| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / សុត្តនិបាត-អដ្ឋកថា • Suttanipāta-aṭṭhakathā |
១៦. សារិបុត្តសុត្តវណ្ណនា
16. Sāriputtasuttavaṇṇanā
៩៦២. ន មេ ទិដ្ឋោតិ សារិបុត្តសុត្តំ, ‘‘ថេរបញ្ហសុត្ត’’ន្តិបិ វុច្ចតិ។ កា ឧប្បត្តិ? ឥមស្ស សុត្តស្ស ឧប្បត្តិ – រាជគហកស្ស សេដ្ឋិស្ស ចន្ទនឃដិកាយ បដិលាភំ អាទិំ កត្វា តាយ ចន្ទនឃដិកាយ កតស្ស បត្តស្ស អាកាសេ ឧស្សាបនំ អាយស្មតោ បិណ្ឌោលភារទ្វាជស្ស ឥទ្ធិយា បត្តគ្គហណំ, តស្មិំ វត្ថុស្មិំ សាវកានំ ឥទ្ធិបដិក្ខេបោ, តិត្ថិយានំ ភគវតា សទ្ធិំ បាដិហារិយំ កត្តុកាមតា, បាដិហារិយករណំ, ភគវតោ សាវត្ថិគមនំ, តិត្ថិយានុពន្ធនំ, សាវត្ថិយំ បសេនទិនោ ពុទ្ធូបគមនំ កណ្ឌម្ពបាតុភាវោ, ចតុន្នំ បរិសានំ តិត្ថិយជយត្ថំ បាដិហារិយករណុស្សុក្កនិវារណំ, យមកបាដិហារិយករណំ, កតបាដិហារិយស្ស ភគវតោ តាវតិំសភវនគមនំ, តត្ថ តេមាសំ ធម្មទេសនា, អាយស្មតា មហាមោគ្គល្លានត្ថេរេន យាចិតស្ស ទេវលោកតោ សង្កស្សនគរេ ឱរោហណន្តិ ឥមានិ វត្ថូនិ អន្តរន្តរេ ច ជាតកានិ វិត្ថារេត្វា យាវ ទសសហស្សចក្កវាឡទេវតាហិ បូជិយមានោ ភគវា មជ្ឈេ មណិមយេន សោបានេន សង្កស្សនគរេ ឱរុយ្ហ សោបានកឡេវរេ អដ្ឋាសិ –
962.Name diṭṭhoti sāriputtasuttaṃ, ‘‘therapañhasutta’’ntipi vuccati. Kā uppatti? Imassa suttassa uppatti – rājagahakassa seṭṭhissa candanaghaṭikāya paṭilābhaṃ ādiṃ katvā tāya candanaghaṭikāya katassa pattassa ākāse ussāpanaṃ āyasmato piṇḍolabhāradvājassa iddhiyā pattaggahaṇaṃ, tasmiṃ vatthusmiṃ sāvakānaṃ iddhipaṭikkhepo, titthiyānaṃ bhagavatā saddhiṃ pāṭihāriyaṃ kattukāmatā, pāṭihāriyakaraṇaṃ, bhagavato sāvatthigamanaṃ, titthiyānubandhanaṃ, sāvatthiyaṃ pasenadino buddhūpagamanaṃ kaṇḍambapātubhāvo, catunnaṃ parisānaṃ titthiyajayatthaṃ pāṭihāriyakaraṇussukkanivāraṇaṃ, yamakapāṭihāriyakaraṇaṃ, katapāṭihāriyassa bhagavato tāvatiṃsabhavanagamanaṃ, tattha temāsaṃ dhammadesanā, āyasmatā mahāmoggallānattherena yācitassa devalokato saṅkassanagare orohaṇanti imāni vatthūni antarantare ca jātakāni vitthāretvā yāva dasasahassacakkavāḷadevatāhi pūjiyamāno bhagavā majjhe maṇimayena sopānena saṅkassanagare oruyha sopānakaḷevare aṭṭhāsi –
‘‘យេ ឈានប្បសុតា ធីរា, នេក្ខម្មូបសមេ រតា;
‘‘Ye jhānappasutā dhīrā, nekkhammūpasame ratā;
ទេវាបិ តេសំ បិហយន្តិ, សម្ពុទ្ធានំ សតីមត’’ន្តិ។ (ធ. ប. ១៨១) –
Devāpi tesaṃ pihayanti, sambuddhānaṃ satīmata’’nti. (dha. pa. 181) –
ឥមិស្សា ធម្មបទគាថាយ វុច្ចមានាយ វុត្តា។ សោបានកឡេវរេ ឋិតំ បន ភគវន្តំ សព្ពបឋមំ អាយស្មា សារិបុត្តោ វន្ទិ, តតោ ឧប្បលវណ្ណា ភិក្ខុនី, អថាបរោ ជនកាយោ។ តត្រ ភគវា ចិន្តេសិ – ‘‘ឥមិស្សំ បរិសតិ មោគ្គល្លានោ ឥទ្ធិយា អគ្គោតិ បាកដោ, អនុរុទ្ធោ ទិព្ពចក្ខុនា, បុណ្ណោ ធម្មកថិកត្តេន, សារិបុត្តំ បនាយំ បរិសា ន កេនចិ គុណេន ឯវំ អគ្គោតិ ជានាតិ, យំនូនាហំ សារិបុត្តំ បញ្ញាគុណេន បកាសេយ្យ’’ន្តិ។ អថ ថេរំ បញ្ហំ បុច្ឆិ។ ថេរោ ភគវតា បុច្ឆិតំ បុច្ឆិតំ បុថុជ្ជនបញ្ហំ, សេក្ខបញ្ហំ, អសេក្ខបញ្ហញ្ច, សព្ពំ វិស្សជ្ជេសិ។ តទា នំ ជនោ ‘‘បញ្ញាយ អគ្គោ’’តិ អញ្ញាសិ ។ អថ ភគវា ‘‘សារិបុត្តោ ន ឥទានេវ បញ្ញាយ អគ្គោ, អតីតេបិ បញ្ញាយ អគ្គោ’’តិ ជាតកំ អានេសិ។
Imissā dhammapadagāthāya vuccamānāya vuttā. Sopānakaḷevare ṭhitaṃ pana bhagavantaṃ sabbapaṭhamaṃ āyasmā sāriputto vandi, tato uppalavaṇṇā bhikkhunī, athāparo janakāyo. Tatra bhagavā cintesi – ‘‘imissaṃ parisati moggallāno iddhiyā aggoti pākaṭo, anuruddho dibbacakkhunā, puṇṇo dhammakathikattena, sāriputtaṃ panāyaṃ parisā na kenaci guṇena evaṃ aggoti jānāti, yaṃnūnāhaṃ sāriputtaṃ paññāguṇena pakāseyya’’nti. Atha theraṃ pañhaṃ pucchi. Thero bhagavatā pucchitaṃ pucchitaṃ puthujjanapañhaṃ, sekkhapañhaṃ, asekkhapañhañca, sabbaṃ vissajjesi. Tadā naṃ jano ‘‘paññāya aggo’’ti aññāsi . Atha bhagavā ‘‘sāriputto na idāneva paññāya aggo, atītepi paññāya aggo’’ti jātakaṃ ānesi.
អតីតេ បរោសហស្សា ឥសយោ វនមូលផលាហារា បព្ពតបាទេ វសន្តិ។ តេសំ អាចរិយស្ស អាពាធោ ឧប្បជ្ជិ, ឧបដ្ឋានានិ វត្តន្តិ។ ជេដ្ឋន្តេវាសី ‘‘សប្បាយភេសជ្ជំ អាហរិស្សាមិ, អាចរិយំ អប្បមត្តា ឧបដ្ឋហថា’’តិ វត្វា មនុស្សបថំ អគមាសិ។ តស្មិំ អនាគតេយេវ អាចរិយោ កាលមកាសិ។ តំ ‘‘ឥទានិ កាលំ ករិស្សតី’’តិ អន្តេវាសិកា សមាបត្តិមារព្ភ បុច្ឆិំសុ។ សោ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិំ សន្ធាយាហ – ‘‘នត្ថិ កិញ្ចី’’តិ, អន្តេវាសិនោ ‘‘នត្ថិ អាចរិយស្ស អធិគមោ’’តិ អគ្គហេសុំ។ អថ ជេដ្ឋន្តេវាសី ភេសជ្ជំ អាទាយ អាគន្ត្វា តំ កាលកតំ ទិស្វា អាចរិយំ ‘‘កិញ្ចិ បុច្ឆិត្ថា’’តិ អាហ។ អាម បុច្ឆិម្ហា, ‘‘នត្ថិ កិញ្ចី’’តិ អាហ, ន កិញ្ចិ អាចរិយេន អធិគតន្តិ។ នត្ថិ កិញ្ចីតិ វទន្តោ អាចរិយោ អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ បវេទេសិ, សក្កាតព្ពោ អាចរិយោតិ។
Atīte parosahassā isayo vanamūlaphalāhārā pabbatapāde vasanti. Tesaṃ ācariyassa ābādho uppajji, upaṭṭhānāni vattanti. Jeṭṭhantevāsī ‘‘sappāyabhesajjaṃ āharissāmi, ācariyaṃ appamattā upaṭṭhahathā’’ti vatvā manussapathaṃ agamāsi. Tasmiṃ anāgateyeva ācariyo kālamakāsi. Taṃ ‘‘idāni kālaṃ karissatī’’ti antevāsikā samāpattimārabbha pucchiṃsu. So ākiñcaññāyatanasamāpattiṃ sandhāyāha – ‘‘natthi kiñcī’’ti, antevāsino ‘‘natthi ācariyassa adhigamo’’ti aggahesuṃ. Atha jeṭṭhantevāsī bhesajjaṃ ādāya āgantvā taṃ kālakataṃ disvā ācariyaṃ ‘‘kiñci pucchitthā’’ti āha. Āma pucchimhā, ‘‘natthi kiñcī’’ti āha, na kiñci ācariyena adhigatanti. Natthi kiñcīti vadanto ācariyo ākiñcaññāyatanaṃ pavedesi, sakkātabbo ācariyoti.
‘‘បរោសហស្សម្បិ សមាគតានំ,
‘‘Parosahassampi samāgatānaṃ,
កន្ទេយ្យុំ តេ វស្សសតំ អបញ្ញា;
Kandeyyuṃ te vassasataṃ apaññā;
ឯកោបិ សេយ្យោ បុរិសោ សបញ្ញោ,
Ekopi seyyo puriso sapañño,
យោ ភាសិតស្ស វិជានាតិ អត្ថ’’ន្តិ។ (ជា. ១.១.៩៩);
Yo bhāsitassa vijānāti attha’’nti. (jā. 1.1.99);
កថិតេ ច បន ភគវតា ជាតកេ អាយស្មា សារិបុត្តោ អត្តនោ សទ្ធិវិហារិកានំ បញ្ចន្នំ ភិក្ខុសតានមត្ថាយ សប្បាយសេនាសនគោចរសីលវតាទីនិ បុច្ឆិតុំ ‘‘ន មេ ទិដ្ឋោ ឥតោ បុព្ពេ’’តិ ឥមំ ថុតិគាថំ អាទិំ កត្វា អដ្ឋ គាថាយោ អភាសិ។ តមត្ថំ វិស្សជ្ជេន្តោ ភគវា តតោ បរា សេសគាថាតិ។
Kathite ca pana bhagavatā jātake āyasmā sāriputto attano saddhivihārikānaṃ pañcannaṃ bhikkhusatānamatthāya sappāyasenāsanagocarasīlavatādīni pucchituṃ ‘‘na me diṭṭho ito pubbe’’ti imaṃ thutigāthaṃ ādiṃ katvā aṭṭha gāthāyo abhāsi. Tamatthaṃ vissajjento bhagavā tato parā sesagāthāti.
តត្ថ ឥតោ បុព្ពេតិ ឥតោ សង្កស្សនគរេ ឱតរណតោ បុព្ពេ។ វគ្គុវទោតិ សុន្ទរវទោ។ តុសិតា គណិមាគតោតិ តុសិតកាយា ចវិត្វា មាតុកុច្ឆិំ អាគតត្តា តុសិតា អាគតោ, គណាចរិយត្តា គណី។ សន្តុដ្ឋដ្ឋេន វា តុសិតសង្ខាតា ទេវលោកា គណិំ អាគតោ តុសិតានំ វា អរហន្តានំ គណិំ អាគតោតិ។
Tattha ito pubbeti ito saṅkassanagare otaraṇato pubbe. Vagguvadoti sundaravado. Tusitā gaṇimāgatoti tusitakāyā cavitvā mātukucchiṃ āgatattā tusitā āgato, gaṇācariyattā gaṇī. Santuṭṭhaṭṭhena vā tusitasaṅkhātā devalokā gaṇiṃ āgato tusitānaṃ vā arahantānaṃ gaṇiṃ āgatoti.
៩៦៣. ទុតិយគាថាយ សទេវកស្ស លោកស្ស យថា ទិស្សតីតិ សទេវកស្ស លោកស្ស វិយ មនុស្សានម្បិ ទិស្សតិ។ យថា វា ទិស្សតីតិ តច្ឆតោ អវិបរីតតោ ទិស្សតិ ចក្ខុមាតិ ឧត្តមចក្ខុ។ ឯកោតិ បព្ពជ្ជាសង្ខាតាទីហិ ឯកោ។ រតិន្តិ នេក្ខម្មរតិអាទិំ។
963. Dutiyagāthāya sadevakassa lokassa yathā dissatīti sadevakassa lokassa viya manussānampi dissati. Yathā vā dissatīti tacchato aviparītato dissati cakkhumāti uttamacakkhu. Ekoti pabbajjāsaṅkhātādīhi eko. Ratinti nekkhammaratiādiṃ.
៩៦៤. តតិយគាថាយ ពហូនមិធ ពទ្ធានន្តិ ឥធ ពហូនំ ខត្តិយាទីនំ សិស្សានំ។ សិស្សា ហិ អាចរិយេ បដិពទ្ធវុត្តិត្តា ‘‘ពទ្ធា’’តិ វុច្ចន្តិ អត្ថិ បញ្ហេន អាគមន្តិ អត្ថិកោ បញ្ហេន អាគតោម្ហិ, អត្ថិកានំ វា បញ្ហេន អាគមនំ, បញ្ហេន អត្ថិ អាគមនំ វាតិ។
964. Tatiyagāthāya bahūnamidha baddhānanti idha bahūnaṃ khattiyādīnaṃ sissānaṃ. Sissā hi ācariye paṭibaddhavuttittā ‘‘baddhā’’ti vuccanti atthi pañhena āgamanti atthiko pañhena āgatomhi, atthikānaṃ vā pañhena āgamanaṃ, pañhena atthi āgamanaṃ vāti.
៩៦៥. ចតុត្ថគាថាយ វិជិគុច្ឆតោតិ ជាតិអាទីហិ អដ្ដីយតោ រិត្តមាសនន្តិ វិវិត្តំ មញ្ចបីឋំ។ បព្ពតានំ គុហាសុ វាតិ បព្ពតគុហាសុ វា រិត្តមាសនំ ភជតោតិ សម្ពន្ធិតព្ពំ។
965. Catutthagāthāya vijigucchatoti jātiādīhi aṭṭīyato rittamāsananti vivittaṃ mañcapīṭhaṃ. Pabbatānaṃ guhāsu vāti pabbataguhāsu vā rittamāsanaṃ bhajatoti sambandhitabbaṃ.
៩៦៦. បញ្ចមគាថាយ ឧច្ចាវចេសូតិ ហីនបណីតេសុ។ សយនេសូតិ វិហារាទីសុ សេនាសនេសុ។ កីវន្តោ តត្ថ ភេរវាតិ កិត្តកា តត្ថ ភយការណា។ ‘‘កុវន្តោ’’តិបិ បាឋោ, កូជន្តោតិ ចស្ស អត្ថោ។ ន បន បុព្ពេនាបរំ សន្ធិយតិ។
966. Pañcamagāthāya uccāvacesūti hīnapaṇītesu. Sayanesūti vihārādīsu senāsanesu. Kīvanto tattha bheravāti kittakā tattha bhayakāraṇā. ‘‘Kuvanto’’tipi pāṭho, kūjantoti cassa attho. Na pana pubbenāparaṃ sandhiyati.
៩៦៧. ឆដ្ឋគាថាយ កតី បរិស្សយាតិ កិត្តកា ឧបទ្ទវា។ អគតំ ទិសន្តិ និព្ពានំ។ តញ្ហិ អគតបុព្ពត្តា អគតំ តថា និទ្ទិសិតព្ពតោ ទិសា ចាតិ ។ តេន វុត្តំ ‘‘អគតំ ទិស’’ន្តិ។ អភិសម្ភវេតិ អភិភវេយ្យ។ បន្តម្ហីតិ បរិយន្តេ។
967. Chaṭṭhagāthāya katī parissayāti kittakā upaddavā. Agataṃ disanti nibbānaṃ. Tañhi agatapubbattā agataṃ tathā niddisitabbato disā cāti . Tena vuttaṃ ‘‘agataṃ disa’’nti. Abhisambhaveti abhibhaveyya. Pantamhīti pariyante.
៩៦៨-៩. សត្តមគាថាយ ក្យាស្ស ព្យប្បថយោ អស្សូតិ កីទិសានិ តស្ស វចនានិ អស្សុ។ អដ្ឋមគាថាយ ឯកោទិ និបកោតិ ឯកគ្គចិត្តោ បណ្ឌិតោ។
968-9. Sattamagāthāya kyāssa byappathayo assūti kīdisāni tassa vacanāni assu. Aṭṭhamagāthāya ekodi nipakoti ekaggacitto paṇḍito.
៩៧០. ឯវំ អាយស្មតា សារិបុត្តេន តីហិ គាថាហិ ភគវន្តំ ថោមេត្វា បញ្ចហិ គាថាហិ – បញ្ចសតានំ សិស្សានមត្ថាយ សេនាសនគោចរសីលវតាទីនិ បុច្ឆិតោ ភគវា តមត្ថំ បកាសេតុំ ‘‘វិជិគុច្ឆមានស្សា’’តិអាទិនា នយេន វិស្សជ្ជនមារទ្ធោ។ តត្ថ បឋមគាថាយ តាវត្ថោ – ជាតិអាទីហិ វិជិគុច្ឆមានស្ស រិត្តាសនំ សយនំ សេវតោ ចេ សម្ពោធិកាមស្ស សារិបុត្ត, ភិក្ខុនោ យទិទំ ផាសុ យោ ផាសុវិហារោ យថានុធម្មំ យោ ច អនុធម្មោ, តំ តេ បវក្ខាមិ យថា បជានំ យថា បជានន្តោ វទេយ្យ, ឯវំ វទាមីតិ។
970. Evaṃ āyasmatā sāriputtena tīhi gāthāhi bhagavantaṃ thometvā pañcahi gāthāhi – pañcasatānaṃ sissānamatthāya senāsanagocarasīlavatādīni pucchito bhagavā tamatthaṃ pakāsetuṃ ‘‘vijigucchamānassā’’tiādinā nayena vissajjanamāraddho. Tattha paṭhamagāthāya tāvattho – jātiādīhi vijigucchamānassa rittāsanaṃ sayanaṃ sevato ce sambodhikāmassa sāriputta, bhikkhuno yadidaṃ phāsu yo phāsuvihāro yathānudhammaṃ yo ca anudhammo, taṃ te pavakkhāmi yathā pajānaṃ yathā pajānanto vadeyya, evaṃ vadāmīti.
៩៧១. ទុតិយគាថាយ បរិយន្តចារីតិ សីលាទីសុ ចតូសុ បរិយន្តេសុ ចរមានោ។ ឌំសាធិបាតានន្តិ បិង្គលមក្ខិកានញ្ច សេសមក្ខិកានញ្ច។ សេសមក្ខិកា ហិ តតោ តតោ អធិបតិត្វា ខាទន្តិ, តស្មា ‘‘អធិបាតា’’តិ វុច្ចន្តិ។ មនុស្សផស្សានន្តិ ចោរាទិផស្សានំ។
971. Dutiyagāthāya pariyantacārīti sīlādīsu catūsu pariyantesu caramāno. Ḍaṃsādhipātānanti piṅgalamakkhikānañca sesamakkhikānañca. Sesamakkhikā hi tato tato adhipatitvā khādanti, tasmā ‘‘adhipātā’’ti vuccanti. Manussaphassānanti corādiphassānaṃ.
៩៧២. តតិយគាថាយ បរធម្មិកា នាម សត្ត សហធម្មិកវជ្ជា សព្ពេបិ ពាហិរកា។ កុសលានុឯសីតិ កុសលធម្មេ អន្វេសមានោ។
972. Tatiyagāthāya paradhammikā nāma satta sahadhammikavajjā sabbepi bāhirakā. Kusalānuesīti kusaladhamme anvesamāno.
៩៧៣. ចតុត្ថគាថាយ អាតង្កផស្សេនាតិ រោគផស្សេន។ សីតំ អតុណ្ហន្តិ សីតញ្ច ឧណ្ហញ្ច។ សោ តេហិ ផុដ្ឋោ ពហុធាតិ សោ តេហិ អាតង្កាទីហិ អនេកេហិ អាការេហិ ផុដ្ឋោ សមានោបិ។ អនោកោតិ អភិសង្ខារវិញ្ញាណាទីនំ អនោកាសភូតោ។
973. Catutthagāthāya ātaṅkaphassenāti rogaphassena. Sītaṃ atuṇhanti sītañca uṇhañca. So tehi phuṭṭho bahudhāti so tehi ātaṅkādīhi anekehi ākārehi phuṭṭho samānopi. Anokoti abhisaṅkhāraviññāṇādīnaṃ anokāsabhūto.
៩៧៤. ឯវំ ‘‘ភិក្ខុនោ វិជិគុច្ឆតោ’’តិអាទីហិ តីហិ គាថាហិ បុដ្ឋមត្ថំ វិស្សជ្ជេត្វា ឥទានិ ‘‘ក្យាស្ស ព្យប្បថយោ’’តិអាទិនា នយេន បុដ្ឋំ វិស្សជ្ជេន្តោ ‘‘ថេយ្យំ ន ការេ’’តិអាទិមាហ។ តត្ថ ផស្សេតិ ផរេយ្យ ។ យទាវិលត្តំ មនសោ វិជញ្ញាតិ យំ ចិត្តស្ស អាវិលត្តំ វិជានេយ្យ, តំ សព្ពំ ‘‘កណ្ហស្ស បក្ខោ’’តិ វិនោទយេយ្យ។
974. Evaṃ ‘‘bhikkhuno vijigucchato’’tiādīhi tīhi gāthāhi puṭṭhamatthaṃ vissajjetvā idāni ‘‘kyāssa byappathayo’’tiādinā nayena puṭṭhaṃ vissajjento ‘‘theyyaṃ na kāre’’tiādimāha. Tattha phasseti phareyya . Yadāvilattaṃ manaso vijaññāti yaṃ cittassa āvilattaṃ vijāneyya, taṃ sabbaṃ ‘‘kaṇhassa pakkho’’ti vinodayeyya.
៩៧៥. មូលម្បិ តេសំ បលិខញ្ញ តិដ្ឋេតិ តេសំ កោធាតិមានានំ យំ អវិជ្ជាទិកំ មូលំ, តម្បិ បលិខណិត្វា តិដ្ឋេយ្យ។ អទ្ធា ភវន្តោ អភិសម្ភវេយ្យាតិ ឯវំ បិយប្បិយំ អភិភវន្តោ ឯកំសេនេវ អភិភវេយ្យ, ន តត្រ សិថិលំ បរក្កមេយ្យាតិ អធិប្បាយោ។
975.Mūlampi tesaṃ palikhañña tiṭṭheti tesaṃ kodhātimānānaṃ yaṃ avijjādikaṃ mūlaṃ, tampi palikhaṇitvā tiṭṭheyya. Addhā bhavanto abhisambhaveyyāti evaṃ piyappiyaṃ abhibhavanto ekaṃseneva abhibhaveyya, na tatra sithilaṃ parakkameyyāti adhippāyo.
៩៧៦. បញ្ញំ បុរក្ខត្វាតិ បញ្ញំ បុព្ពង្គមំ កត្វា។ កល្យាណបីតីតិ កល្យាណាយ បីតិយា សមន្នាគតោ។ ចតុរោ សហេថ បរិទេវធម្មេតិ អនន្តរគាថាយ វុច្ចមានេ បរិទេវនីយធម្មេ សហេយ្យ។
976.Paññaṃ purakkhatvāti paññaṃ pubbaṅgamaṃ katvā. Kalyāṇapītīti kalyāṇāya pītiyā samannāgato. Caturo sahetha paridevadhammeti anantaragāthāya vuccamāne paridevanīyadhamme saheyya.
៩៧៧. កិំសូ អសិស្សាមីតិ កិំ ភុញ្ជិស្សាមិ។ កុវំ វា អសិស្សន្តិ កុហិំ វា អសិស្សាមិ។ ទុក្ខំ វត សេត្ថ ក្វជ្ជ សេស្សន្តិ ឥមំ រត្តិំ ទុក្ខំ សយិំ, អជ្ជ អាគមនរត្តិំ កត្ថ សយិស្សំ។ ឯតេ វិតក្កេតិ ឯតេ បិណ្ឌបាតនិស្សិតេ ទ្វេ, សេនាសននិស្សិតេ ទ្វេតិ ចត្តារោ វិតក្កេ។ អនិកេតចារីតិ អបលិពោធចារី និត្តណ្ហចារី។
977.Kiṃsū asissāmīti kiṃ bhuñjissāmi. Kuvaṃ vā asissanti kuhiṃ vā asissāmi. Dukkhaṃ vata settha kvajja sessanti imaṃ rattiṃ dukkhaṃ sayiṃ, ajja āgamanarattiṃ kattha sayissaṃ. Ete vitakketi ete piṇḍapātanissite dve, senāsananissite dveti cattāro vitakke. Aniketacārīti apalibodhacārī nittaṇhacārī.
៩៧៨. កាលេតិ បិណ្ឌបាតកាលេ បិណ្ឌបាតសង្ខាតំ អន្នំ វា ចីវរកាលេ ចីវរសង្ខាតំ វសនំ វា លទ្ធា ធម្មេន សមេនាតិ អធិប្បាយោ។ មត្តំ សោ ជញ្ញាតិ បដិគ្គហណេ ច បរិភោគេ ច សោ បមាណំ ជានេយ្យ។ ឥធាតិ សាសនេ, និបាតមត្តមេវ វា ឯតំ។ តោសនត្ថន្តិ សន្តោសត្ថំ, ឯតទត្ថំ មត្តំ ជានេយ្យាតិ វុត្តំ ហោតិ។ សោ តេសុ គុត្តោតិ សោ ភិក្ខុ តេសុ បច្ចយេសុ គុត្តោ។ យតចារីតិ សំយតវិហារោ , រក្ខិតិរិយាបថោ រក្ខិតកាយវចីមនោទ្វារោ ចាតិ វុត្តំ ហោតិ។ ‘‘យតិចារី’’តិបិ បាឋោ, សោយេវត្ថោ។ រុសិតោតិ រោសិតោ, ឃដ្ដិតោតិ វុត្តំ ហោតិ។
978.Kāleti piṇḍapātakāle piṇḍapātasaṅkhātaṃ annaṃ vā cīvarakāle cīvarasaṅkhātaṃ vasanaṃ vā laddhā dhammena samenāti adhippāyo. Mattaṃ so jaññāti paṭiggahaṇe ca paribhoge ca so pamāṇaṃ jāneyya. Idhāti sāsane, nipātamattameva vā etaṃ. Tosanatthanti santosatthaṃ, etadatthaṃ mattaṃ jāneyyāti vuttaṃ hoti. So tesu guttoti so bhikkhu tesu paccayesu gutto. Yatacārīti saṃyatavihāro , rakkhitiriyāpatho rakkhitakāyavacīmanodvāro cāti vuttaṃ hoti. ‘‘Yaticārī’’tipi pāṭho, soyevattho. Rusitoti rosito, ghaṭṭitoti vuttaṃ hoti.
៩៧៩. ឈានានុយុត្តោតិ អនុបន្នុប្បាទនេន ឧប្បន្នាសេវនេន ច ឈានេ អនុយុត្តោ។ ឧបេក្ខមារព្ភ សមាហិតត្តោតិ ចតុត្ថជ្ឈានុបេក្ខំ ឧប្បាទេត្វា សមាហិតចិត្តោ។ តក្កាសយំ កុក្កុច្ចិយូបឆិន្ទេតិ កាមវិតក្កាទិំ តក្កញ្ច , កាមសញ្ញាទិំ តស្ស តក្កស្ស អាសយញ្ច, ហត្ថកុក្កុច្ចាទិំ កុក្កុច្ចិយញ្ច ឧបច្ឆិន្ទេយ្យ។
979.Jhānānuyuttoti anupannuppādanena uppannāsevanena ca jhāne anuyutto. Upekkhamārabbha samāhitattoti catutthajjhānupekkhaṃ uppādetvā samāhitacitto. Takkāsayaṃ kukkucciyūpachindeti kāmavitakkādiṃ takkañca , kāmasaññādiṃ tassa takkassa āsayañca, hatthakukkuccādiṃ kukkucciyañca upacchindeyya.
៩៨០. ចុទិតោ វចីភិ សតិមាភិនន្ទេតិ ឧបជ្ឈាយាទីហិ វាចាហិ ចោទិតោ សមានោ សតិមា ហុត្វា តំ ចោទនំ អភិនន្ទេយ្យ។ វាចំ បមុញ្ចេ កុសលន្តិ ញាណសមុដ្ឋិតំ វាចំ បមុញ្ចេយ្យ។ នាតិវេលន្តិ អតិវេលំ បន វាចំ កាលវេលញ្ច សីលវេលញ្ច អតិក្កន្តំ នប្បមុញ្ចេយ្យ។ ជនវាទធម្មាយាតិ ជនវាទកថាយ។ ន ចេតយេយ្យាតិ ចេតនំ ន ឧប្បាទេយ្យ។
980.Cudito vacībhi satimābhinandeti upajjhāyādīhi vācāhi codito samāno satimā hutvā taṃ codanaṃ abhinandeyya. Vācaṃ pamuñce kusalanti ñāṇasamuṭṭhitaṃ vācaṃ pamuñceyya. Nātivelanti ativelaṃ pana vācaṃ kālavelañca sīlavelañca atikkantaṃ nappamuñceyya. Janavādadhammāyāti janavādakathāya. Na cetayeyyāti cetanaṃ na uppādeyya.
៩៨១. អថាបរន្តិ អថ ឥទានិ ឥតោ បរម្បិ។ បញ្ច រជានីតិ រូបរាគាទីនិ បញ្ច រជានិ។ យេសំ សតីមា វិនយាយ សិក្ខេតិ យេសំ ឧបដ្ឋិតស្សតិ ហុត្វា វិនយនត្ថំ តិស្សោ សិក្ខា សិក្ខេយ្យ។ ឯវំ សិក្ខន្តោ ហិ រូបេសុ…បេ.… ផស្សេសុ សហេថ រាគំ, ន អញ្ញេតិ។
981.Athāparanti atha idāni ito parampi. Pañca rajānīti rūparāgādīni pañca rajāni. Yesaṃ satīmā vinayāya sikkheti yesaṃ upaṭṭhitassati hutvā vinayanatthaṃ tisso sikkhā sikkheyya. Evaṃ sikkhanto hi rūpesu…pe… phassesu sahetha rāgaṃ, na aññeti.
៩៨២. តតោ សោ តេសំ វិនយាយ សិក្ខន្តោ អនុក្កមេន – ឯតេសុ ធម្មេសូតិ គាថា។ តត្ថ ឯតេសូតិ រូបាទីសុ។ កាលេន សោ សម្មា ធម្មំ បរិវីមំសមានោតិ សោ ភិក្ខុ យ្វាយំ ‘‘ឧទ្ធតេ ចិត្តេ សមាធិស្ស កាលោ’’តិអាទិនា នយេន កាលោ វុត្តោ, តេន កាលេន សព្ពំ សង្ខតធម្មំ អនិច្ចាទិនយេន បរិវីមំសមានោ។ ឯកោទិភូតោ វិហនេ តមំ សោតិ សោ ឯកគ្គចិត្តោ សព្ពំ មោហាទិតមំ វិហនេយ្យ។ នត្ថិ ឯត្ថ សំសយោ។ សេសំ សព្ពត្ថ បាកដមេវ។
982. Tato so tesaṃ vinayāya sikkhanto anukkamena – etesu dhammesūti gāthā. Tattha etesūti rūpādīsu. Kālena so sammā dhammaṃ parivīmaṃsamānoti so bhikkhu yvāyaṃ ‘‘uddhate citte samādhissa kālo’’tiādinā nayena kālo vutto, tena kālena sabbaṃ saṅkhatadhammaṃ aniccādinayena parivīmaṃsamāno. Ekodibhūto vihane tamaṃ soti so ekaggacitto sabbaṃ mohāditamaṃ vihaneyya. Natthi ettha saṃsayo. Sesaṃ sabbattha pākaṭameva.
ឯវំ ភគវា អរហត្តនិកូដេន ទេសនំ និដ្ឋាបេសិ។ ទេសនាបរិយោសានេ បញ្ចសតា ភិក្ខូ អរហត្តំ បត្តា, តិំសកោដិសង្ខ្យានញ្ច ទេវមនុស្សានំ ធម្មាភិសមយោ អហោសីតិ។
Evaṃ bhagavā arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpesi. Desanāpariyosāne pañcasatā bhikkhū arahattaṃ pattā, tiṃsakoṭisaṅkhyānañca devamanussānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.
បរមត្ថជោតិកាយ ខុទ្ទក-អដ្ឋកថាយ
Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya
សុត្តនិបាត-អដ្ឋកថាយ សារិបុត្តសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Suttanipāta-aṭṭhakathāya sāriputtasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
និដ្ឋិតោ ច ចតុត្ថោ វគ្គោ អត្ថវណ្ណនានយតោ, នាមេន
Niṭṭhito ca catuttho vaggo atthavaṇṇanānayato, nāmena
អដ្ឋកវគ្គោតិ។
Aṭṭhakavaggoti.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / សុត្តនិបាតបាឡិ • Suttanipātapāḷi / ១៦. សារិបុត្តសុត្តំ • 16. Sāriputtasuttaṃ
