| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / দীঘনিকায • Dīghanikāya |
১০. সুভসুত্তং
10. Subhasuttaṃ
সুভমাণৰৰত্থু
Subhamāṇavavatthu
৪৪৪. এৰং মে সুতং – একং সমযং আযস্মা আনন্দো সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে অচিরপরিনিব্বুতে ভগৰতি। তেন খো পন সমযেন সুভো মাণৰো তোদেয্যপুত্তো সাৰত্থিযং পটিৰসতি কেনচিদেৰ করণীযেন।
444. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ āyasmā ānando sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme aciraparinibbute bhagavati. Tena kho pana samayena subho māṇavo todeyyaputto sāvatthiyaṃ paṭivasati kenacideva karaṇīyena.
৪৪৫. অথ খো সুভো মাণৰো তোদেয্যপুত্তো অঞ্ঞতরং মাণৰকং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৰং, মাণৰক, যেন সমণো আনন্দো তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৰা মম ৰচনেন সমণং আনন্দং অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৰিহারং পুচ্ছ – ‘সুভো মাণৰো তোদেয্যপুত্তো ভৰন্তং আনন্দং অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৰিহারং পুচ্ছতী’তি। এৰঞ্চ ৰদেহি – ‘সাধু কির ভৰং আনন্দো যেন সুভস্স মাণৰস্স তোদেয্যপুত্তস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি।
445. Atha kho subho māṇavo todeyyaputto aññataraṃ māṇavakaṃ āmantesi – ‘‘ehi tvaṃ, māṇavaka, yena samaṇo ānando tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā mama vacanena samaṇaṃ ānandaṃ appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ puccha – ‘subho māṇavo todeyyaputto bhavantaṃ ānandaṃ appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ pucchatī’ti. Evañca vadehi – ‘sādhu kira bhavaṃ ānando yena subhassa māṇavassa todeyyaputtassa nivesanaṃ tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā’’’ti.
৪৪৬. ‘‘এৰং, ভো’’তি খো সো মাণৰকো সুভস্স মাণৰস্স তোদেয্যপুত্তস্স পটিস্সুত্ৰা যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং সম্মোদি। সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি। একমন্তং নিসিন্নো খো সো মাণৰকো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ – ‘‘সুভো মাণৰো তোদেয্যপুত্তো ভৰন্তং আনন্দং অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৰিহারং পুচ্ছতি; এৰঞ্চ ৰদেতি – ‘সাধু কির ভৰং আনন্দো যেন সুভস্স মাণৰস্স তোদেয্যপুত্তস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি।
446. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho so māṇavako subhassa māṇavassa todeyyaputtassa paṭissutvā yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so māṇavako āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘subho māṇavo todeyyaputto bhavantaṃ ānandaṃ appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ pucchati; evañca vadeti – ‘sādhu kira bhavaṃ ānando yena subhassa māṇavassa todeyyaputtassa nivesanaṃ tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā’’’ti.
৪৪৭. এৰং ৰুত্তে, আযস্মা আনন্দো তং মাণৰকং এতদৰোচ – ‘‘অকালো খো, মাণৰক । অত্থি মে অজ্জ ভেসজ্জমত্তা পীতা। অপ্পেৰনাম স্ৰেপি উপসঙ্কমেয্যাম কালঞ্চ সমযঞ্চ উপাদাযা’’তি।
447. Evaṃ vutte, āyasmā ānando taṃ māṇavakaṃ etadavoca – ‘‘akālo kho, māṇavaka . Atthi me ajja bhesajjamattā pītā. Appevanāma svepi upasaṅkameyyāma kālañca samayañca upādāyā’’ti.
‘‘এৰং, ভো’’তি খো সো মাণৰকো আযস্মতো আনন্দস্স পটিস্সুত্ৰা উট্ঠাযাসনা যেন সুভো মাণৰো তোদেয্যপুত্তো তেনুপসঙ্কমি ; উপসঙ্কমিত্ৰা সুভং মাণৰং তোদেয্যপুত্তং এতদৰোচ, ‘‘অৰোচুম্হা খো মযং ভোতো ৰচনেন তং ভৰন্তং আনন্দং – ‘সুভো মাণৰো তোদেয্যপুত্তো ভৰন্তং আনন্দং অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৰিহারং পুচ্ছতি, এৰঞ্চ ৰদেতি – ‘‘সাধু কির ভৰং আনন্দো যেন সুভস্স মাণৰস্স তোদেয্যপুত্তস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি। এৰং ৰুত্তে, ভো, সমণো আনন্দো মং এতদৰোচ – ‘অকালো খো, মাণৰক। অত্থি মে অজ্জ ভেসজ্জমত্তা পীতা। অপ্পেৰনাম স্ৰেপি উপসঙ্কমেয্যাম কালঞ্চ সমযঞ্চ উপাদাযা’তি। এত্তাৰতাপি খো, ভো, কতমেৰ এতং, যতো খো সো ভৰং আনন্দো ওকাসমকাসি স্ৰাতনাযপি উপসঙ্কমনাযা’’তি।
‘‘Evaṃ, bho’’ti kho so māṇavako āyasmato ānandassa paṭissutvā uṭṭhāyāsanā yena subho māṇavo todeyyaputto tenupasaṅkami ; upasaṅkamitvā subhaṃ māṇavaṃ todeyyaputtaṃ etadavoca, ‘‘avocumhā kho mayaṃ bhoto vacanena taṃ bhavantaṃ ānandaṃ – ‘subho māṇavo todeyyaputto bhavantaṃ ānandaṃ appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ pucchati, evañca vadeti – ‘‘sādhu kira bhavaṃ ānando yena subhassa māṇavassa todeyyaputtassa nivesanaṃ tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā’’’ti. Evaṃ vutte, bho, samaṇo ānando maṃ etadavoca – ‘akālo kho, māṇavaka. Atthi me ajja bhesajjamattā pītā. Appevanāma svepi upasaṅkameyyāma kālañca samayañca upādāyā’ti. Ettāvatāpi kho, bho, katameva etaṃ, yato kho so bhavaṃ ānando okāsamakāsi svātanāyapi upasaṅkamanāyā’’ti.
৪৪৮. অথ খো আযস্মা আনন্দো তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায চেতকেন ভিক্খুনা পচ্ছাসমণেন যেন সুভস্স মাণৰস্স তোদেয্যপুত্তস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি।
448. Atha kho āyasmā ānando tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya cetakena bhikkhunā pacchāsamaṇena yena subhassa māṇavassa todeyyaputtassa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
অথ খো সুভো মাণৰো তোদেয্যপুত্তো যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং সম্মোদি। সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি। একমন্তং নিসিন্নো খো সুভো মাণৰো তোদেয্যপুত্তো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ – ‘‘ভৰঞ্হি আনন্দো তস্স ভোতো গোতমস্স দীঘরত্তং উপট্ঠাকো সন্তিকাৰচরো সমীপচারী। ভৰমেতং আনন্দো জানেয্য, যেসং সো ভৰং গোতমো ধম্মানং ৰণ্ণৰাদী অহোসি, যত্থ চ ইমং জনতং সমাদপেসি নিৰেসেসি পতিট্ঠাপেসি। কতমেসানং খো, ভো আনন্দ, ধম্মানং সো ভৰং গোতমো ৰণ্ণৰাদী অহোসি; কত্থ চ ইমং জনতং সমাদপেসি নিৰেসেসি পতিট্ঠাপেসী’’তি?
Atha kho subho māṇavo todeyyaputto yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho subho māṇavo todeyyaputto āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘bhavañhi ānando tassa bhoto gotamassa dīgharattaṃ upaṭṭhāko santikāvacaro samīpacārī. Bhavametaṃ ānando jāneyya, yesaṃ so bhavaṃ gotamo dhammānaṃ vaṇṇavādī ahosi, yattha ca imaṃ janataṃ samādapesi nivesesi patiṭṭhāpesi. Katamesānaṃ kho, bho ānanda, dhammānaṃ so bhavaṃ gotamo vaṇṇavādī ahosi; kattha ca imaṃ janataṃ samādapesi nivesesi patiṭṭhāpesī’’ti?
৪৪৯. ‘‘তিণ্ণং খো, মাণৰ, খন্ধানং সো ভগৰা ৰণ্ণৰাদী অহোসি; এত্থ চ ইমং জনতং সমাদপেসি নিৰেসেসি পতিট্ঠাপেসি। কতমেসং তিণ্ণং? অরিযস্স সীলক্খন্ধস্স, অরিযস্স সমাধিক্খন্ধস্স, অরিযস্স পঞ্ঞাক্খন্ধস্স। ইমেসং খো, মাণৰ, তিণ্ণং খন্ধানং সো ভগৰা ৰণ্ণৰাদী অহোসি; এত্থ চ ইমং জনতং সমাদপেসি নিৰেসেসি পতিট্ঠাপেসী’’তি।
449. ‘‘Tiṇṇaṃ kho, māṇava, khandhānaṃ so bhagavā vaṇṇavādī ahosi; ettha ca imaṃ janataṃ samādapesi nivesesi patiṭṭhāpesi. Katamesaṃ tiṇṇaṃ? Ariyassa sīlakkhandhassa, ariyassa samādhikkhandhassa, ariyassa paññākkhandhassa. Imesaṃ kho, māṇava, tiṇṇaṃ khandhānaṃ so bhagavā vaṇṇavādī ahosi; ettha ca imaṃ janataṃ samādapesi nivesesi patiṭṭhāpesī’’ti.
সীলক্খন্ধো
Sīlakkhandho
৪৫০. ‘‘কতমো পন সো, ভো আনন্দ, অরিযো সীলক্খন্ধো, যস্স সো ভৰং গোতমো ৰণ্ণৰাদী অহোসি, যত্থ চ ইমং জনতং সমাদপেসি নিৰেসেসি পতিট্ঠাপেসী’’তি?
450. ‘‘Katamo pana so, bho ānanda, ariyo sīlakkhandho, yassa so bhavaṃ gotamo vaṇṇavādī ahosi, yattha ca imaṃ janataṃ samādapesi nivesesi patiṭṭhāpesī’’ti?
‘‘ইধ, মাণৰ, তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা। সো ইমং লোকং সদেৰকং সমারকং সব্রহ্মকং সস্সমণব্রাহ্মণিং পজং সদেৰমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেতি। সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং পকাসেতি। তং ধম্মং সুণাতি গহপতি ৰা গহপতিপুত্তো ৰা অঞ্ঞতরস্মিং ৰা কুলে পচ্চাজাতো। সো তং ধম্মং সুত্ৰা তথাগতে সদ্ধং পটিলভতি। সো তেন সদ্ধাপটিলাভেন সমন্নাগতো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘সম্বাধো ঘরাৰাসো রজোপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা, নযিদং সুকরং অগারং অজ্ঝাৰসতা একন্তপরিপুণ্ণং একন্তপরিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্রহ্মচরিযং চরিতুং। যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজেয্য’ন্তি। সো অপরেন সমযেন অপ্পং ৰা ভোগক্খন্ধং পহায মহন্তং ৰা ভোগক্খন্ধং পহায অপ্পং ৰা ঞাতিপরিৰট্টং পহায মহন্তং ৰা ঞাতিপরিৰট্টং পহায কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজতি। সো এৰং পব্বজিতো সমানো পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরতি, আচারগোচরসম্পন্নো, অনুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু, কাযকম্মৰচীকম্মেন সমন্নাগতো কুসলেন, পরিসুদ্ধাজীৰো, সীলসম্পন্নো, ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারো, সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো, সন্তুট্ঠো।
‘‘Idha, māṇava, tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Taṃ dhammaṃ suṇāti gahapati vā gahapatiputto vā aññatarasmiṃ vā kule paccājāto. So taṃ dhammaṃ sutvā tathāgate saddhaṃ paṭilabhati. So tena saddhāpaṭilābhena samannāgato iti paṭisañcikkhati – ‘sambādho gharāvāso rajopatho, abbhokāso pabbajjā, nayidaṃ sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṃ ekantaparisuddhaṃ saṅkhalikhitaṃ brahmacariyaṃ carituṃ. Yaṃnūnāhaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya’nti. So aparena samayena appaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya mahantaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya appaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya mahantaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajati. So evaṃ pabbajito samāno pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati, ācāragocarasampanno, anumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu, kāyakammavacīkammena samannāgato kusalena, parisuddhājīvo, sīlasampanno, indriyesu guttadvāro, satisampajaññena samannāgato, santuṭṭho.
৪৫১. ‘‘কথঞ্চ, মাণৰ, ভিক্খু সীলসম্পন্নো হোতি? ইধ, মাণৰ, ভিক্খু পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি, নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৰিহরতি। যম্পি, মাণৰ, ভিক্খু পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি, নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৰিহরতি; ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং। (যথা ১৯৪ যাৰ ২১০ অনুচ্ছেদেসু এৰং ৰিত্থারেতব্বং)।
451. ‘‘Kathañca, māṇava, bhikkhu sīlasampanno hoti? Idha, māṇava, bhikkhu pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti, nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno, sabbapāṇabhūtahitānukampī viharati. Yampi, māṇava, bhikkhu pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti, nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno, sabbapāṇabhūtahitānukampī viharati; idampissa hoti sīlasmiṃ. (Yathā 194 yāva 210 anucchedesu evaṃ vitthāretabbaṃ).
‘‘যথা ৰা পনেকে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৰা তে এৰরূপায তিরচ্ছানৰিজ্জায মিচ্ছাজীৰেন জীৰিতং কপ্পেন্তি, সেয্যথিদং – সন্তিকম্মং পণিধিকম্মং ভূতকম্মং ভূরিকম্মং ৰস্সকম্মং ৰোস্সকম্মং ৰত্থুকম্মং ৰত্থুপরিকম্মং আচমনং ন্হাপনং জুহনং ৰমনং ৰিরেচনং উদ্ধংৰিরেচনং অধোৰিরেচনং সীসৰিরেচনং কণ্ণতেলং নেত্ততপ্পনং নত্থুকম্মং অঞ্জনং পচ্চঞ্জনং সালাকিযং সল্লকত্তিযং দারকতিকিচ্ছা মূলভেসজ্জানং অনুপ্পদানং ওসধীনং পটিমোক্খো ইতি ৰা ইতি এৰরূপায তিরচ্ছানৰিজ্জায মিচ্ছাজীৰা পটিৰিরতো হোতি। যম্পি, মাণৰ, ভিক্খু যথা ৰা পনেকে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৰা তে এৰরূপায তিরচ্ছানৰিজ্জায মিচ্ছাজীৰেন জীৰিতং কপ্পেন্তি, সেয্যথিদং, সন্তিকম্মং পণিধিকম্মং…পে॰… ওসধীনং পটিমোক্খো ইতি ৰা ইতি এৰরূপায তিরচ্ছানৰিজ্জায মিচ্ছাজীৰা পটিৰিরতো হোতি। ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং।
‘‘Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvena jīvitaṃ kappenti, seyyathidaṃ – santikammaṃ paṇidhikammaṃ bhūtakammaṃ bhūrikammaṃ vassakammaṃ vossakammaṃ vatthukammaṃ vatthuparikammaṃ ācamanaṃ nhāpanaṃ juhanaṃ vamanaṃ virecanaṃ uddhaṃvirecanaṃ adhovirecanaṃ sīsavirecanaṃ kaṇṇatelaṃ nettatappanaṃ natthukammaṃ añjanaṃ paccañjanaṃ sālākiyaṃ sallakattiyaṃ dārakatikicchā mūlabhesajjānaṃ anuppadānaṃ osadhīnaṃ paṭimokkho iti vā iti evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvā paṭivirato hoti. Yampi, māṇava, bhikkhu yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvena jīvitaṃ kappenti, seyyathidaṃ, santikammaṃ paṇidhikammaṃ…pe… osadhīnaṃ paṭimokkho iti vā iti evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvā paṭivirato hoti. Idampissa hoti sīlasmiṃ.
৪৫২. ‘‘স খো সো 1, মাণৰ, ভিক্খু এৰং সীলসম্পন্নো ন কুতোচি ভযং সমনুপস্সতি, যদিদং সীলসংৰরতো। সেয্যথাপি, মাণৰ, রাজা খত্তিযো মুদ্ধাৰসিত্তো নিহতপচ্চামিত্তো ন কুতোচি ভযং সমনুপস্সতি, যদিদং পচ্চত্থিকতো। এৰমেৰ খো, মাণৰ, ভিক্খু এৰং সীলসম্পন্নো ন কুতোচি ভযং সমনুপস্সতি, যদিদং সীলসংৰরতো। সো ইমিনা অরিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অনৰজ্জসুখং পটিসংৰেদেতি। এৰং খো, মাণৰ, ভিক্খু সীলসম্পন্নো হোতি।
452. ‘‘Sa kho so 2, māṇava, bhikkhu evaṃ sīlasampanno na kutoci bhayaṃ samanupassati, yadidaṃ sīlasaṃvarato. Seyyathāpi, māṇava, rājā khattiyo muddhāvasitto nihatapaccāmitto na kutoci bhayaṃ samanupassati, yadidaṃ paccatthikato. Evameva kho, māṇava, bhikkhu evaṃ sīlasampanno na kutoci bhayaṃ samanupassati, yadidaṃ sīlasaṃvarato. So iminā ariyena sīlakkhandhena samannāgato ajjhattaṃ anavajjasukhaṃ paṭisaṃvedeti. Evaṃ kho, māṇava, bhikkhu sīlasampanno hoti.
৪৫৩. ‘‘অযং খো সো, মাণৰ, অরিযো সীলক্খন্ধো যস্স সো ভগৰা ৰণ্ণৰাদী অহোসি, যত্থ চ ইমং জনতং সমাদপেসি নিৰেসেসি পতিট্ঠাপেসি। অত্থি চেৰেত্থ উত্তরিকরণীয’’ন্তি।
453. ‘‘Ayaṃ kho so, māṇava, ariyo sīlakkhandho yassa so bhagavā vaṇṇavādī ahosi, yattha ca imaṃ janataṃ samādapesi nivesesi patiṭṭhāpesi. Atthi cevettha uttarikaraṇīya’’nti.
‘‘অচ্ছরিযং, ভো আনন্দ, অব্ভুতং, ভো আনন্দ! সো চাযং, ভো আনন্দ, অরিযো সীলক্খন্ধো পরিপুণ্ণো, নো অপরিপুণ্ণো। এৰং পরিপুণ্ণং চাহং, ভো, আনন্দ, অরিযং সীলক্খন্ধং ইতো বহিদ্ধা অঞ্ঞেসু সমণব্রাহ্মণেসু ন সমনুপস্সামি। এৰং পরিপুণ্ণঞ্চ, ভো আনন্দ, অরিযং সীলক্খন্ধং ইতো বহিদ্ধা অঞ্ঞে সমণব্রাহ্মণা অত্তনি সমনুপস্সেয্যুং, তে তাৰতকেনেৰ অত্তমনা অস্সু – ‘অলমেত্তাৰতা, কতমেত্তাৰতা, অনুপ্পত্তো নো সামঞ্ঞত্থো, নত্থি নো কিঞ্চি উত্তরিকরণীয’ন্তি। অথ চ পন ভৰং আনন্দো এৰমাহ – ‘অত্থি চেৰেত্থ উত্তরিকরণীয’’’ন্তি 3।
‘‘Acchariyaṃ, bho ānanda, abbhutaṃ, bho ānanda! So cāyaṃ, bho ānanda, ariyo sīlakkhandho paripuṇṇo, no aparipuṇṇo. Evaṃ paripuṇṇaṃ cāhaṃ, bho, ānanda, ariyaṃ sīlakkhandhaṃ ito bahiddhā aññesu samaṇabrāhmaṇesu na samanupassāmi. Evaṃ paripuṇṇañca, bho ānanda, ariyaṃ sīlakkhandhaṃ ito bahiddhā aññe samaṇabrāhmaṇā attani samanupasseyyuṃ, te tāvatakeneva attamanā assu – ‘alamettāvatā, katamettāvatā, anuppatto no sāmaññattho, natthi no kiñci uttarikaraṇīya’nti. Atha ca pana bhavaṃ ānando evamāha – ‘atthi cevettha uttarikaraṇīya’’’nti 4.
সমাধিক্খন্ধো
Samādhikkhandho
৪৫৪. ‘‘কতমো পন সো, ভো আনন্দ, অরিযো সমাধিক্খন্ধো, যস্স সো ভৰং গোতমো ৰণ্ণৰাদী অহোসি, যত্থ চ ইমং জনতং সমাদপেসি নিৰেসেসি পতিট্ঠাপেসী’’তি?
454. ‘‘Katamo pana so, bho ānanda, ariyo samādhikkhandho, yassa so bhavaṃ gotamo vaṇṇavādī ahosi, yattha ca imaṃ janataṃ samādapesi nivesesi patiṭṭhāpesī’’ti?
‘‘কথঞ্চ, মাণৰ, ভিক্খু ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারো হোতি? ইধ, মাণৰ, ভিক্খু চক্খুনা রূপং দিস্ৰা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী; যত্ৰাধিকরণমেনং চক্খুন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং তস্স সংৰরায পটিপজ্জতি, রক্খতি চক্খুন্দ্রিযং, চক্খুন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতি। সোতেন সদ্দং সুত্ৰা…পে॰… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী; যত্ৰাধিকরণমেনং মনিন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং তস্স সংৰরায পটিপজ্জতি, রক্খতি মনিন্দ্রিযং, মনিন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতি। সো ইমিনা অরিযেন ইন্দ্রিযসংৰরেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অব্যাসেকসুখং পটিসংৰেদেতি। এৰং খো, মাণৰ, ভিক্খু ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারো হোতি।
‘‘Kathañca, māṇava, bhikkhu indriyesu guttadvāro hoti? Idha, māṇava, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī; yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī; yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṃ, manindriye saṃvaraṃ āpajjati. So iminā ariyena indriyasaṃvarena samannāgato ajjhattaṃ abyāsekasukhaṃ paṭisaṃvedeti. Evaṃ kho, māṇava, bhikkhu indriyesu guttadvāro hoti.
৪৫৫. ‘‘কথঞ্চ, মাণৰ, ভিক্খু সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো হোতি? ইধ, মাণৰ, ভিক্খু অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকারী হোতি, আলোকিতে ৰিলোকিতে সম্পজানকারী হোতি, সমিঞ্জিতে পসারিতে সম্পজানকারী হোতি, সঙ্ঘাটিপত্তচীৰরধারণে সম্পজানকারী হোতি, অসিতে পীতে খাযিতে সাযিতে সম্পজানকারী হোতি, উচ্চারপস্সাৰকম্মে সম্পজানকারী হোতি, গতে ঠিতে নিসিন্নে সুত্তে জাগরিতে ভাসিতে তুণ্হীভাৰে সম্পজানকারী হোতি। এৰং খো, মাণৰ, ভিক্খু সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো হোতি।
455. ‘‘Kathañca, māṇava, bhikkhu satisampajaññena samannāgato hoti? Idha, māṇava, bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti. Evaṃ kho, māṇava, bhikkhu satisampajaññena samannāgato hoti.
৪৫৬. ‘‘কথঞ্চ, মাণৰ, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি? ইধ, মাণৰ, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি কাযপরিহারিকেন চীৰরেন কুচ্ছিপরিহারিকেন পিণ্ডপাতেন। সো যেন যেনেৰ পক্কমতি, সমাদাযেৰ পক্কমতি। সেয্যথাপি, মাণৰ, পক্খী সকুণো যেন যেনেৰ ডেতি, সপত্তভারোৰ ডেতি ; এৰমেৰ খো, মাণৰ, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি কাযপরিহারিকেন চীৰরেন কুচ্ছিপরিহারিকেন পিণ্ডপাতেন। সো যেন যেনেৰ পক্কমতি, সমাদাযেৰ পক্কমতি। এৰং খো, মাণৰ, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি।
456. ‘‘Kathañca, māṇava, bhikkhu santuṭṭho hoti? Idha, māṇava, bhikkhu santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena. So yena yeneva pakkamati, samādāyeva pakkamati. Seyyathāpi, māṇava, pakkhī sakuṇo yena yeneva ḍeti, sapattabhārova ḍeti ; evameva kho, māṇava, bhikkhu santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena. So yena yeneva pakkamati, samādāyeva pakkamati. Evaṃ kho, māṇava, bhikkhu santuṭṭho hoti.
৪৫৭. ‘‘সো ইমিনা চ অরিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো, ইমিনা চ অরিযেন ইন্দ্রিযসংৰরেন সমন্নাগতো, ইমিনা চ অরিযেন সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো, ইমায চ অরিযায সন্তুট্ঠিযা সমন্নাগতো ৰিৰিত্তং সেনাসনং ভজতি অরঞ্ঞং রুক্খমূলং পব্বতং কন্দরং গিরিগুহং সুসানং ৰনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং। সো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা, উজুং কাযং পণিধায, পরিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৰা।
457. ‘‘So iminā ca ariyena sīlakkhandhena samannāgato, iminā ca ariyena indriyasaṃvarena samannāgato, iminā ca ariyena satisampajaññena samannāgato, imāya ca ariyāya santuṭṭhiyā samannāgato vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ. So pacchābhattaṃ piṇḍapātappaṭikkanto nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā, ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya, parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā.
৪৫৮. ‘‘সো অভিজ্ঝং লোকে পহায ৰিগতাভিজ্ঝেন চেতসা ৰিহরতি অভিজ্ঝায চিত্তং পরিসোধেতি। ব্যাপাদপদোসং পহায অব্যাপন্নচিত্তো ৰিহরতি সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ব্যাপাদপদোসা চিত্তং পরিসোধেতি। থিনমিদ্ধং পহায ৰিগতথিনমিদ্ধো ৰিহরতি আলোকসঞ্ঞী সতো সম্পজানো, থিনমিদ্ধা চিত্তং পরিসোধেতি। উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহায অনুদ্ধতো ৰিহরতি অজ্ঝত্তং ৰূপসন্তচিত্তো উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চা চিত্তং পরিসোধেতি। ৰিচিকিচ্ছং পহায তিণ্ণৰিচিকিচ্ছো ৰিহরতি অকথংকথী কুসলেসু ধম্মেসু, ৰিচিকিচ্ছায চিত্তং পরিসোধেতি।
458. ‘‘So abhijjhaṃ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati abhijjhāya cittaṃ parisodheti. Byāpādapadosaṃ pahāya abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī byāpādapadosā cittaṃ parisodheti. Thinamiddhaṃ pahāya vigatathinamiddho viharati ālokasaññī sato sampajāno, thinamiddhā cittaṃ parisodheti. Uddhaccakukkuccaṃ pahāya anuddhato viharati ajjhattaṃ vūpasantacitto uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodheti. Vicikicchaṃ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṃkathī kusalesu dhammesu, vicikicchāya cittaṃ parisodheti.
৪৫৯. ‘‘সেয্যথাপি, মাণৰ, পুরিসো ইণং আদায কম্মন্তে পযোজেয্য। তস্স তে কম্মন্তা সমিজ্ঝেয্যুং। সো যানি চ পোরাণানি ইণমূলানি তানি চ ব্যন্তিং করেয্য, সিযা চস্স উত্তরিং অৰসিট্ঠং দারভরণায। তস্স এৰমস্স – ‘অহং খো পুব্বে ইণং আদায কম্মন্তে পযোজেসিং । তস্স মে তে কম্মন্তা সমিজ্ঝিংসু। সোহং যানি চ পোরাণানি ইণমূলানি তানি চ ব্যন্তিং অকাসিং, অত্থি চ মে উত্তরিং অৰসিট্ঠং দারভরণাযা’তি। সো ততোনিদানং লভেথ পামোজ্জং, অধিগচ্ছেয্য সোমনস্সং।
459. ‘‘Seyyathāpi, māṇava, puriso iṇaṃ ādāya kammante payojeyya. Tassa te kammantā samijjheyyuṃ. So yāni ca porāṇāni iṇamūlāni tāni ca byantiṃ kareyya, siyā cassa uttariṃ avasiṭṭhaṃ dārabharaṇāya. Tassa evamassa – ‘ahaṃ kho pubbe iṇaṃ ādāya kammante payojesiṃ . Tassa me te kammantā samijjhiṃsu. Sohaṃ yāni ca porāṇāni iṇamūlāni tāni ca byantiṃ akāsiṃ, atthi ca me uttariṃ avasiṭṭhaṃ dārabharaṇāyā’ti. So tatonidānaṃ labhetha pāmojjaṃ, adhigaccheyya somanassaṃ.
৪৬০. ‘‘সেয্যথাপি, মাণৰ, পুরিসো আবাধিকো অস্স দুক্খিতো বাল়্হগিলানো; ভত্তঞ্চস্স নচ্ছাদেয্য, ন চস্স কাযে বলমত্তা। সো অপরেন সমযেন তম্হা আবাধা মুচ্চেয্য, ভত্তঞ্চস্স ছাদেয্য, সিযা চস্স কাযে বলমত্তা। তস্স এৰমস্স – ‘অহং খো পুব্বে আবাধিকো অহোসিং দুক্খিতো বাল়্হগিলানো, ভত্তঞ্চ মে নচ্ছাদেসি, ন চ মে আসি কাযে বলমত্তা। সোম্হি এতরহি তম্হা আবাধা মুত্তো ভত্তঞ্চ মে ছাদেতি, অত্থি চ মে কাযে বলমত্তা’তি। সো ততোনিদানং লভেথ পামোজ্জং, অধিগচ্ছেয্য সোমনস্সং।
460. ‘‘Seyyathāpi, māṇava, puriso ābādhiko assa dukkhito bāḷhagilāno; bhattañcassa nacchādeyya, na cassa kāye balamattā. So aparena samayena tamhā ābādhā mucceyya, bhattañcassa chādeyya, siyā cassa kāye balamattā. Tassa evamassa – ‘ahaṃ kho pubbe ābādhiko ahosiṃ dukkhito bāḷhagilāno, bhattañca me nacchādesi, na ca me āsi kāye balamattā. Somhi etarahi tamhā ābādhā mutto bhattañca me chādeti, atthi ca me kāye balamattā’ti. So tatonidānaṃ labhetha pāmojjaṃ, adhigaccheyya somanassaṃ.
৪৬১. ‘‘সেয্যথাপি, মাণৰ, পুরিসো বন্ধনাগারে বদ্ধো অস্স। সো অপরেন সমযেন তম্হা বন্ধনাগারা মুচ্চেয্য সোত্থিনা অব্ভযেন, ন চস্স কিঞ্চি ভোগানং ৰযো। তস্স এৰমস্স – ‘অহং খো পুব্বে বন্ধনাগারে বদ্ধো অহোসিং। সোম্হি এতরহি তম্হা বন্ধনাগারা মুত্তো সোত্থিনা অব্ভযেন, নত্থি চ মে কিঞ্চি ভোগানং ৰযো’তি। সো ততোনিদানং লভেথ পামোজ্জং, অধিগচ্ছেয্য সোমনস্সং।
461. ‘‘Seyyathāpi, māṇava, puriso bandhanāgāre baddho assa. So aparena samayena tamhā bandhanāgārā mucceyya sotthinā abbhayena, na cassa kiñci bhogānaṃ vayo. Tassa evamassa – ‘ahaṃ kho pubbe bandhanāgāre baddho ahosiṃ. Somhi etarahi tamhā bandhanāgārā mutto sotthinā abbhayena, natthi ca me kiñci bhogānaṃ vayo’ti. So tatonidānaṃ labhetha pāmojjaṃ, adhigaccheyya somanassaṃ.
৪৬২. ‘‘সেয্যথাপি, মাণৰ, পুরিসো দাসো অস্স অনত্তাধীনো পরাধীনো ন যেনকামংগমো। সো অপরেন সমযেন তম্হা দাসব্যা মুচ্চেয্য, অত্তাধীনো অপরাধীনো ভুজিস্সো যেনকামংগমো। তস্স এৰমস্স – ‘অহং খো পুব্বে দাসো অহোসিং অনত্তাধীনো পরাধীনো ন যেনকামংগমো। সোম্হি এতরহি তম্হা দাসব্যা মুত্তো অত্তাধীনো অপরাধীনো ভুজিস্সো যেনকামংগমো’তি। সো ততোনিদানং লভেথ পামোজ্জং, অধিগচ্ছেয্য সোমনস্সং।
462. ‘‘Seyyathāpi, māṇava, puriso dāso assa anattādhīno parādhīno na yenakāmaṃgamo. So aparena samayena tamhā dāsabyā mucceyya, attādhīno aparādhīno bhujisso yenakāmaṃgamo. Tassa evamassa – ‘ahaṃ kho pubbe dāso ahosiṃ anattādhīno parādhīno na yenakāmaṃgamo. Somhi etarahi tamhā dāsabyā mutto attādhīno aparādhīno bhujisso yenakāmaṃgamo’ti. So tatonidānaṃ labhetha pāmojjaṃ, adhigaccheyya somanassaṃ.
৪৬৩. ‘‘সেয্যথাপি, মাণৰ, পুরিসো সধনো সভোগো কন্তারদ্ধানমগ্গং পটিপজ্জেয্য দুব্ভিক্খং সপ্পটিভযং। সো অপরেন সমযেন তং কন্তারং নিত্থরেয্য, সোত্থিনা গামন্তং অনুপাপুণেয্য খেমং অপ্পটিভযং। তস্স এৰমস্স – ‘অহং খো পুব্বে সধনো সভোগো কন্তারদ্ধানমগ্গং পটিপজ্জিং দুব্ভিক্খং সপ্পটিভযং। সোম্হি এতরহি কন্তারং নিত্থিণ্ণো, সোত্থিনা গামন্তং অনুপ্পত্তো খেমং অপ্পটিভয’ন্তি। সো ততোনিদানং লভেথ পামোজ্জং, অধিগচ্ছেয্য সোমনস্সং।
463. ‘‘Seyyathāpi, māṇava, puriso sadhano sabhogo kantāraddhānamaggaṃ paṭipajjeyya dubbhikkhaṃ sappaṭibhayaṃ. So aparena samayena taṃ kantāraṃ nitthareyya, sotthinā gāmantaṃ anupāpuṇeyya khemaṃ appaṭibhayaṃ. Tassa evamassa – ‘ahaṃ kho pubbe sadhano sabhogo kantāraddhānamaggaṃ paṭipajjiṃ dubbhikkhaṃ sappaṭibhayaṃ. Somhi etarahi kantāraṃ nitthiṇṇo, sotthinā gāmantaṃ anuppatto khemaṃ appaṭibhaya’nti. So tatonidānaṃ labhetha pāmojjaṃ, adhigaccheyya somanassaṃ.
৪৬৪. ‘‘এৰমেৰ খো, মাণৰ, ভিক্খু যথা ইণং যথা রোগং যথা বন্ধনাগারং যথা দাসব্যং যথা কন্তারদ্ধানমগ্গং, এৰং ইমে পঞ্চ নীৰরণে অপ্পহীনে অত্তনি সমনুপস্সতি।
464. ‘‘Evameva kho, māṇava, bhikkhu yathā iṇaṃ yathā rogaṃ yathā bandhanāgāraṃ yathā dāsabyaṃ yathā kantāraddhānamaggaṃ, evaṃ ime pañca nīvaraṇe appahīne attani samanupassati.
৪৬৫. ‘‘সেয্যথাপি, মাণৰ, যথা আণণ্যং যথা আরোগ্যং যথা বন্ধনামোক্খং যথা ভুজিস্সং যথা খেমন্তভূমিং। এৰমেৰ ভিক্খু ইমে পঞ্চ নীৰরণে পহীনে অত্তনি সমনুপস্সতি।
465. ‘‘Seyyathāpi, māṇava, yathā āṇaṇyaṃ yathā ārogyaṃ yathā bandhanāmokkhaṃ yathā bhujissaṃ yathā khemantabhūmiṃ. Evameva bhikkhu ime pañca nīvaraṇe pahīne attani samanupassati.
৪৬৬. ‘‘তস্সিমে পঞ্চ নীৰরণে পহীনে অত্তনি সমনুপস্সতো পামোজ্জং জাযতি, পমুদিতস্স পীতি জাযতি, পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি, পস্সদ্ধকাযো সুখং ৰেদেতি, সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি।
466. ‘‘Tassime pañca nīvaraṇe pahīne attani samanupassato pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati.
৪৬৭. ‘‘সো ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি। সো ইমমেৰ কাযং ৰিৰেকজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পরিসন্দেতি পরিপূরেতি পরিপ্ফরতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স ৰিৰেকজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি।
467. ‘‘So vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So imameva kāyaṃ vivekajena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphuṭaṃ hoti.
‘‘সেয্যথাপি, মাণৰ, দক্খো ন্হাপকো ৰা ন্হাপকন্তেৰাসী ৰা কংসথালে ন্হানীযচুণ্ণানি আকিরিত্ৰা উদকেন পরিপ্ফোসকং পরিপ্ফোসকং সন্দেয্য। সাযং ন্হানীযপিণ্ডি স্নেহানুগতা স্নেহপরেতা সন্তরবাহিরা ফুটা স্নেহেন, ন চ পগ্ঘরণী। এৰমেৰ খো, মাণৰ, ভিক্খু ইমমেৰ কাযং ৰিৰেকজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পরিসন্দেতি পরিপূরেতি পরিপ্ফরতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স ৰিৰেকজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি। যম্পি, মাণৰ, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি। সো ইমমেৰ কাযং ৰিৰেকজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পরিসন্দেতি পরিপূরেতি পরিপ্ফরতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স ৰিৰেকজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি। ইদম্পিস্স হোতি সমাধিস্মিং।
‘‘Seyyathāpi, māṇava, dakkho nhāpako vā nhāpakantevāsī vā kaṃsathāle nhānīyacuṇṇāni ākiritvā udakena paripphosakaṃ paripphosakaṃ sandeyya. Sāyaṃ nhānīyapiṇḍi snehānugatā snehaparetā santarabāhirā phuṭā snehena, na ca paggharaṇī. Evameva kho, māṇava, bhikkhu imameva kāyaṃ vivekajena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphuṭaṃ hoti. Yampi, māṇava, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So imameva kāyaṃ vivekajena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphuṭaṃ hoti. Idampissa hoti samādhismiṃ.
৪৬৮. ‘‘পুন চপরং, মাণৰ, ভিক্খু ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি। সো ইমমেৰ কাযং সমাধিজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পরিসন্দেতি পরিপূরেতি পরিপ্ফরতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স সমাধিজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি।
468. ‘‘Puna caparaṃ, māṇava, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So imameva kāyaṃ samādhijena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa samādhijena pītisukhena apphuṭaṃ hoti.
‘‘সেয্যথাপি , মাণৰ, উদকরহদো গম্ভীরো উব্ভিদোদকো। তস্স নেৰস্স পুরত্থিমায দিসায উদকস্স আযমুখং, ন দক্খিণায দিসায উদকস্স আযমুখং, ন পচ্ছিমায দিসায উদকস্স আযমুখং, ন উত্তরায দিসায উদকস্স আযমুখং, দেৰো চ ন কালেন কালং সম্মা ধারং অনুপৰেচ্ছেয্য। অথ খো তম্হাৰ উদকরহদা সীতা ৰারিধারা উব্ভিজ্জিত্ৰা তমেৰ উদকরহদং সীতেন ৰারিনা অভিসন্দেয্য পরিসন্দেয্য পরিপূরেয্য পরিপ্ফরেয্য, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো উদকরহদস্স সীতেন ৰারিনা অপ্ফুটং অস্স। এৰমেৰ খো, মাণৰ, ভিক্খু…পে॰… যম্পি, মাণৰ, ভিক্খু ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা… পে॰… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, সো ইমমেৰ কাযং সমাধিজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পরিসন্দেতি পরিপূরেতি পরিপ্ফরতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স সমাধিজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি। ইদম্পিস্স হোতি সমাধিস্মিং।
‘‘Seyyathāpi , māṇava, udakarahado gambhīro ubbhidodako. Tassa nevassa puratthimāya disāya udakassa āyamukhaṃ, na dakkhiṇāya disāya udakassa āyamukhaṃ, na pacchimāya disāya udakassa āyamukhaṃ, na uttarāya disāya udakassa āyamukhaṃ, devo ca na kālena kālaṃ sammā dhāraṃ anupaveccheyya. Atha kho tamhāva udakarahadā sītā vāridhārā ubbhijjitvā tameva udakarahadaṃ sītena vārinā abhisandeyya parisandeyya paripūreyya paripphareyya, nāssa kiñci sabbāvato udakarahadassa sītena vārinā apphuṭaṃ assa. Evameva kho, māṇava, bhikkhu…pe… yampi, māṇava, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā… pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, so imameva kāyaṃ samādhijena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa samādhijena pītisukhena apphuṭaṃ hoti. Idampissa hoti samādhismiṃ.
৪৬৯. ‘‘পুন চপরং, মাণৰ, ভিক্খু পীতিযা চ ৰিরাগা উপেক্খকো চ ৰিহরতি সতো সম্পজানো , সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৰেদেতি, যং তং অরিযা আচিক্খন্তি – ‘‘উপেক্খকো সতিমা সুখৰিহারী’’তি, ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি। সো ইমমেৰ কাযং নিপ্পীতিকেন সুখেন অভিসন্দেতি পরিসন্দেতি পরিপূরেতি পরিপ্ফরতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স নিপ্পীতিকেন সুখেন অপ্ফুটং হোতি।
469. ‘‘Puna caparaṃ, māṇava, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato sampajāno , sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘‘upekkhako satimā sukhavihārī’’ti, tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So imameva kāyaṃ nippītikena sukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa nippītikena sukhena apphuṭaṃ hoti.
‘‘সেয্যথাপি, মাণৰ, উপ্পলিনিযং ৰা পদুমিনিযং ৰা পুণ্ডরীকিনিযং ৰা অপ্পেকচ্চানি উপ্পলানি ৰা পদুমানি ৰা পুণ্ডরীকানি ৰা উদকে জাতানি উদকে সংৰড্ঢানি উদকানুগ্গতানি অন্তোনিমুগ্গপোসীনি, তানি যাৰ চগ্গা যাৰ চ মূলা সীতেন ৰারিনা অভিসন্নানি পরিসন্নানি পরিপূরানি পরিপ্ফুটানি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতং উপ্পলানং ৰা পদুমানং ৰা পুণ্ডরীকানং ৰা সীতেন ৰারিনা অপ্ফুটং অস্স। এৰমেৰ খো, মাণৰ, ভিক্খু…পে॰… যম্পি, মাণৰ, ভিক্খু পীতিযা চ ৰিরাগা…পে॰… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি। সো ইমমেৰ কাযং নিপ্পীতিকেন সুখেন অভিসন্দেতি পরিসন্দেতি পরিপূরেতি পরিপ্ফরতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স নিপ্পীতিকেন সুখেন অপ্ফুটং হোতি। ইদম্পিস্স হোতি সমাধিস্মিং।
‘‘Seyyathāpi, māṇava, uppaliniyaṃ vā paduminiyaṃ vā puṇḍarīkiniyaṃ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni udakānuggatāni antonimuggaposīni, tāni yāva caggā yāva ca mūlā sītena vārinā abhisannāni parisannāni paripūrāni paripphuṭāni, nāssa kiñci sabbāvataṃ uppalānaṃ vā padumānaṃ vā puṇḍarīkānaṃ vā sītena vārinā apphuṭaṃ assa. Evameva kho, māṇava, bhikkhu…pe… yampi, māṇava, bhikkhu pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So imameva kāyaṃ nippītikena sukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa nippītikena sukhena apphuṭaṃ hoti. Idampissa hoti samādhismiṃ.
৪৭০. ‘‘পুন চপরং, মাণৰ, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি। সো ইমমেৰ কাযং পরিসুদ্ধেন চেতসা পরিযোদাতেন ফরিত্ৰা নিসিন্নো হোতি; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স পরিসুদ্ধেন চেতসা পরিযোদাতেন অপ্ফুটং হোতি।
470. ‘‘Puna caparaṃ, māṇava, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So imameva kāyaṃ parisuddhena cetasā pariyodātena pharitvā nisinno hoti; nāssa kiñci sabbāvato kāyassa parisuddhena cetasā pariyodātena apphuṭaṃ hoti.
‘‘সেয্যথাপি, মাণৰ, পুরিসো ওদাতেন ৰত্থেন সসীসং পারুপিত্ৰা নিসিন্নো অস্স, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স ওদাতেন ৰত্থেন অপ্ফুটং অস্স। এৰমেৰ খো, মাণৰ, ভিক্খু…পে॰… যম্পি, মাণৰ, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি। সো ইমমেৰ কাযং পরিসুদ্ধেন চেতসা পরিযোদাতেন ফরিত্ৰা নিসিন্নো হোতি; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স পরিসুদ্ধেন চেতসা পরিযোদাতেন অপ্ফুটং হোতি। ইদম্পিস্স হোতি সমাধিস্মিং।
‘‘Seyyathāpi, māṇava, puriso odātena vatthena sasīsaṃ pārupitvā nisinno assa, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa odātena vatthena apphuṭaṃ assa. Evameva kho, māṇava, bhikkhu…pe… yampi, māṇava, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So imameva kāyaṃ parisuddhena cetasā pariyodātena pharitvā nisinno hoti; nāssa kiñci sabbāvato kāyassa parisuddhena cetasā pariyodātena apphuṭaṃ hoti. Idampissa hoti samādhismiṃ.
৪৭১. ‘‘অযং খো সো, মাণৰ, অরিযো সমাধিক্খন্ধো যস্স সো ভগৰা ৰণ্ণৰাদী অহোসি , যত্থ চ ইমং জনতং সমাদপেসি নিৰেসেসি পতিট্ঠাপেসি। অত্থি চেৰেত্থ উত্তরিকরণীয’’ন্তি।
471. ‘‘Ayaṃ kho so, māṇava, ariyo samādhikkhandho yassa so bhagavā vaṇṇavādī ahosi , yattha ca imaṃ janataṃ samādapesi nivesesi patiṭṭhāpesi. Atthi cevettha uttarikaraṇīya’’nti.
‘‘অচ্ছরিযং, ভো আনন্দ, অব্ভুতং, ভো আনন্দ! সো চাযং, ভো আনন্দ, অরিযো সমাধিক্খন্ধো পরিপুণ্ণো, নো অপরিপুণ্ণো। এৰং পরিপুণ্ণং চাহং, ভো আনন্দ, অরিযং সমাধিক্খন্ধং ইতো বহিদ্ধা অঞ্ঞেসু সমণব্রাহ্মণেসু ন সমনুপস্সামি। এৰং পরিপুণ্ণঞ্চ, ভো আনন্দ, অরিযং সমাধিক্খন্ধং ইতো বহিদ্ধা অঞ্ঞে সমণব্রাহ্মণা অত্তনি সমনুপস্সেয্যুং, তে তাৰতকেনেৰ অত্তমনা অস্সু – ‘অলমেত্তাৰতা, কতমেত্তাৰতা, অনুপ্পত্তো নো সামঞ্ঞত্থো, নত্থি নো কিঞ্চি উত্তরিকরণীয’ন্তি। অথ চ পন ভৰং আনন্দো এৰমাহ – ‘অত্থি চেৰেত্থ উত্তরিকরণীয’’’ন্তি।
‘‘Acchariyaṃ, bho ānanda, abbhutaṃ, bho ānanda! So cāyaṃ, bho ānanda, ariyo samādhikkhandho paripuṇṇo, no aparipuṇṇo. Evaṃ paripuṇṇaṃ cāhaṃ, bho ānanda, ariyaṃ samādhikkhandhaṃ ito bahiddhā aññesu samaṇabrāhmaṇesu na samanupassāmi. Evaṃ paripuṇṇañca, bho ānanda, ariyaṃ samādhikkhandhaṃ ito bahiddhā aññe samaṇabrāhmaṇā attani samanupasseyyuṃ, te tāvatakeneva attamanā assu – ‘alamettāvatā, katamettāvatā, anuppatto no sāmaññattho, natthi no kiñci uttarikaraṇīya’nti. Atha ca pana bhavaṃ ānando evamāha – ‘atthi cevettha uttarikaraṇīya’’’nti.
পঞ্ঞাক্খন্ধো
Paññākkhandho
৪৭২. ‘‘কতমো পন সো, ভো আনন্দ, অরিযো পঞ্ঞাক্খন্ধো, যস্স ভো ভৰং গোতমো ৰণ্ণৰাদী অহোসি, যত্থ চ ইমং জনতং সমাদপেসি নিৰেসেসি পতিট্ঠাপেসী’’তি?
472. ‘‘Katamo pana so, bho ānanda, ariyo paññākkhandho, yassa bho bhavaṃ gotamo vaṇṇavādī ahosi, yattha ca imaṃ janataṃ samādapesi nivesesi patiṭṭhāpesī’’ti?
‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে ঞাণদস্সনায চিত্তং অভিনীহরতি অভিনিন্নামেতি। সো এৰং পজানাতি – ‘অযং খো মে কাযো রূপী চাতুমহাভূতিকো মাতাপেত্তিকসম্ভৰো ওদনকুম্মাসূপচযো অনিচ্চুচ্ছাদনপরিমদ্দনভেদনৰিদ্ধংসনধম্মো; ইদঞ্চ পন মে ৰিঞ্ঞাণং এত্থ সিতং এত্থ পটিবদ্ধ’ন্তি।
‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte ñāṇadassanāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So evaṃ pajānāti – ‘ayaṃ kho me kāyo rūpī cātumahābhūtiko mātāpettikasambhavo odanakummāsūpacayo aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammo; idañca pana me viññāṇaṃ ettha sitaṃ ettha paṭibaddha’nti.
‘‘সেয্যথাপি, মাণৰ, মণি ৰেল়ুরিযো সুভো জাতিমা অট্ঠংসো সুপরিকম্মকতো অচ্ছো ৰিপ্পসন্নো অনাৰিলো সব্বাকারসম্পন্নো। তত্রাস্স সুত্তং আৰুতং নীলং ৰা পীতং ৰা লোহিতং ৰা ওদাতং ৰা পণ্ডুসুত্তং ৰা। তমেনং চক্খুমা পুরিসো হত্থে করিত্ৰা পচ্চৰেক্খেয্য – ‘অযং খো মণি ৰেল়ুরিযো সুভো জাতিমা অট্ঠংসো সুপরিকম্মকতো অচ্ছো ৰিপ্পসন্নো অনাৰিলো সব্বাকারসম্পন্নো। তত্রিদং সুত্তং আৰুতং নীলং ৰা পীতং ৰা লোহিতং ৰা ওদাতং ৰা পণ্ডুসুত্তং ৰা’তি। এৰমেৰ খো, মাণৰ, ভিক্খু এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে ঞাণদস্সনায চিত্তং অভিনীহরতি অভিনিন্নামেতি। সো এৰং পজানাতি – ‘অযং খো মে কাযো রূপী চাতুমহাভূতিকো মাতাপেত্তিকসম্ভৰো ওদনকুম্মাসূপচযো অনিচ্চুচ্ছাদনপরিমদ্দনভেদন-ৰিদ্ধংসনধম্মো। ইদঞ্চ পন মে ৰিঞ্ঞাণং এত্থ সিতং এত্থ পটিবদ্ধ’ন্তি। যম্পি, মাণৰ, ভিক্খু এৰং সমাহিতে চিত্তে…পে॰… আনেঞ্জপ্পত্তে ঞাণদস্সনায চিত্তং অভিনীহরতি অভিনিন্নামেতি। সো এৰং পজানাতি…পে॰… এত্থ পটিবদ্ধন্তি। ইদম্পিস্স হোতি পঞ্ঞায।
‘‘Seyyathāpi, māṇava, maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṃso suparikammakato accho vippasanno anāvilo sabbākārasampanno. Tatrāssa suttaṃ āvutaṃ nīlaṃ vā pītaṃ vā lohitaṃ vā odātaṃ vā paṇḍusuttaṃ vā. Tamenaṃ cakkhumā puriso hatthe karitvā paccavekkheyya – ‘ayaṃ kho maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṃso suparikammakato accho vippasanno anāvilo sabbākārasampanno. Tatridaṃ suttaṃ āvutaṃ nīlaṃ vā pītaṃ vā lohitaṃ vā odātaṃ vā paṇḍusuttaṃ vā’ti. Evameva kho, māṇava, bhikkhu evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte ñāṇadassanāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So evaṃ pajānāti – ‘ayaṃ kho me kāyo rūpī cātumahābhūtiko mātāpettikasambhavo odanakummāsūpacayo aniccucchādanaparimaddanabhedana-viddhaṃsanadhammo. Idañca pana me viññāṇaṃ ettha sitaṃ ettha paṭibaddha’nti. Yampi, māṇava, bhikkhu evaṃ samāhite citte…pe… āneñjappatte ñāṇadassanāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So evaṃ pajānāti…pe… ettha paṭibaddhanti. Idampissa hoti paññāya.
৪৭৩. ‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে মনোমযং কাযং অভিনিম্মানায চিত্তং অভিনীহরতি অভিনিন্নামেতি। সো ইমম্হা কাযা অঞ্ঞং কাযং অভিনিম্মিনাতি রূপিং মনোমযং সব্বঙ্গপচ্চঙ্গিং অহীনিন্দ্রিযং।
473. ‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte manomayaṃ kāyaṃ abhinimmānāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So imamhā kāyā aññaṃ kāyaṃ abhinimmināti rūpiṃ manomayaṃ sabbaṅgapaccaṅgiṃ ahīnindriyaṃ.
‘‘সেয্যথাপি , মাণৰ, পুরিসো মুঞ্জম্হা ঈসিকং পৰাহেয্য। তস্স এৰমস্স – ‘অযং মুঞ্জো অযং ঈসিকা; অঞ্ঞো মুঞ্জো অঞ্ঞা ঈসিকা; মুঞ্জম্হা ত্ৰেৰ ঈসিকা পৰাল়্হা’তি। সেয্যথা ৰা পন, মাণৰ, পুরিসো অসিং কোসিযা পৰাহেয্য। তস্স এৰমস্স – ‘অযং অসি, অযং কোসি; অঞ্ঞো অসি, অঞ্ঞা কোসি; কোসিযা ত্ৰেৰ অসি পৰাল়্হো’তি। সেয্যথা ৰা পন, মাণৰ, পুরিসো অহিং করণ্ডা উদ্ধরেয্য। তস্স এৰমস্স – ‘অযং অহি, অযং করণ্ডো; অঞ্ঞো অহি, অঞ্ঞো করণ্ডো; করণ্ডা ত্ৰেৰ অহি উব্ভতো’তি । এৰমেৰ খো, মাণৰ, ভিক্খু…পে॰… যম্পি, মাণৰ, ভিক্খু এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে মনোমযং কাযং অভিনিম্মানায চিত্তং অভিনীহরতি অভিনিন্নামেতি…পে॰…। ইদম্পিস্স হোতি পঞ্ঞায।
‘‘Seyyathāpi , māṇava, puriso muñjamhā īsikaṃ pavāheyya. Tassa evamassa – ‘ayaṃ muñjo ayaṃ īsikā; añño muñjo aññā īsikā; muñjamhā tveva īsikā pavāḷhā’ti. Seyyathā vā pana, māṇava, puriso asiṃ kosiyā pavāheyya. Tassa evamassa – ‘ayaṃ asi, ayaṃ kosi; añño asi, aññā kosi; kosiyā tveva asi pavāḷho’ti. Seyyathā vā pana, māṇava, puriso ahiṃ karaṇḍā uddhareyya. Tassa evamassa – ‘ayaṃ ahi, ayaṃ karaṇḍo; añño ahi, añño karaṇḍo; karaṇḍā tveva ahi ubbhato’ti . Evameva kho, māṇava, bhikkhu…pe… yampi, māṇava, bhikkhu evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte manomayaṃ kāyaṃ abhinimmānāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti…pe…. Idampissa hoti paññāya.
৪৭৪. ‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে ইদ্ধিৰিধায চিত্তং অভিনীহরতি অভিনিন্নামেতি। সো অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভোতি। একোপি হুত্ৰা বহুধা হোতি, বহুধাপি হুত্ৰা একো হোতি। আৰিভাৰং তিরোভাৰং তিরোকুট্টং তিরোপাকারং তিরোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছতি সেয্যথাপি আকাসে। পথৰিযাপি উম্মুজ্জনিমুজ্জং করোতি, সেয্যথাপি উদকে। উদকেপি অভিজ্জমানে গচ্ছতি সেয্যথাপি পথৰিযং। আকাসেপি পল্লঙ্কেন কমতি সেয্যথাপি পক্খী সকুণো। ইমেপি চন্দিমসূরিযে এৰং মহিদ্ধিকে এৰং মহানুভাৰে পাণিনা পরামসতি পরিমজ্জতি। যাৰ ব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেতি।
474. ‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte iddhividhāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti. Ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti. Āvibhāvaṃ tirobhāvaṃ tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchati seyyathāpi ākāse. Pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karoti, seyyathāpi udake. Udakepi abhijjamāne gacchati seyyathāpi pathaviyaṃ. Ākāsepi pallaṅkena kamati seyyathāpi pakkhī sakuṇo. Imepi candimasūriye evaṃ mahiddhike evaṃ mahānubhāve pāṇinā parāmasati parimajjati. Yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti.
‘‘সেয্যথাপি , মাণৰ, দক্খো কুম্ভকারো ৰা কুম্ভকারন্তেৰাসী ৰা সুপরিকম্মকতায মত্তিকায যঞ্ঞদেৰ ভাজনৰিকতিং আকঙ্খেয্য, তং তদেৰ করেয্য অভিনিপ্ফাদেয্য। সেয্যথা ৰা পন, মাণৰ, দক্খো দন্তকারো ৰা দন্তকারন্তেৰাসী ৰা সুপরিকম্মকতস্মিং দন্তস্মিং যঞ্ঞদেৰ দন্তৰিকতিং আকঙ্খেয্য, তং তদেৰ করেয্য অভিনিপ্ফাদেয্য। সেয্যথা ৰা পন, মাণৰ, দক্খো সুৰণ্ণকারো ৰা সুৰণ্ণকারন্তেৰাসী ৰা সুপরিকম্মকতস্মিং সুৰণ্ণস্মিং যঞ্ঞদেৰ সুৰণ্ণৰিকতিং আকঙ্খেয্য, তং তদেৰ করেয্য অভিনিপ্ফাদেয্য। এৰমেৰ খো, মাণৰ, ভিক্খু …পে॰… যম্পি মাণৰ ভিক্খু এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে ইদ্ধিৰিধায চিত্তং অভিনীহরতি অভিনিন্নামেতি। সো অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভোতি। একোপি হুত্ৰা বহুধা হোতি …পে॰… যাৰ ব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেতি। ইদম্পিস্স হোতি পঞ্ঞায।
‘‘Seyyathāpi , māṇava, dakkho kumbhakāro vā kumbhakārantevāsī vā suparikammakatāya mattikāya yaññadeva bhājanavikatiṃ ākaṅkheyya, taṃ tadeva kareyya abhinipphādeyya. Seyyathā vā pana, māṇava, dakkho dantakāro vā dantakārantevāsī vā suparikammakatasmiṃ dantasmiṃ yaññadeva dantavikatiṃ ākaṅkheyya, taṃ tadeva kareyya abhinipphādeyya. Seyyathā vā pana, māṇava, dakkho suvaṇṇakāro vā suvaṇṇakārantevāsī vā suparikammakatasmiṃ suvaṇṇasmiṃ yaññadeva suvaṇṇavikatiṃ ākaṅkheyya, taṃ tadeva kareyya abhinipphādeyya. Evameva kho, māṇava, bhikkhu …pe… yampi māṇava bhikkhu evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte iddhividhāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti. Ekopi hutvā bahudhā hoti …pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti. Idampissa hoti paññāya.
৪৭৫. ‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে…পে॰… আনেঞ্জপ্পত্তে দিব্বায সোতধাতুযা চিত্তং অভিনীহরতি অভিনিন্নামেতি। সো দিব্বায সোতধাতুযা ৰিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায উভো সদ্দে সুণাতি দিব্বে চ মানুসে চ যে দূরে সন্তিকে চ। সেয্যথাপি, মাণৰ, পুরিসো অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো। সো সুণেয্য ভেরিসদ্দম্পি মুদিঙ্গসদ্দম্পি সঙ্খপণৰদিন্দিমসদ্দম্পি। তস্স এৰমস্স – ‘ভেরিসদ্দো ইতিপি মুদিঙ্গসদ্দো ইতিপি সঙ্খপণৰদিন্দিমসদ্দো ইতি’পি 5। এৰমেৰ খো, মাণৰ, ভিক্খু…পে॰…। যম্পি মাণৰ, ভিক্খু এৰং সমাহিতে চিত্তে…পে॰… আনেঞ্জপ্পত্তে দিব্বায সোতধাতুযা চিত্তং অভিনীহরতি অভিনিন্নামেতি। সো দিব্বায সোতধাতুযা ৰিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায উভো সদ্দে সুণাতি দিব্বে চ মানুসে চ যে দূরে সন্তিকে চ। ইদম্পিস্স হোতি পঞ্ঞায।
475. ‘‘So evaṃ samāhite citte…pe… āneñjappatte dibbāya sotadhātuyā cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇāti dibbe ca mānuse ca ye dūre santike ca. Seyyathāpi, māṇava, puriso addhānamaggappaṭipanno. So suṇeyya bherisaddampi mudiṅgasaddampi saṅkhapaṇavadindimasaddampi. Tassa evamassa – ‘bherisaddo itipi mudiṅgasaddo itipi saṅkhapaṇavadindimasaddo iti’pi 6. Evameva kho, māṇava, bhikkhu…pe…. Yampi māṇava, bhikkhu evaṃ samāhite citte…pe… āneñjappatte dibbāya sotadhātuyā cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇāti dibbe ca mānuse ca ye dūre santike ca. Idampissa hoti paññāya.
৪৭৬. ‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে চেতোপরিযঞাণায চিত্তং অভিনীহরতি অভিনিন্নামেতি। সো পরসত্তানং পরপুগ্গলানং চেতসা চেতো পরিচ্চ পজানাতি, ‘সরাগং ৰা চিত্তং সরাগং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘ৰীতরাগং ৰা চিত্তং ৰীতরাগং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘সদোসং ৰা চিত্তং সদোসং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘ৰীতদোসং ৰা চিত্তং ৰীতদোসং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘সমোহং ৰা চিত্তং সমোহং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘ৰীতমোহং ৰা চিত্তং ৰীতমোহং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘সঙ্খিত্তং ৰা চিত্তং সঙ্খিত্তং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘ৰিক্খিত্তং ৰা চিত্তং ৰিক্খিত্তং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘মহগ্গতং ৰা চিত্তং মহগ্গতং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘অমহগ্গতং ৰা চিত্তং অমহগ্গতং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘সউত্তরং ৰা চিত্তং সউত্তরং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘অনুত্তরং ৰা চিত্তং অনুত্তরং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘সমাহিতং ৰা চিত্তং সমাহিতং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘অসমাহিতং ৰা চিত্তং অসমাহিতং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘ৰিমুত্তং ৰা চিত্তং ৰিমুত্তং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘অৰিমুত্তং ৰা চিত্তং অৰিমুত্তং চিত্ত’ন্তি পজানাতি।
476. ‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte cetopariyañāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So parasattānaṃ parapuggalānaṃ cetasā ceto paricca pajānāti, ‘sarāgaṃ vā cittaṃ sarāgaṃ citta’nti pajānāti, ‘vītarāgaṃ vā cittaṃ vītarāgaṃ citta’nti pajānāti, ‘sadosaṃ vā cittaṃ sadosaṃ citta’nti pajānāti, ‘vītadosaṃ vā cittaṃ vītadosaṃ citta’nti pajānāti, ‘samohaṃ vā cittaṃ samohaṃ citta’nti pajānāti, ‘vītamohaṃ vā cittaṃ vītamohaṃ citta’nti pajānāti, ‘saṅkhittaṃ vā cittaṃ saṅkhittaṃ citta’nti pajānāti, ‘vikkhittaṃ vā cittaṃ vikkhittaṃ citta’nti pajānāti, ‘mahaggataṃ vā cittaṃ mahaggataṃ citta’nti pajānāti, ‘amahaggataṃ vā cittaṃ amahaggataṃ citta’nti pajānāti, ‘sauttaraṃ vā cittaṃ sauttaraṃ citta’nti pajānāti, ‘anuttaraṃ vā cittaṃ anuttaraṃ citta’nti pajānāti, ‘samāhitaṃ vā cittaṃ samāhitaṃ citta’nti pajānāti, ‘asamāhitaṃ vā cittaṃ asamāhitaṃ citta’nti pajānāti, ‘vimuttaṃ vā cittaṃ vimuttaṃ citta’nti pajānāti, ‘avimuttaṃ vā cittaṃ avimuttaṃ citta’nti pajānāti.
‘‘সেয্যথাপি, মাণৰ, ইত্থী ৰা পুরিসো ৰা দহরো যুৰা মণ্ডনজাতিকো আদাসে ৰা পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অচ্ছে ৰা উদকপত্তে সকং মুখনিমিত্তং পচ্চৰেক্খমানো সকণিকং ৰা সকণিকন্তি জানেয্য, অকণিকং ৰা অকণিকন্তি জানেয্য। এৰমেৰ খো, মাণৰ, ভিক্খু…পে॰… যম্পি, মাণৰ, ভিক্খু এৰং সমাহিতে…পে॰… আনেঞ্জপ্পত্তে চেতোপরিযঞাণায চিত্তং অভিনীহরতি অভিনিন্নামেতি। সো পরসত্তানং পুরপুগ্গলানং চেতসা চেতো পরিচ্চ পজানাতি, সরাগং ৰা চিত্তং সরাগং চিত্তন্তি পজানাতি…পে॰… অৰিমুত্তং ৰা চিত্তং অৰিমুত্তং চিত্তন্তি পজানাতি। ইদম্পিস্স হোতি পঞ্ঞায।
‘‘Seyyathāpi, māṇava, itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanajātiko ādāse vā parisuddhe pariyodāte acche vā udakapatte sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno sakaṇikaṃ vā sakaṇikanti jāneyya, akaṇikaṃ vā akaṇikanti jāneyya. Evameva kho, māṇava, bhikkhu…pe… yampi, māṇava, bhikkhu evaṃ samāhite…pe… āneñjappatte cetopariyañāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So parasattānaṃ purapuggalānaṃ cetasā ceto paricca pajānāti, sarāgaṃ vā cittaṃ sarāgaṃ cittanti pajānāti…pe… avimuttaṃ vā cittaṃ avimuttaṃ cittanti pajānāti. Idampissa hoti paññāya.
৪৭৭. ‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে…পে॰… আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনীহরতি অভিনিন্নামেতি। সো অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি। সেয্যথিদং, একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৰীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তালীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি অনেকেপি সংৰট্টকপ্পে অনেকেপি ৰিৰট্টকপ্পে অনেকেপি সংৰট্টৰিৰট্টকপ্পে – ‘অমুত্রাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো। সো ততো চুতো অমুত্র উদপাদিং; তত্রাপাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো; সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’তি। ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি।
477. ‘‘So evaṃ samāhite citte…pe… āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ, ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe – ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto. So tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto; so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati.
‘‘সেয্যথাপি, মাণৰ, পুরিসো সকম্হা গামা অঞ্ঞং গামং গচ্ছেয্য; তম্হাপি গামা অঞ্ঞং গামং গচ্ছেয্য; সো তম্হা গামা সকংযেৰ গামং পচ্চাগচ্ছেয্য । তস্স এৰমস্স – ‘অহং খো সকম্হা গামা অমুং গামং অগচ্ছিং, তত্র এৰং অট্ঠাসিং এৰং নিসীদিং এৰং অভাসিং এৰং তুণ্হী অহোসিং। সো তম্হাপি গামা অমুং গামং গচ্ছিং, তত্রাপি এৰং অট্ঠাসিং এৰং নিসীদিং এৰং অভাসিং এৰং তুণ্হী অহোসিং। সোম্হি তম্হা গামা সকংযেৰ গামং পচ্চাগতো’তি। এৰমেৰ খো, মাণৰ, ভিক্খু…পে॰… যম্পি, মাণৰ, ভিক্খু এৰং সমাহিতে চিত্তে…পে॰… আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনীহরতি অভিনিন্নামেতি । সো অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি। সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং…পে॰… ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি। ইদম্পিস্স হোতি পঞ্ঞায।
‘‘Seyyathāpi, māṇava, puriso sakamhā gāmā aññaṃ gāmaṃ gaccheyya; tamhāpi gāmā aññaṃ gāmaṃ gaccheyya; so tamhā gāmā sakaṃyeva gāmaṃ paccāgaccheyya . Tassa evamassa – ‘ahaṃ kho sakamhā gāmā amuṃ gāmaṃ agacchiṃ, tatra evaṃ aṭṭhāsiṃ evaṃ nisīdiṃ evaṃ abhāsiṃ evaṃ tuṇhī ahosiṃ. So tamhāpi gāmā amuṃ gāmaṃ gacchiṃ, tatrāpi evaṃ aṭṭhāsiṃ evaṃ nisīdiṃ evaṃ abhāsiṃ evaṃ tuṇhī ahosiṃ. Somhi tamhā gāmā sakaṃyeva gāmaṃ paccāgato’ti. Evameva kho, māṇava, bhikkhu…pe… yampi, māṇava, bhikkhu evaṃ samāhite citte…pe… āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti . So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ…pe… iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Idampissa hoti paññāya.
৪৭৮. ‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে…পে॰… আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনীহরতি অভিনিন্নামেতি। সো দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে, যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি – ‘ইমে ৰত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা ৰচীদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা মনোদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা অরিযানং উপৰাদকা মিচ্ছাদিট্ঠিকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা। তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপন্না। ইমে ৰা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচরিতেন সমন্নাগতা ৰচীসুচরিতেন সমন্নাগতা মনোসুচরিতেন সমন্নাগতা অরিযানং অনুপৰাদকা সম্মাদিট্ঠিকা সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা। তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’তি। ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে, যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি।
478. ‘‘So evaṃ samāhite citte…pe… āneñjappatte sattānaṃ cutūpapātañāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate, yathākammūpage satte pajānāti – ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate, yathākammūpage satte pajānāti.
‘‘সেয্যথাপি, মাণৰ, মজ্ঝেসিঙ্ঘাটকে পাসাদো, তত্থ চক্খুমা পুরিসো ঠিতো পস্সেয্য মনুস্সে গেহং পৰিসন্তেপি নিক্খমন্তেপি রথিকাযপি ৰীথিং সঞ্চরন্তে মজ্ঝেসিঙ্ঘাটকে নিসিন্নেপি। তস্স এৰমস্স – ‘এতে মনুস্সা গেহং পৰিসন্তি, এতে নিক্খমন্তি, এতে রথিকায ৰীথিং সঞ্চরন্তি, এতে মজ্ঝেসিঙ্ঘাটকে নিসিন্না’তি। এৰমেৰ খো, মাণৰ, ভিক্খু…পে॰… যম্পি, মাণৰ, ভিক্খু এৰং সমাহিতে চিত্তে…পে॰… আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনীহরতি অভিনিন্নামেতি। সো দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে, যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি। ইদম্পিস্স হোতি পঞ্ঞায।
‘‘Seyyathāpi, māṇava, majjhesiṅghāṭake pāsādo, tattha cakkhumā puriso ṭhito passeyya manusse gehaṃ pavisantepi nikkhamantepi rathikāyapi vīthiṃ sañcarante majjhesiṅghāṭake nisinnepi. Tassa evamassa – ‘ete manussā gehaṃ pavisanti, ete nikkhamanti, ete rathikāya vīthiṃ sañcaranti, ete majjhesiṅghāṭake nisinnā’ti. Evameva kho, māṇava, bhikkhu…pe… yampi, māṇava, bhikkhu evaṃ samāhite citte…pe… āneñjappatte sattānaṃ cutūpapātañāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate, yathākammūpage satte pajānāti. Idampissa hoti paññāya.
৪৭৯. ‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৰানং খযঞাণায চিত্তং অভিনীহরতি অভিনিন্নামেতি। সো ইদং দুক্খন্তি যথাভূতং পজানাতি, অযং দুক্খসমুদযোতি যথাভূতং পজানাতি, অযং দুক্খনিরোধোতি যথাভূতং পজানাতি, অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদাতি যথাভূতং পজানাতি; ইমে আসৰাতি যথাভূতং পজানাতি, অযং আসৰসমুদযোতি যথাভূতং পজানাতি, অযং আসৰনিরোধোতি যথাভূতং পজানাতি , অযং আসৰনিরোধগামিনী পটিপদাতি যথাভূতং পজানাতি। তস্স এৰং জানতো এৰং পস্সতো কামাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি, ভৰাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি, অৰিজ্জাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি, ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি। ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি।
479. ‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṃ khayañāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So idaṃ dukkhanti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ dukkhasamudayoti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ dukkhanirodhoti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṃ pajānāti; ime āsavāti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ āsavasamudayoti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ āsavanirodhoti yathābhūtaṃ pajānāti , ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṃ pajānāti. Tassa evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccati, bhavāsavāpi cittaṃ vimuccati, avijjāsavāpi cittaṃ vimuccati, vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti.
‘‘সেয্যথাপি, মাণৰ, পব্বতসঙ্খেপে উদকরহদো অচ্ছো ৰিপ্পসন্নো অনাৰিলো। তত্থ চক্খুমা পুরিসো তীরে ঠিতো পস্সেয্য সিপ্পিকসম্বুকম্পি সক্খরকথলম্পি মচ্ছগুম্বম্পি চরন্তম্পি তিট্ঠন্তম্পি। তস্স এৰমস্স – ‘অযং খো উদকরহদো অচ্ছো ৰিপ্পসন্নো অনাৰিলো। তত্রিমে সিপ্পিকসম্বুকাপি সক্খরকথলাপি মচ্ছগুম্বাপি চরন্তিপি তিট্ঠন্তিপী’তি। এৰমেৰ খো, মাণৰ, ভিক্খু…পে॰… যম্পি, মাণৰ, ভিক্খু এৰং সমাহিতে চিত্তে…পে॰… আনেঞ্জপ্পত্তে আসৰানং খযঞাণায চিত্তং অভিনীহরতি অভিনিন্নামেতি। সো ইদং দুক্খন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে॰… আসৰনিরোধগামিনী পটিপদাতি যথাভূতং পজানাতি। তস্স এৰং জানতো এৰং পস্সতো কামাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি, ভৰাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি, অৰিজ্জাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চতি, ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি, ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি । ইদম্পিস্স হোতি পঞ্ঞায।
‘‘Seyyathāpi, māṇava, pabbatasaṅkhepe udakarahado accho vippasanno anāvilo. Tattha cakkhumā puriso tīre ṭhito passeyya sippikasambukampi sakkharakathalampi macchagumbampi carantampi tiṭṭhantampi. Tassa evamassa – ‘ayaṃ kho udakarahado accho vippasanno anāvilo. Tatrime sippikasambukāpi sakkharakathalāpi macchagumbāpi carantipi tiṭṭhantipī’ti. Evameva kho, māṇava, bhikkhu…pe… yampi, māṇava, bhikkhu evaṃ samāhite citte…pe… āneñjappatte āsavānaṃ khayañāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So idaṃ dukkhanti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… āsavanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṃ pajānāti. Tassa evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccati, bhavāsavāpi cittaṃ vimuccati, avijjāsavāpi cittaṃ vimuccati, vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti, ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti . Idampissa hoti paññāya.
৪৮০. ‘‘অযং খো, সো মাণৰ, অরিযো পঞ্ঞাক্খন্ধো যস্স সো ভগৰা ৰণ্ণৰাদী অহোসি, যত্থ চ ইমং জনতং সমাদপেসি নিৰেসেসি পতিট্ঠাপেসি। নত্থি চেৰেত্থ উত্তরিকরণীয’’ন্তি।
480. ‘‘Ayaṃ kho, so māṇava, ariyo paññākkhandho yassa so bhagavā vaṇṇavādī ahosi, yattha ca imaṃ janataṃ samādapesi nivesesi patiṭṭhāpesi. Natthi cevettha uttarikaraṇīya’’nti.
‘‘অচ্ছরিযং , ভো আনন্দ, অব্ভুতং, ভো আনন্দ! সো চাযং, ভো আনন্দ, অরিযো পঞ্ঞাক্খন্ধো পরিপুণ্ণো, নো অপরিপুণ্ণো। এৰং পরিপুণ্ণং চাহং, ভো আনন্দ, অরিযং পঞ্ঞাক্খন্ধং ইতো বহিদ্ধা অঞ্ঞেসু সমণব্রাহ্মণেসু ন সমনুপস্সামি। নত্থি চেৰেত্থ 7 উত্তরিকরণীযং 8। অভিক্কন্তং, ভো আনন্দ, অভিক্কন্তং, ভো আনন্দ! সেয্যথাপি, ভো আনন্দ, নিক্কুজ্জিতং ৰা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৰা ৰিৰরেয্য, মূল়্হস্স ৰা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকারে ৰা তেলপজ্জোতং ধারেয্য ‘চক্খুমন্তো রূপানি দক্খন্তী’তি। এৰমেৰং ভোতা আনন্দেন অনেকপরিযাযেন ধম্মো পকাসিতো। এসাহং, ভো আনন্দ, তং ভৰন্তং গোতমং সরণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ। উপাসকং মং ভৰং আনন্দো ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গত’’ন্তি।
‘‘Acchariyaṃ , bho ānanda, abbhutaṃ, bho ānanda! So cāyaṃ, bho ānanda, ariyo paññākkhandho paripuṇṇo, no aparipuṇṇo. Evaṃ paripuṇṇaṃ cāhaṃ, bho ānanda, ariyaṃ paññākkhandhaṃ ito bahiddhā aññesu samaṇabrāhmaṇesu na samanupassāmi. Natthi cevettha 9 uttarikaraṇīyaṃ 10. Abhikkantaṃ, bho ānanda, abhikkantaṃ, bho ānanda! Seyyathāpi, bho ānanda, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti. Evamevaṃ bhotā ānandena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bho ānanda, taṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ ānando dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
সুভসুত্তং নিট্ঠিতং দসমং।
Subhasuttaṃ niṭṭhitaṃ dasamaṃ.
Footnotes:
Related texts:
অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / দীঘ নিকায (অট্ঠকথা) • Dīgha nikāya (aṭṭhakathā) / ১০. সুভসুত্তৰণ্ণনা • 10. Subhasuttavaṇṇanā
টীকা • Tīkā / সুত্তপিটক (টীকা) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / দীঘনিকায (টীকা) • Dīghanikāya (ṭīkā) / ১০. সুভসুত্তৰণ্ণনা • 10. Subhasuttavaṇṇanā
