| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បេដកោបទេសបាឡិ • Peṭakopadesapāḷi |
៣. សុត្តាធិដ្ឋានតតិយភូមិ
3. Suttādhiṭṭhānatatiyabhūmi
៣២. តត្ថ កតមំ សុត្តាធិដ្ឋានំ?
32. Tattha katamaṃ suttādhiṭṭhānaṃ?
លោភាធិដ្ឋានំ ទោសាធិដ្ឋានំ មោហាធិដ្ឋានំ អលោភាធិដ្ឋានំ អទោសាធិដ្ឋានំ អមោហាធិដ្ឋានំ កាយកម្មាធិដ្ឋានំ វាចាកម្មាធិដ្ឋានំ មនោកម្មាធិដ្ឋានំ សទ្ធិន្ទ្រិយាធិដ្ឋានំ វីរិយិន្ទ្រិយាធិដ្ឋានំ សតិន្ទ្រិយាធិដ្ឋានំ សមាធិន្ទ្រិយាធិដ្ឋានំ បញ្ញិន្ទ្រិយាធិដ្ឋានំ។
Lobhādhiṭṭhānaṃ dosādhiṭṭhānaṃ mohādhiṭṭhānaṃ alobhādhiṭṭhānaṃ adosādhiṭṭhānaṃ amohādhiṭṭhānaṃ kāyakammādhiṭṭhānaṃ vācākammādhiṭṭhānaṃ manokammādhiṭṭhānaṃ saddhindriyādhiṭṭhānaṃ vīriyindriyādhiṭṭhānaṃ satindriyādhiṭṭhānaṃ samādhindriyādhiṭṭhānaṃ paññindriyādhiṭṭhānaṃ.
តត្ថ កតមំ លោភាធិដ្ឋានំ?
Tattha katamaṃ lobhādhiṭṭhānaṃ?
វិតក្កមថិតស្ស 1 ជន្តុនោ, តិព្ពរាគស្ស សុភានុបស្សិនោ;
Vitakkamathitassa 2 jantuno, tibbarāgassa subhānupassino;
ភិយ្យោ តណ្ហា បវឌ្ឍតិ, ឯស ខោ គាឡ្ហំ ករោតិ ពន្ធនំ។
Bhiyyo taṇhā pavaḍḍhati, esa kho gāḷhaṃ karoti bandhanaṃ.
វិតក្កមថិតស្សាតិ កាមរាគោ។ សុភានុបស្សិនោតិ កាមរាគវត្ថុ។ ភិយ្យោ តណ្ហា បវឌ្ឍតីតិ កាមតណ្ហា។ ឯស គាឡ្ហំ ករោតិ ពន្ធនន្តិ រាគំ, ឥតិ យោ យោ ធម្មោ មូលនិក្ខិត្តោ, សោ យេវេត្ថ ធម្មោ ឧគ្គាវហិតព្ពោ 3។ ន ភគវា ឯកំ ធម្មំ អារព្ភ អញ្ញំ ធម្មំ ទេសេតិ។ យស្ស វិតក្កេតិ កាមវិតក្កោ តមេវ វិតក្កំ កាមវិតក្កេន និទ្ទិសីយតិ។ តិព្ពរាគស្សាតិ តស្សេវ វិតក្កស្ស វត្ថុំ និទ្ទិសតិ។ សុភានុបស្សិនោ ភិយ្យោ តណ្ហា បវឌ្ឍតីតិ តមេវ រាគំ កាមតណ្ហាតិ និទ្ទិសតិ។ ឯស គាឡ្ហំ ករោតិ ពន្ធនន្តិ តមេវ តណ្ហាសំយោជនំ និទ្ទិសតិ។ ឯវំ គាថាសុ អនុមិនិតព្ពំ។ ឯវំ សវេយ្យាករណេសុ។
Vitakkamathitassāti kāmarāgo. Subhānupassinoti kāmarāgavatthu. Bhiyyo taṇhā pavaḍḍhatīti kāmataṇhā. Esa gāḷhaṃ karoti bandhananti rāgaṃ, iti yo yo dhammo mūlanikkhitto, so yevettha dhammo uggāvahitabbo 4. Na bhagavā ekaṃ dhammaṃ ārabbha aññaṃ dhammaṃ deseti. Yassa vitakketi kāmavitakko tameva vitakkaṃ kāmavitakkena niddisīyati. Tibbarāgassāti tasseva vitakkassa vatthuṃ niddisati. Subhānupassino bhiyyo taṇhā pavaḍḍhatīti tameva rāgaṃ kāmataṇhāti niddisati. Esa gāḷhaṃ karoti bandhananti tameva taṇhāsaṃyojanaṃ niddisati. Evaṃ gāthāsu anuminitabbaṃ. Evaṃ saveyyākaraṇesu.
តត្ថ ភគវា ឯកំ ធម្មំ តិវិធំ និទ្ទិសតិ, និស្សន្ទតោ ហេតុតោ ផលតោ។
Tattha bhagavā ekaṃ dhammaṃ tividhaṃ niddisati, nissandato hetuto phalato.
ទទំ បិយោ 5 ហោតិ ភជន្តិ នំ ពហូ, កិត្តិញ្ច បប្បោតិ យសោ ច វឌ្ឍតិ;
Dadaṃ piyo 6 hoti bhajanti naṃ bahū, kittiñca pappoti yaso ca vaḍḍhati;
អមង្កុភូតោ បរិសំ វិគាហតិ, វិសារទោ ហោតិ នរោ អមច្ឆរី។
Amaṅkubhūto parisaṃ vigāhati, visārado hoti naro amaccharī.
ទទន្តិ យំ យំ ទានំ, ឥទំ ទានមយិកំ បុញ្ញក្រិយំ។ តត្ថ ហេតុ។ យំ ចេតំ។ ភជន្តិ នំ ពហូ, កិត្តិន្តិ យោ ច កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ លោកេ អព្ភុគ្គច្ឆតិ, យំ ពហុកស្ស ជនស្ស បិយោ ភវតិ មនាបោ ច។ យញ្ច អវិប្បដិសារី កាលង្ករោតិ អយំ និស្សន្ទោ។ យំ កាយស្ស ភេទា ទេវេសុ ឧបបជ្ជតីតិ ឥទំ ផលំ។ ឥទំ លោភាធិដ្ឋានំ។
Dadanti yaṃ yaṃ dānaṃ, idaṃ dānamayikaṃ puññakriyaṃ. Tattha hetu. Yaṃ cetaṃ. Bhajanti naṃ bahū, kittinti yo ca kalyāṇo kittisaddo loke abbhuggacchati, yaṃ bahukassa janassa piyo bhavati manāpo ca. Yañca avippaṭisārī kālaṅkaroti ayaṃ nissando. Yaṃ kāyassa bhedā devesu upapajjatīti idaṃ phalaṃ. Idaṃ lobhādhiṭṭhānaṃ.
៣៣. តត្ថ កតមំ ទោសាធិដ្ឋានំ?
33. Tattha katamaṃ dosādhiṭṭhānaṃ?
យោ បាណមតិបាតេតិ, មុសាវាទញ្ច ភាសតិ;
Yo pāṇamatipāteti, musāvādañca bhāsati;
លោកេ អទិន្នំ អាទិយតិ, បរទារញ្ច គច្ឆតិ;
Loke adinnaṃ ādiyati, paradārañca gacchati;
អប្បហាយ បញ្ច វេរានិ, ទុស្សីលោ ឥតិ វុច្ចតិ;
Appahāya pañca verāni, dussīlo iti vuccati;
កាយស្ស ភេទា ទុប្បញ្ញោ, និរយំ សោបបជ្ជតិ។
Kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ sopapajjati.
យោ បាណមតិបាតេតីតិ ទុដ្ឋោ បាណមតិបាតេតិ។ មុសាវាទញ្ច ភាសតីតិ ទោសោបឃាតាយ មុសាវាទញ្ច ភាសតិ។ សុរាមេរយបានញ្ច, យោ នរោ អនុយុញ្ជតីតិ ទោសោ និទានំ។ យោ ច សុរាមេរយបានំ អនុយុញ្ជតិ យថាបរទារវិហារី 9 អមិត្តា ជនយន្តិ។
Yo pāṇamatipātetīti duṭṭho pāṇamatipāteti. Musāvādañca bhāsatīti dosopaghātāya musāvādañca bhāsati. Surāmerayapānañca, yo naro anuyuñjatīti doso nidānaṃ. Yo ca surāmerayapānaṃ anuyuñjati yathāparadāravihārī 10 amittā janayanti.
បញ្ច វេរានិ អប្បហាយាតិ បញ្ចន្នំ ភិក្ខាបទានំ សមតិក្កមនំ សព្ពេសំ ទោសជានំ សា បណ្ណត្តិ, តេនេវ ទោសជនិតេន កម្មេន ទុស្សីលោ ឥតិ វុច្ចតិ សោបិ ធម្មោ ហេតុនា និទ្ទិសិតព្ពោ, និស្សន្ទេន ផលេន ច។
Pañca verāni appahāyāti pañcannaṃ bhikkhāpadānaṃ samatikkamanaṃ sabbesaṃ dosajānaṃ sā paṇṇatti, teneva dosajanitena kammena dussīlo iti vuccati sopi dhammo hetunā niddisitabbo, nissandena phalena ca.
តីណិ ពាលស្ស ពាលលក្ខណានិ – ទុព្ភាសិតភាសី 11 ច ហោតិ, ទុច្ចិន្តិតចិន្តី ច ទុក្កដកម្មការី ច។ តត្ថ យំ កាយេន ច វាចាយ ច បរក្កមតិ, ឥទមស្ស ទុក្កដកម្មការី។ តាយំ យថា ច មុសាវាទំ ភាសតិ យថា បុព្ពនិទ្ទិដ្ឋំ , ឥទមស្ស ទុព្ភាសិតា។ យញ្ច សង្កប្បេតិ មនោទុច្ចរិតំ ព្យាបាទំ, ឥទមស្ស ទុច្ចិន្តិតចិន្តិតា។ យំ សោ ឥមេហិ តីហិ ពាលលក្ខណេហិ សមន្នាគតោ តីណិ តជ្ជានិ ទុក្ខានិ ទោមនស្សានិ អនុភវតិ, សោ ច ហោតិ សភគ្គតោ វា បរិសគ្គតោ វា តជ្ជំ កថំ កថន្តិ។ យទា ភវតិ សោ ច បាណាតិបាតាទិទសអកុសលកម្មបថា, សោ តតោនិទានំ ទុក្ខំ ទោមនស្សំ បដិសំវេទេតីតិ។ បុន ចបរំ យទា បស្សតិ ចោរំ រាជាបរាធិកំ រញ្ញា គហិតំ ជីវិតា វោរោបេតំ, តស្សេវំ ភវតិ សចេ មមម្បិ រាជា ជានេយ្យ មមម្បិ រាជា គាហាបេត្វា ជីវិតា វោរោបេយ្យាតិ, សោ តតោនិទានំ ទុក្ខំ ទោមនស្សំ បដិសំវេទេតិ។ បុន ចបរំ ពាលោ យទា ភវតិ អាសនា សមារូឡ្ហោ យាវ យា មេ គតិ ភវិស្សតិ ឥតោ បេច្ច បរំ មរណាតិ សោ តតោនិទានំ ទុក្ខំ ទោមនស្សំ បដិសំវេទេតិ ឥតិ ពាលលក្ខណំ ហេតុ។ តីណិ តជ្ជានិ ទុក្ខានិ និស្សន្ទោ។ កាយស្ស ភេទា និរយេសុ ឧបបជ្ជតិ, ឥទំ ផលំ។ ឥទំ ទោសាធិដ្ឋានំ។
Tīṇi bālassa bālalakkhaṇāni – dubbhāsitabhāsī 12 ca hoti, duccintitacintī ca dukkaṭakammakārī ca. Tattha yaṃ kāyena ca vācāya ca parakkamati, idamassa dukkaṭakammakārī. Tāyaṃ yathā ca musāvādaṃ bhāsati yathā pubbaniddiṭṭhaṃ , idamassa dubbhāsitā. Yañca saṅkappeti manoduccaritaṃ byāpādaṃ, idamassa duccintitacintitā. Yaṃ so imehi tīhi bālalakkhaṇehi samannāgato tīṇi tajjāni dukkhāni domanassāni anubhavati, so ca hoti sabhaggato vā parisaggato vā tajjaṃ kathaṃ kathanti. Yadā bhavati so ca pāṇātipātādidasaakusalakammapathā, so tatonidānaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedetīti. Puna caparaṃ yadā passati coraṃ rājāparādhikaṃ raññā gahitaṃ jīvitā voropetaṃ, tassevaṃ bhavati sace mamampi rājā jāneyya mamampi rājā gāhāpetvā jīvitā voropeyyāti, so tatonidānaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti. Puna caparaṃ bālo yadā bhavati āsanā samārūḷho yāva yā me gati bhavissati ito pecca paraṃ maraṇāti so tatonidānaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti iti bālalakkhaṇaṃ hetu. Tīṇi tajjāni dukkhāni nissando. Kāyassa bhedā nirayesu upapajjati, idaṃ phalaṃ. Idaṃ dosādhiṭṭhānaṃ.
៣៤. តត្ថ កតមំ មោហាធិដ្ឋានំ?
34. Tattha katamaṃ mohādhiṭṭhānaṃ?
សតញ្ចេវ សហស្សានំ, កប្បានំ សំសរិស្សតិ;
Satañceva sahassānaṃ, kappānaṃ saṃsarissati;
អថវា បិ តតោ ភិយ្យោ, គព្ភា គព្ភំ គមិស្សថ។
Athavā pi tato bhiyyo, gabbhā gabbhaṃ gamissatha.
អនុបាទាយ ពុទ្ធវចនំ, សង្ខារេ អត្តតោ ឧបាទាយ;
Anupādāya buddhavacanaṃ, saṅkhāre attato upādāya;
ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សន្តិ, ឋានមេតំ ន វិជ្ជតិ។
Dukkhassantaṃ karissanti, ṭhānametaṃ na vijjati.
យោ យំ អនមតគ្គសំសារំ សមាបន្នោ ជាយតេ ច មីយតេ ច, អយំ អវិជ្ជាហេតុកា។ យានិបិ ច សង្ខារានំ បយោជនានិ, តានិបិ អវិជ្ជាបច្ចយានិ, យំ អទស្សនំ ពុទ្ធវចនស្ស, អយំ អវិជ្ជាសុត្តេយេវ និទ្ទិដ្ឋំ។ យោ ច សង្ខារេ អត្តតោ ហរតិ បញ្ចក្ខន្ធេ បញ្ច ទិដ្ឋិយោ ឧបគច្ឆតិ។ ‘‘ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តា’’តិ ឥទំ សុត្តំ អវិជ្ជាយ និក្ខិត្តំ, អវិជ្ជាយ និក្ខិបិតំ។ ឯវំ សត្ថា សុត្តេ នយេន 13 ធម្មេន និទ្ទិសតិ។ អសាធារណេន តំយេវ តត្ថ និទ្ទិសិតព្ពំ។ ន អញ្ញំ។
Yo yaṃ anamataggasaṃsāraṃ samāpanno jāyate ca mīyate ca, ayaṃ avijjāhetukā. Yānipi ca saṅkhārānaṃ payojanāni, tānipi avijjāpaccayāni, yaṃ adassanaṃ buddhavacanassa, ayaṃ avijjāsutteyeva niddiṭṭhaṃ. Yo ca saṅkhāre attato harati pañcakkhandhe pañca diṭṭhiyo upagacchati. ‘‘Etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’ti idaṃ suttaṃ avijjāya nikkhittaṃ, avijjāya nikkhipitaṃ. Evaṃ satthā sutte nayena 14 dhammena niddisati. Asādhāraṇena taṃyeva tattha niddisitabbaṃ. Na aññaṃ.
យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ, សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ នប្បជានន្តិ ចត្តារិ សច្ចានិ វិត្ថារេន, យំ តត្ថ អប្បជាននា, ឥទំ ទុក្ខំ, អយំ ហេតុ។ អប្បជានន្តោ វិវិធេ សង្ខារេ អភិសង្ខរោតិ, អយំ និស្សន្ទោ។ យញ្ច ទិដ្ឋិគតានិ បរាមសតិ ‘‘ឥទមេវ សច្ចំ មោឃមញ្ញ’’ន្តិ អយំ និស្សន្ទោ។ យំ បុនព្ភវំ និព្ពត្តេតិ, ឥទំ ផលំ។ អយម្បិ ធម្មោ សនិទ្ទិដ្ឋោ ហេតុតោ ច ផលតោ ច និស្សន្ទតោ ច។
Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ‘‘idaṃ dukkha’’nti nappajānanti cattāri saccāni vitthārena, yaṃ tattha appajānanā, idaṃ dukkhaṃ, ayaṃ hetu. Appajānanto vividhe saṅkhāre abhisaṅkharoti, ayaṃ nissando. Yañca diṭṭhigatāni parāmasati ‘‘idameva saccaṃ moghamañña’’nti ayaṃ nissando. Yaṃ punabbhavaṃ nibbatteti, idaṃ phalaṃ. Ayampi dhammo saniddiṭṭho hetuto ca phalato ca nissandato ca.
ឯត្ថ បន កេចិ ធម្មា សាធារណា ភវន្តិ។ ហេតុ ខលុ អាទិតោយេវ សុត្តេ និក្ខិបិស្សន្តិ។ យថា កិំ ភវេ ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, អគតិគមនានិ។ តត្ថ យញ្ច ឆន្ទាគតិំ គច្ឆតិ យញ្ច ភយាគតិំ គច្ឆតិ, អយំ លោភោ អកុសលមូលំ។ យំ ទោសា, អយំ ទោសោយេវ ។ យំ មោហា, អយំ មោហោយេវ។ ឯវំ ឥមានិ តីណិ អកុសលមូលានិ អាទិតោយេវ ឧបបរិក្ខិតព្ពានិ។ យត្ថ ឯកំ និទ្ទិសិតព្ពំ, តត្ថ ឯកំ និទ្ទិសីយតិ។ តថា ទ្វេ យថា តីណិ, ន ហិ អាទីហិ អនិក្ខិត្តេ ហេតុ វា និស្សន្ទោ វា ផលំ វា និទ្ទិសិតព្ពំ។
Ettha pana keci dhammā sādhāraṇā bhavanti. Hetu khalu āditoyeva sutte nikkhipissanti. Yathā kiṃ bhave cattārimāni, bhikkhave, agatigamanāni. Tattha yañca chandāgatiṃ gacchati yañca bhayāgatiṃ gacchati, ayaṃ lobho akusalamūlaṃ. Yaṃ dosā, ayaṃ dosoyeva . Yaṃ mohā, ayaṃ mohoyeva. Evaṃ imāni tīṇi akusalamūlāni āditoyeva upaparikkhitabbāni. Yattha ekaṃ niddisitabbaṃ, tattha ekaṃ niddisīyati. Tathā dve yathā tīṇi, na hi ādīhi anikkhitte hetu vā nissando vā phalaṃ vā niddisitabbaṃ.
អយញ្ចេត្ថ គាថា –
Ayañcettha gāthā –
ឆន្ទា ទោសា ភយា មោហា, យោ ធម្មំ អតិវត្តតិ;
Chandā dosā bhayā mohā, yo dhammaṃ ativattati;
កត្ថ ឆន្ទា ច អយំ លោភោ យថា និទ្ទិដ្ឋំ បុព្ពេ។ ឥទំ មោហាធិដ្ឋានំ។
Kattha chandā ca ayaṃ lobho yathā niddiṭṭhaṃ pubbe. Idaṃ mohādhiṭṭhānaṃ.
៣៥. តត្ថ កតមំ អលោភាធិដ្ឋានំ?
35. Tattha katamaṃ alobhādhiṭṭhānaṃ?
‘‘អសុភានុបស្សិំ 17 វិហរន្តំ, ឥន្ទ្រិយេសុ សុសំវុតំ;
‘‘Asubhānupassiṃ 18 viharantaṃ, indriyesu susaṃvutaṃ;
ភោជនម្ហិ ច មត្តញ្ញុំ, សទ្ធំ អារទ្ធវីរិយំ;
Bhojanamhi ca mattaññuṃ, saddhaṃ āraddhavīriyaṃ;
តំ វេ នប្បសហតិ មារោ, វាតោ សេលំវ បព្ពត’’ន្តិ។
Taṃ ve nappasahati māro, vāto selaṃva pabbata’’nti.
តត្ថ យា អសុភាយ ឧបបរិក្ខា, អយំ កាមេសុ អាទីនវទស្សនេន បរិច្ចាគោ។ ឥន្ទ្រិយេសុ សុសំវុតោ តស្សេវ អលោភស្ស បារិបូរិយំ មម អាយតនសោចិតំ អនុបាទាយ។ ភោជនម្ហិ ច មត្តញ្ញុន្តិ រសតណ្ហាបហានំ។ ឥតិ អយំ អលោភោ អសុភានុបស្សិតាយ វត្ថុតោ ធារយតិ, សោ អលោភោ ហេតុ។ ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារតាយ គោចរតោ ធារយតិ, ភោជនេមត្តញ្ញុតាយ បរតោ ធារយតិ, អយំ និស្សន្ទោ។ តំ វេ នប្បសហតិ មារោ, វាតោ សេលំ វ បព្ពតន្តិ, ឥទំ ផលំ។ ឥតិ យោយេវ ធម្មោ អាទិម្ហិ និក្ខិត្តោ, សោយេវ មជ្ឈេ ចេវ អវសានេ ច។
Tattha yā asubhāya upaparikkhā, ayaṃ kāmesu ādīnavadassanena pariccāgo. Indriyesu susaṃvuto tasseva alobhassa pāripūriyaṃ mama āyatanasocitaṃ anupādāya. Bhojanamhi ca mattaññunti rasataṇhāpahānaṃ. Iti ayaṃ alobho asubhānupassitāya vatthuto dhārayati, so alobho hetu. Indriyesu guttadvāratāya gocarato dhārayati, bhojanemattaññutāya parato dhārayati, ayaṃ nissando. Taṃ ve nappasahati māro, vāto selaṃ va pabbatanti, idaṃ phalaṃ. Iti yoyeva dhammo ādimhi nikkhitto, soyeva majjhe ceva avasāne ca.
នាហំ, ភិក្ខវេ, អញ្ញំ ឯកធម្មម្បិ សមនុបស្សាមិ អសមុប្បន្នស្ស កាមច្ឆន្ទស្ស អនុប្បាទាយ ឧប្បន្នស្ស វា បហានាយ, យថយិទំ 19 អសុភនិមិត្តំ។ តត្ថ អសុភនិមិត្តំ មនសិករោន្តស្ស អនុប្បន្នោ ចេវ កាមច្ឆន្ទោ ន ឧប្បជ្ជតិ, ឧប្បន្នោ ច កាមច្ឆន្ទោ បហីយតិ។ ឥទំ អលោភស្ស វត្ថុ។ យំ បុន អនុប្បន្នោ កាមរាគោ បរិយាទិយតិ រូបរាគំ អរូបរាគំ, ឥតិ ផលំ។ ឥតិ អយម្បិ ច ធម្មោ និទ្ទិដ្ឋោ ហេតុតោ ច និស្សន្ទតោ ច ផលតោ ច។ ឥទំ អលោភាធិដ្ឋានំ។
Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi asamuppannassa kāmacchandassa anuppādāya uppannassa vā pahānāya, yathayidaṃ 20 asubhanimittaṃ. Tattha asubhanimittaṃ manasikarontassa anuppanno ceva kāmacchando na uppajjati, uppanno ca kāmacchando pahīyati. Idaṃ alobhassa vatthu. Yaṃ puna anuppanno kāmarāgo pariyādiyati rūparāgaṃ arūparāgaṃ, iti phalaṃ. Iti ayampi ca dhammo niddiṭṭho hetuto ca nissandato ca phalato ca. Idaṃ alobhādhiṭṭhānaṃ.
តត្ថ កតមំ អទោសាធិដ្ឋានំ?
Tattha katamaṃ adosādhiṭṭhānaṃ?
ឯកម្បិ ចេ បាណមទុដ្ឋចិត្តោ, មេត្តាយតិ កុសលោ 21 តេន ហោតិ;
Ekampi ce pāṇamaduṭṭhacitto, mettāyati kusalo 22 tena hoti;
សព្ពេ ច បាណេ មនសានុកម្បំ 23, បហូតមរិយោ បករោតិ បុញ្ញំ។
Sabbe ca pāṇe manasānukampaṃ 24, pahūtamariyo pakaroti puññaṃ.
ឯកម្បិ ចេ បាណមទុដ្ឋចិត្តោ មេត្តាយតីតិ អយំ អទោសោ។ និគ្ឃាតេន អស្សាទោ, កុសលោ តេន ហោតីតិ តេន កុសលេន ធម្មេន សំយុត្តោ ធម្មបញ្ញត្តិំ គច្ឆតិ។ កុសលោតិ យថា បញ្ញាយ បញ្ញោ បណ្ឌិច្ចេន បណ្ឌិតោ។ បហូតមរិយោ បករោតិ បុញ្ញន្តិ តស្សាយេវ វិបាកោ អយំ លោកិយស្ស, ន ហិ លោកុត្តរស្ស។ តត្ថ យា មេត្តាយនា, អយំ ហេតុ។ យំ កុសលោ ភវតិ អយំ និស្សន្ទោ។ យាវ អព្យាបជ្ជោ ភូមិយំ ពហុបុញ្ញំ បសវតិ, ឥទំ ផលំ។ ឥតិ អទោសោ និទ្ទិដ្ឋោ ហេតុតោ ច និស្សន្ទតោ ច ផលតោ ច។
Ekampi ce pāṇamaduṭṭhacitto mettāyatīti ayaṃ adoso. Nigghātena assādo, kusalo tena hotīti tena kusalena dhammena saṃyutto dhammapaññattiṃ gacchati. Kusaloti yathā paññāya pañño paṇḍiccena paṇḍito. Pahūtamariyo pakaroti puññanti tassāyeva vipāko ayaṃ lokiyassa, na hi lokuttarassa. Tattha yā mettāyanā, ayaṃ hetu. Yaṃ kusalo bhavati ayaṃ nissando. Yāva abyāpajjo bhūmiyaṃ bahupuññaṃ pasavati, idaṃ phalaṃ. Iti adoso niddiṭṭho hetuto ca nissandato ca phalato ca.
ឯកាទសានិសំសា មេត្តាយ ចេតោវិមុត្តិយា។ តត្ថ យា មេត្តាចេតោវិមុត្តិ, អយំ អរិយធម្មេសុ រាគវិរាគា ចេតោវិមុត្តិ, លោកិកាយ ភូមិកា ហេតុ, យំ សុខំ អាយតិំ មនាបោ ហោតិ មនុស្សានំ, ឥមេ ឯកាទស ធម្មា និស្សន្ទោ។ យញ្ច អកតាវី ព្រហ្មកាយេ ឧបបជ្ជតិ។ ឥទំ ផលំ។ ឥទំ អទោសាធិដ្ឋានំ។
Ekādasānisaṃsā mettāya cetovimuttiyā. Tattha yā mettācetovimutti, ayaṃ ariyadhammesu rāgavirāgā cetovimutti, lokikāya bhūmikā hetu, yaṃ sukhaṃ āyatiṃ manāpo hoti manussānaṃ, ime ekādasa dhammā nissando. Yañca akatāvī brahmakāye upapajjati. Idaṃ phalaṃ. Idaṃ adosādhiṭṭhānaṃ.
៣៦. តត្ថ កតមំ អមោហាធិដ្ឋានំ?
36. Tattha katamaṃ amohādhiṭṭhānaṃ?
យាយ សម្មា បជានាតិ, ជាតិមរណសង្ខយំ។
Yāya sammā pajānāti, jātimaraṇasaṅkhayaṃ.
បញ្ញា ហិ សេដ្ឋាតិ វត្ថុំ។ និព្ពេធគាមិនីតិ និព្ពានគាមិនិយំ យថាភូតំ បដិវិជ្ឈតិ។ សម្មា បជានាតិ, ជាតិមរណសង្ខយន្តិ អមោហោ។ បញ្ញាតិ ហេតុ។ យំ បជានាតិ អយំ និស្សន្ទោ។ យោ ជាតិមរណសង្ខយោ, ឥទំ ផលំ។ ឥតិ អមោហោ និទ្ទិដ្ឋោ ហេតុនា ច និស្សន្ទេន ច ផលេន ច។
Paññā hi seṭṭhāti vatthuṃ. Nibbedhagāminīti nibbānagāminiyaṃ yathābhūtaṃ paṭivijjhati. Sammā pajānāti, jātimaraṇasaṅkhayanti amoho. Paññāti hetu. Yaṃ pajānāti ayaṃ nissando. Yo jātimaraṇasaṅkhayo, idaṃ phalaṃ. Iti amoho niddiṭṭho hetunā ca nissandena ca phalena ca.
តីណិមានិ, ភិក្ខវេ 27, ឥន្ទ្រិយានិ អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយំ អញ្ញិន្ទ្រិយំ អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយំ។ តត្ថ កតមំ អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយំ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អនភិសមេតស្ស ទុក្ខស្ស អរិយសច្ចស្ស អភិសមយាយ ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ, វីរិយំ អារភតិ , ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ។ ឯវំ ចតុន្នំ អរិយសច្ចានំ កាតព្ពំ។ តត្ថ កតមំ អញ្ញិន្ទ្រិយំ? ឥធ , ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ‘‘ឥទំ ទុក្ខំ អរិយសច្ច’’ន្តិ យថាភូតំ បជានាតិ, យា ច មគ្គោ, ឥទំ អញ្ញិន្ទ្រិយំ។ អាសវក្ខយា អនាសវោ ហោតិ, ឥទំ វុច្ចតិ អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយំ។ តថាយំ បញ្ញា, អយំ ហេតុ។ យំ ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ, យា បជានាតិ, អយំ និស្សន្ទោ។ យេន សព្ពសោ អាសវានំ ខយា ហេតុ, យំ ខយេ ញាណមុប្បជ្ជតិ, អនុប្បាទេ ញាណញ្ច, អយំ និស្សន្ទោ។ យំ អរហត្តំ, ឥទំ ផលំ។ តត្ថ ខីណា មេ ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយន្តិ, ឥទំ ខយេ ញាណំ។ នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាមីតិ ឥទំ អនុប្បាទេ ញាណំ។ ឥតិ ឥមានិ ឥន្ទ្រិយានិ អមោហោ និទ្ទិដ្ឋោ ហេតុនា ច និស្សន្ទេន ច ផលេន ច។ ឥមានិ អសាធារណានិ និទ្ទិដ្ឋានិ។
Tīṇimāni, bhikkhave 28, indriyāni anaññātaññassāmītindriyaṃ aññindriyaṃ aññātāvindriyaṃ. Tattha katamaṃ anaññātaññassāmītindriyaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu anabhisametassa dukkhassa ariyasaccassa abhisamayāya chandaṃ janeti vāyamati, vīriyaṃ ārabhati , cittaṃ paggaṇhāti padahati. Evaṃ catunnaṃ ariyasaccānaṃ kātabbaṃ. Tattha katamaṃ aññindriyaṃ? Idha , bhikkhave, bhikkhu ‘‘idaṃ dukkhaṃ ariyasacca’’nti yathābhūtaṃ pajānāti, yā ca maggo, idaṃ aññindriyaṃ. Āsavakkhayā anāsavo hoti, idaṃ vuccati aññātāvindriyaṃ. Tathāyaṃ paññā, ayaṃ hetu. Yaṃ chandaṃ janeti vāyamati, yā pajānāti, ayaṃ nissando. Yena sabbaso āsavānaṃ khayā hetu, yaṃ khaye ñāṇamuppajjati, anuppāde ñāṇañca, ayaṃ nissando. Yaṃ arahattaṃ, idaṃ phalaṃ. Tattha khīṇā me jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyanti, idaṃ khaye ñāṇaṃ. Nāparaṃ itthattāyāti pajānāmīti idaṃ anuppāde ñāṇaṃ. Iti imāni indriyāni amoho niddiṭṭho hetunā ca nissandena ca phalena ca. Imāni asādhāraṇāni niddiṭṭhāni.
តត្ថ កតមានិ កុសលមូលានិ សាធារណានិ? កុសលញ្ច វោ, ភិក្ខវេ, ទេសេស្សាមិ កុសលមូលញ្ចេវ។ តត្ថ កតមំ កុសលមូលំ? អលោភោ អទោសោ អមោហោ។ តត្ថ កតមំ កុសលំ? អដ្ឋ សម្មត្តានិ សម្មាទិដ្ឋិ យាវ សម្មាសមាធិ។ តត្ថ យានិ កុសលមូលានិ, អយំ ហេតុ។ យញ្ច អលោភោ តីណិ កម្មានិ សមុដ្ឋាបេតិ សង្កប្បំ វាយាមំ សមាធិញ្ច, អយំ អលោភស្ស និស្សន្ទោ។ តត្ថ យោ អទោសោ, អយំ ហេតុ។ យំ តយោ ធម្មេ បដ្ឋបេតិ សម្មាវាចំ សម្មាកម្មន្តំ សម្មាអាជីវញ្ច, អយំ និស្សន្ទោ។ តត្ថ យោ អមោហោ ហេតុ, យំ ទ្វេ ធម្មេ ឧបដ្ឋបេតិ អវិបរីតទស្សនម្បិ ច អនភិលាបនំ, អយំ និស្សន្ទោ។ ឥមស្ស ព្រហ្មចរិយស្ស យំ ផលំ, តា ទ្វេ វិមុត្តិយោ រាគវិរាគា ចេតោវិមុត្តិ អវិជ្ជា វិរាគា ច បញ្ញាវិមុត្តិ, ឥទំ ផលំ។ ឥតិ ឥមានិ តីណិ កុសលមូលានិ និទ្ទិដ្ឋានិ ហេតុតោ ច និស្សន្ទតោ ច ផលតោ ច។ ឯវំ សាធារណានិ កុសលានិ បដិវិជ្ឈិតព្ពានិ។
Tattha katamāni kusalamūlāni sādhāraṇāni? Kusalañca vo, bhikkhave, desessāmi kusalamūlañceva. Tattha katamaṃ kusalamūlaṃ? Alobho adoso amoho. Tattha katamaṃ kusalaṃ? Aṭṭha sammattāni sammādiṭṭhi yāva sammāsamādhi. Tattha yāni kusalamūlāni, ayaṃ hetu. Yañca alobho tīṇi kammāni samuṭṭhāpeti saṅkappaṃ vāyāmaṃ samādhiñca, ayaṃ alobhassa nissando. Tattha yo adoso, ayaṃ hetu. Yaṃ tayo dhamme paṭṭhapeti sammāvācaṃ sammākammantaṃ sammāājīvañca, ayaṃ nissando. Tattha yo amoho hetu, yaṃ dve dhamme upaṭṭhapeti aviparītadassanampi ca anabhilāpanaṃ, ayaṃ nissando. Imassa brahmacariyassa yaṃ phalaṃ, tā dve vimuttiyo rāgavirāgā cetovimutti avijjā virāgā ca paññāvimutti, idaṃ phalaṃ. Iti imāni tīṇi kusalamūlāni niddiṭṭhāni hetuto ca nissandato ca phalato ca. Evaṃ sādhāraṇāni kusalāni paṭivijjhitabbāni.
យត្ថ ទុវេ យត្ថ តីណិ។ អយញ្ចេត្ថ គាថា។
Yattha duve yattha tīṇi. Ayañcettha gāthā.
‘‘តុលមតុលញ្ច សម្ភវំ, ភវសង្ខារមវស្សជិ មុនិ;
‘‘Tulamatulañca sambhavaṃ, bhavasaṅkhāramavassaji muni;
អជ្ឈត្តរតោ សមាហិតោ, អភិន្ទិ កវចមិវត្តសម្ភវ’’ន្តិ។
Ajjhattarato samāhito, abhindi kavacamivattasambhava’’nti.
តុលមតុលញ្ច សម្ភវន្តិ តុលសង្ខតំ អតុលសង្ខតំ។ តត្ថ យេ សង្ខតា តុលំ, តេ ទ្វេ ធម្មា អស្សាទោ ច អាទីនវោ ច តុលិតា ភវន្តិ។ ឯត្តកោ កាមេសុ អស្សាទោ។ ឯត្តកោ អាទីនវោ ឥមស្ស, ឥទំ និស្សរណន្តិ ឥតិ និព្ពានំ បជានាតិ។ ទ្វីហិ ការណេហិ អតុលំ ន ច សក្កា តុលយិតុំ។ ឯត្តកំ ឯតំ នេតំ បរមត្ថីតិ តេន អតុលំ។ អថ បាបុណា រតនំ ករិត្វា អច្ឆរិយភាវេន អតុលំ។ តត្ថ កុសលស្ស ច អភិសម្ភវា ជាននា បស្សនា, អយំ អមោហោ។ យំ តត្ថ ញាតា ឱសិរណា ភវសង្ខារានំ, អយំ អលោភោ។ យំ អជ្ឈត្តរតោ សមាហិតោតិ វិក្ខេបបដិសំហរណា, អយំ អទោសោ។ ឥតិ ឥមានិ តីណិ កុសលមូលានិ។ តុលមតុលសម្ភវន្តិ អយំ អមោហោ។ យោ ភវសង្ខារានំ សមោសរណំ លោភោ សម្មាសមាធីនំ អស្សាទោ, អយំ ហេតុ។ យំ អជ្ឈត្តរតោ អវិជ្ជណ្ឌកោសំ សម្ភេទោ, អយំ និស្សន្ទោ។ សា បវត្តិ ឥមានិ តីណិ និទ្ទិដ្ឋានិ កុសលមូលានិ ហេតុតោ ច និស្សន្ទតោ ច ផលតោ ច។
Tulamatulañca sambhavanti tulasaṅkhataṃ atulasaṅkhataṃ. Tattha ye saṅkhatā tulaṃ, te dve dhammā assādo ca ādīnavo ca tulitā bhavanti. Ettako kāmesu assādo. Ettako ādīnavo imassa, idaṃ nissaraṇanti iti nibbānaṃ pajānāti. Dvīhi kāraṇehi atulaṃ na ca sakkā tulayituṃ. Ettakaṃ etaṃ netaṃ paramatthīti tena atulaṃ. Atha pāpuṇā ratanaṃ karitvā acchariyabhāvena atulaṃ. Tattha kusalassa ca abhisambhavā jānanā passanā, ayaṃ amoho. Yaṃ tattha ñātā osiraṇā bhavasaṅkhārānaṃ, ayaṃ alobho. Yaṃ ajjhattarato samāhitoti vikkhepapaṭisaṃharaṇā, ayaṃ adoso. Iti imāni tīṇi kusalamūlāni. Tulamatulasambhavanti ayaṃ amoho. Yo bhavasaṅkhārānaṃ samosaraṇaṃ lobho sammāsamādhīnaṃ assādo, ayaṃ hetu. Yaṃ ajjhattarato avijjaṇḍakosaṃ sambhedo, ayaṃ nissando. Sā pavatti imāni tīṇi niddiṭṭhāni kusalamūlāni hetuto ca nissandato ca phalato ca.
ឯត្តាវតា ឯសា បវត្តិ ច និវត្តិ ច អកុសលមូលេហិ បវត្តតិ, កុសលមូលេហិ និវត្តតីតិ ឥមេហិ ច តីហិ សព្ពំ អកុសលមូលំ សមោសរណំ គច្ឆតិ។ សោ ធម្មេ វា វចនតោ និទ្ទិដ្ឋោ តណ្ហាតិ វា កោធោតិ វា អសម្បជញ្ញន្តិ វា អនុសយោតិ វា មក្ខោតិ វា បឡាសោតិ វា អស្សតីតិ វា ឥស្សាតិ វា មច្ឆរិយន្តិ វា អញ្ញាណន្តិ វា, តេហិ យេ ច វត្ថូហិ និទ្ទិសិតព្ពំ។ យស្សិមានិ ទ្វេ វចនានិ ធម្មបទានិ និទ្ទិដ្ឋានិ ន សោ អត្ថិ កិលេសា, យោ ឥមេសុ នវសុ បទេសុ សមោធានំ សមោសរណំ គច្ឆតិ។ អយំ កិលេសោ, ន ច លោភោ, ន ច ទោសោ, ន ច មោហោ។
Ettāvatā esā pavatti ca nivatti ca akusalamūlehi pavattati, kusalamūlehi nivattatīti imehi ca tīhi sabbaṃ akusalamūlaṃ samosaraṇaṃ gacchati. So dhamme vā vacanato niddiṭṭho taṇhāti vā kodhoti vā asampajaññanti vā anusayoti vā makkhoti vā paḷāsoti vā assatīti vā issāti vā macchariyanti vā aññāṇanti vā, tehi ye ca vatthūhi niddisitabbaṃ. Yassimāni dve vacanāni dhammapadāni niddiṭṭhāni na so atthi kilesā, yo imesu navasu padesu samodhānaṃ samosaraṇaṃ gacchati. Ayaṃ kileso, na ca lobho, na ca doso, na ca moho.
យថា អកុសលមូលានិ, ឯវំ កុសលានិ បដិក្ខេបេន និទ្ទិសិតព្ពានិ។
Yathā akusalamūlāni, evaṃ kusalāni paṭikkhepena niddisitabbāni.
ឥទំ អមោហាធិដ្ឋានំ។
Idaṃ amohādhiṭṭhānaṃ.
៣៧. តត្ថ កតមំ កាយកម្មាធិដ្ឋានំ?
37. Tattha katamaṃ kāyakammādhiṭṭhānaṃ?
កាយេន កុសលំ ករេ, អស្ស កាយេន សំវុតោ;
Kāyena kusalaṃ kare, assa kāyena saṃvuto;
កាយទុច្ចរិតំ ហិត្វា, កាយេន សុចរិតំ ចរេ។
Kāyaduccaritaṃ hitvā, kāyena sucaritaṃ care.
តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, សុចរិតានិ 29។ បាណាតិបាតា វេរមណី, អទិន្នាទានា វេរមណី, កាមេសុមិច្ឆាចារា វេរមណី, ឥទំ កាយកម្មាធិដ្ឋានំ។
Tīṇimāni, bhikkhave, sucaritāni 30. Pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, kāmesumicchācārā veramaṇī, idaṃ kāyakammādhiṭṭhānaṃ.
តត្ថ កតមំ វាចាកម្មាធិដ្ឋានំ?
Tattha katamaṃ vācākammādhiṭṭhānaṃ?
សុភាសិតំ 31 ឧត្តមមាហុ សន្តោ, ធម្មំ ភណេ នាធម្មំ តំ ទុតិយំ;
Subhāsitaṃ 32 uttamamāhu santo, dhammaṃ bhaṇe nādhammaṃ taṃ dutiyaṃ;
បិយំ ភណេ នាប្បិយំ តំ តតិយំ, សច្ចំ ភណេ នាលិកំ តំ ចតុត្ថំ។
Piyaṃ bhaṇe nāppiyaṃ taṃ tatiyaṃ, saccaṃ bhaṇe nālikaṃ taṃ catutthaṃ.
ចត្តារិមានិ ច វចីសុចរិតានិ ឥទំ វាចាកម្មាធិដ្ឋានំ។
Cattārimāni ca vacīsucaritāni idaṃ vācākammādhiṭṭhānaṃ.
តត្ថ កតមំ មនោកម្មាធិដ្ឋានំ?
Tattha katamaṃ manokammādhiṭṭhānaṃ?
មនេន កុសលំ កម្មំ, មនសា សំវុតោ ភវេ;
Manena kusalaṃ kammaṃ, manasā saṃvuto bhave;
មនោទុច្ចរិតំ ហិត្វា, មនសា សុចរិតំ ចរេ។
Manoduccaritaṃ hitvā, manasā sucaritaṃ care.
តីណិមានិ មនោសុចរិតានិ, អនភិជ្ឈា, អព្យាបាទោ, សម្មាទិដ្ឋិ, ឥទំ មនោកម្មាធិដ្ឋានំ។ ឥមានិ អសាធារណានិ សុត្តានិ។
Tīṇimāni manosucaritāni, anabhijjhā, abyāpādo, sammādiṭṭhi, idaṃ manokammādhiṭṭhānaṃ. Imāni asādhāraṇāni suttāni.
តត្ថ កតមានិ សាធារណានិ សុត្តានិ?
Tattha katamāni sādhāraṇāni suttāni?
វាចានុរក្ខី មនសា សុសំវុតោ, កាយេន ច នាកុសលំ កយិរា 33;
Vācānurakkhī manasā susaṃvuto, kāyena ca nākusalaṃ kayirā 34;
ឯតេ តយោ កម្មបថេ វិសោធយេ, អារាធយេ មគ្គមិសិប្បវេទិតំ។
Ete tayo kammapathe visodhaye, ārādhaye maggamisippaveditaṃ.
តិស្សោ ឥមា, ភិក្ខវេ, បារិសុទ្ធិយោ – កាយកម្មបារិសុទ្ធិ, វាចាកម្មបារិសុទ្ធិ, មនោកម្មបារិសុទ្ធិ។
Tisso imā, bhikkhave, pārisuddhiyo – kāyakammapārisuddhi, vācākammapārisuddhi, manokammapārisuddhi.
តត្ថ កតមា កាយកម្មបារិសុទ្ធិ? បាណាតិបាតា វេរមណី, អទិន្នាទានា វេរមណី, កាមេសុមិច្ឆាចារា វេរមណី។ តត្ថ កតមា វចីកម្មបារិសុទ្ធិ? មុសាវាទា វេរមណី…បេ.… សម្ផប្បលាបា វេរមណី។ តត្ថ កតមា មនោកម្មបារិសុទ្ធិ? អនភិជ្ឈា អព្យាបាទោ សម្មាទិដ្ឋិ។ ឥទំ សាធារណសុត្តំ។
Tattha katamā kāyakammapārisuddhi? Pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, kāmesumicchācārā veramaṇī. Tattha katamā vacīkammapārisuddhi? Musāvādā veramaṇī…pe… samphappalāpā veramaṇī. Tattha katamā manokammapārisuddhi? Anabhijjhā abyāpādo sammādiṭṭhi. Idaṃ sādhāraṇasuttaṃ.
ឥតិ សាធារណានិ ច សុត្តានិ អសាធារណានិ ច សុត្តានិ បដិវិជ្ឈិតព្ពានិ។ បដិវិជ្ឈិត្វា វាចាយ កាយេន ច សុត្តស្ស អត្ថោ និទ្ទិសិតព្ពោ។
Iti sādhāraṇāni ca suttāni asādhāraṇāni ca suttāni paṭivijjhitabbāni. Paṭivijjhitvā vācāya kāyena ca suttassa attho niddisitabbo.
៣៨. តត្ថ កតមំ សទ្ធិន្ទ្រិយាធិដ្ឋានំ?
38. Tattha katamaṃ saddhindriyādhiṭṭhānaṃ?
សីលញ្ច យស្ស កល្យាណំ, អរិយកន្តំ បសំសិតំ។
Sīlañca yassa kalyāṇaṃ, ariyakantaṃ pasaṃsitaṃ.
សង្ឃេ បសាទោ យស្សត្ថិ, ឧជុភូតញ្ច ទស្សនំ;
Saṅghe pasādo yassatthi, ujubhūtañca dassanaṃ;
អទលិទ្ទោតិ តំ អាហុ, អមោឃំ តស្ស ជីវិតំ។
Adaliddoti taṃ āhu, amoghaṃ tassa jīvitaṃ.
សទ្ធា វេ នន្ទិកា អារាធិកោ, នោ តស្ស សទ្ធោតិ;
Saddhā ve nandikā ārādhiko, no tassa saddhoti;
សព្ពំ សិយាតិ ភគវន្តំ, តថារូបោ ធម្មសម្បសាទោ។
Sabbaṃ siyāti bhagavantaṃ, tathārūpo dhammasampasādo.
ឥទំ សទ្ធិន្ទ្រិយាធិដ្ឋានំ។
Idaṃ saddhindriyādhiṭṭhānaṃ.
តត្ថ កតមំ វីរិយាធិដ្ឋានំ?
Tattha katamaṃ vīriyādhiṭṭhānaṃ?
ធុនាថ មច្ចុនោ សេនំ, នឡាគារំវ កុញ្ជរោ។
Dhunātha maccuno senaṃ, naḷāgāraṃva kuñjaro.
ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, សម្មប្បធានា, ឥទំ វីរិយាធិដ្ឋានំ។
Cattārome, bhikkhave, sammappadhānā, idaṃ vīriyādhiṭṭhānaṃ.
តត្ថ កតមំ សតិន្ទ្រិយាធិដ្ឋានំ?
Tattha katamaṃ satindriyādhiṭṭhānaṃ?
សតីមតោ សទា ភទ្ទំ, ភទ្ទមត្ថុ សតីមតោ;
Satīmato sadā bhaddaṃ, bhaddamatthu satīmato;
ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា វិត្ថារេន កាតព្ពា, ឥទំ សតិន្ទ្រិយាធិដ្ឋានំ។
Cattāro satipaṭṭhānā vitthārena kātabbā, idaṃ satindriyādhiṭṭhānaṃ.
តត្ថ កតមំ សមាធិន្ទ្រិយាធិដ្ឋានំ?
Tattha katamaṃ samādhindriyādhiṭṭhānaṃ?
អាកង្ខតោ តេ នរទម្មសារថិ, ទេវា មនុស្សា មនសា វិចិន្តិតំ;
Ākaṅkhato te naradammasārathi, devā manussā manasā vicintitaṃ;
សព្ពេន ជញ្ញា កសិណាបិ បាណិនោ, សន្តំ សមាធិំ អរណំ និសេវតោ។
Sabbena jaññā kasiṇāpi pāṇino, santaṃ samādhiṃ araṇaṃ nisevato.
តយោមេ , ភិក្ខវេ, សមាធី – សវិតក្កោ សវិចារោ, អវិតក្កោ វិចារមត្តោ, អវិតក្កោ អវិចារោ។ ឥទំ សមាធិន្ទ្រិយាធិដ្ឋានំ។
Tayome , bhikkhave, samādhī – savitakko savicāro, avitakko vicāramatto, avitakko avicāro. Idaṃ samādhindriyādhiṭṭhānaṃ.
តត្ថ កតមំ បញ្ញិន្ទ្រិយាធិដ្ឋានំ?
Tattha katamaṃ paññindriyādhiṭṭhānaṃ?
បញ្ញា ហិ សេដ្ឋា លោកស្មិន្តិ វិត្ថារេន។
Paññā hi seṭṭhā lokasminti vitthārena.
តិស្សោ ឥមា, ភិក្ខវេ, បញ្ញា – សុតមយី, ចិន្តាមយី, ភាវនាមយី, ឥទំ បញ្ញិន្ទ្រិយាធិដ្ឋានំ សុត្តំ, ឥមានិ ឥន្ទ្រិយាធិដ្ឋានានិ អសាធារណានិ សុត្តានិ។
Tisso imā, bhikkhave, paññā – sutamayī, cintāmayī, bhāvanāmayī, idaṃ paññindriyādhiṭṭhānaṃ suttaṃ, imāni indriyādhiṭṭhānāni asādhāraṇāni suttāni.
៣៩. តត្ថ កតមានិ សាធារណានិ ឥន្ទ្រិយាធិដ្ឋានានិ សុត្តានិ?
39. Tattha katamāni sādhāraṇāni indriyādhiṭṭhānāni suttāni?
សទ្ធា សតិ ច វីរិយំ, សមថោ ច វិបស្សនា;
Saddhā sati ca vīriyaṃ, samatho ca vipassanā;
តាទិសំ ភិក្ខុមាសជ្ជ, បុព្ពេវ ឧបហញ្ញតិ។
Tādisaṃ bhikkhumāsajja, pubbeva upahaññati.
បញ្ចិមានិ ឥន្ទ្រិយានិ។ សទ្ធិន្ទ្រិយាទិឥន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ។ តីសុ អវេច្ចប្បសាទេ វិត្ថារេន សុត្តំ កាតព្ពំ។ ឥមានិ សាធារណានិ ឥន្ទ្រិយាធិដ្ឋានានិ សុត្តានិ។ យំ យស្ស សម្ពន្ធំ កុសលស្ស វា អកុសលស្ស វា តេន តេន អធិដ្ឋានេន តំ សុត្តំ និទ្ទិសិតព្ពំ, នត្ថញ្ញោ ធម្មោ និទ្ទិសិតព្ពោ។ តត្ថ សាធារណំ កុសលំ នាបិ កុសលំ អកុសលំ យថា សាធារណានិ ច កុសលមូលានិ សាធារណានិ ច អកុសលមូលានិ ឧប្បន្នំ កាមវិតក្កំ បជហតិ…បេ.… ចត្តារោ សម្មប្បធានា កុសលំ អកុសលញ្ច។
Pañcimāni indriyāni. Saddhindriyādiindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Tīsu aveccappasāde vitthārena suttaṃ kātabbaṃ. Imāni sādhāraṇāni indriyādhiṭṭhānāni suttāni. Yaṃ yassa sambandhaṃ kusalassa vā akusalassa vā tena tena adhiṭṭhānena taṃ suttaṃ niddisitabbaṃ, natthañño dhammo niddisitabbo. Tattha sādhāraṇaṃ kusalaṃ nāpi kusalaṃ akusalaṃ yathā sādhāraṇāni ca kusalamūlāni sādhāraṇāni ca akusalamūlāni uppannaṃ kāmavitakkaṃ pajahati…pe… cattāro sammappadhānā kusalaṃ akusalañca.
តត្ថិមា ឧទ្ទានគាថា
Tatthimā uddānagāthā
យោ បាណមតិបាតេតិ, តីណិ តស្ស ពាលលក្ខណំ។
Yo pāṇamatipāteti, tīṇi tassa bālalakkhaṇaṃ.
សតញ្ចេវ សហស្សានំ, យេ ច សមណព្រាហ្មណា;
Satañceva sahassānaṃ, ye ca samaṇabrāhmaṇā;
ឆន្ទា ទោសា ភយា មោហា, ចតូហិ អគតីហិ ច។
Chandā dosā bhayā mohā, catūhi agatīhi ca.
អសុភានុបស្សិំ វិហរន្តំ, និមិត្តេសុ អសុភា ច;
Asubhānupassiṃ viharantaṃ, nimittesu asubhā ca;
ឯកម្បិ ចេ បិយំ បាណំ, មិត្តា សចេ សុភាសិតា។
Ekampi ce piyaṃ pāṇaṃ, mittā sace subhāsitā.
បញ្ញា ហិ សេដ្ឋា លោកស្មិំ, អនុញ្ញា តីណិ ឥន្ទ្រិយានិ;
Paññā hi seṭṭhā lokasmiṃ, anuññā tīṇi indriyāni;
កុសលាកុសលមូលានិ ច, តុលមតុលញ្ច សម្ភវំ។
Kusalākusalamūlāni ca, tulamatulañca sambhavaṃ.
កាយេន កុសលំ ករេ, តីណិ សុចរិតានិ ច;
Kāyena kusalaṃ kare, tīṇi sucaritāni ca;
សុភាសិតំ ឧត្តមមាហុ, សន្តោ វចីសុចរិតានិ ច។
Subhāsitaṃ uttamamāhu, santo vacīsucaritāni ca.
កាយេន ច កុសលំ កយិរា, មនោទុច្ចរិតានិ ច;
Kāyena ca kusalaṃ kayirā, manoduccaritāni ca;
កាយានុរក្ខី ច សទា, តិស្សោ ច បារិសុទ្ធិយោ។
Kāyānurakkhī ca sadā, tisso ca pārisuddhiyo.
យស្ស សទ្ធា តថាគតេ, សមុប្បាទេ ច ទេសិតោ;
Yassa saddhā tathāgate, samuppāde ca desito;
អារម្ភថ និក្កមថ, យា ច សម្មប្បធានតា។
Ārambhatha nikkamatha, yā ca sammappadhānatā.
សតីមតោ សទា ភទ្ទំ, សតិបដ្ឋានភាវនា;
Satīmato sadā bhaddaṃ, satipaṭṭhānabhāvanā;
អាកង្ខតោ ច អនញ្ញាណំ, យេ ច តីណិ សមាធយោ។
Ākaṅkhato ca anaññāṇaṃ, ye ca tīṇi samādhayo.
បញ្ញា ហិ សេដ្ឋា លោកស្មិំ, តិស្សោ បញ្ញា បកាសិតា;
Paññā hi seṭṭhā lokasmiṃ, tisso paññā pakāsitā;
អវីតរាគោ កាមេសុ, តថេវ បញ្ចិន្ទ្រិយា។
Avītarāgo kāmesu, tatheva pañcindriyā.
ឥតិ ថេរស្ស មហាកច្ចាយនស្ស
Iti therassa mahākaccāyanassa
ជម្ពុវនវាសិនោ បេដកោបទេសេ
Jambuvanavāsino peṭakopadese
តតិយភូមិ សុត្តាធិដ្ឋានំ នាម។
Tatiyabhūmi suttādhiṭṭhānaṃ nāma.
Footnotes:
