| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / সুত্তনিপাত-অট্ঠকথা • Suttanipāta-aṭṭhakathā |
১৬. সারিপুত্তসুত্তৰণ্ণনা
16. Sāriputtasuttavaṇṇanā
৯৬২. ন মে দিট্ঠোতি সারিপুত্তসুত্তং, ‘‘থেরপঞ্হসুত্ত’’ন্তিপি ৰুচ্চতি। কা উপ্পত্তি? ইমস্স সুত্তস্স উপ্পত্তি – রাজগহকস্স সেট্ঠিস্স চন্দনঘটিকায পটিলাভং আদিং কত্ৰা তায চন্দনঘটিকায কতস্স পত্তস্স আকাসে উস্সাপনং আযস্মতো পিণ্ডোলভারদ্ৰাজস্স ইদ্ধিযা পত্তগ্গহণং, তস্মিং ৰত্থুস্মিং সাৰকানং ইদ্ধিপটিক্খেপো, তিত্থিযানং ভগৰতা সদ্ধিং পাটিহারিযং কত্তুকামতা, পাটিহারিযকরণং, ভগৰতো সাৰত্থিগমনং, তিত্থিযানুবন্ধনং, সাৰত্থিযং পসেনদিনো বুদ্ধূপগমনং কণ্ডম্বপাতুভাৰো, চতুন্নং পরিসানং তিত্থিযজযত্থং পাটিহারিযকরণুস্সুক্কনিৰারণং, যমকপাটিহারিযকরণং, কতপাটিহারিযস্স ভগৰতো তাৰতিংসভৰনগমনং, তত্থ তেমাসং ধম্মদেসনা, আযস্মতা মহামোগ্গল্লানত্থেরেন যাচিতস্স দেৰলোকতো সঙ্কস্সনগরে ওরোহণন্তি ইমানি ৰত্থূনি অন্তরন্তরে চ জাতকানি ৰিত্থারেত্ৰা যাৰ দসসহস্সচক্কৰাল়দেৰতাহি পূজিযমানো ভগৰা মজ্ঝে মণিমযেন সোপানেন সঙ্কস্সনগরে ওরুয্হ সোপানকল়েৰরে অট্ঠাসি –
962.Name diṭṭhoti sāriputtasuttaṃ, ‘‘therapañhasutta’’ntipi vuccati. Kā uppatti? Imassa suttassa uppatti – rājagahakassa seṭṭhissa candanaghaṭikāya paṭilābhaṃ ādiṃ katvā tāya candanaghaṭikāya katassa pattassa ākāse ussāpanaṃ āyasmato piṇḍolabhāradvājassa iddhiyā pattaggahaṇaṃ, tasmiṃ vatthusmiṃ sāvakānaṃ iddhipaṭikkhepo, titthiyānaṃ bhagavatā saddhiṃ pāṭihāriyaṃ kattukāmatā, pāṭihāriyakaraṇaṃ, bhagavato sāvatthigamanaṃ, titthiyānubandhanaṃ, sāvatthiyaṃ pasenadino buddhūpagamanaṃ kaṇḍambapātubhāvo, catunnaṃ parisānaṃ titthiyajayatthaṃ pāṭihāriyakaraṇussukkanivāraṇaṃ, yamakapāṭihāriyakaraṇaṃ, katapāṭihāriyassa bhagavato tāvatiṃsabhavanagamanaṃ, tattha temāsaṃ dhammadesanā, āyasmatā mahāmoggallānattherena yācitassa devalokato saṅkassanagare orohaṇanti imāni vatthūni antarantare ca jātakāni vitthāretvā yāva dasasahassacakkavāḷadevatāhi pūjiyamāno bhagavā majjhe maṇimayena sopānena saṅkassanagare oruyha sopānakaḷevare aṭṭhāsi –
‘‘যে ঝানপ্পসুতা ধীরা, নেক্খম্মূপসমে রতা।
‘‘Ye jhānappasutā dhīrā, nekkhammūpasame ratā;
দেৰাপি তেসং পিহযন্তি, সম্বুদ্ধানং সতীমত’’ন্তি॥ (ধ॰ প॰ ১৮১) –
Devāpi tesaṃ pihayanti, sambuddhānaṃ satīmata’’nti. (dha. pa. 181) –
ইমিস্সা ধম্মপদগাথায ৰুচ্চমানায ৰুত্তা। সোপানকল়েৰরে ঠিতং পন ভগৰন্তং সব্বপঠমং আযস্মা সারিপুত্তো ৰন্দি, ততো উপ্পলৰণ্ণা ভিক্খুনী, অথাপরো জনকাযো। তত্র ভগৰা চিন্তেসি – ‘‘ইমিস্সং পরিসতি মোগ্গল্লানো ইদ্ধিযা অগ্গোতি পাকটো, অনুরুদ্ধো দিব্বচক্খুনা, পুণ্ণো ধম্মকথিকত্তেন, সারিপুত্তং পনাযং পরিসা ন কেনচি গুণেন এৰং অগ্গোতি জানাতি, যংনূনাহং সারিপুত্তং পঞ্ঞাগুণেন পকাসেয্য’’ন্তি। অথ থেরং পঞ্হং পুচ্ছি। থেরো ভগৰতা পুচ্ছিতং পুচ্ছিতং পুথুজ্জনপঞ্হং, সেক্খপঞ্হং, অসেক্খপঞ্হঞ্চ, সব্বং ৰিস্সজ্জেসি। তদা নং জনো ‘‘পঞ্ঞায অগ্গো’’তি অঞ্ঞাসি । অথ ভগৰা ‘‘সারিপুত্তো ন ইদানেৰ পঞ্ঞায অগ্গো, অতীতেপি পঞ্ঞায অগ্গো’’তি জাতকং আনেসি।
Imissā dhammapadagāthāya vuccamānāya vuttā. Sopānakaḷevare ṭhitaṃ pana bhagavantaṃ sabbapaṭhamaṃ āyasmā sāriputto vandi, tato uppalavaṇṇā bhikkhunī, athāparo janakāyo. Tatra bhagavā cintesi – ‘‘imissaṃ parisati moggallāno iddhiyā aggoti pākaṭo, anuruddho dibbacakkhunā, puṇṇo dhammakathikattena, sāriputtaṃ panāyaṃ parisā na kenaci guṇena evaṃ aggoti jānāti, yaṃnūnāhaṃ sāriputtaṃ paññāguṇena pakāseyya’’nti. Atha theraṃ pañhaṃ pucchi. Thero bhagavatā pucchitaṃ pucchitaṃ puthujjanapañhaṃ, sekkhapañhaṃ, asekkhapañhañca, sabbaṃ vissajjesi. Tadā naṃ jano ‘‘paññāya aggo’’ti aññāsi . Atha bhagavā ‘‘sāriputto na idāneva paññāya aggo, atītepi paññāya aggo’’ti jātakaṃ ānesi.
অতীতে পরোসহস্সা ইসযো ৰনমূলফলাহারা পব্বতপাদে ৰসন্তি। তেসং আচরিযস্স আবাধো উপ্পজ্জি, উপট্ঠানানি ৰত্তন্তি। জেট্ঠন্তেৰাসী ‘‘সপ্পাযভেসজ্জং আহরিস্সামি, আচরিযং অপ্পমত্তা উপট্ঠহথা’’তি ৰত্ৰা মনুস্সপথং অগমাসি। তস্মিং অনাগতেযেৰ আচরিযো কালমকাসি। তং ‘‘ইদানি কালং করিস্সতী’’তি অন্তেৰাসিকা সমাপত্তিমারব্ভ পুচ্ছিংসু। সো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং সন্ধাযাহ – ‘‘নত্থি কিঞ্চী’’তি, অন্তেৰাসিনো ‘‘নত্থি আচরিযস্স অধিগমো’’তি অগ্গহেসুং। অথ জেট্ঠন্তেৰাসী ভেসজ্জং আদায আগন্ত্ৰা তং কালকতং দিস্ৰা আচরিযং ‘‘কিঞ্চি পুচ্ছিত্থা’’তি আহ। আম পুচ্ছিম্হা, ‘‘নত্থি কিঞ্চী’’তি আহ, ন কিঞ্চি আচরিযেন অধিগতন্তি। নত্থি কিঞ্চীতি ৰদন্তো আচরিযো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং পৰেদেসি, সক্কাতব্বো আচরিযোতি।
Atīte parosahassā isayo vanamūlaphalāhārā pabbatapāde vasanti. Tesaṃ ācariyassa ābādho uppajji, upaṭṭhānāni vattanti. Jeṭṭhantevāsī ‘‘sappāyabhesajjaṃ āharissāmi, ācariyaṃ appamattā upaṭṭhahathā’’ti vatvā manussapathaṃ agamāsi. Tasmiṃ anāgateyeva ācariyo kālamakāsi. Taṃ ‘‘idāni kālaṃ karissatī’’ti antevāsikā samāpattimārabbha pucchiṃsu. So ākiñcaññāyatanasamāpattiṃ sandhāyāha – ‘‘natthi kiñcī’’ti, antevāsino ‘‘natthi ācariyassa adhigamo’’ti aggahesuṃ. Atha jeṭṭhantevāsī bhesajjaṃ ādāya āgantvā taṃ kālakataṃ disvā ācariyaṃ ‘‘kiñci pucchitthā’’ti āha. Āma pucchimhā, ‘‘natthi kiñcī’’ti āha, na kiñci ācariyena adhigatanti. Natthi kiñcīti vadanto ācariyo ākiñcaññāyatanaṃ pavedesi, sakkātabbo ācariyoti.
‘‘পরোসহস্সম্পি সমাগতানং,
‘‘Parosahassampi samāgatānaṃ,
কন্দেয্যুং তে ৰস্সসতং অপঞ্ঞা।
Kandeyyuṃ te vassasataṃ apaññā;
একোপি সেয্যো পুরিসো সপঞ্ঞো,
Ekopi seyyo puriso sapañño,
যো ভাসিতস্স ৰিজানাতি অত্থ’’ন্তি॥ (জা॰ ১.১.৯৯)।
Yo bhāsitassa vijānāti attha’’nti. (jā. 1.1.99);
কথিতে চ পন ভগৰতা জাতকে আযস্মা সারিপুত্তো অত্তনো সদ্ধিৰিহারিকানং পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানমত্থায সপ্পাযসেনাসনগোচরসীলৰতাদীনি পুচ্ছিতুং ‘‘ন মে দিট্ঠো ইতো পুব্বে’’তি ইমং থুতিগাথং আদিং কত্ৰা অট্ঠ গাথাযো অভাসি। তমত্থং ৰিস্সজ্জেন্তো ভগৰা ততো পরা সেসগাথাতি।
Kathite ca pana bhagavatā jātake āyasmā sāriputto attano saddhivihārikānaṃ pañcannaṃ bhikkhusatānamatthāya sappāyasenāsanagocarasīlavatādīni pucchituṃ ‘‘na me diṭṭho ito pubbe’’ti imaṃ thutigāthaṃ ādiṃ katvā aṭṭha gāthāyo abhāsi. Tamatthaṃ vissajjento bhagavā tato parā sesagāthāti.
তত্থ ইতো পুব্বেতি ইতো সঙ্কস্সনগরে ওতরণতো পুব্বে। ৰগ্গুৰদোতি সুন্দরৰদো। তুসিতা গণিমাগতোতি তুসিতকাযা চৰিত্ৰা মাতুকুচ্ছিং আগতত্তা তুসিতা আগতো, গণাচরিযত্তা গণী। সন্তুট্ঠট্ঠেন ৰা তুসিতসঙ্খাতা দেৰলোকা গণিং আগতো তুসিতানং ৰা অরহন্তানং গণিং আগতোতি।
Tattha ito pubbeti ito saṅkassanagare otaraṇato pubbe. Vagguvadoti sundaravado. Tusitā gaṇimāgatoti tusitakāyā cavitvā mātukucchiṃ āgatattā tusitā āgato, gaṇācariyattā gaṇī. Santuṭṭhaṭṭhena vā tusitasaṅkhātā devalokā gaṇiṃ āgato tusitānaṃ vā arahantānaṃ gaṇiṃ āgatoti.
৯৬৩. দুতিযগাথায সদেৰকস্স লোকস্স যথা দিস্সতীতি সদেৰকস্স লোকস্স ৰিয মনুস্সানম্পি দিস্সতি। যথা ৰা দিস্সতীতি তচ্ছতো অৰিপরীততো দিস্সতি চক্খুমাতি উত্তমচক্খু। একোতি পব্বজ্জাসঙ্খাতাদীহি একো। রতিন্তি নেক্খম্মরতিআদিং।
963. Dutiyagāthāya sadevakassa lokassa yathā dissatīti sadevakassa lokassa viya manussānampi dissati. Yathā vā dissatīti tacchato aviparītato dissati cakkhumāti uttamacakkhu. Ekoti pabbajjāsaṅkhātādīhi eko. Ratinti nekkhammaratiādiṃ.
৯৬৪. ততিযগাথায বহূনমিধ বদ্ধানন্তি ইধ বহূনং খত্তিযাদীনং সিস্সানং। সিস্সা হি আচরিযে পটিবদ্ধৰুত্তিত্তা ‘‘বদ্ধা’’তি ৰুচ্চন্তি অত্থি পঞ্হেন আগমন্তি অত্থিকো পঞ্হেন আগতোম্হি, অত্থিকানং ৰা পঞ্হেন আগমনং, পঞ্হেন অত্থি আগমনং ৰাতি।
964. Tatiyagāthāya bahūnamidha baddhānanti idha bahūnaṃ khattiyādīnaṃ sissānaṃ. Sissā hi ācariye paṭibaddhavuttittā ‘‘baddhā’’ti vuccanti atthi pañhena āgamanti atthiko pañhena āgatomhi, atthikānaṃ vā pañhena āgamanaṃ, pañhena atthi āgamanaṃ vāti.
৯৬৫. চতুত্থগাথায ৰিজিগুচ্ছতোতি জাতিআদীহি অট্টীযতো রিত্তমাসনন্তি ৰিৰিত্তং মঞ্চপীঠং। পব্বতানং গুহাসু ৰাতি পব্বতগুহাসু ৰা রিত্তমাসনং ভজতোতি সম্বন্ধিতব্বং।
965. Catutthagāthāya vijigucchatoti jātiādīhi aṭṭīyato rittamāsananti vivittaṃ mañcapīṭhaṃ. Pabbatānaṃ guhāsu vāti pabbataguhāsu vā rittamāsanaṃ bhajatoti sambandhitabbaṃ.
৯৬৬. পঞ্চমগাথায উচ্চাৰচেসূতি হীনপণীতেসু। সযনেসূতি ৰিহারাদীসু সেনাসনেসু। কীৰন্তো তত্থ ভেরৰাতি কিত্তকা তত্থ ভযকারণা। ‘‘কুৰন্তো’’তিপি পাঠো, কূজন্তোতি চস্স অত্থো। ন পন পুব্বেনাপরং সন্ধিযতি।
966. Pañcamagāthāya uccāvacesūti hīnapaṇītesu. Sayanesūti vihārādīsu senāsanesu. Kīvanto tattha bheravāti kittakā tattha bhayakāraṇā. ‘‘Kuvanto’’tipi pāṭho, kūjantoti cassa attho. Na pana pubbenāparaṃ sandhiyati.
৯৬৭. ছট্ঠগাথায কতী পরিস্সযাতি কিত্তকা উপদ্দৰা। অগতং দিসন্তি নিব্বানং। তঞ্হি অগতপুব্বত্তা অগতং তথা নিদ্দিসিতব্বতো দিসা চাতি । তেন ৰুত্তং ‘‘অগতং দিস’’ন্তি। অভিসম্ভৰেতি অভিভৰেয্য। পন্তম্হীতি পরিযন্তে।
967. Chaṭṭhagāthāya katī parissayāti kittakā upaddavā. Agataṃ disanti nibbānaṃ. Tañhi agatapubbattā agataṃ tathā niddisitabbato disā cāti . Tena vuttaṃ ‘‘agataṃ disa’’nti. Abhisambhaveti abhibhaveyya. Pantamhīti pariyante.
৯৬৮-৯. সত্তমগাথায ক্যাস্স ব্যপ্পথযো অস্সূতি কীদিসানি তস্স ৰচনানি অস্সু। অট্ঠমগাথায একোদি নিপকোতি একগ্গচিত্তো পণ্ডিতো।
968-9. Sattamagāthāya kyāssa byappathayo assūti kīdisāni tassa vacanāni assu. Aṭṭhamagāthāya ekodi nipakoti ekaggacitto paṇḍito.
৯৭০. এৰং আযস্মতা সারিপুত্তেন তীহি গাথাহি ভগৰন্তং থোমেত্ৰা পঞ্চহি গাথাহি – পঞ্চসতানং সিস্সানমত্থায সেনাসনগোচরসীলৰতাদীনি পুচ্ছিতো ভগৰা তমত্থং পকাসেতুং ‘‘ৰিজিগুচ্ছমানস্সা’’তিআদিনা নযেন ৰিস্সজ্জনমারদ্ধো। তত্থ পঠমগাথায তাৰত্থো – জাতিআদীহি ৰিজিগুচ্ছমানস্স রিত্তাসনং সযনং সেৰতো চে সম্বোধিকামস্স সারিপুত্ত, ভিক্খুনো যদিদং ফাসু যো ফাসুৰিহারো যথানুধম্মং যো চ অনুধম্মো, তং তে পৰক্খামি যথা পজানং যথা পজানন্তো ৰদেয্য, এৰং ৰদামীতি।
970. Evaṃ āyasmatā sāriputtena tīhi gāthāhi bhagavantaṃ thometvā pañcahi gāthāhi – pañcasatānaṃ sissānamatthāya senāsanagocarasīlavatādīni pucchito bhagavā tamatthaṃ pakāsetuṃ ‘‘vijigucchamānassā’’tiādinā nayena vissajjanamāraddho. Tattha paṭhamagāthāya tāvattho – jātiādīhi vijigucchamānassa rittāsanaṃ sayanaṃ sevato ce sambodhikāmassa sāriputta, bhikkhuno yadidaṃ phāsu yo phāsuvihāro yathānudhammaṃ yo ca anudhammo, taṃ te pavakkhāmi yathā pajānaṃ yathā pajānanto vadeyya, evaṃ vadāmīti.
৯৭১. দুতিযগাথায পরিযন্তচারীতি সীলাদীসু চতূসু পরিযন্তেসু চরমানো। ডংসাধিপাতানন্তি পিঙ্গলমক্খিকানঞ্চ সেসমক্খিকানঞ্চ। সেসমক্খিকা হি ততো ততো অধিপতিত্ৰা খাদন্তি, তস্মা ‘‘অধিপাতা’’তি ৰুচ্চন্তি। মনুস্সফস্সানন্তি চোরাদিফস্সানং।
971. Dutiyagāthāya pariyantacārīti sīlādīsu catūsu pariyantesu caramāno. Ḍaṃsādhipātānanti piṅgalamakkhikānañca sesamakkhikānañca. Sesamakkhikā hi tato tato adhipatitvā khādanti, tasmā ‘‘adhipātā’’ti vuccanti. Manussaphassānanti corādiphassānaṃ.
৯৭২. ততিযগাথায পরধম্মিকা নাম সত্ত সহধম্মিকৰজ্জা সব্বেপি বাহিরকা। কুসলানুএসীতি কুসলধম্মে অন্ৰেসমানো।
972. Tatiyagāthāya paradhammikā nāma satta sahadhammikavajjā sabbepi bāhirakā. Kusalānuesīti kusaladhamme anvesamāno.
৯৭৩. চতুত্থগাথায আতঙ্কফস্সেনাতি রোগফস্সেন। সীতং অতুণ্হন্তি সীতঞ্চ উণ্হঞ্চ। সো তেহি ফুট্ঠো বহুধাতি সো তেহি আতঙ্কাদীহি অনেকেহি আকারেহি ফুট্ঠো সমানোপি। অনোকোতি অভিসঙ্খারৰিঞ্ঞাণাদীনং অনোকাসভূতো।
973. Catutthagāthāya ātaṅkaphassenāti rogaphassena. Sītaṃ atuṇhanti sītañca uṇhañca. So tehi phuṭṭho bahudhāti so tehi ātaṅkādīhi anekehi ākārehi phuṭṭho samānopi. Anokoti abhisaṅkhāraviññāṇādīnaṃ anokāsabhūto.
৯৭৪. এৰং ‘‘ভিক্খুনো ৰিজিগুচ্ছতো’’তিআদীহি তীহি গাথাহি পুট্ঠমত্থং ৰিস্সজ্জেত্ৰা ইদানি ‘‘ক্যাস্স ব্যপ্পথযো’’তিআদিনা নযেন পুট্ঠং ৰিস্সজ্জেন্তো ‘‘থেয্যং ন কারে’’তিআদিমাহ। তত্থ ফস্সেতি ফরেয্য । যদাৰিলত্তং মনসো ৰিজঞ্ঞাতি যং চিত্তস্স আৰিলত্তং ৰিজানেয্য, তং সব্বং ‘‘কণ্হস্স পক্খো’’তি ৰিনোদযেয্য।
974. Evaṃ ‘‘bhikkhuno vijigucchato’’tiādīhi tīhi gāthāhi puṭṭhamatthaṃ vissajjetvā idāni ‘‘kyāssa byappathayo’’tiādinā nayena puṭṭhaṃ vissajjento ‘‘theyyaṃ na kāre’’tiādimāha. Tattha phasseti phareyya . Yadāvilattaṃ manaso vijaññāti yaṃ cittassa āvilattaṃ vijāneyya, taṃ sabbaṃ ‘‘kaṇhassa pakkho’’ti vinodayeyya.
৯৭৫. মূলম্পি তেসং পলিখঞ্ঞ তিট্ঠেতি তেসং কোধাতিমানানং যং অৰিজ্জাদিকং মূলং, তম্পি পলিখণিত্ৰা তিট্ঠেয্য। অদ্ধা ভৰন্তো অভিসম্ভৰেয্যাতি এৰং পিযপ্পিযং অভিভৰন্তো একংসেনেৰ অভিভৰেয্য, ন তত্র সিথিলং পরক্কমেয্যাতি অধিপ্পাযো।
975.Mūlampi tesaṃ palikhañña tiṭṭheti tesaṃ kodhātimānānaṃ yaṃ avijjādikaṃ mūlaṃ, tampi palikhaṇitvā tiṭṭheyya. Addhā bhavanto abhisambhaveyyāti evaṃ piyappiyaṃ abhibhavanto ekaṃseneva abhibhaveyya, na tatra sithilaṃ parakkameyyāti adhippāyo.
৯৭৬. পঞ্ঞং পুরক্খত্ৰাতি পঞ্ঞং পুব্বঙ্গমং কত্ৰা। কল্যাণপীতীতি কল্যাণায পীতিযা সমন্নাগতো। চতুরো সহেথ পরিদেৰধম্মেতি অনন্তরগাথায ৰুচ্চমানে পরিদেৰনীযধম্মে সহেয্য।
976.Paññaṃ purakkhatvāti paññaṃ pubbaṅgamaṃ katvā. Kalyāṇapītīti kalyāṇāya pītiyā samannāgato. Caturo sahetha paridevadhammeti anantaragāthāya vuccamāne paridevanīyadhamme saheyya.
৯৭৭. কিংসূ অসিস্সামীতি কিং ভুঞ্জিস্সামি। কুৰং ৰা অসিস্সন্তি কুহিং ৰা অসিস্সামি। দুক্খং ৰত সেত্থ ক্ৰজ্জ সেস্সন্তি ইমং রত্তিং দুক্খং সযিং, অজ্জ আগমনরত্তিং কত্থ সযিস্সং। এতে ৰিতক্কেতি এতে পিণ্ডপাতনিস্সিতে দ্ৰে, সেনাসননিস্সিতে দ্ৰেতি চত্তারো ৰিতক্কে। অনিকেতচারীতি অপলিবোধচারী নিত্তণ্হচারী।
977.Kiṃsū asissāmīti kiṃ bhuñjissāmi. Kuvaṃ vā asissanti kuhiṃ vā asissāmi. Dukkhaṃ vata settha kvajja sessanti imaṃ rattiṃ dukkhaṃ sayiṃ, ajja āgamanarattiṃ kattha sayissaṃ. Ete vitakketi ete piṇḍapātanissite dve, senāsananissite dveti cattāro vitakke. Aniketacārīti apalibodhacārī nittaṇhacārī.
৯৭৮. কালেতি পিণ্ডপাতকালে পিণ্ডপাতসঙ্খাতং অন্নং ৰা চীৰরকালে চীৰরসঙ্খাতং ৰসনং ৰা লদ্ধা ধম্মেন সমেনাতি অধিপ্পাযো। মত্তং সো জঞ্ঞাতি পটিগ্গহণে চ পরিভোগে চ সো পমাণং জানেয্য। ইধাতি সাসনে, নিপাতমত্তমেৰ ৰা এতং। তোসনত্থন্তি সন্তোসত্থং, এতদত্থং মত্তং জানেয্যাতি ৰুত্তং হোতি। সো তেসু গুত্তোতি সো ভিক্খু তেসু পচ্চযেসু গুত্তো। যতচারীতি সংযতৰিহারো , রক্খিতিরিযাপথো রক্খিতকাযৰচীমনোদ্ৰারো চাতি ৰুত্তং হোতি। ‘‘যতিচারী’’তিপি পাঠো, সোযেৰত্থো। রুসিতোতি রোসিতো, ঘট্টিতোতি ৰুত্তং হোতি।
978.Kāleti piṇḍapātakāle piṇḍapātasaṅkhātaṃ annaṃ vā cīvarakāle cīvarasaṅkhātaṃ vasanaṃ vā laddhā dhammena samenāti adhippāyo. Mattaṃ so jaññāti paṭiggahaṇe ca paribhoge ca so pamāṇaṃ jāneyya. Idhāti sāsane, nipātamattameva vā etaṃ. Tosanatthanti santosatthaṃ, etadatthaṃ mattaṃ jāneyyāti vuttaṃ hoti. So tesu guttoti so bhikkhu tesu paccayesu gutto. Yatacārīti saṃyatavihāro , rakkhitiriyāpatho rakkhitakāyavacīmanodvāro cāti vuttaṃ hoti. ‘‘Yaticārī’’tipi pāṭho, soyevattho. Rusitoti rosito, ghaṭṭitoti vuttaṃ hoti.
৯৭৯. ঝানানুযুত্তোতি অনুপন্নুপ্পাদনেন উপ্পন্নাসেৰনেন চ ঝানে অনুযুত্তো। উপেক্খমারব্ভ সমাহিতত্তোতি চতুত্থজ্ঝানুপেক্খং উপ্পাদেত্ৰা সমাহিতচিত্তো। তক্কাসযং কুক্কুচ্চিযূপছিন্দেতি কামৰিতক্কাদিং তক্কঞ্চ , কামসঞ্ঞাদিং তস্স তক্কস্স আসযঞ্চ, হত্থকুক্কুচ্চাদিং কুক্কুচ্চিযঞ্চ উপচ্ছিন্দেয্য।
979.Jhānānuyuttoti anupannuppādanena uppannāsevanena ca jhāne anuyutto. Upekkhamārabbha samāhitattoti catutthajjhānupekkhaṃ uppādetvā samāhitacitto. Takkāsayaṃ kukkucciyūpachindeti kāmavitakkādiṃ takkañca , kāmasaññādiṃ tassa takkassa āsayañca, hatthakukkuccādiṃ kukkucciyañca upacchindeyya.
৯৮০. চুদিতো ৰচীভি সতিমাভিনন্দেতি উপজ্ঝাযাদীহি ৰাচাহি চোদিতো সমানো সতিমা হুত্ৰা তং চোদনং অভিনন্দেয্য। ৰাচং পমুঞ্চে কুসলন্তি ঞাণসমুট্ঠিতং ৰাচং পমুঞ্চেয্য। নাতিৰেলন্তি অতিৰেলং পন ৰাচং কালৰেলঞ্চ সীলৰেলঞ্চ অতিক্কন্তং নপ্পমুঞ্চেয্য। জনৰাদধম্মাযাতি জনৰাদকথায। ন চেতযেয্যাতি চেতনং ন উপ্পাদেয্য।
980.Cudito vacībhi satimābhinandeti upajjhāyādīhi vācāhi codito samāno satimā hutvā taṃ codanaṃ abhinandeyya. Vācaṃ pamuñce kusalanti ñāṇasamuṭṭhitaṃ vācaṃ pamuñceyya. Nātivelanti ativelaṃ pana vācaṃ kālavelañca sīlavelañca atikkantaṃ nappamuñceyya. Janavādadhammāyāti janavādakathāya. Na cetayeyyāti cetanaṃ na uppādeyya.
৯৮১. অথাপরন্তি অথ ইদানি ইতো পরম্পি। পঞ্চ রজানীতি রূপরাগাদীনি পঞ্চ রজানি। যেসং সতীমা ৰিনযায সিক্খেতি যেসং উপট্ঠিতস্সতি হুত্ৰা ৰিনযনত্থং তিস্সো সিক্খা সিক্খেয্য। এৰং সিক্খন্তো হি রূপেসু…পে॰… ফস্সেসু সহেথ রাগং, ন অঞ্ঞেতি।
981.Athāparanti atha idāni ito parampi. Pañca rajānīti rūparāgādīni pañca rajāni. Yesaṃ satīmā vinayāya sikkheti yesaṃ upaṭṭhitassati hutvā vinayanatthaṃ tisso sikkhā sikkheyya. Evaṃ sikkhanto hi rūpesu…pe… phassesu sahetha rāgaṃ, na aññeti.
৯৮২. ততো সো তেসং ৰিনযায সিক্খন্তো অনুক্কমেন – এতেসু ধম্মেসূতি গাথা। তত্থ এতেসূতি রূপাদীসু। কালেন সো সম্মা ধম্মং পরিৰীমংসমানোতি সো ভিক্খু য্ৰাযং ‘‘উদ্ধতে চিত্তে সমাধিস্স কালো’’তিআদিনা নযেন কালো ৰুত্তো, তেন কালেন সব্বং সঙ্খতধম্মং অনিচ্চাদিনযেন পরিৰীমংসমানো। একোদিভূতো ৰিহনে তমং সোতি সো একগ্গচিত্তো সব্বং মোহাদিতমং ৰিহনেয্য। নত্থি এত্থ সংসযো। সেসং সব্বত্থ পাকটমেৰ।
982. Tato so tesaṃ vinayāya sikkhanto anukkamena – etesu dhammesūti gāthā. Tattha etesūti rūpādīsu. Kālena so sammā dhammaṃ parivīmaṃsamānoti so bhikkhu yvāyaṃ ‘‘uddhate citte samādhissa kālo’’tiādinā nayena kālo vutto, tena kālena sabbaṃ saṅkhatadhammaṃ aniccādinayena parivīmaṃsamāno. Ekodibhūto vihane tamaṃ soti so ekaggacitto sabbaṃ mohāditamaṃ vihaneyya. Natthi ettha saṃsayo. Sesaṃ sabbattha pākaṭameva.
এৰং ভগৰা অরহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি। দেসনাপরিযোসানে পঞ্চসতা ভিক্খূ অরহত্তং পত্তা, তিংসকোটিসঙ্খ্যানঞ্চ দেৰমনুস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসীতি।
Evaṃ bhagavā arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpesi. Desanāpariyosāne pañcasatā bhikkhū arahattaṃ pattā, tiṃsakoṭisaṅkhyānañca devamanussānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.
পরমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায
Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya
সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায সারিপুত্তসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।
Suttanipāta-aṭṭhakathāya sāriputtasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
নিট্ঠিতো চ চতুত্থো ৰগ্গো অত্থৰণ্ণনানযতো, নামেন
Niṭṭhito ca catuttho vaggo atthavaṇṇanānayato, nāmena
অট্ঠকৰগ্গোতি।
Aṭṭhakavaggoti.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / সুত্তনিপাতপাল়ি • Suttanipātapāḷi / ১৬. সারিপুত্তসুত্তং • 16. Sāriputtasuttaṃ
