| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បេដកោបទេសបាឡិ • Peṭakopadesapāḷi |
២. សាសនបដ្ឋានទុតិយភូមិ
2. Sāsanapaṭṭhānadutiyabhūmi
១៣. តត្ថ កតមំ សាសនប្បដ្ឋានំ? សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ, វាសនា ភាគិយំ សុត្តំ, និព្ពេធភាគិយំ សុត្តំ, អសេក្ខភាគិយំ សុត្តំ, សំកិលេសភាគិយញ្ច វាសនាភាគិយញ្ច, សំកិលេសភាគិយញ្ច និព្ពេធភាគិយញ្ច, សំកិលេសភាគិយញ្ច និព្ពេធភាគិយញ្ច អសេក្ខភាគិយញ្ច, វាសនាភាគិយញ្ច និព្ពេធភាគិយញ្ច។ អាណត្តិ, ផលំ, ឧបាយោ, អាណត្តិ ច ផលញ្ច, ផលញ្ច ឧបាយោ ច, អាណត្តិ ច ផលញ្ច ឧបាយោ ច។ អស្សាទោ, អាទីនវោ, និស្សរណំ, អស្សាទោ ច អាទីនវោ ច, អស្សាទោ ច និស្សរណញ្ច, អាទីនវោ ច និស្សរណញ្ច, អស្សាទោ ច អាទីនវោ ច និស្សរណញ្ច។ លោកិកំ, លោកុត្តរំ, លោកិកញ្ច លោកុត្តរញ្ច។ កម្មំ, វិបាកោ, កម្មញ្ច វិបាកោ ច។ និទ្ទិដ្ឋំ, អនិទ្ទិដ្ឋំ, និទ្ទិដ្ឋញ្ច អនិទ្ទិដ្ឋញ្ច។ ញាណំ, ញេយ្យំ, ញាណញ្ច ញេយ្យញ្ច។ ទស្សនំ, ភាវនា, ទស្សនញ្ច ភាវនា ច។ វិបាកកម្មំ, ន វិបាកកម្មំ, នេវវិបាកនវិបាកកម្មំ ។ សកវចនំ, បរវចនំ, សកវចនញ្ច បរវចនញ្ច។ សត្តាធិដ្ឋានំ, ធម្មាធិដ្ឋានំ, សត្តាធិដ្ឋានញ្ច ធម្មាធិដ្ឋានញ្ច។ ថវោ, សកវចនាធិដ្ឋានំ, បរវចនាធិដ្ឋានំ, សកវចនាធិដ្ឋានញ្ច បរវចនាធិដ្ឋានញ្ច។ កិរិយំ, ផលំ, កិរិយញ្ច ផលញ្ច។ អនុញ្ញាតំ, បដិក្ខិត្តំ, អនុញ្ញាតញ្ច បដិក្ខិត្តញ្ច។ ឥមានិ ឆ បដិក្ខិត្តានិ។
13. Tattha katamaṃ sāsanappaṭṭhānaṃ? Saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ, vāsanā bhāgiyaṃ suttaṃ, nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ, asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ, saṃkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca, saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca, saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca, vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca. Āṇatti, phalaṃ, upāyo, āṇatti ca phalañca, phalañca upāyo ca, āṇatti ca phalañca upāyo ca. Assādo, ādīnavo, nissaraṇaṃ, assādo ca ādīnavo ca, assādo ca nissaraṇañca, ādīnavo ca nissaraṇañca, assādo ca ādīnavo ca nissaraṇañca. Lokikaṃ, lokuttaraṃ, lokikañca lokuttarañca. Kammaṃ, vipāko, kammañca vipāko ca. Niddiṭṭhaṃ, aniddiṭṭhaṃ, niddiṭṭhañca aniddiṭṭhañca. Ñāṇaṃ, ñeyyaṃ, ñāṇañca ñeyyañca. Dassanaṃ, bhāvanā, dassanañca bhāvanā ca. Vipākakammaṃ, na vipākakammaṃ, nevavipākanavipākakammaṃ . Sakavacanaṃ, paravacanaṃ, sakavacanañca paravacanañca. Sattādhiṭṭhānaṃ, dhammādhiṭṭhānaṃ, sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca. Thavo, sakavacanādhiṭṭhānaṃ, paravacanādhiṭṭhānaṃ, sakavacanādhiṭṭhānañca paravacanādhiṭṭhānañca. Kiriyaṃ, phalaṃ, kiriyañca phalañca. Anuññātaṃ, paṭikkhittaṃ, anuññātañca paṭikkhittañca. Imāni cha paṭikkhittāni.
១៤. តត្ថ កតមំ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តំ?
14. Tattha katamaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttaṃ?
កាមន្ធា ជាលសញ្ឆន្នា, តណ្ហាឆទនឆាទិតា;
Kāmandhā jālasañchannā, taṇhāchadanachāditā;
បមត្តពន្ធុនា ពទ្ធា, មច្ឆាវ កុមិនាមុខេ;
Pamattabandhunā baddhā, macchāva kumināmukhe;
បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, នីវរណា។
Pañcime, bhikkhave, nīvaraṇā.
តត្ថ កតមំ វាសនាភាគិយំ សុត្តំ?
Tattha katamaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ?
មនោបុព្ពង្គមា ធម្មា, មនោសេដ្ឋា មនោមយា;
Manopubbaṅgamā dhammā, manoseṭṭhā manomayā;
មនសា ចេ បសន្នេន, ភាសតិ វា ករោតិ វា;
Manasā ce pasannena, bhāsati vā karoti vā;
តតោ នំ សុខមន្វេតិ, ឆាយាវ អនបាយិនី។
Tato naṃ sukhamanveti, chāyāva anapāyinī.
សំយុត្តកេ សុត្តំ។
Saṃyuttake suttaṃ.
មហានាមស្ស សក្កស្ស ឥទំ ភគវា សក្យានំ កបិលវត្ថុម្ហិ នគរេ នយវិត្ថារេន សទ្ធាសីលបរិភាវិតំ សុត្តំ ភាវញ្ញេន បរិភាវិតំ តំ នាម បច្ឆិមេ កាលេ។
Mahānāmassa sakkassa idaṃ bhagavā sakyānaṃ kapilavatthumhi nagare nayavitthārena saddhāsīlaparibhāvitaṃ suttaṃ bhāvaññena paribhāvitaṃ taṃ nāma pacchime kāle.
តត្ថ កតមំ និព្ពេធភាគិយំ សុត្តំ?
Tattha katamaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ?
ឧទ្ធំ អធោ 3 សព្ពធិ វិប្បមុត្តោ, អយំ អហស្មីតិ អនានុបស្សី;
Uddhaṃ adho 4 sabbadhi vippamutto, ayaṃ ahasmīti anānupassī;
ឯវំ វិមុត្តោ ឧទតារិ ឱឃំ, អតិណ្ណបុព្ពំ អបុនព្ភវាយ។
Evaṃ vimutto udatāri oghaṃ, atiṇṇapubbaṃ apunabbhavāya.
សីលានិ នុ ខោ ភវន្តិ កិមត្ថិយានិ អានន្ទោ បុច្ឆតិ សត្ថារំ។
Sīlāni nu kho bhavanti kimatthiyāni ānando pucchati satthāraṃ.
តត្ថ កតមំ អសេក្ខភាគិយំ សុត្តំ?
Tattha katamaṃ asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ?
‘‘យស្ស សេលូបមំ ចិត្តំ, ឋិតំ នានុបកម្បតិ;
‘‘Yassa selūpamaṃ cittaṃ, ṭhitaṃ nānupakampati;
យស្សេវំ ភាវិតំ ចិត្តំ, កុតោ តំ ទុក្ខមេស្សតី’’តិ។
Yassevaṃ bhāvitaṃ cittaṃ, kuto taṃ dukkhamessatī’’ti.
សារិបុត្តោ នាម ភគវា ថេរញ្ញតរោ សោ មំ អាសជ្ជ អប្បដិនិស្សជ្ជ ចារិកំ បក្កមតិ, សារិបុត្តស្ស ព្យាករណំ កាតព្ពំ។ យស្ស នូន ភគវា កាយគតា សតិ អភាវិតា អស្ស អពហុលីកតា វិត្ថារេន កាតព្ពំ។
Sāriputto nāma bhagavā theraññataro so maṃ āsajja appaṭinissajja cārikaṃ pakkamati, sāriputtassa byākaraṇaṃ kātabbaṃ. Yassa nūna bhagavā kāyagatā sati abhāvitā assa abahulīkatā vitthārena kātabbaṃ.
១៥. តត្ថ កតមំ សំកិលេសភាគិយញ្ច វាសនាភាគិយញ្ច?
15. Tattha katamaṃ saṃkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca?
តស្មា ឆន្នំ វិវរេថ, ឯវំ តំ នាតិវស្សតិ។
Tasmā channaṃ vivaretha, evaṃ taṃ nātivassati.
ឆន្នមតិវស្សតីតិ សំកិលេសោ។ វិវដំ នាតិវស្សតីតិ វាសនា។ តមោ តមបរាយនោតិ វិត្ថារេន។ តត្ថ យោ ច តមោ យោ ច តមបរាយនោ, អយំ សំកិលេសោ។ យោ ច ជោតិ យោ ច ជោតិបរាយនោ, អយំ វាសនា។
Channamativassatīti saṃkileso. Vivaṭaṃ nātivassatīti vāsanā. Tamo tamaparāyanoti vitthārena. Tattha yo ca tamo yo ca tamaparāyano, ayaṃ saṃkileso. Yo ca joti yo ca jotiparāyano, ayaṃ vāsanā.
តត្ថ កតមំ សំកិលេសភាគិយញ្ច និព្ពេធភាគិយញ្ច សុត្តំ?
Tattha katamaṃ saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ?
ន តំ ទឡ្ហំ ពន្ធនមាហុ ធីរា, យទាយសំ ទារុជបព្ពជញ្ច 9;
Na taṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, yadāyasaṃ dārujapabbajañca 10;
សារត្តរត្តា មណិកុណ្ឌលេសុ, បុត្តេសុ ទារេសុ ច យា អបេក្ខា។
Sārattarattā maṇikuṇḍalesu, puttesu dāresu ca yā apekkhā.
ន តំ ទឡ្ហំ ពន្ធនមាហុ ធីរា, យទា បុត្តេសុ ទារេសុ ច យា អបេក្ខា, អយំ សំកិលេសោ។ ឯតម្បិ ឆេត្វា បរិព្ពជន្តិ ធីរា អនបេក្ខិនោ សព្ពកាមេ បហាយាតិ, អយំ និព្ពេធោ។ យំ ចេតយិតំ បកប្បិតំ យា ច នាមរូបស្ស អវក្កន្តិ ហោតិ។ ឥមេហិ ចតូហិ បទេហិ សំកិលេសោ។ បច្ឆិមកេហិ ចតូហិ និព្ពេធោ។
Na taṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, yadā puttesu dāresu ca yā apekkhā, ayaṃ saṃkileso. Etampi chetvā paribbajanti dhīrā anapekkhino sabbakāme pahāyāti, ayaṃ nibbedho. Yaṃ cetayitaṃ pakappitaṃ yā ca nāmarūpassa avakkanti hoti. Imehi catūhi padehi saṃkileso. Pacchimakehi catūhi nibbedho.
តត្ថ កតមំ សំកិលេសភាគិយញ្ច និព្ពេធភាគិយញ្ច អសេក្ខភាគិយញ្ច សុត្តំ?
Tattha katamaṃ saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṃ?
អយំ លោកោ សន្តាបជាតោ, ផស្សបរេតោ រោគំ 11 វទតិ អត្តតោ;
Ayaṃ loko santāpajāto, phassapareto rogaṃ 12 vadati attato;
យេន យេន ហិ មញ្ញន្តិ, តតោ តំ ហោតិ អញ្ញថា។
Yena yena hi maññanti, tato taṃ hoti aññathā.
អញ្ញថាភាវី ភវសត្តោ លោកោ, ភវបរេតោ ភវមេវាភិនន្ទតិ;
Aññathābhāvī bhavasatto loko, bhavapareto bhavamevābhinandati;
យទភិនន្ទតិ តំ ភយំ, យស្ស ភាយតិ តំ ទុក្ខំ;
Yadabhinandati taṃ bhayaṃ, yassa bhāyati taṃ dukkhaṃ;
ភវវិប្បហានាយ ខោ បនិទំ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ។
Bhavavippahānāya kho panidaṃ brahmacariyaṃ vussati.
យេ ហិ កេចិ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ភវេន ភវស្ស វិប្បមោក្ខមាហំសុ, សព្ពេតេ ‘‘អវិប្បមុត្តា ភវស្មា’’តិ វទាមិ។ យេ វា បន កេចិ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា វិភវេន ភវស្ស និស្សរណមាហំសុ, សព្ពេតេ ‘‘អនិស្សដា ភវស្មា’’តិ វទាមិ។ ឧបធិំ ហិ បដិច្ច ទុក្ខមិទំ សម្ភោតិ, សព្ពុបាទានក្ខយា នត្ថិ ទុក្ខស្ស សម្ភវោ, លោកមិមំ បស្ស, បុថូ អវិជ្ជាយ បរេតា ភូតា ភូតរតា ភវា អបរិមុត្តា។ យេ ហិ កេចិ ភវា សព្ពធិ សព្ពត្ថតាយ សព្ពេតេ ភវា អនិច្ចា ទុក្ខា វិបរិណាមធម្មាតិ។
Ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā bhavena bhavassa vippamokkhamāhaṃsu, sabbete ‘‘avippamuttā bhavasmā’’ti vadāmi. Ye vā pana keci samaṇā vā brāhmaṇā vā vibhavena bhavassa nissaraṇamāhaṃsu, sabbete ‘‘anissaṭā bhavasmā’’ti vadāmi. Upadhiṃ hi paṭicca dukkhamidaṃ sambhoti, sabbupādānakkhayā natthi dukkhassa sambhavo, lokamimaṃ passa, puthū avijjāya paretā bhūtā bhūtaratā bhavā aparimuttā. Ye hi keci bhavā sabbadhi sabbatthatāya sabbete bhavā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammāti.
‘‘ឯវមេតំ យថាភូតំ, សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតោ;
‘‘Evametaṃ yathābhūtaṃ, sammappaññāya passato;
ភវតណ្ហា បហីយតិ, វិភវំ នាភិនន្ទតិ;
Bhavataṇhā pahīyati, vibhavaṃ nābhinandati;
សព្ពសោ តណ្ហានំ ខយា, អសេសវិរាគនិរោធោ និព្ពានំ។
Sabbaso taṇhānaṃ khayā, asesavirāganirodho nibbānaṃ.
‘‘តស្ស និព្ពុតស្ស ភិក្ខុនោ, អនុបាទា បុនព្ភវោ ន ហោតិ;
‘‘Tassa nibbutassa bhikkhuno, anupādā punabbhavo na hoti;
អភិភូតោ មារោ វិជិតសង្គាមោ, ឧបេច្ចគា សព្ពភវានិ តាទី’’តិ។
Abhibhūto māro vijitasaṅgāmo, upeccagā sabbabhavāni tādī’’ti.
អយំ លោកោ សន្តាបជាតោ យាវ ទុក្ខន្តិ យំ តណ្ហា សំកិលេសោ។
Ayaṃ loko santāpajāto yāva dukkhanti yaṃ taṇhā saṃkileso.
យំ បុនគ្គហណំ យេ ហិ កេចិ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ភវេន ភវស្ស វិមោក្ខមាហំសុ, សព្ពេតេ ‘‘អវិមុត្តា ភវស្មា’’តិ វទាមិ។ យេ វា បន កេចិ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា វិភវេន ភវស្ស និស្សរណមាហំសុ ‘‘អនិស្សដា ភវស្មា’’តិ វទាមិ។ អយំ ទិដ្ឋិសំកិលេសោ, តំ ទិដ្ឋិសំកិលេសោ ច តណ្ហាសំកិលេសោ ច, ឧភយមេតំ សំកិលេសោ។ យំ បុនគ្គហណំ ភវវិប្បហានាយ ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ, យាវ សព្ពសោ ឧបាទានក្ខយា សម្ភវា, ឥទំ និព្ពេធភាគិយំ។ តស្ស និព្ពុតស្ស ភិក្ខុនោ យាវ ឧបច្ចគា សព្ពភវានិ តាទីតិ ឥទំ អសេក្ខភាគិយំ។ ចត្តារោ បុគ្គលា អនុសោតគាមី សំកិលេសោ ឋិតត្តោ ច បដិសោតគាមី ច និព្ពេធោ។ ថលេ តិដ្ឋតីតិ អសេក្ខភូមិ។
Yaṃ punaggahaṇaṃ ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā bhavena bhavassa vimokkhamāhaṃsu, sabbete ‘‘avimuttā bhavasmā’’ti vadāmi. Ye vā pana keci samaṇā vā brāhmaṇā vā vibhavena bhavassa nissaraṇamāhaṃsu ‘‘anissaṭā bhavasmā’’ti vadāmi. Ayaṃ diṭṭhisaṃkileso, taṃ diṭṭhisaṃkileso ca taṇhāsaṃkileso ca, ubhayametaṃ saṃkileso. Yaṃ punaggahaṇaṃ bhavavippahānāya brahmacariyaṃ vussati, yāva sabbaso upādānakkhayā sambhavā, idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ. Tassa nibbutassa bhikkhuno yāva upaccagā sabbabhavāni tādīti idaṃ asekkhabhāgiyaṃ. Cattāro puggalā anusotagāmī saṃkileso ṭhitatto ca paṭisotagāmī ca nibbedho. Thale tiṭṭhatīti asekkhabhūmi.
១៦. តត្ថ កតមំ វាសនាភាគិយញ្ច និព្ពេធភាគិយញ្ច សុត្តំ?
16. Tattha katamaṃ vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ?
‘‘ទទតោ 13 បុញ្ញំ បវឌ្ឍតិ, សំយមតោ វេរំ ន ចីយតិ;
‘‘Dadato 14 puññaṃ pavaḍḍhati, saṃyamato veraṃ na cīyati;
កុសលោ ច ជហាតិ បាបកំ, រាគទោសមោហក្ខយា សនិព្ពុតោ’’តិ។
Kusalo ca jahāti pāpakaṃ, rāgadosamohakkhayā sanibbuto’’ti.
‘‘ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតិ, សំយមតោ វេរំ ន ចីយតី’’តិ វាសនា។ ‘‘កុសលោ ច ជហាតិ បាបកំ, រាគទោសមោហក្ខយា សនិព្ពុតោ’’តិ និព្ពេធោ។
‘‘Dadato puññaṃ pavaḍḍhati, saṃyamato veraṃ na cīyatī’’ti vāsanā. ‘‘Kusalo ca jahāti pāpakaṃ, rāgadosamohakkhayā sanibbuto’’ti nibbedho.
សោតានុគតេសុ ធម្មេសុ វចសា បរិចិតេសុ មនសានុបេក្ខិតេសុ ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធេសុ បញ្ចានិសំសា បាដិកង្ខា។ ឥធេកច្ចស្ស ពហុស្សុតា ធម្មា ហោន្តិ ធាតា អបមុដ្ឋា វចសា បរិចិតា មនសានុបេក្ខិតា ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធា, សោ យុញ្ជន្តោ ឃដេន្តោ វាយមន្តោ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ វិសេសំ បប្បោតិ។ នោ ចេ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ វិសេសំ បប្បោតិ, គិលានោ បប្បោតិ។ នោ ចេ គិលានោ បប្បោតិ, មរណកាលសមយេ បប្បោតិ។ នោ ចេ មរណកាលសមយេ បប្បោតិ, ទេវភូតោ បាបុណាតិ។ នោ ចេ ទេវភូតោ បាបុណាតិ, តេន ធម្មរាគេន តាយ ធម្មនន្ទិយា បច្ចេកពោធិំ បាបុណាតិ។
Sotānugatesu dhammesu vacasā paricitesu manasānupekkhitesu diṭṭhiyā suppaṭividdhesu pañcānisaṃsā pāṭikaṅkhā. Idhekaccassa bahussutā dhammā honti dhātā apamuṭṭhā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā, so yuñjanto ghaṭento vāyamanto diṭṭheva dhamme visesaṃ pappoti. No ce diṭṭheva dhamme visesaṃ pappoti, gilāno pappoti. No ce gilāno pappoti, maraṇakālasamaye pappoti. No ce maraṇakālasamaye pappoti, devabhūto pāpuṇāti. No ce devabhūto pāpuṇāti, tena dhammarāgena tāya dhammanandiyā paccekabodhiṃ pāpuṇāti.
តត្ថាយំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ បាបុណាតិ, អយំ និព្ពេធោ។ យំ សម្បរាយេ បច្ចេកពោធិំ បាបុណាតិ, អយំ វាសនា។ ឥមានិ សោឡស សុត្តានិ សព្ពសាសនំ អតិគ្គណ្ហន្តោ តិដ្ឋន្តិ។ ឥមេហិ សោឡសហិ សុត្តេហិ នវវិធោ សុត្តន្តោ វិភត្តោ ភវតិ។ សោ ច បញ្ញវតោ នោ ទុប្បញ្ញស្ស, យុត្តស្ស នោ អយុត្តស្ស, អកម្មស្ស វិហារិស្ស បកតិយា លោកេ សំកិលេសោ ចរតិ។ សោ សំកិលេសោ តិវិធោ – តណ្ហាសំកិលេសោ ទិដ្ឋិសំកិលេសោ ទុច្ចរិតសំកិលេសោ។ តតោ សំកិលេសតោ ឧដ្ឋហន្តោ សំកិលេសោ ធម្មេសុ បតិដ្ឋហតិ, លោកិយេសុ បតិដ្ឋហតីតិ។ តត្ថាកុសលោ ទិដ្ឋតោ សចេ តំ សីលញ្ច ទិដ្ឋិញ្ច បរាមសតិ, តស្ស សោ តណ្ហាសំកិលេសោ ហោតិ។ សចេ បនស្ស ឯវំ ហោតិ ‘‘ឥមិនាហំ សីលេន វា វតេន វា ព្រហ្មចរិយេន វា ទេវោ វា ភវិស្សំ 15 ទេវញ្ញតរោ វា’’តិ យស្ស ហោតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ, ឯតស្ស មិច្ឆាទិដ្ឋិសំកិលេសោ ភវតិ។ សចេ បន សីលេ បតិដ្ឋិតោ អបរាមដ្ឋស្ស ហិ សីលវតំ ហោតិ, តស្ស តំ សីលវតោ យោនិសោ គហិតំ អវិប្បដិសារំ ជនេតិ យាវ វិមុត្តិញាណទស្សនំ, តញ្ច តស្ស ទិដ្ឋេវ ធម្មេ កាលង្កតស្ស វា តម្ហិយេវ វា បន អបរាបរិយាយេន វា, អញ្ញេសុ ខន្ធេសុ ឯវំ សុតំ ‘‘សុចរិតំ វាសនាយ សំវត្តតី’’តិ វាសនាភាគិយំ សុត្តំ វុច្ចតិ។ តត្ថ សីលេសុ ឋិតស្ស វិនីវរណំ ចិត្តំ, តំ តតោ សក្កាយទិដ្ឋិប្បហានាយ ភគវា ធម្មំ ទេសេតិ។ សោ អច្ចន្តនិដ្ឋំ និព្ពានំ បាបុណាតិ; យទិ វា សាសនន្តរេ, អច្ចន្តំ និព្ពានំ បាបុណាតិ, យទិ វា ឯកាសនេ ឆ អភិញ្ញេ។ តត្ថ ទ្វេ បុគ្គលា អរិយធម្មេ បាបុណន្តិ សទ្ធានុសារី ច ធម្មានុសារី ច។ តត្ថ ធម្មានុសារី ឧគ្ឃដិតញ្ញូ, សទ្ធានុសារី នេយ្យោ។ តត្ថ ឧគ្ឃដិតញ្ញូ ទុវិធោ – កោចិ តិក្ខិន្ទ្រិយោ កោចិ មុទិន្ទ្រិយោ។ តត្ថ នេយ្យោបិ ទុវិធោ – កោចិ តិក្ខិន្ទ្រិយោ កោចិ មុទិន្ទ្រិយោ។ តត្ថ យោ ច ឧគ្ឃដិតញ្ញូ មុទិន្ទ្រិយោ, យោ ច នេយ្យោ តិក្ខិន្ទ្រិយោ, ឥមេ បុគ្គលា អសមិន្ទ្រិយា ហោន្តិ។ តត្ថ ឥមេ បុគ្គលា សមិន្ទ្រិយា បរិហាយន្តិ ច ឧគ្ឃដិតញ្ញុតោ, វិបញ្ចិតញ្ញូ នេយ្យតោ, ឥមេ មជ្ឈិមា ភូមិគតា វិបញ្ចិតញ្ញូ ហោតិ។ ឥមេ តយោ បុគ្គលា។
Tatthāyaṃ diṭṭheva dhamme pāpuṇāti, ayaṃ nibbedho. Yaṃ samparāye paccekabodhiṃ pāpuṇāti, ayaṃ vāsanā. Imāni soḷasa suttāni sabbasāsanaṃ atiggaṇhanto tiṭṭhanti. Imehi soḷasahi suttehi navavidho suttanto vibhatto bhavati. So ca paññavato no duppaññassa, yuttassa no ayuttassa, akammassa vihārissa pakatiyā loke saṃkileso carati. So saṃkileso tividho – taṇhāsaṃkileso diṭṭhisaṃkileso duccaritasaṃkileso. Tato saṃkilesato uṭṭhahanto saṃkileso dhammesu patiṭṭhahati, lokiyesu patiṭṭhahatīti. Tatthākusalo diṭṭhato sace taṃ sīlañca diṭṭhiñca parāmasati, tassa so taṇhāsaṃkileso hoti. Sace panassa evaṃ hoti ‘‘imināhaṃ sīlena vā vatena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissaṃ 16 devaññataro vā’’ti yassa hoti micchādiṭṭhi, etassa micchādiṭṭhisaṃkileso bhavati. Sace pana sīle patiṭṭhito aparāmaṭṭhassa hi sīlavataṃ hoti, tassa taṃ sīlavato yoniso gahitaṃ avippaṭisāraṃ janeti yāva vimuttiñāṇadassanaṃ, tañca tassa diṭṭheva dhamme kālaṅkatassa vā tamhiyeva vā pana aparāpariyāyena vā, aññesu khandhesu evaṃ sutaṃ ‘‘sucaritaṃ vāsanāya saṃvattatī’’ti vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ vuccati. Tattha sīlesu ṭhitassa vinīvaraṇaṃ cittaṃ, taṃ tato sakkāyadiṭṭhippahānāya bhagavā dhammaṃ deseti. So accantaniṭṭhaṃ nibbānaṃ pāpuṇāti; yadi vā sāsanantare, accantaṃ nibbānaṃ pāpuṇāti, yadi vā ekāsane cha abhiññe. Tattha dve puggalā ariyadhamme pāpuṇanti saddhānusārī ca dhammānusārī ca. Tattha dhammānusārī ugghaṭitaññū, saddhānusārī neyyo. Tattha ugghaṭitaññū duvidho – koci tikkhindriyo koci mudindriyo. Tattha neyyopi duvidho – koci tikkhindriyo koci mudindriyo. Tattha yo ca ugghaṭitaññū mudindriyo, yo ca neyyo tikkhindriyo, ime puggalā asamindriyā honti. Tattha ime puggalā samindriyā parihāyanti ca ugghaṭitaññuto, vipañcitaññū neyyato, ime majjhimā bhūmigatā vipañcitaññū hoti. Ime tayo puggalā.
១៧. តត្ថ ចតុត្ថា បន បញ្ចមា ឧគ្ឃដិតញ្ញូ វិបញ្ចិតញ្ញូ នេយ្យោ ច, តត្ថ ឧគ្ឃដិតញ្ញូ បុគ្គលោ ឥន្ទ្រិយានិ បដិលភិត្វា ទស្សនភូមិយំ ឋិតោ សោតាបត្តិផលញ្ច បាបុណាតិ, ឯកពីជី ហោតិ បឋមោ សោតាបន្នោ។ តត្ថ វិបញ្ចិតញ្ញូ បុគ្គលោ ឥន្ទ្រិយានិ បដិលភិត្វា ទស្សនភូមិយំ ឋិតោ សោតាបត្តិផលញ្ច បាបុណាតិ, កោលំកោលោ ច ហោតិ ទុតិយោ សោតាបន្នោ ។ តត្ថ នេយ្យោ បុគ្គលោ ឥន្ទ្រិយានិ បដិលភិត្វា ទស្សនភូមិយំ ឋិតោ សោតាបត្តិផលញ្ច បាបុណាតិ, សត្តក្ខត្តុបរមោ ច ហោតិ , អយំ តតិយោ សោតាបន្នោ។ ឥមេ តយោ បុគ្គលា ឥន្ទ្រិយវេមត្តតាយ សោតាបត្តិផលេ ឋិតា។
17. Tattha catutthā pana pañcamā ugghaṭitaññū vipañcitaññū neyyo ca, tattha ugghaṭitaññū puggalo indriyāni paṭilabhitvā dassanabhūmiyaṃ ṭhito sotāpattiphalañca pāpuṇāti, ekabījī hoti paṭhamo sotāpanno. Tattha vipañcitaññū puggalo indriyāni paṭilabhitvā dassanabhūmiyaṃ ṭhito sotāpattiphalañca pāpuṇāti, kolaṃkolo ca hoti dutiyo sotāpanno . Tattha neyyo puggalo indriyāni paṭilabhitvā dassanabhūmiyaṃ ṭhito sotāpattiphalañca pāpuṇāti, sattakkhattuparamo ca hoti , ayaṃ tatiyo sotāpanno. Ime tayo puggalā indriyavemattatāya sotāpattiphale ṭhitā.
ឧគ្ឃដិតញ្ញូ ឯកពីជី ហោតិ, វិបញ្ចិតញ្ញូ កោលំកោលោ ហោតិ, នេយ្យោ សត្តក្ខត្តុបរមោ ហោតិ។ ឥទំ និព្ពេធភាគិយំ សុត្តំ។ សចេ បន តទុត្តរិ វាយមតិ, អច្ចន្តនិដ្ឋំ និព្ពានំ បាបុណាតិ។ តត្ថ ឧគ្ឃដិតញ្ញូ បុគ្គលោ យោ តិក្ខិន្ទ្រិយោ, តេ ទ្វេ បុគ្គលា ហោន្តិ – អនាគាមិផលំ បាបុណិត្វា អន្តរាបរិនិព្ពាយី ច ឧបហច្ចបរិនិព្ពាយី ច។ តត្ថ វិបញ្ចិតញ្ញូ បុគ្គលោ យោ តិក្ខិន្ទ្រិយោ, តេ ទ្វេ បុគ្គលា ហោន្តិ – អនាគាមិផលំ បាបុណន្តិ អសង្ខារបរិនិព្ពាយី ច សសង្ខារបរិនិព្ពាយី ច។ តត្ថ នេយ្យោ អនាគាមិផលំ បាបុណន្តោ ឧទ្ធំសោតោ អកនិដ្ឋគាមី ហោតិ, ឧគ្ឃដិតញ្ញូ ច វិបញ្ចិតញ្ញូ ច, ឥន្ទ្រិយនានត្តេន ឧគ្ឃដិតញ្ញូ បុគ្គលោ តិក្ខិន្ទ្រិយោ អន្តរាបរិនិព្ពាយី ហោតិ, ឧគ្ឃដិតញ្ញូ មុទិន្ទ្រិយោ ឧទ្ធំសោតោ អកនិដ្ឋគាមី ហោតិ។ ឧគ្ឃដិតញ្ញូ ច វិបញ្ចិតញ្ញូ ច ឥន្ទ្រិយនានត្តេន ឧគ្ឃដិតញ្ញូ បុគ្គលោ តិក្ខិន្ទ្រិយោ សសង្ខារបរិនិព្ពាយី ហោតិ, តិក្ខិន្ទ្រិយោ អន្តរាបរិនិព្ពាយី ហោតិ, ឧគ្ឃដិតញ្ញូ មុទិន្ទ្រិយោ ឧបហច្ចបរិនិព្ពាយី ហោតិ។ វិបញ្ចិតញ្ញូ តិក្ខិន្ទ្រិយោ អសង្ខារបរិនិព្ពាយី ហោតិ, វិបញ្ចិតញ្ញូ មុទិន្ទ្រិយោ សសង្ខារបរិនិព្ពាយី ហោតិ, នេយ្យោ ឧបហច្ចបរិនិព្ពាយី ហោតិ, វិបញ្ចិតញ្ញូ តិក្ខិន្ទ្រិយោ អសង្ខារបរិនិព្ពាយី ហោតិ។ វិបញ្ចិតញ្ញូ មុទិន្ទ្រិយោ សសង្ខារបរិនិព្ពាយី ហោតិ, នេយ្យោ ឧទ្ធំសោតោ អកនិដ្ឋគាមី ហោតិ។ ឥតិ បញ្ច អនាគាមិនោ, ឆដ្ឋោ សកទាគាមី, តយោ ច សោតាបន្នាតិ ឥមេ នវ សេក្ខា។
Ugghaṭitaññū ekabījī hoti, vipañcitaññū kolaṃkolo hoti, neyyo sattakkhattuparamo hoti. Idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttaṃ. Sace pana taduttari vāyamati, accantaniṭṭhaṃ nibbānaṃ pāpuṇāti. Tattha ugghaṭitaññū puggalo yo tikkhindriyo, te dve puggalā honti – anāgāmiphalaṃ pāpuṇitvā antarāparinibbāyī ca upahaccaparinibbāyī ca. Tattha vipañcitaññū puggalo yo tikkhindriyo, te dve puggalā honti – anāgāmiphalaṃ pāpuṇanti asaṅkhāraparinibbāyī ca sasaṅkhāraparinibbāyī ca. Tattha neyyo anāgāmiphalaṃ pāpuṇanto uddhaṃsoto akaniṭṭhagāmī hoti, ugghaṭitaññū ca vipañcitaññū ca, indriyanānattena ugghaṭitaññū puggalo tikkhindriyo antarāparinibbāyī hoti, ugghaṭitaññū mudindriyo uddhaṃsoto akaniṭṭhagāmī hoti. Ugghaṭitaññū ca vipañcitaññū ca indriyanānattena ugghaṭitaññū puggalo tikkhindriyo sasaṅkhāraparinibbāyī hoti, tikkhindriyo antarāparinibbāyī hoti, ugghaṭitaññū mudindriyo upahaccaparinibbāyī hoti. Vipañcitaññū tikkhindriyo asaṅkhāraparinibbāyī hoti, vipañcitaññū mudindriyo sasaṅkhāraparinibbāyī hoti, neyyo upahaccaparinibbāyī hoti, vipañcitaññū tikkhindriyo asaṅkhāraparinibbāyī hoti. Vipañcitaññū mudindriyo sasaṅkhāraparinibbāyī hoti, neyyo uddhaṃsoto akaniṭṭhagāmī hoti. Iti pañca anāgāmino, chaṭṭho sakadāgāmī, tayo ca sotāpannāti ime nava sekkhā.
តត្ថ ឧគ្ឃដិតញ្ញូ បុគ្គលោ តិក្ខិន្ទ្រិយោ អរហត្តំ បាបុណន្តោ ទ្វេ បុគ្គលា ហោន្តិ ឧភតោភាគវិមុត្តោ បញ្ញាវិមុត្តោ ច។ តត្ថ ឧគ្ឃដិតញ្ញូ បុគ្គលោ មុទិន្ទ្រិយោ អរហត្តំ បាបុណន្តោ ទ្វេ បុគ្គលា ហោន្តិ, ឋិតកប្បី 17 ច បដិវេធនភាវោ បុគ្គលោ ច តិក្ខិន្ទ្រិយោ សោ អរហត្តំ បាបុណន្តោ ទ្វេ បុគ្គលា ហោន្តិ ចេតនាភព្ពោ ច រក្ខណាភព្ពោ ច។ តត្ថ វិបញ្ចិតញ្ញូ មុទិន្ទ្រិយោ អរហត្តំ បាបុណន្តោ ទ្វេ បុគ្គលា ហោន្តិ, សចេ ចេតេតិ ន បរិនិព្ពាយី, នោ ចេ ចេតេតិ បរិនិព្ពាយីតិ។ សចេ អនុរក្ខតិ ន បរិនិព្ពាយី, នោ ចេ អនុរក្ខតិ បរិនិព្ពាយីតិ។ តត្ថ នេយ្យោ បុគ្គលោ ភាវនានុយោគមនុយុត្តោ បរិហានធម្មោ ហោតិ កម្មនិយតោ វា សមសីសិ វា, ឥមេ នវ អរហន្តោ ឥទំ ចតុព្ពិធំ សុត្តំ សំកិលេសភាគិយំ អសេក្ខភាគិយំ។ ឥមេសុ បុគ្គលេសុ តថាគតស្ស ទសវិធំ ពលំ បវត្តតិ។
Tattha ugghaṭitaññū puggalo tikkhindriyo arahattaṃ pāpuṇanto dve puggalā honti ubhatobhāgavimutto paññāvimutto ca. Tattha ugghaṭitaññū puggalo mudindriyo arahattaṃ pāpuṇanto dve puggalā honti, ṭhitakappī 18 ca paṭivedhanabhāvo puggalo ca tikkhindriyo so arahattaṃ pāpuṇanto dve puggalā honti cetanābhabbo ca rakkhaṇābhabbo ca. Tattha vipañcitaññū mudindriyo arahattaṃ pāpuṇanto dve puggalā honti, sace ceteti na parinibbāyī, no ce ceteti parinibbāyīti. Sace anurakkhati na parinibbāyī, no ce anurakkhati parinibbāyīti. Tattha neyyo puggalo bhāvanānuyogamanuyutto parihānadhammo hoti kammaniyato vā samasīsi vā, ime nava arahanto idaṃ catubbidhaṃ suttaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ asekkhabhāgiyaṃ. Imesu puggalesu tathāgatassa dasavidhaṃ balaṃ pavattati.
១៨. កតមំ ទសវិធំ? ឥធ ពុទ្ធានំ ភគវន្តានំ អប្បវត្តិតេ ធម្មចក្កេ មហេសក្ខា ទេវបុត្តា យាចនាយ អភិយាតា 19 ហោន្តិ ‘‘ទេសេតុ សុគតោ ធម្ម’’ន្តិ។ សោ អនុត្តរេន ពុទ្ធចក្ខុនា វោលោកេន្តោ អទ្ទសាសិ សត្តានំ តយោ រាសីនំ សម្មត្តនិយតោ មិច្ឆត្តនិយតោ អនិយតោ។ តត្ថ សម្មត្តនិយតោ រាសិ មិច្ឆាសតិំ អាបជ្ជេយ្យាតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ, អសត្ថុកោ បរិនិព្ពាយេយ្យាតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ, សមាបត្តិំ អាបជ្ជេយ្យាតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ។ តត្ថ មិច្ឆត្តនិយតោ រាសិ អរិយសមាបត្តិំ បដិបជ្ជិស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ, អនរិយមិច្ឆាបដិបត្តិំ បដិបជ្ជិស្សតីតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ។ តត្ថ អនិយតោ រាសិ សម្មាបដិបជ្ជមានំ សម្មត្តនិយតរាសិំ គមិស្សតីតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ, មិច្ឆាបដិបជ្ជមានោ សម្មត្តនិយតរាសិំ គមិស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ។ សម្មាបដិបជ្ជមានំ សម្មត្តនិយតរាសិំ គមិស្សតីតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ, មិច្ឆាបដិបជ្ជមានំ មិច្ឆត្តនិយតរាសិំ គមិស្សតីតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ។ ឥមេ តយោ អនុត្តរេន ពុទ្ធចក្ខុនា វោលោកេន្តស្ស សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស មេ សតោ ឥមេ ធម្មា អនភិសម្ពុទ្ធាតិ ឯត្តវតា មំ កោចិ សហធម្មេន បដិចោទិស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ, វីតរាគស្ស តេ បដិជានតោ អខីណាសវតាយ សហធម្មេន កោចិ បដិចោទិស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ។ យតោ បន ឥមស្ស អនិយតស្ស រាសិស្ស ធម្មទេសនា, សា ន ទិស្សតិ តក្ករស្ស សម្មាទុក្ខក្ខយាយាតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ, តថា ឱវទិតោ យំ បន មេ អនិយតរាសិ សាវកោ បុព្ពេនាបរំ វិសេសំ ន សច្ឆិករិស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ។
18. Katamaṃ dasavidhaṃ? Idha buddhānaṃ bhagavantānaṃ appavattite dhammacakke mahesakkhā devaputtā yācanāya abhiyātā 20 honti ‘‘desetu sugato dhamma’’nti. So anuttarena buddhacakkhunā volokento addasāsi sattānaṃ tayo rāsīnaṃ sammattaniyato micchattaniyato aniyato. Tattha sammattaniyato rāsi micchāsatiṃ āpajjeyyāti netaṃ ṭhānaṃ vijjati, asatthuko parinibbāyeyyāti netaṃ ṭhānaṃ vijjati, samāpattiṃ āpajjeyyāti ṭhānametaṃ vijjati. Tattha micchattaniyato rāsi ariyasamāpattiṃ paṭipajjissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati, anariyamicchāpaṭipattiṃ paṭipajjissatīti ṭhānametaṃ vijjati. Tattha aniyato rāsi sammāpaṭipajjamānaṃ sammattaniyatarāsiṃ gamissatīti ṭhānametaṃ vijjati, micchāpaṭipajjamāno sammattaniyatarāsiṃ gamissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Sammāpaṭipajjamānaṃ sammattaniyatarāsiṃ gamissatīti ṭhānametaṃ vijjati, micchāpaṭipajjamānaṃ micchattaniyatarāsiṃ gamissatīti ṭhānametaṃ vijjati. Ime tayo anuttarena buddhacakkhunā volokentassa sammāsambuddhassa me sato ime dhammā anabhisambuddhāti ettavatā maṃ koci sahadhammena paṭicodissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati, vītarāgassa te paṭijānato akhīṇāsavatāya sahadhammena koci paṭicodissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Yato pana imassa aniyatassa rāsissa dhammadesanā, sā na dissati takkarassa sammādukkhakkhayāyāti netaṃ ṭhānaṃ vijjati, tathā ovadito yaṃ pana me aniyatarāsi sāvako pubbenāparaṃ visesaṃ na sacchikarissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
១៩. យំ ខោ មុនិ នានប្បការស្ស នានានិរុត្តិយោ ទេវនាគយក្ខានំ ទមេតិ ធម្មេ វវត្ថានេន វត្វា ការណតោ អញ្ញំ បារំ គមិស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ។ ធម្មបដិសម្ភិទា។ យតោ បនិមា និរុត្តិតោ សត្ត សត្ត និរុត្តិយោ នាភិសម្ភុនេយ្យាតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ។ និរុត្តិបដិសម្ភិទា។ និរុត្តិ ខោ បន អភិសមគ្គរតានំ សាវកានំ តមត្ថមវិញ្ញាបយេតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ។ អត្ថបដិសម្ភិទា ។ មហេសក្ខា ទេវបុត្តា ឧបសង្កមិត្វា បញ្ហេ បុច្ឆិំសុ ។ កាយិកេន វា មានសិកេន វា បរិបីឡិតស្ស ហត្ថកុណីតិ វា បាទេ វា ខញ្ជេ ទន្ធស្ស 21 សោ អត្ថោ ន បរិភាជិយតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ។ បដិភានបដិសម្ភិទា។ យម្ហិ តំ តេសំ ហោតិ តម្ហិ អសន្តំ ភវតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ។ យំ ហិ នាសំ តេសំ ន ភវតិ, តម្ហិ នាសំ តេសំ ភវិស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ។ ឯវំ សមុទយស្ស និរោធាយ ទស អកុសលកម្មបថា។ មារោ វា ឥន្ទោ វា ព្រហ្មា វា តថាគតោ វា ចក្កវត្តី វា សោ វត នាម មាតុគាមោ ភវិស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ, បុរិសោ អស្ស រាជា ចក្កវត្តី សក្កោ ទេវានមិន្ទោ ភវិស្សតីតិ ឋានមេតំ វិជ្ជតិ។ ឥតិស្ស ឯវរូបំ ពលំ ឯវរូបំ ញាណំ, ឥទំ វុច្ចតិ ឋានាដ្ឋានញាណំ បឋមំ តថាគតពលំ តំ និទ្ទិសិតព្ពំ។ តីហិ រាសីហិ ចតូហិ វេសារជ្ជេហិ ចតូហិ បដិសម្ភិទាហិ បដិច្ចសមុប្បាទស្ស បវត្តិយំ និវត្តិយំ ភាគិយញ្ច។ កុសលំ កុសលវិបាកេសុ ច ឧបបជ្ជតិ យញ្ច ឥត្ថិបុរិសានំ។ ឥទំ បឋមំ ពលំ តថាគតោ ឯវំ ជានាតិ។
19. Yaṃ kho muni nānappakārassa nānāniruttiyo devanāgayakkhānaṃ dameti dhamme vavatthānena vatvā kāraṇato aññaṃ pāraṃ gamissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Dhammapaṭisambhidā. Yato panimā niruttito satta satta niruttiyo nābhisambhuneyyāti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Niruttipaṭisambhidā. Nirutti kho pana abhisamaggaratānaṃ sāvakānaṃ tamatthamaviññāpayeti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Atthapaṭisambhidā . Mahesakkhā devaputtā upasaṅkamitvā pañhe pucchiṃsu . Kāyikena vā mānasikena vā paripīḷitassa hatthakuṇīti vā pāde vā khañje dandhassa 22 so attho na paribhājiyatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Paṭibhānapaṭisambhidā. Yamhi taṃ tesaṃ hoti tamhi asantaṃ bhavatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Yaṃ hi nāsaṃ tesaṃ na bhavati, tamhi nāsaṃ tesaṃ bhavissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Evaṃ samudayassa nirodhāya dasa akusalakammapathā. Māro vā indo vā brahmā vā tathāgato vā cakkavattī vā so vata nāma mātugāmo bhavissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati, puriso assa rājā cakkavattī sakko devānamindo bhavissatīti ṭhānametaṃ vijjati. Itissa evarūpaṃ balaṃ evarūpaṃ ñāṇaṃ, idaṃ vuccati ṭhānāṭṭhānañāṇaṃ paṭhamaṃ tathāgatabalaṃ taṃ niddisitabbaṃ. Tīhi rāsīhi catūhi vesārajjehi catūhi paṭisambhidāhi paṭiccasamuppādassa pavattiyaṃ nivattiyaṃ bhāgiyañca. Kusalaṃ kusalavipākesu ca upapajjati yañca itthipurisānaṃ. Idaṃ paṭhamaṃ balaṃ tathāgato evaṃ jānāti.
យេសំ បន សម្មត្តនិយតោ រាសិ, នាយំ សព្ពត្ថគាមិនី បដិបទា, និព្ពានគាមិនីយេវាយំ បដិបទា។ តត្ថ សិយា មិច្ឆត្តនិយតោ រាសិ, ឯសាបិ ន សព្ពត្ថគាមិនី បដិបទា។ សក្កាយសមុទយគាមិនីយេវាយំ បដិបទា ហោតុ, អយំ តត្ថ តត្ថ បដិបត្តិយា ឋិតោ គច្ឆតិ និព្ពានំ, គច្ឆតិ អបាយំ, គច្ឆតិ ទេវមនុស្សស្ស។ យំ យំ វា បដិបទំ បដិបជ្ជេយ្យ សព្ពត្ថ គច្ឆេយ្យ, អយំ សព្ពត្ថគាមិនី បដិបទា។ យំ ឯត្ថ ញាណំ យថាភូតំ, ឥទំ វុច្ចតិ សព្ពត្ថគាមិនី បដិបទាញាណំ ទុតិយំ តថាគតពលំ។
Yesaṃ pana sammattaniyato rāsi, nāyaṃ sabbatthagāminī paṭipadā, nibbānagāminīyevāyaṃ paṭipadā. Tattha siyā micchattaniyato rāsi, esāpi na sabbatthagāminī paṭipadā. Sakkāyasamudayagāminīyevāyaṃ paṭipadā hotu, ayaṃ tattha tattha paṭipattiyā ṭhito gacchati nibbānaṃ, gacchati apāyaṃ, gacchati devamanussassa. Yaṃ yaṃ vā paṭipadaṃ paṭipajjeyya sabbattha gaccheyya, ayaṃ sabbatthagāminī paṭipadā. Yaṃ ettha ñāṇaṃ yathābhūtaṃ, idaṃ vuccati sabbatthagāminī paṭipadāñāṇaṃ dutiyaṃ tathāgatabalaṃ.
សា ខោ បនាយំ សព្ពត្ថគាមិនី បដិបទា នានាធិមុត្តា កេចិ កាមេសុ កេចិ ទុក្ករការិយំ កេចិ អត្តកិលមថានុយោគមនុយុត្តា កេចិ សំសារេន សុទ្ធិំ បច្ចេន្តិ កេចិ អនជ្ជាភាវនាតិ។ តេន តេន ចរិតេន វិនិពន្ធានំ សត្តានំ យំ ញាណំ យថាភូតំ នានាគតំ លោកស្ស អនេកាធិមុត្តគតំ យថាភូតំ បជានាតិ។ ឥទំ តតិយំ តថាគតពលំ។
Sā kho panāyaṃ sabbatthagāminī paṭipadā nānādhimuttā keci kāmesu keci dukkarakāriyaṃ keci attakilamathānuyogamanuyuttā keci saṃsārena suddhiṃ paccenti keci anajjābhāvanāti. Tena tena caritena vinibandhānaṃ sattānaṃ yaṃ ñāṇaṃ yathābhūtaṃ nānāgataṃ lokassa anekādhimuttagataṃ yathābhūtaṃ pajānāti. Idaṃ tatiyaṃ tathāgatabalaṃ.
តត្ថ សត្តានំ អធិមុត្តា ភវន្តិ អាសេវន្តិ ភាវេន្តិ ពហុលីករោន្តិ។ តេសំ កម្មុបសយានំ តទាធិមុត្តានំ។ សា ចេវ ធាតុ សំវហតិ។ កតរា បនេសា ធាតុ នេក្ខម្មធាតុ ពលធាតុ កាចិ សម្បត្តិ កាចិ មិច្ឆត្តញ្ច ធាតុ អធិមុត្តា ភវន្តិ។ អញ្ញតរា ឧត្តរិ ន សមនុបស្សន្តិ។ តេ តទេវដ្ឋានំ មយា ជរាមរណស្ស អភិនិវិស្ស វោហរន្តិ ‘‘ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ។ យថា ភគវា សក្កស្ស ទេវានមិន្ទស្ស ភាសិតំ។ យំ តត្ថ យថាភូតំ ញាណំ។ ឥទំ វុច្ចតិ ចតុត្ថំ តថាគតពលំ។
Tattha sattānaṃ adhimuttā bhavanti āsevanti bhāventi bahulīkaronti. Tesaṃ kammupasayānaṃ tadādhimuttānaṃ. Sā ceva dhātu saṃvahati. Katarā panesā dhātu nekkhammadhātu baladhātu kāci sampatti kāci micchattañca dhātu adhimuttā bhavanti. Aññatarā uttari na samanupassanti. Te tadevaṭṭhānaṃ mayā jarāmaraṇassa abhinivissa voharanti ‘‘idameva saccaṃ moghamañña’’nti. Yathā bhagavā sakkassa devānamindassa bhāsitaṃ. Yaṃ tattha yathābhūtaṃ ñāṇaṃ. Idaṃ vuccati catutthaṃ tathāgatabalaṃ.
តត្ថ យំយេវ ធាតុ 23 សេដ្ឋន្តិ តំ តំ កាយេន ច វាចាយ ច អារម្ភន្តិ ចេតសិកោ។ អារម្ភោ ចេតនា កម្មំ កាយិកា វាចសិកា អារម្ភោ ចេតសិកត្តា កម្មន្តរំ តថាគតោ ឯវំ បជានាតិ ‘‘ឥមិនា សត្តេន ឯវំ ធាតុកេន ឯវរូបំ កម្មំ កតំ, តំ អតីតមទ្ធានំ ឥមិនា ហេតុនា តស្ស ឯវរូបោ វិបាកោ វិបច្ចតិ ឯតរហិ វិបច្ចិស្សតិ វា អនាគតមទ្ធាន’’ន្តិ។ ឯវំ បច្ចុប្បន្នមទ្ធានំ បជានាតិ ‘‘អយំ បុគ្គលោ ឯវំធាតុកោ ឥទំ កម្មំ ករោតិ’’។ តណ្ហាយ ច ទិដ្ឋិយា ច ឥមិនា ហេតុនា ន តស្ស វិបាកោ ទិដ្ឋេយេវ ធម្មេ និព្ពត្តិស្សតិ, ឧបបជ្ជេ វា’’តិ អបរម្ហិ វា បរិយាយេ ឯវំ បជានាតិ ‘‘អយំ បុគ្គលោ ឯវរូបំ កម្មំ ករិស្សតិ អនាគតមទ្ធានំ, ឥមិនា ហេតុនា តស្ស ឯវរូបោ វិបាកោ និព្ពត្តិស្សតិ, ឥមិនា ហេតុនា យានិ ចត្តារិ កម្មដ្ឋានានិ ឥទំ កម្មដ្ឋានំ បច្ចុប្បន្នសុខំ អាយតិំ ច សុខវិបាកំ’’ …បេ.… ឥតិ អយំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នានំ កម្មសមាទានានំ ហេតុសោ ឋានសោ វិបាកវេមត្តតំ បជានាតិ ឧច្ចាវចា ហីនបណីតតា, ឥទំ វុច្ចតិ កម្មវិបាកញាណំ បញ្ចមំ តថាគតពលំ។
Tattha yaṃyeva dhātu 24 seṭṭhanti taṃ taṃ kāyena ca vācāya ca ārambhanti cetasiko. Ārambho cetanā kammaṃ kāyikā vācasikā ārambho cetasikattā kammantaraṃ tathāgato evaṃ pajānāti ‘‘iminā sattena evaṃ dhātukena evarūpaṃ kammaṃ kataṃ, taṃ atītamaddhānaṃ iminā hetunā tassa evarūpo vipāko vipaccati etarahi vipaccissati vā anāgatamaddhāna’’nti. Evaṃ paccuppannamaddhānaṃ pajānāti ‘‘ayaṃ puggalo evaṃdhātuko idaṃ kammaṃ karoti’’. Taṇhāya ca diṭṭhiyā ca iminā hetunā na tassa vipāko diṭṭheyeva dhamme nibbattissati, upapajje vā’’ti aparamhi vā pariyāye evaṃ pajānāti ‘‘ayaṃ puggalo evarūpaṃ kammaṃ karissati anāgatamaddhānaṃ, iminā hetunā tassa evarūpo vipāko nibbattissati, iminā hetunā yāni cattāri kammaṭṭhānāni idaṃ kammaṭṭhānaṃ paccuppannasukhaṃ āyatiṃ ca sukhavipākaṃ’’ …pe… iti ayaṃ atītānāgatapaccuppannānaṃ kammasamādānānaṃ hetuso ṭhānaso vipākavemattataṃ pajānāti uccāvacā hīnapaṇītatā, idaṃ vuccati kammavipākañāṇaṃ pañcamaṃ tathāgatabalaṃ.
តថា សត្តា យំ វា កម្មសមាទានំ សមាទិយន្តា តត្ថ ឯវំ បជានាតិ ឥមស្ស បុគ្គលស្ស កម្មាធិមុត្តស្ស រាគចរិតស្ស នេក្ខម្មធាតូនំ បារិបូរិំ គច្ឆន្តិ, តស្ស រាគានុគតេ សុញ្ញមានស្ស បឋមំ ឈានំ សំកិលិស្សតិ, សចេ បុន ឧត្តរិ វាយាមតោ ឈានវោទានគតេ មានសេ វិសេសភាគិយំ បដិបទំ អនុយុញ្ជិយតិ។ តស្ស ហិ ឈានភាគិយំយេវ បឋមជ្ឈានេ ឋិតស្ស ទុតិយំ ឈានំ វោទានំ គច្ឆតិ, តតិយញ្ច ឈានំ សមាបជ្ជិតុកាមស្ស សោមនស្សិន្ទ្រិយំ ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋតិ, តស្ស សា បីតិ អវិសេសភាគិយំ តតិយំ ឈានំ អាទិស្ស តិដ្ឋតិ។ សចេ តស្ស និស្សរណំ យថាភូតំ បជានាតិ។ តថាគតស្ស ចតុត្ថជ្ឈានំ វោទានំ គច្ឆតិយេវ, ចតុត្ថស្ស ឈានស្ស ហានភាគិយា ធម្មា, តេ ច ធម្មា យត្ថ បជាយន្តិ យេហិ ចតុត្ថជ្ឈានំ វោទានំ ទិស្សតិ។ ឯវំ អជ្ឈាសយសមាបត្តិយា យា ចតស្សោ សមាបត្តិយោ តីណិ វិមោក្ខមុខានិ អដ្ឋ វិមោក្ខឈានានីតិ ចត្តារិ ឈានានិ វិមោក្ខាតិ។ អដ្ឋ ច វិមោក្ខា តីណិ ច វិមោក្ខមុខានិ។ សមាធីតិ ចត្តារោ សមាធី – ឆន្ទសមាធិ វីរិយសមាធិ ចិត្តសមាធិ វីមំសាសមាធីតិ។ សមាបត្តិយោ ចតស្សោ អជ្ឈាសយសមាបត្តិយោ ឥតិ ឥមេសំ ឈានានំ វិមោក្ខសមាបត្តីតិ ឯវរូបោ សំកិលេសោ រាគចរិតស្ស បុគ្គលស្ស។ ឯវំ ទោសចរិតស្ស។ មោហចរិតស្ស។ រាគចរិតស្ស បុគ្គលស្ស ឯវរូបំ វោទានំ ឥតិ យំ ឯត្ថ ញាណំ យថាភូតំ អសាធារណំ សព្ពសត្តេហិ។ ឥទំ វុច្ចតិ ឆដ្ឋំ តថាគតពលំ។
Tathā sattā yaṃ vā kammasamādānaṃ samādiyantā tattha evaṃ pajānāti imassa puggalassa kammādhimuttassa rāgacaritassa nekkhammadhātūnaṃ pāripūriṃ gacchanti, tassa rāgānugate suññamānassa paṭhamaṃ jhānaṃ saṃkilissati, sace puna uttari vāyāmato jhānavodānagate mānase visesabhāgiyaṃ paṭipadaṃ anuyuñjiyati. Tassa hi jhānabhāgiyaṃyeva paṭhamajjhāne ṭhitassa dutiyaṃ jhānaṃ vodānaṃ gacchati, tatiyañca jhānaṃ samāpajjitukāmassa somanassindriyaṃ cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati, tassa sā pīti avisesabhāgiyaṃ tatiyaṃ jhānaṃ ādissa tiṭṭhati. Sace tassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ pajānāti. Tathāgatassa catutthajjhānaṃ vodānaṃ gacchatiyeva, catutthassa jhānassa hānabhāgiyā dhammā, te ca dhammā yattha pajāyanti yehi catutthajjhānaṃ vodānaṃ dissati. Evaṃ ajjhāsayasamāpattiyā yā catasso samāpattiyo tīṇi vimokkhamukhāni aṭṭha vimokkhajhānānīti cattāri jhānāni vimokkhāti. Aṭṭha ca vimokkhā tīṇi ca vimokkhamukhāni. Samādhīti cattāro samādhī – chandasamādhi vīriyasamādhi cittasamādhi vīmaṃsāsamādhīti. Samāpattiyo catasso ajjhāsayasamāpattiyo iti imesaṃ jhānānaṃ vimokkhasamāpattīti evarūpo saṃkileso rāgacaritassa puggalassa. Evaṃ dosacaritassa. Mohacaritassa. Rāgacaritassa puggalassa evarūpaṃ vodānaṃ iti yaṃ ettha ñāṇaṃ yathābhūtaṃ asādhāraṇaṃ sabbasattehi. Idaṃ vuccati chaṭṭhaṃ tathāgatabalaṃ.
តត្ថ តថាគតោ ឯវំ បជានាតិ លោកិកា ធម្មា លោកុត្តរា ធម្មា ភាវនាភាគិយំ ឥន្ទ្រិយំ នាមំ លភន្តិ។ អាធិបតេយ្យភូមិំ ឧបាទាយ ពលំ នាមំ លភន្តិ ថាមគតំ មនោ មនិន្ទ្រិយំ តំ ឧបាទាយ។ វីរិយំ នាមំ លភន្តិ អារម្ភធាតុំ ឧបាទាយ។ ឥតិស្ស ទេវ ឯវរូបំ ញាណំ ឥមេហិ ច ធម្មេហិ ឥមេ បុគ្គលា សមន្នាគតាតិបិ ធម្មទេសនំ អកាសិ។ អាការតោ ច វោការតោ ច អាសយជ្ឈាសយស្ស អធិមុត្តិសមន្នាគតានំ។ ឥទំ វុច្ចតិ បរសត្តានំ បរបុគ្គលានំ ឥន្ទ្រិយពលវីរិយវេមត្តតំ ញាណំ សត្តមំ តថាគតពលំ។
Tattha tathāgato evaṃ pajānāti lokikā dhammā lokuttarā dhammā bhāvanābhāgiyaṃ indriyaṃ nāmaṃ labhanti. Ādhipateyyabhūmiṃ upādāya balaṃ nāmaṃ labhanti thāmagataṃ mano manindriyaṃ taṃ upādāya. Vīriyaṃ nāmaṃ labhanti ārambhadhātuṃ upādāya. Itissa deva evarūpaṃ ñāṇaṃ imehi ca dhammehi ime puggalā samannāgatātipi dhammadesanaṃ akāsi. Ākārato ca vokārato ca āsayajjhāsayassa adhimuttisamannāgatānaṃ. Idaṃ vuccati parasattānaṃ parapuggalānaṃ indriyabalavīriyavemattataṃ ñāṇaṃ sattamaṃ tathāgatabalaṃ.
តត្ថ ច តថាគតោ លោកាទីសុ ច ភូមីសុ សំយោជនានញ្ច សេក្ខានំ ទ្វីហិ ពលេហិ គតិំ បជានាតិ, បុព្ពេនិវាសានុស្សតិយា អតីតេ សំសារេ ឯតរហិ ច បច្ចុប្បន្នេ ទិព្ពចក្ខុនា ចុតូបបាតំ ឥតិ ឥមានិ ទ្វេ ពលានិ ទិព្ពចក្ខុតោ អភិនីហិតានិ។ សោ អតីតមទ្ធានំ ទិព្ពស្ស ចក្ខុនោ គោចរោ សោ ឯតរហិ សតិ គោចរោ ឥតិ អត្តនោ ច បរេសំ ច បុព្ពេនិវាសញាណំ អនេកវិធំ នានប្បការកំ បច្ចុប្បន្នមទ្ធានំ ទិព្ពេន ចក្ខុនា ឥមានិ ទ្វេ តថាគតពលានិ, អដ្ឋមំ បុព្ពេនិវាសោ, នវមំ ទិព្ពចក្ខុ។
Tattha ca tathāgato lokādīsu ca bhūmīsu saṃyojanānañca sekkhānaṃ dvīhi balehi gatiṃ pajānāti, pubbenivāsānussatiyā atīte saṃsāre etarahi ca paccuppanne dibbacakkhunā cutūpapātaṃ iti imāni dve balāni dibbacakkhuto abhinīhitāni. So atītamaddhānaṃ dibbassa cakkhuno gocaro so etarahi sati gocaro iti attano ca paresaṃ ca pubbenivāsañāṇaṃ anekavidhaṃ nānappakārakaṃ paccuppannamaddhānaṃ dibbena cakkhunā imāni dve tathāgatabalāni, aṭṭhamaṃ pubbenivāso, navamaṃ dibbacakkhu.
បុន ចបរំ តថាគតោ អរិយបុគ្គលានំ ឈានំ វោទានំ និព្ពេធភាគិយំ បជានាតិ អយំ បុគ្គលោ ឥមិនា មគ្គេន ឥមាយ បដិបទាយ អាសវានំ ខយា អនាសវំ ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរតីតិ ឥតិ អត្តនោ ច អាសវានំ ខយំ ញាណំ ទិដ្ឋេកដ្ឋានំ ចតុភូមិមុបាទាយ យាវ នវន្នំ អរហន្តានំ អាសវក្ខយោ ឱធិសោ សេក្ខានំ អនោធិសោ អរហន្តានំ។ តត្ថ ចេតោវិមុត្តិ ទ្វីហិ អាសវេហិ អនាសវា កាមាសវេន ច ភវាសវេន ច, បញ្ញាវិមុត្តិ ទ្វីហិ អាសវេហិ អនាសវា ទិដ្ឋាសវេន ច អវិជ្ជាសវេន ច, ឥមាសំ ទ្វិន្នំ វិមុត្តីនំ យថាភូតំ ញាណំ, ឥទំ វុច្ចតិ អាសវក្ខយេ ញាណំ។ ទសមំ តថាគតពលំ។
Puna caparaṃ tathāgato ariyapuggalānaṃ jhānaṃ vodānaṃ nibbedhabhāgiyaṃ pajānāti ayaṃ puggalo iminā maggena imāya paṭipadāya āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sacchikatvā upasampajja viharatīti iti attano ca āsavānaṃ khayaṃ ñāṇaṃ diṭṭhekaṭṭhānaṃ catubhūmimupādāya yāva navannaṃ arahantānaṃ āsavakkhayo odhiso sekkhānaṃ anodhiso arahantānaṃ. Tattha cetovimutti dvīhi āsavehi anāsavā kāmāsavena ca bhavāsavena ca, paññāvimutti dvīhi āsavehi anāsavā diṭṭhāsavena ca avijjāsavena ca, imāsaṃ dvinnaṃ vimuttīnaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ, idaṃ vuccati āsavakkhaye ñāṇaṃ. Dasamaṃ tathāgatabalaṃ.
២០. ឥមេសុ ទសសុ ពលេសុ ឋិតោ តថាគតោ បញ្ចវិធំ សាសនំ ទេសេតិ សំកិលេសភាគិយំ វាសនាភាគិយំ ទស្សនភាគិយំ ភាវនាភាគិយំ អសេក្ខភាគិយំ។ តត្ថ យោ តណ្ហាសំកិលេសោ, ឥមស្ស អលោភោ និស្សរណំ។ យោ ទិដ្ឋិសំកិលេសោ, ឥមស្ស អមោហោ និស្សរណំ។ យោ ទុច្ចរិតសំកិលេសោ, ឥមស្ស តីណិ កុសលានិ និស្សរណំ។ កិំ និទានំ? តីណិ ឥមានិ 25 មនោទុច្ចរិតានិ – អភិជ្ឈា ព្យាបាទោ មិច្ឆាទិដ្ឋិ។ តត្ថ អភិជ្ឈា មនោទុច្ចរិតំ កាយកម្មំ ឧបដ្ឋបេតិ, អទិន្នាទានំ សព្ពញ្ច តទុបនិព្ពទ្ធំ វាចាកម្មំ ឧបដ្ឋបេតិ, មុសាវាទញ្ច សព្ពវិតថំ សព្ពំ វាចមភាវំ សព្ពមក្ខំ បលាសំ អភិជ្ឈា អកុសលមូលន្តិ, សុចរិតេ សុចរិតំ មុសាវាទា អទិន្នាទានា អភិជ្ឈាយ ចេតនា, តត្ថ ព្យាបាទោ មនោទុច្ចរិតំ កាយកម្មំ ឧបដ្ឋបេតិ, បាណាតិបាតំ សព្ពញ្ច មេតំ អាកឌ្ឍនំ បរិកឌ្ឍនំ និព្ពទ្ធំ រោចនំ វាចាកម្មំ ឧបដ្ឋបេតិ, បិសុណវាចំ ផរុសវាចំ មិច្ឆាទិដ្ឋិ មនោទុច្ចរិតញ្ច អភិជ្ឈំ ព្យាបាទំ មិច្ឆាទិដ្ឋិំ បយោជេតិ, តស្ស យោ កោចិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ ចាគោ រាគជោ វា ទោសជោ វា សព្ពសោ មិច្ឆាទិដ្ឋិ សម្ភូតោ ឥមិនា ការណេន មិច្ឆាទិដ្ឋិំ ឧបដ្ឋបេតិ, កាមេសុមិច្ឆាចារំ វចីកម្មំ ឧបដ្ឋបេតិ សម្ផប្បលាបំ។ ឥមានិ តីណិ ទុច្ចរិតានិ អកុសលមូលានិ។
20. Imesu dasasu balesu ṭhito tathāgato pañcavidhaṃ sāsanaṃ deseti saṃkilesabhāgiyaṃ vāsanābhāgiyaṃ dassanabhāgiyaṃ bhāvanābhāgiyaṃ asekkhabhāgiyaṃ. Tattha yo taṇhāsaṃkileso, imassa alobho nissaraṇaṃ. Yo diṭṭhisaṃkileso, imassa amoho nissaraṇaṃ. Yo duccaritasaṃkileso, imassa tīṇi kusalāni nissaraṇaṃ. Kiṃ nidānaṃ? Tīṇi imāni 26 manoduccaritāni – abhijjhā byāpādo micchādiṭṭhi. Tattha abhijjhā manoduccaritaṃ kāyakammaṃ upaṭṭhapeti, adinnādānaṃ sabbañca tadupanibbaddhaṃ vācākammaṃ upaṭṭhapeti, musāvādañca sabbavitathaṃ sabbaṃ vācamabhāvaṃ sabbamakkhaṃ palāsaṃ abhijjhā akusalamūlanti, sucarite sucaritaṃ musāvādā adinnādānā abhijjhāya cetanā, tattha byāpādo manoduccaritaṃ kāyakammaṃ upaṭṭhapeti, pāṇātipātaṃ sabbañca metaṃ ākaḍḍhanaṃ parikaḍḍhanaṃ nibbaddhaṃ rocanaṃ vācākammaṃ upaṭṭhapeti, pisuṇavācaṃ pharusavācaṃ micchādiṭṭhi manoduccaritañca abhijjhaṃ byāpādaṃ micchādiṭṭhiṃ payojeti, tassa yo koci micchādiṭṭhi cāgo rāgajo vā dosajo vā sabbaso micchādiṭṭhi sambhūto iminā kāraṇena micchādiṭṭhiṃ upaṭṭhapeti, kāmesumicchācāraṃ vacīkammaṃ upaṭṭhapeti samphappalāpaṃ. Imāni tīṇi duccaritāni akusalamūlāni.
យា អភិជ្ឈា, សោ លោភោ។ យោ ព្យាបាទោ, សោ ទោសោ។ យា មិច្ឆាទិដ្ឋិ, សោ មោហោ។ តានិ អដ្ឋ មិច្ឆត្តានិ ឧបដ្ឋបេន្តិ។ តេសុ គហិតេសុ តីសុ អកុសលមូលេសុ ទសវិធំ អកុសលមូលំ បារិបូរិំ គច្ឆតិ, តស្ស តិវិធស្ស ទុច្ចរិតសំកិលេសស្ស វាសនាភាគិយញ្ច សុត្តំ និស្សរណំ។ តត្ថ យោ ពហុសិតោ និទ្ទេសោ យថា លោភោ ទោសោ មោហោបិ, តត្ថ អសិតុំ ឯត្ថ លោភោ ឧស្សទោ តេន ការណេន តេសុ វា ធម្មេសុ លោភោ បញ្ញបិយតិ។ តត្ថាយំ មោហោ អកុសលំ មោហោ អយំ អវិជ្ជា, សា ចតុព្ពិធា រូបេ អភិនិវិដ្ឋា, រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, អវិជ្ជាគតោ រូបវន្តំ អត្តានំ, អត្តនិ វា រូបំ, រូបស្មិំ វា អត្តានំ។ តត្ថ កតមំ បទំ សក្កាយទិដ្ឋិយា ឧច្ឆេទំ វទតិ ‘‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’’ន្តិ នត្ថិកទិដ្ឋិ អធិច្ចសមុប្បន្នទិដ្ឋិ ច អញ្ញោ ច ករោតិ, អញ្ញោ បដិសំវេទិយតិ។ បច្ឆិមសដ្ឋិកប្បានំ តីណិ បទានិ សក្កាយទិដ្ឋិយា សស្សតំ ភជន្តិ ‘‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’’ន្តិ អកិរិយញ្ច តំ ទុក្ខមិច្ឆតោ អហេតុកា ច បតន្តិ អនជ្ឈាភាវោ ច កម្មានំ សព្ពញ្ច មានយិ 27។ តត្ថ ‘‘ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ សំសារេន សុទ្ធិ អាជីវកា ឆឡាសីតិ បញ្ញបេន្តិ។ យថារូបេ សក្កាយទិដ្ឋិយា ចតុវត្ថុកា, ឯវំ បញ្ចសុ ខន្ធេសុ វីសតិវត្ថុកា សក្កាយទិដ្ឋិយា សស្សតំ ភជតិ។ អញ្ញាជីវកា ច សស្សតវាទិកេ ច សីលព្ពតំ ភជន្តិ បរាមសន្តិ ឥមិនា ភវិស្សាមិ ទេវោ វា ទេវញ្ញតរោ វា, អយំ សីលព្ពតបរាមាសោ។ តត្ថ សក្កាយទិដ្ឋិយា សោ រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, ‘‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’’មិតិ តំ កង្ខតិ វិចិកិច្ឆតិ នាធិមុច្ចតិ នាភិប្បសីទតិ បុព្ពន្តេ អបរន្តេ បុព្ពន្តាបរន្តេ…បេ.… ឥតិ វាសនាភាគិយេសុ ឋិតស្ស អយំ ឧបក្កិលេសោ។
Yā abhijjhā, so lobho. Yo byāpādo, so doso. Yā micchādiṭṭhi, so moho. Tāni aṭṭha micchattāni upaṭṭhapenti. Tesu gahitesu tīsu akusalamūlesu dasavidhaṃ akusalamūlaṃ pāripūriṃ gacchati, tassa tividhassa duccaritasaṃkilesassa vāsanābhāgiyañca suttaṃ nissaraṇaṃ. Tattha yo bahusito niddeso yathā lobho doso mohopi, tattha asituṃ ettha lobho ussado tena kāraṇena tesu vā dhammesu lobho paññapiyati. Tatthāyaṃ moho akusalaṃ moho ayaṃ avijjā, sā catubbidhā rūpe abhiniviṭṭhā, rūpaṃ attato samanupassati, avijjāgato rūpavantaṃ attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ. Tattha katamaṃ padaṃ sakkāyadiṭṭhiyā ucchedaṃ vadati ‘‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’’nti natthikadiṭṭhi adhiccasamuppannadiṭṭhi ca añño ca karoti, añño paṭisaṃvediyati. Pacchimasaṭṭhikappānaṃ tīṇi padāni sakkāyadiṭṭhiyā sassataṃ bhajanti ‘‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’’nti akiriyañca taṃ dukkhamicchato ahetukā ca patanti anajjhābhāvo ca kammānaṃ sabbañca mānayi 28. Tattha ‘‘idameva saccaṃ moghamañña’’nti saṃsārena suddhi ājīvakā chaḷāsīti paññapenti. Yathārūpe sakkāyadiṭṭhiyā catuvatthukā, evaṃ pañcasu khandhesu vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhiyā sassataṃ bhajati. Aññājīvakā ca sassatavādike ca sīlabbataṃ bhajanti parāmasanti iminā bhavissāmi devo vā devaññataro vā, ayaṃ sīlabbataparāmāso. Tattha sakkāyadiṭṭhiyā so rūpaṃ attato samanupassati, ‘‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’’miti taṃ kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati nābhippasīdati pubbante aparante pubbantāparante…pe… iti vāsanābhāgiyesu ṭhitassa ayaṃ upakkileso.
២១. តត្ថ សទ្ធិន្ទ្រិយេន សព្ពំ វិចិកិច្ឆិតំ បជហតិ, បញ្ញិន្ទ្រិយេន ឧទយព្ពយំ បស្សតិ, សមាធិន្ទ្រិយេន ចិត្តំ ឯកោទិ ករោតិ វីរិយិន្ទ្រិយេន អារភតិ។ សោ ឥមេហិ បញ្ចហិ ឥន្ទ្រិយេហិ សទ្ធានុសារី អវេច្ចប្បសាទេ និរតោ អនន្តរិយំ សមាធិំ ឧប្បាទេតិ។ ឥន្ទ្រិយេហិ សុទ្ធេហិ ធម្មានុសារី អប្បច្ចយតាយ អនន្តរិយំ សមាធិំ ឧប្បាទេតិ។ សោ ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ។ សច្ចានិ ឥទំ ទស្សនភាគិយំ សុត្តំ។ តស្ស បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ តីណិ សំយោជនានិ ទស្សនបហាតព្ពានិ សព្ពេន សព្ពំ បហីនានិ ទ្វេ បុគ្គលកតានិ។ តត្ថ តីណិ អកុសលមូលានិ ភាវនាបហាតព្ពានិ ឧបរិក្ខិត្តានិ ឆ ភវេ និព្ពត្តេន្តិ។ តត្ថ តេសុ អភិជ្ឈាយ ច ព្យាបាទេសុ តនុកតេសុ ឆ ភវា បរិក្ខយា មរិយាទំ គច្ឆន្តិ, ទ្វេ ភវា អវសិដ្ឋា។ តស្ស អភិជ្ឈា ច ព្យាបាទោ ច សព្ពេន សព្ពំ បរិក្ខីណា ហោន្តិ។ ឯកោ ភវោ អវសិដ្ឋោ ហោតិ។ សោ ច មានវសេន និព្ពត្តេតិ។ កិញ្ចាបិ ឯត្ថ អញ្ញេបិ ចត្តារោ កិលេសា រូបរាគោ ភវរាគោ អវិជ្ជា ឧទ្ធច្ចំ កេតុស្មិមានភូតា នប្បដិពលា អស្មិមានំ វិនិវត្តេតុំ, សព្ពេបិ តេ អស្មិមានស្ស បហានំ អារភតេ។ ខីណេសុ ន ច តេសុ ឥទមុត្តរិទស្សនភូមិយំ បញ្ចសុ សេក្ខបុគ្គលេសុ តីសុ ច បដិប្បន្នកេសុ ទ្វីសុ ច ផលដ្ឋេសុ ភាវនាភាគិយំ សុត្តំ។ តទុត្តរិ អសេក្ខភាគិយសុត្តំ, កត្ថចិ ភូមិ និបីឡិយតិ។ ឥទញ្ច បញ្ចមំ សុត្តំ។ តិណ្ណំ បុគ្គលានំ ទេសិតំ បុថុជ្ជនស្ស សេក្ខស្ស អសេក្ខស្ស សំកិលេសភាគិយំ វាសនាភាគិយំ។ បុថុជ្ជនស្ស ទស្សនភាគិយំ។ ភាវនាភាគិយំ បញ្ចន្នំ សេក្ខានំ។ យំ បឋមនិទ្ទិដ្ឋំ អសេក្ខភាគិយំ សព្ពេសំ អរហន្តានំ។ សា បន បញ្ចវិធា សត្តវីសអាការេ 29 បរិយេសិតព្ពំ។ ឯតេសុ តស្ស គតីនំ តតោ ឧត្តរិ។ តញ្ច ខោ សង្ខេបេន បញ្ញាសាយ អាការេហិ សម្បតតិ, យេ បញ្ញាស អាការា សាសនេ និទ្ទិដ្ឋា, តេ សង្ខិបិយន្តា ទសហិ អាការេហិ បតន្តិ។ យេ អរិយសច្ចំ និក្ខេបេន ឋិតេ សង្ខិបិយត្តា អដ្ឋសុ អាការេសុ បតន្តិ។ ចតូសុ ច សាធារណេសុ សុត្តេសុ យា ហារសម្បាតស្ស ភូមិ, តេ សង្ខិបិយន្តា បញ្ចសុ សុត្តេសុ បតន្តិ។ សំកិលេសភាគិយេ វាសនាភាគិយេ ភាវនាភាគិយេ និព្ពេធភាគិយេ អសេក្ខភាគិយេ ច។ តេ សង្ខិបិយន្តា ចតូសុ សុត្តេសុ បតន្តិ។ សំកិលេសភាគិយេ វាសនាភាគិយេ និព្ពេធភាគិយេ អសេក្ខភាគិយេ ច។ តេ សង្ខិបិយមានា តីសុ សុត្តេសុ បតន្តិ, បុថុជ្ជនភាគិយេ សេក្ខភាគិយេ អសេក្ខភាគិយេ ច។ តេ សង្ខិបិយន្តា ទ្វីសុ សុត្តេសុ បតន្តិ និព្ពេធភាគិយេ ច បុព្ពយោគភាគិយេ ច។ យថា វុត្តំ ភគវតា ទ្វេ អត្ថវសេ សម្បស្សមានា តថាគតា អរហន្តោ សម្មាសម្ពុទ្ធា ធម្មំ ទេសេន្តិ សុត្តំ គេយ្យំ…បេ.… សត្ថា បុព្ពយោគសមន្នាគតេ អប្បកសិរេន មញ្ញមានា វសិយន្តិ បុព្ពយោគា ច ភវិស្សន្តិ សន្តានំ មញ្ញមានាធរាយ។ តត្ថ បញ្ញាវេមត្តតំ អត្តនោ សមនុបស្សមានេន អដ្ឋវិធេ សុត្តសង្ខេបេ, យត្ថ យត្ថ សក្កោតិ, តត្ថ តត្ថ យោជេតព្ពំ។ តត្ថ តត្ថ យោជេត្វា សុត្តស្ស អត្ថោ និទ្ទិសិតព្ពោ។ ន ហិ សតិ វេទនា មនោ ធារេត្វា សក្កា យេន កេនចិ សុត្តស្ស អត្ថោ យថាភូតំ និទ្ទិសិតុំ។
21. Tattha saddhindriyena sabbaṃ vicikicchitaṃ pajahati, paññindriyena udayabbayaṃ passati, samādhindriyena cittaṃ ekodi karoti vīriyindriyena ārabhati. So imehi pañcahi indriyehi saddhānusārī aveccappasāde nirato anantariyaṃ samādhiṃ uppādeti. Indriyehi suddhehi dhammānusārī appaccayatāya anantariyaṃ samādhiṃ uppādeti. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ pajānāti. Saccāni idaṃ dassanabhāgiyaṃ suttaṃ. Tassa pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ tīṇi saṃyojanāni dassanapahātabbāni sabbena sabbaṃ pahīnāni dve puggalakatāni. Tattha tīṇi akusalamūlāni bhāvanāpahātabbāni uparikkhittāni cha bhave nibbattenti. Tattha tesu abhijjhāya ca byāpādesu tanukatesu cha bhavā parikkhayā mariyādaṃ gacchanti, dve bhavā avasiṭṭhā. Tassa abhijjhā ca byāpādo ca sabbena sabbaṃ parikkhīṇā honti. Eko bhavo avasiṭṭho hoti. So ca mānavasena nibbatteti. Kiñcāpi ettha aññepi cattāro kilesā rūparāgo bhavarāgo avijjā uddhaccaṃ ketusmimānabhūtā nappaṭibalā asmimānaṃ vinivattetuṃ, sabbepi te asmimānassa pahānaṃ ārabhate. Khīṇesu na ca tesu idamuttaridassanabhūmiyaṃ pañcasu sekkhapuggalesu tīsu ca paṭippannakesu dvīsu ca phalaṭṭhesu bhāvanābhāgiyaṃ suttaṃ. Taduttari asekkhabhāgiyasuttaṃ, katthaci bhūmi nipīḷiyati. Idañca pañcamaṃ suttaṃ. Tiṇṇaṃ puggalānaṃ desitaṃ puthujjanassa sekkhassa asekkhassa saṃkilesabhāgiyaṃ vāsanābhāgiyaṃ. Puthujjanassa dassanabhāgiyaṃ. Bhāvanābhāgiyaṃ pañcannaṃ sekkhānaṃ. Yaṃ paṭhamaniddiṭṭhaṃ asekkhabhāgiyaṃ sabbesaṃ arahantānaṃ. Sā pana pañcavidhā sattavīsaākāre 30 pariyesitabbaṃ. Etesu tassa gatīnaṃ tato uttari. Tañca kho saṅkhepena paññāsāya ākārehi sampatati, ye paññāsa ākārā sāsane niddiṭṭhā, te saṅkhipiyantā dasahi ākārehi patanti. Ye ariyasaccaṃ nikkhepena ṭhite saṅkhipiyattā aṭṭhasu ākāresu patanti. Catūsu ca sādhāraṇesu suttesu yā hārasampātassa bhūmi, te saṅkhipiyantā pañcasu suttesu patanti. Saṃkilesabhāgiye vāsanābhāgiye bhāvanābhāgiye nibbedhabhāgiye asekkhabhāgiye ca. Te saṅkhipiyantā catūsu suttesu patanti. Saṃkilesabhāgiye vāsanābhāgiye nibbedhabhāgiye asekkhabhāgiye ca. Te saṅkhipiyamānā tīsu suttesu patanti, puthujjanabhāgiye sekkhabhāgiye asekkhabhāgiye ca. Te saṅkhipiyantā dvīsu suttesu patanti nibbedhabhāgiye ca pubbayogabhāgiye ca. Yathā vuttaṃ bhagavatā dve atthavase sampassamānā tathāgatā arahanto sammāsambuddhā dhammaṃ desenti suttaṃ geyyaṃ…pe… satthā pubbayogasamannāgate appakasirena maññamānā vasiyanti pubbayogā ca bhavissanti santānaṃ maññamānādharāya. Tattha paññāvemattataṃ attano samanupassamānena aṭṭhavidhe suttasaṅkhepe, yattha yattha sakkoti, tattha tattha yojetabbaṃ. Tattha tattha yojetvā suttassa attho niddisitabbo. Na hi sati vedanā mano dhāretvā sakkā yena kenaci suttassa attho yathābhūtaṃ niddisituṃ.
តត្ថ បុរិមកានំ សុត្តានំ ឥមា ឧទ្ទានគាថា
Tattha purimakānaṃ suttānaṃ imā uddānagāthā
កាមន្ធា ជាលសញ្ឆន្នា, បញ្ច នីវរណានិ ច;
Kāmandhā jālasañchannā, pañca nīvaraṇāni ca;
មនោបុព្ពង្គមា ធម្មា, មហានាមោ ច សាកិយោ។
Manopubbaṅgamā dhammā, mahānāmo ca sākiyo.
ឧទ្ធំ អធោ វិប្បមុត្តោ, យញ្ច សីលកិមត្ថិយា;
Uddhaṃ adho vippamutto, yañca sīlakimatthiyā;
យស្ស សេលូបមំ ចិត្តំ, ឧបតិស្ស បុច្ឆាទិកា។
Yassa selūpamaṃ cittaṃ, upatissa pucchādikā.
យស្ស កាយគតាសតិ, ឆន្នំ តមោបរាយណោ;
Yassa kāyagatāsati, channaṃ tamoparāyaṇo;
ន តំ ទឡ្ហំ ចេតសិកំ, អយំ លោកោតិអាទិកំ។
Na taṃ daḷhaṃ cetasikaṃ, ayaṃ lokotiādikaṃ.
ចត្តារោ ចេវ បុគ្គលា, ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍិតំ;
Cattāro ceva puggalā, dadato puññaṃ pavaḍḍhitaṃ;
សោតានុគតធម្មេសុ, ឥមា តេសំ ឧទ្ទានគាថា។
Sotānugatadhammesu, imā tesaṃ uddānagāthā.
២២. តត្ថ កតមា អាណត្តិ?
22. Tattha katamā āṇatti?
មាកត្ថ បាបកំ កម្មំ, អាវិ វា យទិ វា រហោ។
Mākattha pāpakaṃ kammaṃ, āvi vā yadi vā raho.
‘‘អតីតេ , រាធ, រូបេ អនបេក្ខោ ហោហី’’តិ វិត្ថារេន កាតព្ពា។ ‘‘សីលវន្តេន , អានន្ទ, បុគ្គលេន សទា ករណីយា កិន្តិមេ អវិប្បដិសារោ អស្សា’’តិ។ អយំ វុច្ចតិ អាណត្តិ។
‘‘Atīte , rādha, rūpe anapekkho hohī’’ti vitthārena kātabbā. ‘‘Sīlavantena , ānanda, puggalena sadā karaṇīyā kintime avippaṭisāro assā’’ti. Ayaṃ vuccati āṇatti.
តត្ថ កតមំ ផលំ?
Tattha katamaṃ phalaṃ?
ធម្មោ ហវេ រក្ខតិ ធម្មចារិំ, ឆត្តំ មហន្តំ យថ វស្សកាលេ;
Dhammo have rakkhati dhammacāriṃ, chattaṃ mahantaṃ yatha vassakāle;
ឯសានិសំសោ ធម្មេ សុចិណ្ណេ, ន ទុគ្គតិំ គច្ឆតិ ធម្មចារី។
Esānisaṃso dhamme suciṇṇe, na duggatiṃ gacchati dhammacārī.
ឥទំ ផលំ។
Idaṃ phalaṃ.
តត្ថ កតមោ ឧបាយោ?
Tattha katamo upāyo?
អថ និព្ពិន្ទតិ ទុក្ខេ, ឯស មគ្គោ វិសុទ្ធិយា។
Atha nibbindati dukkhe, esa maggo visuddhiyā.
‘‘សត្តហង្គេហិ សមន្នាគតោ ខោ, ភិក្ខុ, អបិ ហិមវន្តំ បព្ពតរាជានំ ចាលេយ្យ, កោ បន វាទោ ឆវំ អវិជ្ជំ សត្តកេសុ’’ វេយ្យាករណំ កាតព្ពំ។ អយំ ឧបាយោ។
‘‘Sattahaṅgehi samannāgato kho, bhikkhu, api himavantaṃ pabbatarājānaṃ cāleyya, ko pana vādo chavaṃ avijjaṃ sattakesu’’ veyyākaraṇaṃ kātabbaṃ. Ayaṃ upāyo.
តត្ថ កតមា អាណត្តិ ច ផលញ្ច?
Tattha katamā āṇatti ca phalañca?
សចេ ភាយថ ទុក្ខស្ស, សចេ វោ ទុក្ខមប្បិយំ;
Sace bhāyatha dukkhassa, sace vo dukkhamappiyaṃ;
មាកត្ថ បាបកំ កម្មំ, អាវិ វា យទិ វា រហោ។
Mākattha pāpakaṃ kammaṃ, āvi vā yadi vā raho.
សចេ ហិ បាបកំ កម្មំ, ករោថ វា ករិស្សថ;
Sace hi pāpakaṃ kammaṃ, karotha vā karissatha;
បុរិមិកាយ គាថាយ អាណត្តិ បច្ឆិមិកាយ ផលំ។ សីលេ បតិដ្ឋាយ ទ្វេ ធម្មា ភាវេតព្ពា យា ច ចិត្តភាវនា យា ច បញ្ញាភាវនា យា ច អាណត្តិ រាគវិរាគា ច ផលំ។
Purimikāya gāthāya āṇatti pacchimikāya phalaṃ. Sīle patiṭṭhāya dve dhammā bhāvetabbā yā ca cittabhāvanā yā ca paññābhāvanā yā ca āṇatti rāgavirāgā ca phalaṃ.
តត្ថ កតមំ ផលញ្ច ឧបាយោ ច?
Tattha katamaṃ phalañca upāyo ca?
សីលេ បតិដ្ឋាយ 37 នរោ សបញ្ញោ, ចិត្តំ បញ្ញញ្ច ភាវយំ;
Sīle patiṭṭhāya 38 naro sapañño, cittaṃ paññañca bhāvayaṃ;
អាតាបី និបកោ ភិក្ខុ, សោ ឥមំ វិជដយេ ជដំ។
Ātāpī nipako bhikkhu, so imaṃ vijaṭaye jaṭaṃ.
បុរិមិកាយ អឌ្ឍគាថាយ ឧបាយោ, បច្ឆិមិកាយ អឌ្ឍគាថាយ ផលំ។ នន្ទិយោ 39 សក្កោ ឥសិវុត្ថបុរិរិកាមឯករក្ខេ 40 សុត្តំ មូលតោ ឧបាទាយ យាវ ឆសុ ធម្មេសុ។ ឧត្តរិ បញ្ចសុ ធម្មេសុ យាចយោគោ 41 ករណីយោ, អយំ ឧបាយោ។ អសហគតស្ស កាមាសវាបិ ចិត្តំ មុច្ចតីតិ។ សព្ពាសុ ឆសុ តីសុ។ អយំ ឧបាយោ ច ផលញ្ច។
Purimikāya aḍḍhagāthāya upāyo, pacchimikāya aḍḍhagāthāya phalaṃ. Nandiyo 42 sakko isivutthapuririkāmaekarakkhe 43 suttaṃ mūlato upādāya yāva chasu dhammesu. Uttari pañcasu dhammesu yācayogo 44 karaṇīyo, ayaṃ upāyo. Asahagatassa kāmāsavāpi cittaṃ muccatīti. Sabbāsu chasu tīsu. Ayaṃ upāyo ca phalañca.
តត្ថ កតមា អាណត្តិ ច ផលញ្ច ឧបាយោ ច?
Tattha katamā āṇatti ca phalañca upāyo ca?
សុញ្ញតោ លោកំ អវេក្ខស្សុ, មោឃរាជ សទា សតោ;
Suññato lokaṃ avekkhassu, mogharāja sadā sato;
‘‘សុញ្ញតោ លោកំ អវេក្ខស្សុ, មោឃរាជា’’តិ អាណត្តិ។ ‘‘សទា សតោ’’តិ ឧបាយោ។ ‘‘អត្តានុទិដ្ឋិំ ឧហច្ច, ឯវំ មច្ចុតរោ សិយា’’តិ ផលំ។ សមាធិំ, ភិក្ខវេ, ភាវេថ, សមាហិតោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ រូបំ អនិច្ចន្តិ បជានាតិ។ ឯវំ បស្សំ អរិយសាវកោ បរិមុច្ចតិ ជាតិយាបិ…បេ.… ឧបាយាសេហិបិ ឥធ តីណិបិ’’។
‘‘Suññato lokaṃ avekkhassu, mogharājā’’ti āṇatti. ‘‘Sadā sato’’ti upāyo. ‘‘Attānudiṭṭhiṃ uhacca, evaṃ maccutaro siyā’’ti phalaṃ. Samādhiṃ, bhikkhave, bhāvetha, samāhito, bhikkhave, bhikkhu rūpaṃ aniccanti pajānāti. Evaṃ passaṃ ariyasāvako parimuccati jātiyāpi…pe… upāyāsehipi idha tīṇipi’’.
២៣. តត្ថ កតមោ អស្សាទោ?
23. Tattha katamo assādo?
កាមំ កាមយមានស្ស, តស្ស ចេតំ សមិជ្ឈតិ។ អយំ អស្សាទោ។
Kāmaṃ kāmayamānassa, tassa cetaṃ samijjhati. Ayaṃ assādo.
‘‘ធម្មចរិយា សមចរិយា កុសលចរិយា ហេតូហិ, ព្រាហ្មណ, ឯវមិធេកច្ចេ សត្តា កាយស្ស ភេទា សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជន្តិ’’។ អយំ អស្សាទោ។
‘‘Dhammacariyā samacariyā kusalacariyā hetūhi, brāhmaṇa, evamidhekacce sattā kāyassa bhedā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti’’. Ayaṃ assādo.
តត្ថ កតមោ អាទីនវោ?
Tattha katamo ādīnavo?
កាមេសុ វេ ហញ្ញតេ សព្ពា មុច្ចេវ – អយំ អាទីនវោ។ បសេនទិសំយុត្តកេ សុត្តេ បព្ពតោបមា – អយំ អាទីនវោ។
Kāmesu ve haññate sabbā mucceva – ayaṃ ādīnavo. Pasenadisaṃyuttake sutte pabbatopamā – ayaṃ ādīnavo.
តត្ថ កតមំ និស្សរណំ?
Tattha katamaṃ nissaraṇaṃ?
យោ កាមេ បរិវជ្ជេតិ, សប្បស្សេវ បទា សិរោ;
Yo kāme parivajjeti, sappasseva padā siro;
សោមំ វិសត្តិកំ លោកេ, សតោ សមតិវត្តតិ។
Somaṃ visattikaṃ loke, sato samativattati.
សំយុត្តកេ សុត្តំ បារិច្ឆត្តកោ បណ្ឌុបលាសោ សន្និបលាសោ – ឥទំ និស្សរណំ។
Saṃyuttake suttaṃ pāricchattako paṇḍupalāso sannipalāso – idaṃ nissaraṇaṃ.
តត្ថ កតមោ អស្សាទោ ច អាទីនវោ ច?
Tattha katamo assādo ca ādīnavo ca?
កល្យាណការី កល្យាណំ, បាបការី ច បាបកំ។
Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ, pāpakārī ca pāpakaṃ.
តត្ថ យំ បាបការី បច្ចនុភោតិ អយំ អស្សាទោ។ លាភាលាភអដ្ឋកេសុ ព្យាករណំ, តត្ថ អលាភោ អយសោ និន្ទា ទុក្ខំ, អយំ អាទីនវោ។ លាភោ យសោ សុខំ បសំសា, អយំ អស្សាទោ។
Tattha yaṃ pāpakārī paccanubhoti ayaṃ assādo. Lābhālābhaaṭṭhakesu byākaraṇaṃ, tattha alābho ayaso nindā dukkhaṃ, ayaṃ ādīnavo. Lābho yaso sukhaṃ pasaṃsā, ayaṃ assādo.
តត្ថ កតមំ អស្សាទោ ច និស្សរណញ្ច?
Tattha katamaṃ assādo ca nissaraṇañca?
‘‘សុខោ វិបាកោ បុញ្ញានំ, អធិប្បាយោ ច ឥជ្ឈតិ;
‘‘Sukho vipāko puññānaṃ, adhippāyo ca ijjhati;
ខិប្បញ្ច បរមំ សន្តិំ, និព្ពានមធិគច្ឆតី’’តិ។
Khippañca paramaṃ santiṃ, nibbānamadhigacchatī’’ti.
យោ ច វិបាកោ បុញ្ញានំ យា ច អធិប្បាយស្ស ឥជ្ឈនា, អយំ អស្សាទោ។ យំ ខិប្បញ្ច បរមំ សន្តិំ និព្ពានមធិគច្ឆតិ, ឥទំ និស្សរណំ។
Yo ca vipāko puññānaṃ yā ca adhippāyassa ijjhanā, ayaṃ assādo. Yaṃ khippañca paramaṃ santiṃ nibbānamadhigacchati, idaṃ nissaraṇaṃ.
ពាត្តិំសាយ ចេវ មហាបុរិសលក្ខណេហិ សមន្នាគតស្ស មហាបុរិសស្ស ទ្វេយេវ គតិយោ ហោន្តិ, សចេ អគារំ អជ្ឈាវសតិ, រាជា ហោតិ ចក្កវត្តី យាវ អភិវិជិនិត្វា អជ្ឈាវសតិ អយំ អស្សាទោ។ សចេ អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជតិ សព្ពេន ឱឃេន 49 និស្សរណំ អយំ អស្សាទោ ច និស្សរណញ្ច។
Bāttiṃsāya ceva mahāpurisalakkhaṇehi samannāgatassa mahāpurisassa dveyeva gatiyo honti, sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī yāva abhivijinitvā ajjhāvasati ayaṃ assādo. Sace agārasmā anagāriyaṃ pabbajati sabbena oghena 50 nissaraṇaṃ ayaṃ assādo ca nissaraṇañca.
តត្ថ កតមោ អាទីនវោ ច និស្សរណញ្ច?
Tattha katamo ādīnavo ca nissaraṇañca?
អនាទាតុំ និព្ពត្តតិ, ជាតិមរណសង្ខយា។
Anādātuṃ nibbattati, jātimaraṇasaṅkhayā.
បុរិមិកាយ អឌ្ឍគាថាយ ជាតិមរណសម្ភវោ អាទីនវោ។ អនាទាតុំ និព្ពត្តតិ ជាតិមរណសង្ខយាតិ និស្សរណំ។
Purimikāya aḍḍhagāthāya jātimaraṇasambhavo ādīnavo. Anādātuṃ nibbattati jātimaraṇasaṅkhayāti nissaraṇaṃ.
កិច្ឆំ វតាយំ លោកោ អាបន្នោ យមិទំ ជាយតេ ច មីយតេ ច។ យាវ កុទស្សុនាមស្ស ទុក្ខស្ស អន្តោ ភវិស្សតិ បរតោ វាតិ ឯត្ថ យា ឧបរិក្ខា, អយំ អាទីនវោ។ យោ គេធំ ញត្វា អភិនិក្ខមតិ យាវ បុរាណកាយ រាជធានិយា, ឥទំ និស្សរណំ។ អយំ អាទីនវោ ច និស្សរណញ្ច។
Kicchaṃ vatāyaṃ loko āpanno yamidaṃ jāyate ca mīyate ca. Yāva kudassunāmassa dukkhassa anto bhavissati parato vāti ettha yā uparikkhā, ayaṃ ādīnavo. Yo gedhaṃ ñatvā abhinikkhamati yāva purāṇakāya rājadhāniyā, idaṃ nissaraṇaṃ. Ayaṃ ādīnavo ca nissaraṇañca.
តត្ថ កតមោ អស្សាទោ ច អាទីនវោ ច និស្សរណញ្ច?
Tattha katamo assādo ca ādīnavo ca nissaraṇañca?
កាមា ហិ ចិត្រា វិវិធា 53 មនោរមា, វិរូបរូបេហិ មថេន្តិ ចិត្តំ;
Kāmā hi citrā vividhā 54 manoramā, virūparūpehi mathenti cittaṃ;
តស្មា អហំ 55 បព្ពជិតោម្ហិ រាជ, អបណ្ណកំ សាមញ្ញមេវ សេយ្យោ។
Tasmā ahaṃ 56 pabbajitomhi rāja, apaṇṇakaṃ sāmaññameva seyyo.
យំ ‘‘កាមា ហិ ចិត្រា វិវិធា មនោរមា’’តិ អយំ អស្សាទោ។ យំ ‘‘វិរូបរូបេហិ មថេន្តិ ចិត្ត’’ន្តិ អយំ អាទីនវោ។ យំ អហំ អគារស្មា បព្ពជិតោម្ហិ រាជ អបណ្ណកំ សាមញ្ញមេវ សេយ្យោតិ ឥទំ និស្សរណំ។
Yaṃ ‘‘kāmā hi citrā vividhā manoramā’’ti ayaṃ assādo. Yaṃ ‘‘virūparūpehi mathenti citta’’nti ayaṃ ādīnavo. Yaṃ ahaṃ agārasmā pabbajitomhi rāja apaṇṇakaṃ sāmaññameva seyyoti idaṃ nissaraṇaṃ.
ពលវំ ពាលោបមសុត្តំ យំ អាសាយ វា វេទនីយំ កម្មំ គាហតិ, តថា ចេបិ យំ យំ បាបកម្មំ អនុភោតិ, តត្ថ ទុក្ខវេទនីយេន កម្មេន អភាវិតកាយេន ច យាវ បរិត្តចេតសោ ច អាទីនវំ ទស្សេតិ សុខវេទនីយេន កម្មេន អស្សាទេតិ។ យំ បុរាសទិសោ ហោតិ។ ភាវិតចិត្តោ ភាវិតកាយោ ភាវិតបញ្ញោ មហានាមោ អបរិត្តចេតសោ, ឥទំ និស្សរណំ។
Balavaṃ bālopamasuttaṃ yaṃ āsāya vā vedanīyaṃ kammaṃ gāhati, tathā cepi yaṃ yaṃ pāpakammaṃ anubhoti, tattha dukkhavedanīyena kammena abhāvitakāyena ca yāva parittacetaso ca ādīnavaṃ dasseti sukhavedanīyena kammena assādeti. Yaṃ purāsadiso hoti. Bhāvitacitto bhāvitakāyo bhāvitapañño mahānāmo aparittacetaso, idaṃ nissaraṇaṃ.
២៤. តត្ថ កតមំ លោកិកំ សុត្តំ?
24. Tattha katamaṃ lokikaṃ suttaṃ?
ន ហិ បាបំ កតំ កម្មំ, សជ្ជុខីរំវ មុច្ចតិ;
Na hi pāpaṃ kataṃ kammaṃ, sajjukhīraṃva muccati;
ចត្តារិ អគតិគមនានិ, ឥទំ លោកិកំ សុត្តំ។
Cattāri agatigamanāni, idaṃ lokikaṃ suttaṃ.
តត្ថ កតមំ លោកុត្តរំ សុត្តំ?
Tattha katamaṃ lokuttaraṃ suttaṃ?
‘‘យស្សិន្ទ្រិយានិ សមថង្គតានិ 59, អស្សា យថា សារថិនា សុទន្តា;
‘‘Yassindriyāni samathaṅgatāni 60, assā yathā sārathinā sudantā;
បហីនមានស្ស អនាសវស្ស, ទេវាបិ តស្ស បិហយន្តិ តាទិនោ’’តិ។
Pahīnamānassa anāsavassa, devāpi tassa pihayanti tādino’’ti.
‘‘អរិយំ វោ, ភិក្ខវេ, សម្មាសមាធិំ ទេសេស្សាមី’’តិ ឥទំ លោកុត្តរំ សុត្តំ។
‘‘Ariyaṃ vo, bhikkhave, sammāsamādhiṃ desessāmī’’ti idaṃ lokuttaraṃ suttaṃ.
តត្ថ កតមំ លោកិកំ លោកុត្តរញ្ច សុត្តំ?
Tattha katamaṃ lokikaṃ lokuttarañca suttaṃ?
សត្តិយា វិយ ឱមដ្ឋោ, ទយ្ហមានោវ មត្ថកេ;
Sattiyā viya omaṭṭho, dayhamānova matthake;
កាមរាគប្បហានាយ, សតោ ភិក្ខុ បរិព្ពជេ។
Kāmarāgappahānāya, sato bhikkhu paribbaje.
‘‘សត្តិយា វិយ ឱមដ្ឋោ, ទយ្ហមានោវ មត្ថកេ’’តិ លោកិកំ;
‘‘Sattiyā viya omaṭṭho, dayhamānova matthake’’ti lokikaṃ;
‘‘កាមរាគប្បហានាយ, សតោ ភិក្ខុ បរិព្ពជេ’’តិ លោកុត្តរំ;
‘‘Kāmarāgappahānāya, sato bhikkhu paribbaje’’ti lokuttaraṃ;
កពឡីការេ អាហារេ អត្ថិ ឆន្ទោតិ លោកិកំ។ នត្ថិ ឆន្ទោតិ លោកុត្តរំ សុត្តំ។
Kabaḷīkāre āhāre atthi chandoti lokikaṃ. Natthi chandoti lokuttaraṃ suttaṃ.
តត្ថ កតមំ កម្មំ?
Tattha katamaṃ kammaṃ?
យោ បាណមតិបាតេតិ, មុសាវាទញ្ច ភាសតិ;
Yo pāṇamatipāteti, musāvādañca bhāsati;
សុរាមេរយបានញ្ច, យោ នរោ អនុយុញ្ជតិ;
Surāmerayapānañca, yo naro anuyuñjati;
អប្បហាយ បញ្ច វេរានិ, ទុស្សីលោ ឥតិ វុច្ចតិ។
Appahāya pañca verāni, dussīlo iti vuccati.
តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, ទុច្ចរិតានិ។ ឥទំ កម្មំ។
Tīṇimāni, bhikkhave, duccaritāni. Idaṃ kammaṃ.
តត្ថ កតមោ វិបាកោ?
Tattha katamo vipāko?
សដ្ឋិវស្សសហស្សានិ, យថារូបី វិបច្ចគា។
Saṭṭhivassasahassāni, yathārūpī vipaccagā.
‘‘ទិដ្ឋា មយា, ភិក្ខវេ 63, ឆ ផស្សាយតនិកា នាម និរយា។ ទិដ្ឋា មយា, ភិក្ខវេ, ឆ ផស្សាយតនិកា នាម សគ្គា’’។ អយំ វិបាកោ។
‘‘Diṭṭhā mayā, bhikkhave 64, cha phassāyatanikā nāma nirayā. Diṭṭhā mayā, bhikkhave, cha phassāyatanikā nāma saggā’’. Ayaṃ vipāko.
តត្ថ កតមំ កម្មញ្ច វិបាកោ ច?
Tattha katamaṃ kammañca vipāko ca?
អយសាវ មលំ សមុដ្ឋិតំ, តតុដ្ឋាយ តមេវ ខាទតិ;
Ayasāva malaṃ samuṭṭhitaṃ, tatuṭṭhāya tameva khādati;
ឯវំ អតិធោនចារិនំ, សានិ កម្មានិ នយន្តិ ទុគ្គតិំ។
Evaṃ atidhonacārinaṃ, sāni kammāni nayanti duggatiṃ.
អយសាវ មលំ សមុដ្ឋិតំ, យាវ សានិ កម្មានីតិ ឥទំ កម្មំ។ នយន្តិ ទុគ្គតិន្តិ វិបាកោ។
Ayasāva malaṃ samuṭṭhitaṃ, yāva sāni kammānīti idaṃ kammaṃ. Nayanti duggatinti vipāko.
ចតូសុ សម្មាបដិបជ្ជមានោ មាតរិ បិតរិ តថាគតេ តថាគតសាវកេ យា សម្មាបដិបត្តិ, ឥទំ កម្មំ។ យំ ទេវេសុ ឧបបជ្ជតិ, អយំ វិបាកោ។ ឥទំ កម្មញ្ច វិបាកោ ច។
Catūsu sammāpaṭipajjamāno mātari pitari tathāgate tathāgatasāvake yā sammāpaṭipatti, idaṃ kammaṃ. Yaṃ devesu upapajjati, ayaṃ vipāko. Idaṃ kammañca vipāko ca.
២៥. តត្ថ កតមំ និទ្ទិដ្ឋំ សុត្តំ?
25. Tattha katamaṃ niddiṭṭhaṃ suttaṃ?
អនីឃំ បស្ស អាយន្តំ, ឆិន្នសោតំ អពន្ធនំ;
Anīghaṃ passa āyantaṃ, chinnasotaṃ abandhanaṃ;
យំ វា ចិត្តំ សមណេសុ, ចិត្តាគហបតិ ទិស្សតិ។
Yaṃ vā cittaṃ samaṇesu, cittāgahapati dissati.
ឯវំ ឥមាយ គាថាយ និទ្ទិដ្ឋោ អត្ថោ។
Evaṃ imāya gāthāya niddiṭṭho attho.
គោបាលកោបមេ ឯកាទស បទានិ។ ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ រូបញ្ញូ ហោតិ។ យា ច អតិរេកបូជាយ បូជេតា ហោតីតិ។ ឥមានិ ឯកាទស បទានិ យថាភាសិតានិ និទ្ទិដ្ឋោ អត្ថោ។
Gopālakopame ekādasa padāni. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu rūpaññū hoti. Yā ca atirekapūjāya pūjetā hotīti. Imāni ekādasa padāni yathābhāsitāni niddiṭṭho attho.
តត្ថ កតមោ អនិទ្ទិដ្ឋោ អត្ថោ?
Tattha katamo aniddiṭṭho attho?
សុខោ វិវេកោ តុដ្ឋស្ស, សុតធម្មស្ស បស្សតោ;
Sukho viveko tuṭṭhassa, sutadhammassa passato;
សុខា វិរាគតា លោកេ, កាមានំ សមតិក្កមោ;
Sukhā virāgatā loke, kāmānaṃ samatikkamo;
អស្មិមានស្ស យោ វិនយោ, ឯតំ វេ បរមំ សុខន្តិ។
Asmimānassa yo vinayo, etaṃ ve paramaṃ sukhanti.
ឥទំ អនិទ្ទិដ្ឋំ។ អដ្ឋ មហាបុរិសវិតក្កា។ ឥទំ អនិទ្ទិដ្ឋំ។
Idaṃ aniddiṭṭhaṃ. Aṭṭha mahāpurisavitakkā. Idaṃ aniddiṭṭhaṃ.
តត្ថ កតមំ និទ្ទិដ្ឋញ្ច អនិទ្ទិដ្ឋញ្ច?
Tattha katamaṃ niddiṭṭhañca aniddiṭṭhañca?
មជ្ឈេ សមណសង្ឃស្ស, អាទិច្ចោវ វិរោចសិ។
Majjhe samaṇasaṅghassa, ādiccova virocasi.
បសន្ននេត្តោ យាវ អាទិច្ចោវ វិរោចសីតិ និទ្ទិដ្ឋោ។ បសន្ននេត្តោ យោ ភគវា កថញ្ច បន បសន្ននេត្តតា, កថំ សុមុខតា, កថំ ព្រហកាយតា, កថំ ឧជុកតា, កថំ បតាបវតា, កថំ វិរោចតាតិ អនិទ្ទិដ្ឋោ។ ផេណបិណ្ឌោបមំ វេយ្យាករណំ យថា ផេណបិណ្ឌោ ឯវំ រូបំ យថា បុព្ពុឡោ ឯវំ វេទនា មាយា វិញ្ញាណំ បញ្ចក្ខន្ធា បញ្ចហិ ឧបមាហិ និទ្ទិដ្ឋា។ កេន ការណេន ផេណបិណ្ឌោបមំ រូបំ សព្ពញ្ច ចក្ខុវិញ្ញេយ្យំ យំ វា ចតូហិ អាយតនេហិ? កថំ វេទនា បុព្ពុឡូបមា? កតរា ច សា វេទនា សុខា ទុក្ខា អទុក្ខមសុខា? ឯវមេសា អនិទ្ទិដ្ឋា។ ឯវំ និទ្ទិដ្ឋញ្ច អនិទ្ទិដ្ឋញ្ច។
Pasannanetto yāva ādiccova virocasīti niddiṭṭho. Pasannanetto yo bhagavā kathañca pana pasannanettatā, kathaṃ sumukhatā, kathaṃ brahakāyatā, kathaṃ ujukatā, kathaṃ patāpavatā, kathaṃ virocatāti aniddiṭṭho. Pheṇapiṇḍopamaṃ veyyākaraṇaṃ yathā pheṇapiṇḍo evaṃ rūpaṃ yathā pubbuḷo evaṃ vedanā māyā viññāṇaṃ pañcakkhandhā pañcahi upamāhi niddiṭṭhā. Kena kāraṇena pheṇapiṇḍopamaṃ rūpaṃ sabbañca cakkhuviññeyyaṃ yaṃ vā catūhi āyatanehi? Kathaṃ vedanā pubbuḷūpamā? Katarā ca sā vedanā sukhā dukkhā adukkhamasukhā? Evamesā aniddiṭṭhā. Evaṃ niddiṭṭhañca aniddiṭṭhañca.
២៦. តត្ថ កតមំ ញាណំ?
26. Tattha katamaṃ ñāṇaṃ?
បញ្ញា ហិ សេដ្ឋា លោកស្មិំ, យាយំ និព្ពេធគាមិនី;
Paññā hi seṭṭhā lokasmiṃ, yāyaṃ nibbedhagāminī;
តីណិមានិ ឥន្ទ្រិយានិ អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយំ អញ្ញិន្ទ្រិយំ អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយំ, ឥទំ ញាណំ។
Tīṇimāni indriyāni anaññātaññassāmītindriyaṃ aññindriyaṃ aññātāvindriyaṃ, idaṃ ñāṇaṃ.
តត្ថ កតមំ នេយ្យំ?
Tattha katamaṃ neyyaṃ?
កាមេសុ 73 សត្តា កាមសង្គសត្តា, សំយោជនេ វជ្ជមបស្សមានា;
Kāmesu 74 sattā kāmasaṅgasattā, saṃyojane vajjamapassamānā;
ន ហិ ជាតុ សំយោជនសង្គសត្តា, ឱឃំ តរេយ្យុំ វិបុលំ មហន្តំ។
Na hi jātu saṃyojanasaṅgasattā, oghaṃ tareyyuṃ vipulaṃ mahantaṃ.
ចតូហិ អង្គេហិ សមន្នាគតា កាយស្ស ភេទា ទេវេសុ ឧប្បជ្ជន្តិ។ ឧទានេ កាបិយំ សុត្តំ អបណ្ណកបសាទនីយំ – ឥទំ នេយ្យំ។
Catūhi aṅgehi samannāgatā kāyassa bhedā devesu uppajjanti. Udāne kāpiyaṃ suttaṃ apaṇṇakapasādanīyaṃ – idaṃ neyyaṃ.
តត្ថ កតមំ ញាណញ្ច នេយ្យញ្ច?
Tattha katamaṃ ñāṇañca neyyañca?
សព្ពេ ធម្មា អនត្តាតិ, យទា បញ្ញាយ បស្សតិ;
Sabbe dhammā anattāti, yadā paññāya passati;
អថ និព្ពិន្ទតិ ទុក្ខេ, ឯស មគ្គោ វិសុទ្ធិយា។
Atha nibbindati dukkhe, esa maggo visuddhiyā.
យទា បស្សតីតិ ញាណំ។ យោ សព្ពធម្មេ អនត្តាការេន ឧបដ្ឋបេតិ ឥទំ នេយ្យំ។
Yadā passatīti ñāṇaṃ. Yo sabbadhamme anattākārena upaṭṭhapeti idaṃ neyyaṃ.
ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ, តត្ថ តីណិ នេយ្យានិ មគ្គសច្ចំ សីលក្ខន្ធោ ច បញ្ញាក្ខន្ធោ ច, ឥទំ ញាណញ្ច នេយ្យញ្ច។
Cattāri ariyasaccāni, tattha tīṇi neyyāni maggasaccaṃ sīlakkhandho ca paññākkhandho ca, idaṃ ñāṇañca neyyañca.
២៧. តត្ថ កតមំ ទស្សនំ?
27. Tattha katamaṃ dassanaṃ?
ឯតញ្ហិ តុម្ហេ បដិបជ្ជថ, មារស្សេតំ បមោហនំ។
Etañhi tumhe paṭipajjatha, mārassetaṃ pamohanaṃ.
ចតូហិ អង្គេហិ សមន្នាគតោ អរិយសាវកោ អត្តនាវ 77 អត្តានំ ព្យាករេយ្យ ‘‘ខីណនិរយោម្ហិ យាវ សោតាបន្នោហមស្មិ អវិនិបាតធម្មោ និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ’’តិ។ ឥទំ ទស្សនំ។
Catūhi aṅgehi samannāgato ariyasāvako attanāva 78 attānaṃ byākareyya ‘‘khīṇanirayomhi yāva sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’’ti. Idaṃ dassanaṃ.
តត្ថ កតមា ភាវនា?
Tattha katamā bhāvanā?
យស្សិន្ទ្រិយានិ សុភាវិតានិ, អជ្ឈត្តំ ពហិទ្ធា ច សព្ពលោកេ;
Yassindriyāni subhāvitāni, ajjhattaṃ bahiddhā ca sabbaloke;
សោ បុគ្គលោ មតិ ច រូបសញ្ញី, សុមោហគតា ន ជានាតិ 79។
So puggalo mati ca rūpasaññī, sumohagatā na jānāti 80.
ចត្តារិ ធម្មបទានិ – អនភិជ្ឈា អព្យាបាទោ សម្មាសតិ សម្មាសមាធិ។ អយំ ភាវនា។
Cattāri dhammapadāni – anabhijjhā abyāpādo sammāsati sammāsamādhi. Ayaṃ bhāvanā.
តត្ថ កតមំ ទស្សនញ្ច ភាវនា ច?
Tattha katamaṃ dassanañca bhāvanā ca?
វចសា មនសាថ កម្មុនា ច, អវិរុទ្ធោ សម្មា វិទិត្វា 81 ធម្មំ;
Vacasā manasātha kammunā ca, aviruddho sammā viditvā 82 dhammaṃ;
និព្ពានបទាភិបត្ថយានោ, សម្មា សោ លោកេ បរិព្ពជេយ្យ។
Nibbānapadābhipatthayāno, sammā so loke paribbajeyya.
សោតាបត្តិផលំ សច្ឆិកាតុកាមេន កតមេ ធម្មា មនសិកាតព្ពា, ភគវា អាហ បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា។ ឥទំ ទស្សនញ្ច ភាវនា ច។
Sotāpattiphalaṃ sacchikātukāmena katame dhammā manasikātabbā, bhagavā āha pañcupādānakkhandhā. Idaṃ dassanañca bhāvanā ca.
២៨. តត្ថ កតមេ វិបាកធម្មធម្មា?
28. Tattha katame vipākadhammadhammā?
យានិ ករោតិ បុរិសោតិ វិត្ថារោ។ តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, សុចរិតានិ។ ឥមេ វិបាកធម្មធម្មា។
Yāni karoti purisoti vitthāro. Tīṇimāni, bhikkhave, sucaritāni. Ime vipākadhammadhammā.
តត្ថ កតមេ នវិបាកធម្មធម្មា?
Tattha katame navipākadhammadhammā?
រូបំ វេទយិតំ សញ្ញា, វិញ្ញាណំ យា ចេវ ចេតនា;
Rūpaṃ vedayitaṃ saññā, viññāṇaṃ yā ceva cetanā;
នេសោហមស្មិ ន មេសោ អត្តា, ឥតិ ទិដ្ឋោ វិរជ្ជតិ។
Nesohamasmi na meso attā, iti diṭṭho virajjati.
បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, ខន្ធា – ឥមេ នវិបាកធម្មធម្មា។
Pañcime, bhikkhave, khandhā – ime navipākadhammadhammā.
តត្ថ កតមោ នេវវិបាកោ នវិបាកធម្មធម្មោ?
Tattha katamo nevavipāko navipākadhammadhammo?
‘‘យេ ឯវំ បដិបជ្ជន្តិ, នយំ ពុទ្ធេន ទេសិតំ;
‘‘Ye evaṃ paṭipajjanti, nayaṃ buddhena desitaṃ;
តេ ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សន្តិ, សត្ថុសាសនការកា’’តិ។
Te dukkhassantaṃ karissanti, satthusāsanakārakā’’ti.
ឥតិ យា ច សម្មាបដិបត្តិ យោ ច និរោធោ, ឧភយមេតំ នេវវិបាកោ នវិបាកធម្មោ។ ព្រហ្មចរិយំ វោ, ភិក្ខវេ, ទេសេស្សាមិ, ព្រហ្មចរិយផលានិ ច ព្រហ្មចរិយញ្ច អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ ព្រហ្មចរិយផលានិ សោតាបត្តិផលំ យាវ អរហត្តំ។
Iti yā ca sammāpaṭipatti yo ca nirodho, ubhayametaṃ nevavipāko navipākadhammo. Brahmacariyaṃ vo, bhikkhave, desessāmi, brahmacariyaphalāni ca brahmacariyañca ariyo aṭṭhaṅgiko maggo brahmacariyaphalāni sotāpattiphalaṃ yāva arahattaṃ.
២៩. តត្ថ កតមំ សកវចនំ?
29. Tattha katamaṃ sakavacanaṃ?
សព្ពបាបស្ស អករណំ, កុសលស្ស ឧបសម្បទា;
Sabbapāpassa akaraṇaṃ, kusalassa upasampadā;
សចិត្តបរិយោទបនំ, ឯតំ ពុទ្ធាន សាសនំ។
Sacittapariyodapanaṃ, etaṃ buddhāna sāsanaṃ.
តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, វិមោក្ខមុខានិ។ ឥទំ សកវចនំ។
Tīṇimāni, bhikkhave, vimokkhamukhāni. Idaṃ sakavacanaṃ.
តត្ថ កតមំ បរវចនំ?
Tattha katamaṃ paravacanaṃ?
នត្ថិ បុត្តសមំ បេមំ, នត្ថិ គោណសមិតំ ធនំ;
Natthi puttasamaṃ pemaṃ, natthi goṇasamitaṃ dhanaṃ;
នត្ថិ សូរិយសមា អាភា, សមុទ្ទបរមា សរា។
Natthi sūriyasamā ābhā, samuddaparamā sarā.
ហេតុនា មារិសា កោសិយា សុភាសិតេន សង្គាមវិជយោ សោបិ នាម, ភិក្ខវេ, សក្កោ ទេវានមិន្ទោ សកំ ផលំ បរិភុញ្ជមានោតិ វិត្ថារេន កាតព្ពំ។ ឥទំ បរវចនំ។
Hetunā mārisā kosiyā subhāsitena saṅgāmavijayo sopi nāma, bhikkhave, sakko devānamindo sakaṃ phalaṃ paribhuñjamānoti vitthārena kātabbaṃ. Idaṃ paravacanaṃ.
តត្ថ កតមំ សកវចនញ្ច បរវចនញ្ច?
Tattha katamaṃ sakavacanañca paravacanañca?
‘‘យំ បត្តំ យញ្ច បត្តព្ពំ, ឧភយមេតំ រជានុកិណ្ណំ;
‘‘Yaṃ pattaṃ yañca pattabbaṃ, ubhayametaṃ rajānukiṇṇaṃ;
យេ ឯវំវាទិនោ នត្ថិ, តេសំ កាមេសុ ទោសោ’’តិ។
Ye evaṃvādino natthi, tesaṃ kāmesu doso’’ti.
ឥទំ បរវចនំ។ យេ ច ខោ តេ ឧភោ អន្តេ អនុបគម្ម វដ្ដំ តេសំ នត្ថិ បញ្ញាបនាយ។ ឥទំ សកវចនំ។
Idaṃ paravacanaṃ. Ye ca kho te ubho ante anupagamma vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāya. Idaṃ sakavacanaṃ.
‘‘នន្ទតិ បុត្តេហិ បុត្តិមា, គោមា គោហិ 83 តថេវ នន្ទតិ;
‘‘Nandati puttehi puttimā, gomā gohi 84 tatheva nandati;
ឧបធី ហិ នរស្ស នន្ទនា, ន ហិ សោ នន្ទតិ យោ និរូបធី’’តិ – បរវចនំ។
Upadhī hi narassa nandanā, na hi so nandati yo nirūpadhī’’ti – paravacanaṃ.
‘‘សោចតិ បុត្តេហិ បុត្តិមា, គោមា គោហិ តថេវ សោចតិ;
‘‘Socati puttehi puttimā, gomā gohi tatheva socati;
ឧបធី ហិ នរស្ស សោចនា, ន ហិ សោ សោចតិ យោ និរូបធី’’តិ – សកវចនំ។
Upadhī hi narassa socanā, na hi so socati yo nirūpadhī’’ti – sakavacanaṃ.
ឥទំ សកវចនំ បរវចនញ្ច។
Idaṃ sakavacanaṃ paravacanañca.
៣០. តត្ថ កតមំ សត្តាធិដ្ឋានំ?
30. Tattha katamaṃ sattādhiṭṭhānaṃ?
យេ កេចិ ភូតា ភវិស្សន្តិ យេ វាបិ, សព្ពេ គមិស្សន្តិ បហាយ ទេហំ;
Ye keci bhūtā bhavissanti ye vāpi, sabbe gamissanti pahāya dehaṃ;
តំ សព្ពជានិំ កុសលោ វិទិត្វា, ធម្មេ 85 ឋិតោ ព្រហ្មចរិយំ ចរេយ្យ។
Taṃ sabbajāniṃ kusalo viditvā, dhamme 86 ṭhito brahmacariyaṃ careyya.
តយោមេ, ភិក្ខវេ, សត្ថារោ, តថាគតោ អរហំ សេក្ខោ បដិបទោ។ ឥទំ សត្តាធិដ្ឋានំ។
Tayome, bhikkhave, satthāro, tathāgato arahaṃ sekkho paṭipado. Idaṃ sattādhiṭṭhānaṃ.
តត្ថ កតមំ ធម្មាធិដ្ឋានំ?
Tattha katamaṃ dhammādhiṭṭhānaṃ?
តណ្ហក្ខយសុខស្សេតេ, កលំ នាគ្ឃន្តិ សោឡសិំ។
Taṇhakkhayasukhassete, kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ.
សត្តិមេ , ភិក្ខវេ, ពោជ្ឈង្គា, ឥទំ ធម្មាធិដ្ឋានំ។
Sattime , bhikkhave, bojjhaṅgā, idaṃ dhammādhiṭṭhānaṃ.
តត្ថ កតមំ សត្តាធិដ្ឋានញ្ច ធម្មាធិដ្ឋានញ្ច? ទុទ្ទសមន្តំ សច្ចំ ទុទ្ទសោ បដិវេធោ ពាលេហិ, ជានតោ បស្សតោ នត្ថិ នន្ទីតិ វទាមិ។ ទុទ្ទសមន្តំ សច្ចំ ទុទ្ទសោ បដិវេធោ ពាលេហីតិ ធម្មាធិដ្ឋានំ។ ជានតោ បស្សតោ នត្ថិ នន្ទីតិ សត្តាធិដ្ឋានំ។ ទារុក្ខន្ធោបមំ គង្គាយ តីរិយា ឱរិមញ្ច តីរំ បារិមញ្ច តីរំ ថលេ វា 89 ន ច ឧស្សីទនំ, មជ្ឈេ ច ន សំសីទនំ មនុស្សគ្គាហោ ច អមនុស្សគ្គាហោ ច អន្តោបូតិភាវោ ច, ឥទំ ធម្មាធិដ្ឋានំ។ ឯវំ បន ភិក្ខុ និព្ពាននិន្នោ ភវិស្សតិ និព្ពានបរាយណោតិ សត្តាធិដ្ឋានំ។ ឥទំ សត្តាធិដ្ឋានញ្ច ធម្មាធិដ្ឋានញ្ច។
Tattha katamaṃ sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca? Duddasamantaṃ saccaṃ duddaso paṭivedho bālehi, jānato passato natthi nandīti vadāmi. Duddasamantaṃ saccaṃ duddaso paṭivedho bālehīti dhammādhiṭṭhānaṃ. Jānato passato natthi nandīti sattādhiṭṭhānaṃ. Dārukkhandhopamaṃ gaṅgāya tīriyā orimañca tīraṃ pārimañca tīraṃ thale vā 90 na ca ussīdanaṃ, majjhe ca na saṃsīdanaṃ manussaggāho ca amanussaggāho ca antopūtibhāvo ca, idaṃ dhammādhiṭṭhānaṃ. Evaṃ pana bhikkhu nibbānaninno bhavissati nibbānaparāyaṇoti sattādhiṭṭhānaṃ. Idaṃ sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca.
តត្ថ កតមោ ថវោ?
Tattha katamo thavo?
មគ្គានដ្ឋង្គិកោ សេដ្ឋោ, សច្ចានំ ចតុរោ បទា;
Maggānaṭṭhaṅgiko seṭṭho, saccānaṃ caturo padā;
វិរាគោ សេដ្ឋោ ធម្មានំ, ទ្វិបទានញ្ច ចក្ខុមា។
Virāgo seṭṭho dhammānaṃ, dvipadānañca cakkhumā.
តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, អគ្គានិ – ពុទ្ធោ សត្តានំ, វិរាគោ ធម្មានំ, សង្ឃោ គណានំ។ អយំ ថវោ។
Tīṇimāni, bhikkhave, aggāni – buddho sattānaṃ, virāgo dhammānaṃ, saṅgho gaṇānaṃ. Ayaṃ thavo.
៣១. តត្ថ កតមំ អនុញ្ញាតំ?
31. Tattha katamaṃ anuññātaṃ?
មនសា សំវរោ សាធុ, សាធុ សព្ពត្ថ សំវុតោ;
Manasā saṃvaro sādhu, sādhu sabbattha saṃvuto;
សព្ពត្ថ សំវុតោ ភិក្ខុ, សព្ពទុក្ខា បមុច្ចតិ។
Sabbattha saṃvuto bhikkhu, sabbadukkhā pamuccati.
ឥទំ ភគវតា អនុញ្ញាតំ។
Idaṃ bhagavatā anuññātaṃ.
តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, ករណីយានិ – កាយសុចរិតំ វចីសុចរិតំ មនោសុចរិតំ។ ឥទំ អនុញ្ញាតំ។
Tīṇimāni, bhikkhave, karaṇīyāni – kāyasucaritaṃ vacīsucaritaṃ manosucaritaṃ. Idaṃ anuññātaṃ.
តត្ថ កតមំ បដិក្ខិត្តំ?
Tattha katamaṃ paṭikkhittaṃ?
នត្ថិ បុត្តសមំ បេមំ។ វិត្ថារោ ឥទំ បដិក្ខិត្តំ។
Natthi puttasamaṃ pemaṃ. Vitthāro idaṃ paṭikkhittaṃ.
តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, អករណីយានិ សយំ អភិញ្ញាយ ទេសិតានិ។ កតមានិ តីណិ? កាយទុច្ចរិតំ វចីទុច្ចរិតំ មនោទុច្ចរិតំ។ ឥទំ បដិក្ខិត្តំ។
Tīṇimāni, bhikkhave, akaraṇīyāni sayaṃ abhiññāya desitāni. Katamāni tīṇi? Kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ. Idaṃ paṭikkhittaṃ.
តត្ថ កតមំ អនុញ្ញាតញ្ច បដិក្ខិត្តញ្ច?
Tattha katamaṃ anuññātañca paṭikkhittañca?
កាយេន កុសលំ ករេ, អស្ស កាយេន សំវុតោ;
Kāyena kusalaṃ kare, assa kāyena saṃvuto;
កាយទុច្ចរិតំ ហិត្វា, កាយសុចរិតំ ចរេ។
Kāyaduccaritaṃ hitvā, kāyasucaritaṃ care.
ទ្វីហិ បឋមបទេហិ ចតុត្ថេន ច បទេន អនុជានាតិ។ កាយទុច្ចរិតំ ហិត្វាតិ តតិយេន បទេន បដិក្ខិត្តន្តិ។ មហាវិភង្គោ អចិរតបានាទោ។
Dvīhi paṭhamapadehi catutthena ca padena anujānāti. Kāyaduccaritaṃ hitvāti tatiyena padena paṭikkhittanti. Mahāvibhaṅgo aciratapānādo.
តត្ថិមា ឧទ្ទានគាថា
Tatthimā uddānagāthā
សចេ ភាយសិ ទុក្ខស្ស, មាភិនន្ទិ អនាគតំ;
Sace bhāyasi dukkhassa, mābhinandi anāgataṃ;
វស្សកាលេ យថា ឆត្តំ, កុសលានិ កមត្ថកេ។
Vassakāle yathā chattaṃ, kusalāni kamatthake.
សព្ពេ ធម្មា អនត្តាតិ, សមាគតំ វិចាលយេ;
Sabbe dhammā anattāti, samāgataṃ vicālaye;
ន វោ ទុក្ខា បមោក្ខាត្ថិ, សមថោ ច វិបស្សនា។
Na vo dukkhā pamokkhātthi, samatho ca vipassanā.
កាមច្ឆន្ទំ ឧបាទាយ, យោ សោ វិតក្កេហិ ខជ្ជតិ;
Kāmacchandaṃ upādāya, yo so vitakkehi khajjati;
សុភាវិតត្តេ ពោជ្ឈង្គេ, សោ ឥមំ វិជដយេ ជដំ។
Subhāvitatte bojjhaṅge, so imaṃ vijaṭaye jaṭaṃ.
សុញ្ញតោ លោកំ អវេក្ខស្សុ, សមាធិភាវិ ភាវសេ;
Suññato lokaṃ avekkhassu, samādhibhāvi bhāvase;
កាមំ កាមយមានស្ស, ធម្មចរិយាយ សុគតិំ។
Kāmaṃ kāmayamānassa, dhammacariyāya sugatiṃ.
ហញ្ញតេ សព្ពា មុច្ចេវ, និប្បោឋេន្តោ ចតុទ្ទិសា;
Haññate sabbā mucceva, nippoṭhento catuddisā;
យោ កាមេ បរិវជ្ជេតិ, បារិឆត្តោបមេវ ច។
Yo kāme parivajjeti, pārichattopameva ca.
យានិ ករោតិ បុរិសោ, លោកធម្មា បកាសិតា;
Yāni karoti puriso, lokadhammā pakāsitā;
សុខោ វិបាកោ បុញ្ញានំ, តតិយំ អញ្ញំ ន វិជ្ជតិ។
Sukho vipāko puññānaṃ, tatiyaṃ aññaṃ na vijjati.
អាទានស្ស ភយំ ញត្វា, ជាយតេ ជីយតេបិ ច;
Ādānassa bhayaṃ ñatvā, jāyate jīyatepi ca;
កាមា ហិ ចិត្រា វិវិធា, អថ លោណសល្លោបមំ។
Kāmā hi citrā vividhā, atha loṇasallopamaṃ.
ន ហិ បាបំ កតំ កម្មំ, អគតីហិ ច គច្ឆតិ;
Na hi pāpaṃ kataṃ kammaṃ, agatīhi ca gacchati;
យស្សិន្ទ្រិយានិ សមថង្គតានិ, តថេវ បញ្ចញាណិកោ។
Yassindriyāni samathaṅgatāni, tatheva pañcañāṇiko.
សត្តិយា វិយ ឱមដ្ឋោ, វិញ្ញាណញ្ច បតិដ្ឋិតា;
Sattiyā viya omaṭṭho, viññāṇañca patiṭṭhitā;
យោ បាណមតិបាតេតិ, តីណិ ទុច្ចរិតានិ ច។
Yo pāṇamatipāteti, tīṇi duccaritāni ca.
សដ្ឋិវស្សសហស្សានិ, ខណំ លទ្ធាន ទុល្លភំ;
Saṭṭhivassasahassāni, khaṇaṃ laddhāna dullabhaṃ;
អយសាវ មលំ សមុដ្ឋិតំ, ចតូសុ បដិបត្តិសុ។
Ayasāva malaṃ samuṭṭhitaṃ, catūsu paṭipattisu.
នេលង្គោ សេតបច្ឆាទោ, អថ គោបាលកោបមំ;
Nelaṅgo setapacchādo, atha gopālakopamaṃ;
សុខោ វិវេកោ តុដ្ឋស្ស, វិតក្កា ច សុទេសិតា។
Sukho viveko tuṭṭhassa, vitakkā ca sudesitā.
ផេណបិណ្ឌោបមំ រូបំ, ព្រហា ឧជុ បតាបវា;
Pheṇapiṇḍopamaṃ rūpaṃ, brahā uju patāpavā;
បញ្ញា ហិ សេដ្ឋា លោកស្មិំ, អនញ្ញា តីណិ ឥន្ទ្រិយានិ។
Paññā hi seṭṭhā lokasmiṃ, anaññā tīṇi indriyāni.
កាមេសុ សត្តា កាមសង្គសត្តា, អថ វណ្ណោ រហស្សវា;
Kāmesu sattā kāmasaṅgasattā, atha vaṇṇo rahassavā;
សព្ពេ ធម្មា អនត្តាតិ, អរិយសច្ចញ្ច ទេសិតំ។
Sabbe dhammā anattāti, ariyasaccañca desitaṃ.
ឯសេវ មគ្គោ នត្ថញ្ញោ, សោតាបន្នោតិ ព្យាករេ;
Eseva maggo natthañño, sotāpannoti byākare;
យស្សិន្ទ្រិយានិ សុភាវិតានិ, អថ ធម្មបទេហិ ច។
Yassindriyāni subhāvitāni, atha dhammapadehi ca.
វចសា មនសា ចេវ, បញ្ចក្ខន្ធា អនិច្ចតោ;
Vacasā manasā ceva, pañcakkhandhā aniccato;
យានិ ករោតិ បុរិសោ, តីណិ សុចរិតានិ ច។
Yāni karoti puriso, tīṇi sucaritāni ca.
រូបំ វេទយិតំ សញ្ញា, បញ្ចក្ខន្ធា បកាសិតា;
Rūpaṃ vedayitaṃ saññā, pañcakkhandhā pakāsitā;
យោ ឯវំ បដិបជ្ជតិ, ព្រហ្មា ចេវ ផលានិ ច។
Yo evaṃ paṭipajjati, brahmā ceva phalāni ca.
សព្ពបាបស្ស អករណំ, វិមោក្ខា តំ ហិ ទេសិតា;
Sabbapāpassa akaraṇaṃ, vimokkhā taṃ hi desitā;
នត្ថិ បុត្តសមំ បេមំ, ទេវានំ អសុរាន ច។
Natthi puttasamaṃ pemaṃ, devānaṃ asurāna ca.
យំ បត្តំ យញ្ច បត្តព្ពំ, នន្ទតិ សោចតិ និច្ចំ;
Yaṃ pattaṃ yañca pattabbaṃ, nandati socati niccaṃ;
យេ កេចិ ភូតា ភវិស្សន្តិ, សត្ថារោ ច បកាសិតា។
Ye keci bhūtā bhavissanti, satthāro ca pakāsitā.
យញ្ច កាមសុខំ លោកេ, ពោជ្ឈង្គា ច សុទេសិតា;
Yañca kāmasukhaṃ loke, bojjhaṅgā ca sudesitā;
មគ្គានដ្ឋង្គិកោ សេដ្ឋោ, តយោ ច អគ្គបត្តិយោ។
Maggānaṭṭhaṅgiko seṭṭho, tayo ca aggapattiyo.
កាយេន សំវរោ សាធុ, ករណីយញ្ច ទេសិតំ;
Kāyena saṃvaro sādhu, karaṇīyañca desitaṃ;
នត្ថិ អត្តសមំ បេមំ, អរិយា តីណិ ច ទេសិតា។
Natthi attasamaṃ pemaṃ, ariyā tīṇi ca desitā.
កាយេន កុសលំ អភិរតោ, វិនយញ្ច កាមសុខំ លោកេ;
Kāyena kusalaṃ abhirato, vinayañca kāmasukhaṃ loke;
ពោជ្ឈង្គា ច សុទេសិតា, ទុទ្ទសំ អនតំ ចេវ បរាបរំ ច;
Bojjhaṅgā ca sudesitā, duddasaṃ anataṃ ceva parāparaṃ ca;
បេដកោបទេសេ សាសនប្បដ្ឋានំ នាម ទុតិយភូមិ សមត្តា។
Peṭakopadese sāsanappaṭṭhānaṃ nāma dutiyabhūmi samattā.
Footnotes:
