪২. সমতিত্তিকাতি সমভরিতা। কাকপেয্যাতি যত্থ কত্থচি তীরে ঠিতেন কাকেন সক্কা পাতুন্তি কাকপেয্যা। পারং তরিতুকামোতি নদিং অতিক্কমিত্ৰা পরতীরং গন্তুকামো। অৰ্হেয্যাতি পক্কোসেয্য। এহি পারাপারন্তি অম্ভো পার অপারং এহি, অথ মং সহসাৰ গহেত্ৰা গমিস্সসি, অত্থি মে অচ্চাযিককম্মন্তি অত্থো।
542.Samatittikāti samabharitā. Kākapeyyāti yattha katthaci tīre ṭhitena kākena sakkā pātunti kākapeyyā. Pāraṃ taritukāmoti nadiṃ atikkamitvā paratīraṃ gantukāmo. Avheyyāti pakkoseyya. Ehi pārāpāranti ambho pāra apāraṃ ehi, atha maṃ sahasāva gahetvā gamissasi, atthi me accāyikakammanti attho.
৫৪৪. যে ধম্মা ব্রাহ্মণকারকাতি এত্থ পঞ্চসীলদসকুসলকম্মপথভেদা ধম্মা ব্রাহ্মণকারকাতি ৰেদিতব্বা , তব্বিপরীতা অব্রাহ্মণকারকা। ইন্দমৰ্হাযামাতি ইন্দং অৰ্হাযাম পক্কোসাম। এৰং ব্রাহ্মণানং অৰ্হাযনস্স নিরত্থকতং দস্সেত্ৰা পুনপি ভগৰা অণ্ণৰকুচ্ছিযং সূরিযো ৰিয জলমানো পঞ্চসতভিক্খুপরিৰুতো অচিরৰতিযা তীরে নিসিন্নো অপরম্পি নদীউপমংযেৰ আহরন্তো ‘‘সেয্যথাপী’’তিআদিমাহ।
544.Ye dhammā brāhmaṇakārakāti ettha pañcasīladasakusalakammapathabhedā dhammā brāhmaṇakārakāti veditabbā , tabbiparītā abrāhmaṇakārakā. Indamavhāyāmāti indaṃ avhāyāma pakkosāma. Evaṃ brāhmaṇānaṃ avhāyanassa niratthakataṃ dassetvā punapi bhagavā aṇṇavakucchiyaṃ sūriyo viya jalamāno pañcasatabhikkhuparivuto aciravatiyā tīre nisinno aparampi nadīupamaṃyeva āharanto ‘‘seyyathāpī’’tiādimāha.
৫৪৬. কামগুণাতি কামযিতব্বট্ঠেন কামা, বন্ধনট্ঠেন গুণা। ‘‘অনুজানামি ভিক্খৰে, অহতানং ৰত্থানং দিগুণং সঙ্ঘাটি’’ন্তি (মহাৰ॰ ৩৪৮) এত্থ হি পটলট্ঠো গুণট্ঠো। ‘‘অচ্চেন্তি কালা তরযন্তি রত্তিযো, ৰযোগুণা অনুপুব্বং জহন্তী’’তি এত্থ রাসট্ঠো গুণট্ঠো। ‘‘সতগুণা দক্খিণা পাটিকঙ্খিতব্বা’’তি (ম॰ নি॰ ৩.৩৭৯) এত্থ আনিসংসট্ঠো গুণট্ঠো। ‘‘অন্তং অন্তগুণং (খু॰ পা॰ ৩.১) কযিরা মালাগুণে বহূ’’তি (ধ॰ প॰ ৫৩) চ এত্থ বন্ধনট্ঠো গুণট্ঠো। ইধাপি এসেৰ অধিপ্পেতো। তেন ৰুত্তং ‘‘বন্ধনট্ঠেন গুণা’’তি। চক্খুৰিঞ্ঞেয্যাতি চক্খুৰিঞ্ঞাণেন পস্সিতব্বা। এতেনুপাযেন সোতৰিঞ্ঞেয্যাদীসুপি অত্থো ৰেদিতব্বো। ইট্ঠাতি পরিযিট্ঠা ৰা হোন্তু, মা ৰা, ইট্ঠারম্মণভূতাতি অত্থো। কন্তাতি কামনীযা। মনাপাতি মনৰড্ঢনকা। পিযরূপাতি পিযজাতিকা। কামূপসঞ্হিতাতি আরম্মণং কত্ৰা উপ্পজ্জমানেন কামেন উপসঞ্হিতা। রজনীযাতি রঞ্জনীযা, রাগুপ্পত্তিকারণভূতাতি অত্থো।
546.Kāmaguṇāti kāmayitabbaṭṭhena kāmā, bandhanaṭṭhena guṇā. ‘‘Anujānāmi bhikkhave, ahatānaṃ vatthānaṃ diguṇaṃ saṅghāṭi’’nti (mahāva. 348) ettha hi paṭalaṭṭho guṇaṭṭho. ‘‘Accenti kālā tarayanti rattiyo, vayoguṇā anupubbaṃ jahantī’’ti ettha rāsaṭṭho guṇaṭṭho. ‘‘Sataguṇā dakkhiṇā pāṭikaṅkhitabbā’’ti (ma. ni. 3.379) ettha ānisaṃsaṭṭho guṇaṭṭho. ‘‘Antaṃ antaguṇaṃ (khu. pā. 3.1) kayirā mālāguṇe bahū’’ti (dha. pa. 53) ca ettha bandhanaṭṭho guṇaṭṭho. Idhāpi eseva adhippeto. Tena vuttaṃ ‘‘bandhanaṭṭhena guṇā’’ti. Cakkhuviññeyyāti cakkhuviññāṇena passitabbā. Etenupāyena sotaviññeyyādīsupi attho veditabbo. Iṭṭhāti pariyiṭṭhā vā hontu, mā vā, iṭṭhārammaṇabhūtāti attho. Kantāti kāmanīyā. Manāpāti manavaḍḍhanakā. Piyarūpāti piyajātikā. Kāmūpasañhitāti ārammaṇaṃ katvā uppajjamānena kāmena upasañhitā. Rajanīyāti rañjanīyā, rāguppattikāraṇabhūtāti attho.
গধিতাতি গেধেন অভিভূতা হুত্ৰা। মুচ্ছিতাতি মুচ্ছাকারপ্পত্তায অধিমত্তকায তণ্হায অভিভূতা। অজ্ঝোপন্নাতি অধিওপন্না ওগাল়্হা ‘‘ইদং সার’’ন্তি পরিনিট্ঠানপ্পত্তা হুত্ৰা। অনাদীনৰদস্সাৰিনোতি আদীনৰং অপস্সন্তা। অনিস্সরণপঞ্ঞাতি ইদমেত্থ নিস্সরণন্তি, এৰং পরিজাননপঞ্ঞাৰিরহিতা, পচ্চৰেক্খণপরিভোগৰিরহিতাতি অত্থো।
Gadhitāti gedhena abhibhūtā hutvā. Mucchitāti mucchākārappattāya adhimattakāya taṇhāya abhibhūtā. Ajjhopannāti adhiopannā ogāḷhā ‘‘idaṃ sāra’’nti pariniṭṭhānappattā hutvā. Anādīnavadassāvinoti ādīnavaṃ apassantā. Anissaraṇapaññāti idamettha nissaraṇanti, evaṃ parijānanapaññāvirahitā, paccavekkhaṇaparibhogavirahitāti attho.
৫৪৮. আৰরণাতিআদীসু আৰরন্তীতি আৰরণা। নিৰারেন্তীতি নীৰরণা। ওনন্ধন্তীতি ওনাহনা। পরিযোনন্ধন্তীতি পরিযোনাহনা। কামচ্ছন্দাদীনং ৰিত্থারকথা ৰিসুদ্ধিমগ্গতো গহেতব্বা।
548.Āvaraṇātiādīsu āvarantīti āvaraṇā. Nivārentīti nīvaraṇā. Onandhantīti onāhanā. Pariyonandhantīti pariyonāhanā. Kāmacchandādīnaṃ vitthārakathā visuddhimaggato gahetabbā.
৫৪৯-৫৫০. আৰুতা নিৰুতা ওনদ্ধা পরিযোনদ্ধাতি পদানি আৰরণাদীনং ৰসেন ৰুত্তানি। সপরিগ্গহোতি ইত্থিপরিগ্গহেন সপরিগ্গহোতি পুচ্ছতি। অপরিগ্গহো ভো গোতমাতিআদীসুপি কামচ্ছন্দস্স অভাৰতো ইত্থিপরিগ্গহেন অপরিগ্গহো। ব্যাপাদস্স অভাৰতো কেনচি সদ্ধিং ৰেরচিত্তেন অৰেরো। থিনমিদ্ধস্স অভাৰতো চিত্তগেলঞ্ঞসঙ্খাতেন ব্যাপজ্জেন অব্যাপজ্জো। উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চাভাৰতো উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চাদীহি সংকিলেসেহি অসংকিলিট্ঠচিত্তো সুপরিসুদ্ধমানসো। ৰিচিকিচ্ছায অভাৰতো চিত্তং ৰসে ৰত্তেতি। যথা চ ব্রাহ্মণা চিত্তগতিকা হোন্তীতি, চিত্তস্স ৰসেন ৰত্তন্তি, ন তাদিসোতি ৰসৰত্তী।
549-550.Āvutā nivutā onaddhā pariyonaddhāti padāni āvaraṇādīnaṃ vasena vuttāni. Sapariggahoti itthipariggahena sapariggahoti pucchati. Apariggaho bho gotamātiādīsupi kāmacchandassa abhāvato itthipariggahena apariggaho. Byāpādassa abhāvato kenaci saddhiṃ veracittena avero. Thinamiddhassa abhāvato cittagelaññasaṅkhātena byāpajjena abyāpajjo. Uddhaccakukkuccābhāvato uddhaccakukkuccādīhi saṃkilesehi asaṃkiliṭṭhacitto suparisuddhamānaso. Vicikicchāya abhāvato cittaṃ vase vatteti. Yathā ca brāhmaṇā cittagatikā hontīti, cittassa vasena vattanti, na tādisoti vasavattī.
৫৫২. ইধ খো পনাতি ইধ ব্রহ্মলোকমগ্গে। আসীদিত্ৰাতি অমগ্গমেৰ ‘‘মগ্গো’’তি উপগন্ত্ৰা। সংসীদন্তীতি ‘‘সমতল’’ন্তি সঞ্ঞায পঙ্কং ওতিণ্ণা ৰিয অনুপ্পৰিসন্তি। সংসীদিত্ৰা ৰিসারং পাপুণন্তীতি এৰং পঙ্কে ৰিয সংসীদিত্ৰা ৰিসারং অঙ্গমঙ্গসংভঞ্জনং পাপুণন্তি। সুক্খতরং মঞ্ঞে তরন্তীতি মরীচিকায ৰঞ্চেত্ৰা ‘‘কাকপেয্যা নদী’’তি সঞ্ঞায ‘‘তরিস্সামা’’তি হত্থেহি চ পাদেহি চ ৰাযমমানা সুক্খতরণং মঞ্ঞে তরন্তি। তস্মা যথা হত্থপাদাদীনং সংভঞ্জনং পরিভঞ্জনং, এৰং অপাযেসু সংভঞ্জনং পরিভঞ্জনং পাপুণন্তি। ইধেৰ চ সুখং ৰা সাতং ৰা ন লভন্তি। তস্মা ইদং তেৰিজ্জানং ব্রাহ্মণানন্তি তস্মা ইদং ব্রহ্মসহব্যতায মগ্গদীপকং তেৰিজ্জকং পাৰচনং তেৰিজ্জানং ব্রাহ্মণানং। তেৰিজ্জাইরিণন্তি তেৰিজ্জাঅরঞ্ঞং ইরিণন্তি হি অগামকং মহাঅরঞ্ঞং ৰুচ্চতি। তেৰিজ্জাৰিৰনন্তি পুপ্ফফলেহি অপরিভোগরুক্খেহি সঞ্ছন্নং নিরুদকং অরঞ্ঞং । যত্থ মগ্গতো উক্কমিত্ৰা পরিৰত্তিতুম্পি ন সক্কা হোন্তি, তং সন্ধাযাহ ‘‘তেৰিজ্জাৰিৰনন্তিপি ৰুচ্চতী’’তি। তেৰিজ্জাব্যসনন্তি তেৰিজ্জানং পঞ্চৰিধব্যসনসদিসমেতং। যথা হি ঞাতিরোগভোগ দিট্ঠি সীলব্যসনপ্পত্তস্স সুখং নাম নত্থি, এৰং তেৰিজ্জানং তেৰিজ্জকং পাৰচনং আগম্ম সুখং নাম নত্থীতি দস্সেতি।
552.Idhakho panāti idha brahmalokamagge. Āsīditvāti amaggameva ‘‘maggo’’ti upagantvā. Saṃsīdantīti ‘‘samatala’’nti saññāya paṅkaṃ otiṇṇā viya anuppavisanti. Saṃsīditvā visāraṃ pāpuṇantīti evaṃ paṅke viya saṃsīditvā visāraṃ aṅgamaṅgasaṃbhañjanaṃ pāpuṇanti. Sukkhataraṃ maññe tarantīti marīcikāya vañcetvā ‘‘kākapeyyā nadī’’ti saññāya ‘‘tarissāmā’’ti hatthehi ca pādehi ca vāyamamānā sukkhataraṇaṃ maññe taranti. Tasmā yathā hatthapādādīnaṃ saṃbhañjanaṃ paribhañjanaṃ, evaṃ apāyesu saṃbhañjanaṃ paribhañjanaṃ pāpuṇanti. Idheva ca sukhaṃ vā sātaṃ vā na labhanti. Tasmā idaṃ tevijjānaṃ brāhmaṇānanti tasmā idaṃ brahmasahabyatāya maggadīpakaṃ tevijjakaṃ pāvacanaṃ tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ. Tevijjāiriṇanti tevijjāaraññaṃ iriṇanti hi agāmakaṃ mahāaraññaṃ vuccati. Tevijjāvivananti pupphaphalehi aparibhogarukkhehi sañchannaṃ nirudakaṃ araññaṃ . Yattha maggato ukkamitvā parivattitumpi na sakkā honti, taṃ sandhāyāha ‘‘tevijjāvivanantipi vuccatī’’ti. Tevijjābyasananti tevijjānaṃ pañcavidhabyasanasadisametaṃ. Yathā hi ñātirogabhoga diṭṭhi sīlabyasanappattassa sukhaṃ nāma natthi, evaṃ tevijjānaṃ tevijjakaṃ pāvacanaṃ āgamma sukhaṃ nāma natthīti dasseti.
৫৫৪. জাতসংৰড্ঢোতি জাতো চ ৰড্ঢিতো চ, যো হি কেৰলং তত্থ জাতোৰ হোতি, অঞ্ঞত্থ ৰড্ঢিতো, তস্স সমন্তা গামমগ্গা ন সব্বসো পচ্চক্খা হোন্তি, তস্মা জাতসংৰড্ঢোতি আহ। জাতসংৰড্ঢোপি যো চিরনিক্খন্তো, তস্স ন সব্বসো পচ্চক্খা হোন্তি। তস্মা ‘‘তাৰদেৰ অৰসট’’ন্তি আহ, তঙ্খণমেৰ নিক্খন্তন্তি অত্থো। দন্ধাযিতত্তন্তি অযং নু খো মগ্গো, অযং ন নুখোতি কঙ্খাৰসেন চিরাযিতত্তং। ৰিত্থাযিতত্তন্তি যথা সুখুমং অত্থজাতং সহসা পুচ্ছিতস্স কস্সচি সরীরং থদ্ধভাৰং গণ্হাতি, এৰং থদ্ধভাৰগ্গহণং। ন ত্ৰেৰাতি ইমিনা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স অপ্পটিহতভাৰং দস্সেতি। তস্স হি পুরিসস্স মারাৰট্টনাদিৰসেন সিযা ঞাণস্স পটিঘাতো। তেন সো দন্ধাযেয্য ৰা ৰিত্থাযেয্য ৰা। সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পন অপ্পটিহতং, ন সক্কা তস্স কেনচি অন্তরাযো কাতুন্তি দীপেতি।
554.Jātasaṃvaḍḍhoti jāto ca vaḍḍhito ca, yo hi kevalaṃ tattha jātova hoti, aññattha vaḍḍhito, tassa samantā gāmamaggā na sabbaso paccakkhā honti, tasmā jātasaṃvaḍḍhoti āha. Jātasaṃvaḍḍhopi yo ciranikkhanto, tassa na sabbaso paccakkhā honti. Tasmā ‘‘tāvadeva avasaṭa’’nti āha, taṅkhaṇameva nikkhantanti attho. Dandhāyitattanti ayaṃ nu kho maggo, ayaṃ na nukhoti kaṅkhāvasena cirāyitattaṃ. Vitthāyitattanti yathā sukhumaṃ atthajātaṃ sahasā pucchitassa kassaci sarīraṃ thaddhabhāvaṃ gaṇhāti, evaṃ thaddhabhāvaggahaṇaṃ. Na tvevāti iminā sabbaññutaññāṇassa appaṭihatabhāvaṃ dasseti. Tassa hi purisassa mārāvaṭṭanādivasena siyā ñāṇassa paṭighāto. Tena so dandhāyeyya vā vitthāyeyya vā. Sabbaññutaññāṇaṃ pana appaṭihataṃ, na sakkā tassa kenaci antarāyo kātunti dīpeti.
৫৫৫. উল্লুম্পতু ভৰং গোতমোতি উদ্ধরতু ভৰং গোতমো। ব্রাহ্মণিং পজন্তি ব্রাহ্মণদারকং, ভৰং গোতমো মম ব্রাহ্মণপুত্তং অপাযমগ্গতো উদ্ধরিত্ৰা ব্রহ্মলোকমগ্গে পতিট্ঠপেতূতি অত্থো। অথস্স ভগৰা বুদ্ধুপ্পাদং দস্সেত্ৰা সদ্ধিং পুব্বভাগপটিপদায মেত্তাৰিহারাদিব্রহ্মলোকগামিমগ্গং দেসেতুকামো ‘‘তেন হি ৰাসেট্ঠা’’তিআদিমাহ। তত্থ ‘‘ইধ তথাগতো’’তিআদি সামঞ্ঞফলে ৰিত্থারিতং। মেত্তাসহগতেনাতিআদীসু যং ৰত্তব্বং, তং সব্বং ৰিসুদ্ধিমগ্গে ব্রহ্মৰিহারকম্মট্ঠানকথাযং ৰুত্তং। সেয্যথাপি ৰাসেট্ঠ বলৰা সঙ্খধমোতিআদি পন ইধ অপুব্বং। তত্থ বলৰাতি বলসম্পন্নো। সঙ্খধমোতি সঙ্খধমকো। অপ্পকসিরেনাতি অকিচ্ছেন অদুক্খেন। দুব্বলো হি সঙ্খধমো সঙ্খং ধমন্তোপি ন সক্কোতি চতস্সো দিসা সরেন ৰিঞ্ঞাপেতুং, নাস্স সঙ্খসদ্দো সব্বতো ফরতি। বলৰতো পন ৰিপ্ফারিকো হোতি, তস্মা ‘‘বলৰা’’তিআদিমাহ। মেত্তায চেতোৰিমুত্তিযাতি এত্থ মেত্তাতি ৰুত্তে উপচারোপি অপ্পনাপি ৰট্টতি, ‘‘চেত্তোৰিমুত্তী’’তি ৰুত্তে পন অপ্পনাৰ ৰট্টতি। যং পমাণকতং কম্মন্তি পমাণকতং কম্মং নাম কামাৰচরং ৰুচ্চতি। অপ্পমাণকতং কম্মং নাম রূপারূপাৰচরং। তঞ্হি পমাণং অতিক্কমিত্ৰা ওদিস্সকঅনোদিস্সকদিসাফরণৰসেন ৰড্ঢেত্ৰা কতত্তা অপ্পমাণকতন্তি ৰুচ্চতি। ন তং তত্রাৰসিস্সতি ন তং তত্রাৰতিট্ঠতীতি তং কামাৰচরকম্মং তস্মিং রূপাৰচরারূপাৰচরকম্মে ন ওহীযতি, ন তিট্ঠতি। কিং ৰুত্তং হোতি – তং কামাৰচরকম্মং তস্স রূপারূপাৰচরকম্মস্স অন্তরা লগ্গিতুং ৰা ঠাতুং ৰা রূপারূপাৰচরকম্মং ফরিত্ৰা পরিযাদিযিত্ৰা অত্তনো ওকাসং গহেত্ৰা পতিট্ঠাতুং ন সক্কোতি। অথ খো রূপাৰচরারূপাৰচরকম্মমেৰ কামাৰচরং মহোঘো ৰিয পরিত্তং উদকং ফরিত্ৰা পরিযাদিযিত্ৰা অত্তনো ওকাসং গহেত্ৰা তিট্ঠতি। তস্স ৰিপাকং পটিবাহিত্ৰা সযমেৰ ব্রহ্মসহব্যতং উপনেতীতি। এৰংৰিহারীতি এৰং মেত্তাদিৰিহারী।
555.Ullumpatu bhavaṃ gotamoti uddharatu bhavaṃ gotamo. Brāhmaṇiṃ pajanti brāhmaṇadārakaṃ, bhavaṃ gotamo mama brāhmaṇaputtaṃ apāyamaggato uddharitvā brahmalokamagge patiṭṭhapetūti attho. Athassa bhagavā buddhuppādaṃ dassetvā saddhiṃ pubbabhāgapaṭipadāya mettāvihārādibrahmalokagāmimaggaṃ desetukāmo ‘‘tena hi vāseṭṭhā’’tiādimāha. Tattha ‘‘idha tathāgato’’tiādi sāmaññaphale vitthāritaṃ. Mettāsahagatenātiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ sabbaṃ visuddhimagge brahmavihārakammaṭṭhānakathāyaṃ vuttaṃ. Seyyathāpi vāseṭṭha balavā saṅkhadhamotiādi pana idha apubbaṃ. Tattha balavāti balasampanno. Saṅkhadhamoti saṅkhadhamako. Appakasirenāti akicchena adukkhena. Dubbalo hi saṅkhadhamo saṅkhaṃ dhamantopi na sakkoti catasso disā sarena viññāpetuṃ, nāssa saṅkhasaddo sabbato pharati. Balavato pana vipphāriko hoti, tasmā ‘‘balavā’’tiādimāha. Mettāya cetovimuttiyāti ettha mettāti vutte upacāropi appanāpi vaṭṭati, ‘‘cettovimuttī’’ti vutte pana appanāva vaṭṭati. Yaṃ pamāṇakataṃ kammanti pamāṇakataṃ kammaṃ nāma kāmāvacaraṃ vuccati. Appamāṇakataṃ kammaṃ nāma rūpārūpāvacaraṃ. Tañhi pamāṇaṃ atikkamitvā odissakaanodissakadisāpharaṇavasena vaḍḍhetvā katattā appamāṇakatanti vuccati. Na taṃ tatrāvasissati na taṃ tatrāvatiṭṭhatīti taṃ kāmāvacarakammaṃ tasmiṃ rūpāvacarārūpāvacarakamme na ohīyati, na tiṭṭhati. Kiṃ vuttaṃ hoti – taṃ kāmāvacarakammaṃ tassa rūpārūpāvacarakammassa antarā laggituṃ vā ṭhātuṃ vā rūpārūpāvacarakammaṃ pharitvā pariyādiyitvā attano okāsaṃ gahetvā patiṭṭhātuṃ na sakkoti. Atha kho rūpāvacarārūpāvacarakammameva kāmāvacaraṃ mahogho viya parittaṃ udakaṃ pharitvā pariyādiyitvā attano okāsaṃ gahetvā tiṭṭhati. Tassa vipākaṃ paṭibāhitvā sayameva brahmasahabyataṃ upanetīti. Evaṃvihārīti evaṃ mettādivihārī.
৫৫৯. এতে মযং ভৰন্তং গোতমন্তি ইদং তেসং দুতিযং সরণগমনং। পঠমমেৰ হেতে মজ্ঝিমপণ্ণাসকে ৰাসেট্ঠসুত্তং সুত্ৰা সরণং গতা, ইমং পন তেৰিজ্জসুত্তং সুত্ৰা দুতিযম্পি সরণং গতা। কতিপাহচ্চযেন পব্বজিত্ৰা অগ্গঞ্ঞসুত্তে উপসম্পদঞ্চেৰ অরহত্তঞ্চ অলত্থুং। সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি।
559.Etemayaṃ bhavantaṃ gotamanti idaṃ tesaṃ dutiyaṃ saraṇagamanaṃ. Paṭhamameva hete majjhimapaṇṇāsake vāseṭṭhasuttaṃ sutvā saraṇaṃ gatā, imaṃ pana tevijjasuttaṃ sutvā dutiyampi saraṇaṃ gatā. Katipāhaccayena pabbajitvā aggaññasutte upasampadañceva arahattañca alatthuṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
ইতি সুমঙ্গলৰিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথাযং
Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ
তেৰিজ্জসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।
Tevijjasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
নিট্ঠিতা চ তেরসসুত্তপটিমণ্ডিতস্স সীলক্খন্ধৰগ্গস্স
Niṭṭhitā ca terasasuttapaṭimaṇḍitassa sīlakkhandhavaggassa
অত্থৰণ্ণনাতি।
Atthavaṇṇanāti.
সীলক্খন্ধৰগ্গট্ঠকথা নিট্ঠিতা।
Sīlakkhandhavaggaṭṭhakathā niṭṭhitā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / দীঘনিকায • Dīghanikāya / ১৩. তেৰিজ্জসুত্তং • 13. Tevijjasuttaṃ
টীকা • Tīkā / সুত্তপিটক (টীকা) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / দীঘনিকায (টীকা) • Dīghanikāya (ṭīkā) / ১৩. তেৰিজ্জসুত্তৰণ্ণনা • 13. Tevijjasuttavaṇṇanā
