| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / នេត្តិប្បករណ-ដីកា • Nettippakaraṇa-ṭīkā |
១. សង្គហវារវណ្ណនា
1. Saṅgahavāravaṇṇanā
យន្តិ អនិយមត្ថោ សព្ពនាមសទ្ទោ កម្មសាធនវសេន វុត្តោ។ អត្ថាវពោធនត្ថោ សទ្ទប្បយោគោ អត្ថបរាធីនោ កេវលោ អត្ថបទត្ថកោ , សោ បទត្ថវិបរិយេសការិនា ឥតិ-សទ្ទេន បរភូតេន សទ្ទបទត្ថកោ ជាយតីតិ អាហ ‘‘យន្តិ អនិយមតោ ឧបយោគនិទ្ទេសោ’’តិ។ លោកោតិ កត្តុនិទ្ទេសោតិអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ។
Yanti aniyamattho sabbanāmasaddo kammasādhanavasena vutto. Atthāvabodhanattho saddappayogo atthaparādhīno kevalo atthapadatthako , so padatthavipariyesakārinā iti-saddena parabhūtena saddapadatthako jāyatīti āha ‘‘yanti aniyamato upayoganiddeso’’ti. Lokoti kattuniddesotiādīsupi eseva nayo.
ឯវំ ‘‘យ’’ន្តិអាទីនំ គាថាបទានំ កម្មកត្តុកិរិយាកត្តុវិសេសនាទិទស្សនវសេន អត្ថំ វត្វា ឥទានិ អវយវជោតនវសេន បទត្ថំ ទស្សេតុំ ‘‘លោកិយន្តិ ឯត្ថា’’តិអាទិមាហ។ លោកសទ្ទោ ឥធ សាមត្ថិយតោ សត្តលោកវចនោ ទដ្ឋព្ពោ។ តេនាហ ‘‘បូជនកិរិយាយោគ្យភូតតាវសេនា’’តិ។ សាសនន្តរធានតោ បរំ បូជនា អញ្ញពុទ្ធុប្បាទេន វេទិតព្ពា, យថេតរហិ វិបស្សីអាទិសម្មាសម្ពុទ្ធានំ។ ‘‘ទីបង្ករោ’’តិអាទិនា យទិបិ ពុទ្ធវំសទេសនាយំ (ពុ. វំ. ២.៧៥) ភគវតាវ វុត្តំ, សុមេធបណ្ឌិតត្តភាវេន បន បវត្តិំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ អាហ ‘‘យថាហ ភគវា សុមេធភូតោ’’តិ។
Evaṃ ‘‘ya’’ntiādīnaṃ gāthāpadānaṃ kammakattukiriyākattuvisesanādidassanavasena atthaṃ vatvā idāni avayavajotanavasena padatthaṃ dassetuṃ ‘‘lokiyanti etthā’’tiādimāha. Lokasaddo idha sāmatthiyato sattalokavacano daṭṭhabbo. Tenāha ‘‘pūjanakiriyāyogyabhūtatāvasenā’’ti. Sāsanantaradhānato paraṃ pūjanā aññabuddhuppādena veditabbā, yathetarahi vipassīādisammāsambuddhānaṃ. ‘‘Dīpaṅkaro’’tiādinā yadipi buddhavaṃsadesanāyaṃ (bu. vaṃ. 2.75) bhagavatāva vuttaṃ, sumedhapaṇḍitattabhāvena pana pavattiṃ sandhāya vuttanti āha ‘‘yathāha bhagavā sumedhabhūto’’ti.
បរិញ្ញាក្កមេនាតិ ញាតបរិញ្ញាទិបដិបាដិយា។ លក្ខណាវពោធប្បដិបត្តិយាតិ វិបស្សនាយ។ តេន វុត្តំ ‘‘សុញ្ញតមុខាទីហី’’តិ។ តថា ច វុត្តន្តិ វិញ្ញូហិ វេទនីយតាយ ឯវ សាសនវរស្ស វុត្តំ ភគវតា –
Pariññākkamenāti ñātapariññādipaṭipāṭiyā. Lakkhaṇāvabodhappaṭipattiyāti vipassanāya. Tena vuttaṃ ‘‘suññatamukhādīhī’’ti. Tathā ca vuttanti viññūhi vedanīyatāya eva sāsanavarassa vuttaṃ bhagavatā –
‘‘ឯតុ វិញ្ញូ បុរិសោ អសឋោ អមាយាវី ឧជុជាតិកោ, អហមនុសាសាមិ, អហំ ធម្មំ ទេសេមិ, យថានុសិដ្ឋំ តថា បដិបជ្ជមានោ ន ចិរស្សេវ សាមញ្ញេវ ឧស្សតិ, សាមំ ទក្ខិតី’’តិអាទិ (ម. និ. ២.២៨១)។
‘‘Etu viññū puriso asaṭho amāyāvī ujujātiko, ahamanusāsāmi, ahaṃ dhammaṃ desemi, yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno na cirasseva sāmaññeva ussati, sāmaṃ dakkhitī’’tiādi (ma. ni. 2.281).
យំ-សទ្ទោ សាសនវិសយោ, លោកបាលសទ្ទោ សត្ថុវិសយោបិ លោកំ បតិ គុណីភូតោតិ ‘‘តស្សា’’តិ បដិនិទ្ទេសស្ស កថំ សត្ថុវិសយតាតិ ចោទនំ មនសិកត្វា អាហ ‘‘សលោកបាលោតិ ចេត្ថា’’តិអាទិ, គុណីភូតោបិ លោកបាលសទ្ទោ បធានភូតោ វិយ បដិនិទ្ទេសំ អរហតិ។ អញ្ញោ ហិ សទ្ទក្កមោ, អញ្ញោ អត្ថក្កមោតិ។
Yaṃ-saddo sāsanavisayo, lokapālasaddo satthuvisayopi lokaṃ pati guṇībhūtoti ‘‘tassā’’ti paṭiniddesassa kathaṃ satthuvisayatāti codanaṃ manasikatvā āha ‘‘salokapāloti cetthā’’tiādi, guṇībhūtopi lokapālasaddo padhānabhūto viya paṭiniddesaṃ arahati. Añño hi saddakkamo, añño atthakkamoti.
ធម្មគារវេន ភគវា ធម្មំ បូជេន្តោ វេនេយ្យពន្ធវេ អចិន្តេត្វា សមាបត្តិសមាបជ្ជនធម្មបច្ចវេក្ខណាហិ សត្តសត្តាហំ វីតិនាមេសីតិ អាហ ‘‘ភគវតោ…បេ.… ទីបេតព្ពា’’តិ។ តត្ថ អាទិសទ្ទេន សាវកេហិ ធម្មស្សវនស្ស, តេសំ បច្ចុគ្គមនាទីនញ្ច សង្គហោ វេទិតព្ពោ។
Dhammagāravena bhagavā dhammaṃ pūjento veneyyabandhave acintetvā samāpattisamāpajjanadhammapaccavekkhaṇāhi sattasattāhaṃ vītināmesīti āha ‘‘bhagavato…pe… dīpetabbā’’ti. Tattha ādisaddena sāvakehi dhammassavanassa, tesaṃ paccuggamanādīnañca saṅgaho veditabbo.
ឥច្ចស្សាតិ ឥតិ អស្ស, ឯវំ ភគវតោ អវិបរីតអនន្តរាយិកនិយ្យានិកធម្មទេសនាយ សព្ពញ្ញុតានាវរណភាវទីបនេនាតិ អត្ថោ។ តេនាតិ ចតុវេសារជ្ជយោគេន។ តទវិនាភាវិនា ទសពល…បេ.… បកាសិតា ហោតិ។ អាវេណិកពុទ្ធធម្មាទីតិ ឯត្ថ អាទិសទ្ទេន តីសុ កាលេសុ អប្បដិហតញាណានិ, ចតុសច្ចញាណានិ, ចតុបដិសម្ភិទាញាណានិ, បញ្ចគតិបរិច្ឆេទកញាណានិ, ឆ អភិញ្ញាញាណានិ, សត្ត អរិយធនានិ, សត្ត ពោជ្ឈង្គា, អដ្ឋ វិជ្ជា, អដ្ឋសុ បរិសាសុ អកម្បនញាណានិ, អដ្ឋ វិមោក្ខា, នវ សមាធិចរិយា, នវ អនុបុព្ពវិហារា, ទស នាថករណា ធម្មា, ទស អរិយវាសា, ទ្វាទស ធម្មចក្កាការា, តេរស ធុតធម្មា, ចុទ្ទស ពុទ្ធញាណានិ, បន្នរស ចរណធម្មា, សោឡស ញាណចរិយា, សោឡស អានាបានស្សតី, ឯកូនវីសតិ បច្ចវេក្ខណញាណានិ, ចតុវីសតិ បច្ចយវិភាវនញាណានិ, ចតុចត្តារីស ញាណវត្ថូនិ, សត្តសត្តតិ ញាណវត្ថូនិ, ចតុវីសតិកោដិសតសហស្សសមាបត្តិសញ្ចារិមហាវជិរញាណំ, អនន្តនយសមន្តបដ្ឋានបវិចយទេសនាការប្បវត្តញាណានិ ចាតិ ឯវមាទីនំ ភគវតោ គុណវិសេសានំ សង្គហោ ទដ្ឋព្ពោ។
Iccassāti iti assa, evaṃ bhagavato aviparītaanantarāyikaniyyānikadhammadesanāya sabbaññutānāvaraṇabhāvadīpanenāti attho. Tenāti catuvesārajjayogena. Tadavinābhāvinā dasabala…pe… pakāsitā hoti. Āveṇikabuddhadhammādīti ettha ādisaddena tīsu kālesu appaṭihatañāṇāni, catusaccañāṇāni, catupaṭisambhidāñāṇāni, pañcagatiparicchedakañāṇāni, cha abhiññāñāṇāni, satta ariyadhanāni, satta bojjhaṅgā, aṭṭha vijjā, aṭṭhasu parisāsu akampanañāṇāni, aṭṭha vimokkhā, nava samādhicariyā, nava anupubbavihārā, dasa nāthakaraṇā dhammā, dasa ariyavāsā, dvādasa dhammacakkākārā, terasa dhutadhammā, cuddasa buddhañāṇāni, pannarasa caraṇadhammā, soḷasa ñāṇacariyā, soḷasa ānāpānassatī, ekūnavīsati paccavekkhaṇañāṇāni, catuvīsati paccayavibhāvanañāṇāni, catucattārīsa ñāṇavatthūni, sattasattati ñāṇavatthūni, catuvīsatikoṭisatasahassasamāpattisañcārimahāvajirañāṇaṃ, anantanayasamantapaṭṭhānapavicayadesanākārappavattañāṇāni cāti evamādīnaṃ bhagavato guṇavisesānaṃ saṅgaho daṭṭhabbo.
អបរោ នយោ – គុណវិសិដ្ឋតំ ទីបេតិ, សា ច គុណវិសិដ្ឋតា មហាករុណាមហាបញ្ញាហិ វេទិតព្ពា តាហិ សត្ថុសម្បត្តិសិទ្ធិតោ។ តត្ថ មហាករុណាយ បវត្តិភេទោ ‘‘ពហុកេហិ អាការេហិ បស្សន្តានំ ពុទ្ធានំ ភគវន្តានំ សត្តេសុ មហាករុណា ឱក្កមតី’’តិអាទិនា បដិសម្ភិទាមគ្គេ (បដិ. ម. ១.១១៧) វុត្តនយេន វេទិតព្ពោ។ មហាបញ្ញាយ បន បវត្តិភេទោ វុត្តោ ឯវ។ តត្ថ ករុណាយ ភគវតោ ចរណសម្បត្តិ, បញ្ញាយ វិជ្ជាសម្បត្តិ។ ករុណាយ សត្តាធិបតិតា, បញ្ញាយ ធម្មាធិបតិតា។ ករុណាយ លោកនាថតា, បញ្ញាយ អត្តនាថតា។ ករុណាយ បុព្ពការិតា, បញ្ញាយ កតញ្ញុតា។ ករុណាយ អបរន្តបតា, បញ្ញាយ អនត្តន្តបតា។ ករុណាយ ពុទ្ធករធម្មសិទ្ធិ, បញ្ញាយ ពុទ្ធភាវសិទ្ធិ។ ករុណាយ បរេសំ តារណំ, បញ្ញាយ សយំ តារណំ។ ករុណាយ សព្ពសត្តេសុ អនុគ្គហចិត្តតា, បញ្ញាយ សព្ពធម្មេសុ វិរត្តចិត្តតា បកាសិតា ហោតីតិ អនវសេសតោ បរហិតបដិបត្តិយា, អត្តហិតសម្បត្តិយា ច បារិបូរី វេទិតព្ពា។ តីសុបិ អវត្ថាសូតិ ហេតុផលសត្តូបការាវត្ថាសុ។
Aparo nayo – guṇavisiṭṭhataṃ dīpeti, sā ca guṇavisiṭṭhatā mahākaruṇāmahāpaññāhi veditabbā tāhi satthusampattisiddhito. Tattha mahākaruṇāya pavattibhedo ‘‘bahukehi ākārehi passantānaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ sattesu mahākaruṇā okkamatī’’tiādinā paṭisambhidāmagge (paṭi. ma. 1.117) vuttanayena veditabbo. Mahāpaññāya pana pavattibhedo vutto eva. Tattha karuṇāya bhagavato caraṇasampatti, paññāya vijjāsampatti. Karuṇāya sattādhipatitā, paññāya dhammādhipatitā. Karuṇāya lokanāthatā, paññāya attanāthatā. Karuṇāya pubbakāritā, paññāya kataññutā. Karuṇāya aparantapatā, paññāya anattantapatā. Karuṇāya buddhakaradhammasiddhi, paññāya buddhabhāvasiddhi. Karuṇāya paresaṃ tāraṇaṃ, paññāya sayaṃ tāraṇaṃ. Karuṇāya sabbasattesu anuggahacittatā, paññāya sabbadhammesu virattacittatā pakāsitā hotīti anavasesato parahitapaṭipattiyā, attahitasampattiyā ca pāripūrī veditabbā. Tīsupi avatthāsūti hetuphalasattūpakārāvatthāsu.
អភិសមយោ បដិវេធសាសនស្ស, មនសិករណំ បដិបត្តិសាសនស្ស, សវនាទីហិ បរិចយករណំ បរិយត្តិសាសនស្សាតិ តិណ្ណម្បិ វសេន យោជេតព្ពោ។ តេនាហ ‘‘យថារហ’’ន្តិ។ ‘‘សក្កច្ចំ ធម្មទេសនេនា’’តិ ឥមិនា ឥធ ‘‘សាសន’’ន្តិ វុត្តស្ស តិវិធស្សាបិ សទ្ធម្មស្ស អវិសេសេន ទេសនាបូជំ វត្វា ថោមនាបូជនស្ស វសេន តំ វិភជិត្វា ទស្សេន្តោ ‘‘អរិយំ, វោ ភិក្ខវេ’’តិអាទិមាហ។ តត្ថ ‘‘ថោមនេនា’’តិ បទេនាបិ ‘‘សក្កច្ច’’ន្តិ បទំ យោជេតព្ពំ។ បូជនាទ្វយស្សាបិ វា វសេន ឥធាបិ បទយោជនា វេទិតព្ពា។ អរិយភាវាទយោតិ អរិយសេដ្ឋអគ្គភាវាទយោ។ និយ្យានាទយោតិ និយ្យានហេតុទស្សនាទយោ។ ស្វាក្ខាតតាទយោតិ ស្វាក្ខាតសន្ទិដ្ឋិកតាទយោ។
Abhisamayo paṭivedhasāsanassa, manasikaraṇaṃ paṭipattisāsanassa, savanādīhi paricayakaraṇaṃ pariyattisāsanassāti tiṇṇampi vasena yojetabbo. Tenāha ‘‘yathāraha’’nti. ‘‘Sakkaccaṃ dhammadesanenā’’ti iminā idha ‘‘sāsana’’nti vuttassa tividhassāpi saddhammassa avisesena desanāpūjaṃ vatvā thomanāpūjanassa vasena taṃ vibhajitvā dassento ‘‘ariyaṃ, vo bhikkhave’’tiādimāha. Tattha ‘‘thomanenā’’ti padenāpi ‘‘sakkacca’’nti padaṃ yojetabbaṃ. Pūjanādvayassāpi vā vasena idhāpi padayojanā veditabbā. Ariyabhāvādayoti ariyaseṭṭhaaggabhāvādayo. Niyyānādayoti niyyānahetudassanādayo. Svākkhātatādayoti svākkhātasandiṭṭhikatādayo.
ឥទានិ អរិយសង្ឃគុណានម្បិ ឥមាយ គាថាយ បកាសិតភាវំ ទស្សេតុំ ‘‘យស្មា បនា’’តិអាទិ វុត្តំ។ ពាល្យាទិសមតិក្កមនតោតិ ពាលអព្យត្តភាវាទិសមតិក្កមនតោ។
Idāni ariyasaṅghaguṇānampi imāya gāthāya pakāsitabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘yasmā panā’’tiādi vuttaṃ. Bālyādisamatikkamanatoti bālaabyattabhāvādisamatikkamanato.
ញាណវិសេសោ សុតចិន្តាភាវនាមយញាណានិ។ សោតព្ពមនសិកាតព្ពបដិវិជ្ឈិតព្ពាវត្ថា អវត្ថាភេទោ។ ឧភយន្តិ ព្យញ្ជនបទំ, អត្ថបទញ្ច។ ឧភយថាតិ ករណកម្មសាធនវសេន បច្ចេកំ យោជេតព្ពំ។ បដិបជ្ជិតព្ពត្តាតិ ញាតព្ពត្តា។
Ñāṇaviseso sutacintābhāvanāmayañāṇāni. Sotabbamanasikātabbapaṭivijjhitabbāvatthā avatthābhedo. Ubhayanti byañjanapadaṃ, atthapadañca. Ubhayathāti karaṇakammasādhanavasena paccekaṃ yojetabbaṃ. Paṭipajjitabbattāti ñātabbattā.
‘‘អយញ្ច គាថា’’តិអាទិ កេសញ្ចិ វាទោ។ តថា ហិ អបរេ ‘‘ថេរេនេវាយំ គាថា ភាសិតា’’តិ វទន្តិ។ អត្តូបនាយិកាបិ ហិ កទាចិ ធម្មទេសនា ហោតិ ឯវ យថា ‘‘ទសពលសមន្នាគតោ , ភិក្ខវេ, តថាគតោ ចតុវេសារជ្ជវិសារទោ’’តិអាទិ (សំ. និ. ២.២១-២២)។ ឯវញ្ច កត្វា ‘‘កតមេ សោឡស ហារា’’តិអាទិវចនំ សមត្ថិតំ ហោតិ។
‘‘Ayañca gāthā’’tiādi kesañci vādo. Tathā hi apare ‘‘therenevāyaṃ gāthā bhāsitā’’ti vadanti. Attūpanāyikāpi hi kadāci dhammadesanā hoti eva yathā ‘‘dasabalasamannāgato , bhikkhave, tathāgato catuvesārajjavisārado’’tiādi (saṃ. ni. 2.21-22). Evañca katvā ‘‘katame soḷasa hārā’’tiādivacanaṃ samatthitaṃ hoti.
យថាវុត្តអត្ថមុខេនេវាតិ មូលបទសង្ខាតអត្ថុទ្ធារេនេវ។ បរតោ អាគមិស្សតីតិ និទ្ទេសវារស្ស បរិយោសានេ អាគមិស្សតិ ‘‘តីណិ ច នយា អនូនា’’តិអាទិនា (នេត្តិ. ៤ ទ្វាទសបទ)។
Yathāvuttaatthamukhenevāti mūlapadasaṅkhātaatthuddhāreneva. Parato āgamissatīti niddesavārassa pariyosāne āgamissati ‘‘tīṇi ca nayā anūnā’’tiādinā (netti. 4 dvādasapada).
វុច្ចតីតិ កត្តរិ កម្មនិទ្ទេសោតិ អាហ ‘‘វទតី’’តិ។ អថ វា វុច្ចតីតិ កម្មកត្តុនិទ្ទេសោយំ។ អយញ្ហេត្ថ អត្ថោ – ហារា, នយា ចាតិ ឧភយំ បរិគ្គហិតំ សំវណ្ណកេន សព្ពថា គហិតញ្ចេ, វុច្ចតិ សុត្តំ, សយមេវ សុត្តំ សំវណ្ណេតីតិ , ឯតេន ហារនយេសុ វសីភាវេន សុត្តសំវណ្ណនាយ សុករតំ ទស្សេតិ។
Vuccatīti kattari kammaniddesoti āha ‘‘vadatī’’ti. Atha vā vuccatīti kammakattuniddesoyaṃ. Ayañhettha attho – hārā, nayā cāti ubhayaṃ pariggahitaṃ saṃvaṇṇakena sabbathā gahitañce, vuccati suttaṃ, sayameva suttaṃ saṃvaṇṇetīti , etena hāranayesu vasībhāvena suttasaṃvaṇṇanāya sukarataṃ dasseti.
បការន្តរេនាតិ បុព្ពេ ‘‘សាសន’’ន្តិ វុត្តមត្ថំ ‘‘ទេសនា, ទេសិត’’ន្តិ តតោ អញ្ញេន បការេន។ និយមេត្វាតិ តស្ស ឯកន្តតោ វិញ្ញេយ្យតំ អវធារេត្វា។ វិញ្ញេយ្យតា វិសិដ្ឋេសុ ទេសនាទេសិតេសុ វិញ្ញេយ្យបទេ លព្ភមានា វិជាននកិរិយា។
Pakārantarenāti pubbe ‘‘sāsana’’nti vuttamatthaṃ ‘‘desanā, desita’’nti tato aññena pakārena. Niyametvāti tassa ekantato viññeyyataṃ avadhāretvā. Viññeyyatā visiṭṭhesu desanādesitesu viññeyyapade labbhamānā vijānanakiriyā.
ទេសនាទេសិតានិ ច យាវទេវ វិជាននត្ថានីតិ វិជាននំ បធានន្តិ តមេវ និទ្ធារេន្តោ ‘‘តត្រាតិ តស្មិំ វិជាននេ’’តិ អាហ។
Desanādesitāni ca yāvadeva vijānanatthānīti vijānanaṃ padhānanti tameva niddhārento ‘‘tatrāti tasmiṃ vijānane’’ti āha.
ឯត្ថាហាតិ នវង្គសាសននវវិធសុត្តន្តាតិ ឯតស្មិំ អត្ថវចនេ អាហ ចោទកោ។ តស្សាយំ អធិប្បាយោ – នវហិ អង្គេហិ វវត្ថិតេហិ អញ្ញមញ្ញសង្កររហិតេហិ ភវិតព្ពំ, តថា ច សតិ អសុត្តសភាវានេវ គេយ្យង្គាទីនីតិ នវវិធសុត្តន្តវចនំ វិរុជ្ឈេយ្យ។ អថ សុត្តសភាវានិ គេយ្យង្គាទីនិ, ឯវំ សតិ ‘‘សុត្ត’’ន្តិ វិសុំ សុត្តង្គំ ន សិយា, ឯវំ សន្តេ អដ្ឋង្គសាសនំ អាបជ្ជតីតិ។ តេនាហ ‘‘កថំ បនា’’តិអាទិ។ គេយ្យង្គាទីសុ កតិបយានម្បិ សុត្តភាវេ យថាវុត្តទោសានតិវត្តិ, បគេវ សព្ពេសន្តិ ទស្សេតិ ‘‘យញ្ចា’’តិអាទិនា។ សង្គហេសូតិ អដ្ឋកថាសុ។ បោរាណដ្ឋកថានញ្ហិ សង្ខេបភូតា ឥទានិ អដ្ឋកថា ‘‘សង្គហា’’តិ វុត្តា។ សុត្តំ នាម សគាថកំ វា សិយា, និគ្គាថកំ វាតិ អង្គទ្វយេនេវ តទុភយង្គំ កតន្តិ វិសុំ សុត្តង្គស្ស អសម្ភវោ តទុភយវិនិមុត្តស្ស សុត្តស្ស អភាវតោ។ តេន វុត្តំ ‘‘សុត្តង្គមេវ ន សិយា’’តិ។ អថាបិ កថញ្ចិ។ សិយាតិ វក្ខមានំ សាមញ្ញវិធិំ សន្ធាយាហ។ ឯវម្បិ អយំ ទោសោតិ ទស្សេន្តោ ‘‘មង្គលសុត្តាទីន’’ន្តិអាទិមាហ។
Etthāhāti navaṅgasāsananavavidhasuttantāti etasmiṃ atthavacane āha codako. Tassāyaṃ adhippāyo – navahi aṅgehi vavatthitehi aññamaññasaṅkararahitehi bhavitabbaṃ, tathā ca sati asuttasabhāvāneva geyyaṅgādīnīti navavidhasuttantavacanaṃ virujjheyya. Atha suttasabhāvāni geyyaṅgādīni, evaṃ sati ‘‘sutta’’nti visuṃ suttaṅgaṃ na siyā, evaṃ sante aṭṭhaṅgasāsanaṃ āpajjatīti. Tenāha ‘‘kathaṃ panā’’tiādi. Geyyaṅgādīsu katipayānampi suttabhāve yathāvuttadosānativatti, pageva sabbesanti dasseti ‘‘yañcā’’tiādinā. Saṅgahesūti aṭṭhakathāsu. Porāṇaṭṭhakathānañhi saṅkhepabhūtā idāni aṭṭhakathā ‘‘saṅgahā’’ti vuttā. Suttaṃ nāma sagāthakaṃ vā siyā, niggāthakaṃ vāti aṅgadvayeneva tadubhayaṅgaṃ katanti visuṃ suttaṅgassa asambhavo tadubhayavinimuttassa suttassa abhāvato. Tena vuttaṃ ‘‘suttaṅgameva na siyā’’ti. Athāpi kathañci. Siyāti vakkhamānaṃ sāmaññavidhiṃ sandhāyāha. Evampi ayaṃ dosoti dassento ‘‘maṅgalasuttādīna’’ntiādimāha.
តព្ភាវនិមិត្តន្តិ គេយ្យង្គភាវនិមិត្តំ។ វេយ្យាករណស្ស តព្ភាវនិមិត្តន្តិ សម្ពន្ធោ។ ចោទកោ ‘‘គាថាវិរហេ’’តិ វចនំ អគ្គណ្ហន្តោ ‘‘បុច្ឆាវិស្សជ្ជនំ ព្យាករណ’’ន្តិ វចនមត្តមេវ គហេត្វា ‘‘ឯវំ សន្តេ’’តិអាទិនា ចោទេតិ។ ឥតរោ បន ឱកាសវិធិតោ អនោកាសោ វិធិ ពលវាតិ ញាយំ គាថាវិរហិតំយេវ វេយ្យាករណន្តិ, ឥធាធិប្បេតន្តិ ច ទស្សេន្តោ ‘‘នាបជ្ជតី’’តិអាទិនា បរិហរតិ។ តថា ហីតិ តេនេវ ការណេន, សតិបិ សញ្ញន្តរនិមិត្តយោគេ អនោកាសសញ្ញានំ ពលវភាវេនេវាតិ អត្ថោ។
Tabbhāvanimittanti geyyaṅgabhāvanimittaṃ. Veyyākaraṇassa tabbhāvanimittanti sambandho. Codako ‘‘gāthāvirahe’’ti vacanaṃ aggaṇhanto ‘‘pucchāvissajjanaṃ byākaraṇa’’nti vacanamattameva gahetvā ‘‘evaṃ sante’’tiādinā codeti. Itaro pana okāsavidhito anokāso vidhi balavāti ñāyaṃ gāthāvirahitaṃyeva veyyākaraṇanti, idhādhippetanti ca dassento ‘‘nāpajjatī’’tiādinā pariharati. Tathā hīti teneva kāraṇena, satipi saññantaranimittayoge anokāsasaññānaṃ balavabhāvenevāti attho.
សង្គហវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Saṅgahavāravaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / នេត្តិប្បករណបាឡិ • Nettippakaraṇapāḷi / ១. សង្គហវារោ • 1. Saṅgahavāro
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / សុត្តបិដក (អដ្ឋកថា) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ខុទ្ទកនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / នេត្តិប្បករណ-អដ្ឋកថា • Nettippakaraṇa-aṭṭhakathā / ១. សង្គហវារវណ្ណនា • 1. Saṅgahavāravaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / សុត្តបិដក (ដីកា) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ខុទ្ទកនិកាយ (ដីកា) • Khuddakanikāya (ṭīkā) / នេត្តិវិភាវិនី • Nettivibhāvinī / ១. សង្គហវារអត្ថវិភាវនា • 1. Saṅgahavāraatthavibhāvanā
