| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā |
[১৭৯] ৯. সতধম্মজাতকৰণ্ণনা
[179] 9. Satadhammajātakavaṇṇanā
তঞ্চ অপ্পন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একৰীসতিৰিধং অনেসনং আরব্ভ কথেসি। একস্মিঞ্হি কালে বহূ ভিক্খূ ৰেজ্জকম্মেন দূতকম্মেন পহিণকম্মেন জঙ্ঘপেসনিকেন পিণ্ডপটিপিণ্ডেনাতি এৰরূপায একৰীসতিৰিধায অনেসনায জীৰিকং কপ্পেসুং। সা সাকেতজাতকে (জা॰ ১.২.১৭৩-১৭৪) আৰিভৰিস্সতি। সত্থা তেসং তথা জীৰিককপ্পনভাৰং ঞত্ৰা ‘‘এতরহি খো বহূ ভিক্খূ অনেসনায জীৰিকং কপ্পেন্তি, তে পন এৰং জীৰিকং কপ্পেত্ৰা যক্খত্তভাৰা পেতত্তভাৰা ন মুচ্চিস্সন্তি, ধুরগোণা হুত্ৰাৰ নিব্বত্তিস্সন্তি, নিরযে পটিসন্ধিং গণ্হিস্সন্তি, এতেসং হিতত্থায সুখত্থায অত্তজ্ঝাসযং সকপটিভানং একং ধম্মদেসনং কথেতুং ৰট্টতী’’তি ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, একৰীসতিৰিধায অনেসনায পচ্চযা উপ্পাদেতব্বা। অনেসনায হি উপ্পন্নো পিণ্ডপাতো আদিত্তলোহগুল়সদিসো হলাহলৰিসূপমো। অনেসনা হি নামেসা বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসাৰকেহি গরহিতব্বা পটিকুট্ঠা। অনেসনায উপ্পন্নং পিণ্ডপাতং ভুঞ্জন্তস্স হি হাসো ৰা সোমনস্সং ৰা নত্থি। এৰং উপ্পন্নো হি পিণ্ডপাতো মম সাসনে চণ্ডালস্স উচ্ছিট্ঠভোজনসদিসো, তস্স পরিভোগো সতধম্মমাণৰস্স চণ্ডালুচ্ছিট্ঠভত্তপরিভোগো ৰিয হোতী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি।
Tañcaappanti idaṃ satthā jetavane viharanto ekavīsatividhaṃ anesanaṃ ārabbha kathesi. Ekasmiñhi kāle bahū bhikkhū vejjakammena dūtakammena pahiṇakammena jaṅghapesanikena piṇḍapaṭipiṇḍenāti evarūpāya ekavīsatividhāya anesanāya jīvikaṃ kappesuṃ. Sā sāketajātake (jā. 1.2.173-174) āvibhavissati. Satthā tesaṃ tathā jīvikakappanabhāvaṃ ñatvā ‘‘etarahi kho bahū bhikkhū anesanāya jīvikaṃ kappenti, te pana evaṃ jīvikaṃ kappetvā yakkhattabhāvā petattabhāvā na muccissanti, dhuragoṇā hutvāva nibbattissanti, niraye paṭisandhiṃ gaṇhissanti, etesaṃ hitatthāya sukhatthāya attajjhāsayaṃ sakapaṭibhānaṃ ekaṃ dhammadesanaṃ kathetuṃ vaṭṭatī’’ti bhikkhusaṅghaṃ sannipātāpetvā ‘‘na, bhikkhave, ekavīsatividhāya anesanāya paccayā uppādetabbā. Anesanāya hi uppanno piṇḍapāto ādittalohaguḷasadiso halāhalavisūpamo. Anesanā hi nāmesā buddhapaccekabuddhasāvakehi garahitabbā paṭikuṭṭhā. Anesanāya uppannaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjantassa hi hāso vā somanassaṃ vā natthi. Evaṃ uppanno hi piṇḍapāto mama sāsane caṇḍālassa ucchiṭṭhabhojanasadiso, tassa paribhogo satadhammamāṇavassa caṇḍālucchiṭṭhabhattaparibhogo viya hotī’’ti vatvā atītaṃ āhari.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো চণ্ডালযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো কেনচিদেৰ করণীযেন পাথেয্যতণ্ডুলে চ ভত্তপুটঞ্চ গহেত্ৰা মগ্গং পটিপজ্জি। তস্মিঞ্হি কালে বারাণসিযং একো মাণৰো অত্থি সতধম্মো নাম উদিচ্চব্রাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তো। সোপি কেনচিদেৰ করণীযেন তণ্ডুলে চ ভত্তপুটঞ্চ অগহেত্ৰাৰ মগ্গং পটিপজ্জি, তে উভোপি মহামগ্গে সমাগচ্ছিংসু। মাণৰো বোধিসত্তং ‘‘কিংজাতিকোসী’’তি পুচ্ছি। সো ‘‘অহং চণ্ডালো’’তি ৰত্ৰা ‘‘ত্ৰং কিংজাতিকোসী’’তি মাণৰং পুচ্ছি । ‘‘উদিচ্চব্রাহ্মণো অহ’’ন্তি। ‘‘সাধু গচ্ছামা’’তি তে উভোপি মগ্গং অগমংসু। বোধিসত্তো পাতরাসৰেলায উদকফাসুকট্ঠানে নিসীদিত্ৰা হত্থে ধোৰিত্ৰা ভত্তপুটং মোচেত্ৰা ‘‘মাণৰ, ভত্তং ভুঞ্জাহী’’তি আহ। ‘‘নত্থি, অরে চণ্ডাল, মম ভত্তেন অত্থো’’তি। বোধিসত্তো ‘‘সাধূ’’তি পুটকভত্তং উচ্ছিট্ঠং অকত্ৰাৰ অত্তনো যাপনমত্তং অঞ্ঞস্মিং পণ্ণে পক্খিপিত্ৰা পুটকভত্তং বন্ধিত্ৰা একমন্তে ঠপেত্ৰা ভুঞ্জিত্ৰা পানীযং পিৰিত্ৰা ধোতহত্থপাদো তণ্ডুলে চ সেসভত্তঞ্চ আদায ‘‘গচ্ছাম, মাণৰা’’তি মগ্গং পটিপজ্জি।
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto caṇḍālayoniyaṃ nibbattitvā vayappatto kenacideva karaṇīyena pātheyyataṇḍule ca bhattapuṭañca gahetvā maggaṃ paṭipajji. Tasmiñhi kāle bārāṇasiyaṃ eko māṇavo atthi satadhammo nāma udiccabrāhmaṇamahāsālakule nibbatto. Sopi kenacideva karaṇīyena taṇḍule ca bhattapuṭañca agahetvāva maggaṃ paṭipajji, te ubhopi mahāmagge samāgacchiṃsu. Māṇavo bodhisattaṃ ‘‘kiṃjātikosī’’ti pucchi. So ‘‘ahaṃ caṇḍālo’’ti vatvā ‘‘tvaṃ kiṃjātikosī’’ti māṇavaṃ pucchi . ‘‘Udiccabrāhmaṇo aha’’nti. ‘‘Sādhu gacchāmā’’ti te ubhopi maggaṃ agamaṃsu. Bodhisatto pātarāsavelāya udakaphāsukaṭṭhāne nisīditvā hatthe dhovitvā bhattapuṭaṃ mocetvā ‘‘māṇava, bhattaṃ bhuñjāhī’’ti āha. ‘‘Natthi, are caṇḍāla, mama bhattena attho’’ti. Bodhisatto ‘‘sādhū’’ti puṭakabhattaṃ ucchiṭṭhaṃ akatvāva attano yāpanamattaṃ aññasmiṃ paṇṇe pakkhipitvā puṭakabhattaṃ bandhitvā ekamante ṭhapetvā bhuñjitvā pānīyaṃ pivitvā dhotahatthapādo taṇḍule ca sesabhattañca ādāya ‘‘gacchāma, māṇavā’’ti maggaṃ paṭipajji.
তে সকলদিৰসং গন্ত্ৰা সাযং উভোপি একস্মিং উদকফাসুকট্ঠানে ন্হত্ৰা পচ্চুত্তরিংসু। বোধিসত্তো ফাসুকট্ঠানে নিসীদিত্ৰা ভত্তপুটং মোচেত্ৰা মাণৰং অনাপুচ্ছিত্ৰা ভুঞ্জিতুং আরভি। মাণৰো সকলদিৰসং মগ্গগমনেন কিলন্তো ছাতজ্ঝত্তো ‘‘সচে মে ভত্তং দস্সতি, ভুঞ্জিস্সামী’’তি ওলোকেন্তো অট্ঠাসি। ইতরো কিঞ্চি অৰত্ৰা ভুঞ্জতেৰ। মাণৰো চিন্তেসি – ‘‘অযং চণ্ডালো ময্হং অৰত্ৰাৰ সব্বং ভুঞ্জতি নিপ্পীল়েত্ৰাপি তং গহেত্ৰা উপরি উচ্ছিট্ঠভত্তং ছড্ডেত্ৰা সেসং ভুঞ্জিতুং ৰট্টতী’’তি। সো তথা কত্ৰা উচ্ছিট্ঠভত্তং ভুঞ্জি। অথস্স ভুত্তমত্তস্সেৰ ‘‘মযা অত্তনো জাতিগোত্তকুলপদেসানং অননুচ্ছৰিকং কতং, চণ্ডালস্স নাম মে উচ্ছিট্ঠভত্তং ভুত্ত’’ন্তি বলৰৰিপ্পটিসারো উপ্পজ্জি, তাৰদেৰস্স সলোহিতং ভত্তং মুখতো উগ্গচ্ছি। সো ‘‘অপ্পমত্তকস্স ৰত মে কারণা অননুচ্ছৰিকং কম্মং কত’’ন্তি উপ্পন্নবলৰসোকতায পরিদেৰমানো পঠমং গাথমাহ –
Te sakaladivasaṃ gantvā sāyaṃ ubhopi ekasmiṃ udakaphāsukaṭṭhāne nhatvā paccuttariṃsu. Bodhisatto phāsukaṭṭhāne nisīditvā bhattapuṭaṃ mocetvā māṇavaṃ anāpucchitvā bhuñjituṃ ārabhi. Māṇavo sakaladivasaṃ maggagamanena kilanto chātajjhatto ‘‘sace me bhattaṃ dassati, bhuñjissāmī’’ti olokento aṭṭhāsi. Itaro kiñci avatvā bhuñjateva. Māṇavo cintesi – ‘‘ayaṃ caṇḍālo mayhaṃ avatvāva sabbaṃ bhuñjati nippīḷetvāpi taṃ gahetvā upari ucchiṭṭhabhattaṃ chaḍḍetvā sesaṃ bhuñjituṃ vaṭṭatī’’ti. So tathā katvā ucchiṭṭhabhattaṃ bhuñji. Athassa bhuttamattasseva ‘‘mayā attano jātigottakulapadesānaṃ ananucchavikaṃ kataṃ, caṇḍālassa nāma me ucchiṭṭhabhattaṃ bhutta’’nti balavavippaṭisāro uppajji, tāvadevassa salohitaṃ bhattaṃ mukhato uggacchi. So ‘‘appamattakassa vata me kāraṇā ananucchavikaṃ kammaṃ kata’’nti uppannabalavasokatāya paridevamāno paṭhamaṃ gāthamāha –
৫৭.
57.
‘‘তঞ্চ অপ্পঞ্চ উচ্ছিট্ঠং, তঞ্চ কিচ্ছেন নো অদা।
‘‘Tañca appañca ucchiṭṭhaṃ, tañca kicchena no adā;
সোহং ব্রাহ্মণজাতিকো, যং ভুত্তং তম্পি উগ্গত’’ন্তি॥
Sohaṃ brāhmaṇajātiko, yaṃ bhuttaṃ tampi uggata’’nti.
তত্রাযং সঙ্খেপত্থো – যং মযা ভুত্তং, তং অপ্পঞ্চ উচ্ছিট্ঠঞ্চ, তঞ্চ সো চণ্ডালো ন অত্তনো রুচিযা মং অদাসি, অথ খো নিপ্পীল়িযমানো কিচ্ছেন কসিরেন অদাসি, সোহং পরিসুদ্ধব্রাহ্মণজাতিকো, তেনেৰ মে যং ভুত্তং, তম্পি সদ্ধিং লোহিতেন উগ্গতন্তি।
Tatrāyaṃ saṅkhepattho – yaṃ mayā bhuttaṃ, taṃ appañca ucchiṭṭhañca, tañca so caṇḍālo na attano ruciyā maṃ adāsi, atha kho nippīḷiyamāno kicchena kasirena adāsi, sohaṃ parisuddhabrāhmaṇajātiko, teneva me yaṃ bhuttaṃ, tampi saddhiṃ lohitena uggatanti.
এৰং মাণৰো পরিদেৰিত্ৰা ‘‘কিং দানি মে এৰরূপং অননুচ্ছৰিকং কম্মং কত্ৰা জীৰিতেনা’’তি অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা কস্সচি অত্তানং অদস্সেত্ৰাৰ অনাথমরণং পত্তো।
Evaṃ māṇavo paridevitvā ‘‘kiṃ dāni me evarūpaṃ ananucchavikaṃ kammaṃ katvā jīvitenā’’ti araññaṃ pavisitvā kassaci attānaṃ adassetvāva anāthamaraṇaṃ patto.
সত্থা ইমং অতীতং দস্সেত্ৰা ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, সতধম্মমাণৰস্স তং চণ্ডালুচ্ছিট্ঠকং ভুঞ্জিত্ৰা অত্তনো অযুত্তভোজনস্স ভুত্তত্তা নেৰ হাসো, ন সোমনস্সং উপ্পজ্জি, এৰমেৰ যো ইমস্মিং সাসনে পব্বজিতো অনেসনায জীৰিকং কপ্পেন্তো তথালদ্ধপচ্চযং পরিভুঞ্জতি, তস্স বুদ্ধপটিকুট্ঠগরহিতজীৰিতভাৰতো নেৰ হাসো, ন সোমনস্সং উপ্পজ্জতী’’তি ৰত্ৰা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা দুতিযং গাথমাহ –
Satthā imaṃ atītaṃ dassetvā ‘‘seyyathāpi, bhikkhave, satadhammamāṇavassa taṃ caṇḍālucchiṭṭhakaṃ bhuñjitvā attano ayuttabhojanassa bhuttattā neva hāso, na somanassaṃ uppajji, evameva yo imasmiṃ sāsane pabbajito anesanāya jīvikaṃ kappento tathāladdhapaccayaṃ paribhuñjati, tassa buddhapaṭikuṭṭhagarahitajīvitabhāvato neva hāso, na somanassaṃ uppajjatī’’ti vatvā abhisambuddho hutvā dutiyaṃ gāthamāha –
৫৮.
58.
‘‘এৰং ধম্মং নিরংকত্ৰা, যো অধম্মেন জীৰতি।
‘‘Evaṃ dhammaṃ niraṃkatvā, yo adhammena jīvati;
সতধম্মোৰ লাভেন, লদ্ধেনপি ন নন্দতী’’তি॥
Satadhammova lābhena, laddhenapi na nandatī’’ti.
তত্থ ধম্মন্তি আজীৰপারিসুদ্ধিসীলধম্মং। নিরংকত্ৰাতি নীহরিত্ৰা ছড্ডেত্ৰা। অধম্মেনাতি একৰীসতিযা অনেসনসঙ্খাতেন মিচ্ছাজীৰেন। সতধম্মোতি তস্স নামং, ‘‘সন্তধম্মো’’তিপি পাঠো। ন নন্দতীতি যথা সতধম্মো মাণৰো ‘‘চণ্ডালুচ্ছিট্ঠকং মে লদ্ধ’’ন্তি তেন লাভেন ন নন্দতি, এৰং ইমস্মিম্পি সাসনে পব্বজিতো কুলপুত্তো অনেসনায লদ্ধলাভং পরিভুঞ্জন্তো ন নন্দতি ন তুস্সতি, ‘‘বুদ্ধগরহিতজীৰিকায জীৰামী’’তি দোমনস্সপ্পত্তো হোতি। তস্মা অনেসনায জীৰিকং কপ্পেন্তস্স সতধম্মমাণৰস্সেৰ অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা অনাথমরণং মরিতুং ৰরন্তি।
Tattha dhammanti ājīvapārisuddhisīladhammaṃ. Niraṃkatvāti nīharitvā chaḍḍetvā. Adhammenāti ekavīsatiyā anesanasaṅkhātena micchājīvena. Satadhammoti tassa nāmaṃ, ‘‘santadhammo’’tipi pāṭho. Na nandatīti yathā satadhammo māṇavo ‘‘caṇḍālucchiṭṭhakaṃ me laddha’’nti tena lābhena na nandati, evaṃ imasmimpi sāsane pabbajito kulaputto anesanāya laddhalābhaṃ paribhuñjanto na nandati na tussati, ‘‘buddhagarahitajīvikāya jīvāmī’’ti domanassappatto hoti. Tasmā anesanāya jīvikaṃ kappentassa satadhammamāṇavasseva araññaṃ pavisitvā anāthamaraṇaṃ marituṃ varanti.
এৰং সত্থা ইমং ধম্মদেসনং দেসেত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে বহূ ভিক্খূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু। ‘‘তদা মাণৰো আনন্দো অহোসি, অহমেৰ চণ্ডালপুত্তো অহোসি’’ন্তি।
Evaṃ satthā imaṃ dhammadesanaṃ desetvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne bahū bhikkhū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu. ‘‘Tadā māṇavo ānando ahosi, ahameva caṇḍālaputto ahosi’’nti.
সতধম্মজাতকৰণ্ণনা নৰমা।
Satadhammajātakavaṇṇanā navamā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi / ১৭৯. সতধম্মজাতকং • 179. Satadhammajātakaṃ
