| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / মিলিন্দপঞ্হপাল়ি • Milindapañhapāḷi |
১০. সমুদ্দঙ্গপঞ্হো
10. Samuddaṅgapañho
১০. ‘‘ভন্তে নাগসেন, ‘সমুদ্দস্স পঞ্চ অঙ্গানি গহেতব্বানী’তি যং ৰদেসি, কতমানি তানি পঞ্চ অঙ্গানি গহেতব্বানী’’তি? ‘‘যথা, মহারাজ, মহাসমুদ্দো মতেন কুণপেন সদ্ধিং ন সংৰসতি, এৰমেৰ খো, মহারাজ, যোগিনা যোগাৰচরেন রাগদোসমোহমানদিট্ঠিমক্খপল়াসইস্সামচ্ছরিযমাযাসাঠেয্যকুটিলৰিসমদুচ্চরিতকিলেসমলেহি সদ্ধিং ন সংৰসিতব্বং। ইদং, মহারাজ, সমুদ্দস্স পঠমং অঙ্গং গহেতব্বং।
10. ‘‘Bhante nāgasena, ‘samuddassa pañca aṅgāni gahetabbānī’ti yaṃ vadesi, katamāni tāni pañca aṅgāni gahetabbānī’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, mahāsamuddo matena kuṇapena saddhiṃ na saṃvasati, evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena rāgadosamohamānadiṭṭhimakkhapaḷāsaissāmacchariyamāyāsāṭheyyakuṭilavisamaduccaritakilesamalehi saddhiṃ na saṃvasitabbaṃ. Idaṃ, mahārāja, samuddassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ.
‘‘পুন চপরং, মহারাজ, মহাসমুদ্দো মুত্তামণিৰেল়ুরিযসঙ্খসিলাপৰাল়ফলিকমণিৰিৰিধরতননিচযং ধারেন্তো পিদহতি, ন বহি ৰিকিরতি। এৰমেৰ খো, মহারাজ, যোগিনা যোগাৰচরেন মগ্গফলঝানৰিমোক্খসমাধিসমাপত্তিৰিপস্সনাভিঞ্ঞাৰিৰিধগুণরতনানি অধিগন্ত্ৰা পিদহিতব্বানি, ন বহি নীহরিতব্বানি। ইদং, মহারাজ, সমুদ্দস্স দুতিযং অঙ্গং গহেতব্বং।
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, mahāsamuddo muttāmaṇiveḷuriyasaṅkhasilāpavāḷaphalikamaṇivividharatananicayaṃ dhārento pidahati, na bahi vikirati. Evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena maggaphalajhānavimokkhasamādhisamāpattivipassanābhiññāvividhaguṇaratanāni adhigantvā pidahitabbāni, na bahi nīharitabbāni. Idaṃ, mahārāja, samuddassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ.
‘‘পুন চপরং, মহারাজ, মহাসমুদ্দো মহন্তেহি মহাভূতেহি সদ্ধিং সংৰসতি। এৰমেৰ খো, মহারাজ, যোগিনা যোগাৰচরেন অপ্পিচ্ছং সন্তুট্ঠং ধুতৰাদং সল্লেখৰুত্তিং আচারসম্পন্নং লজ্জিং পেসলং গরুং ভাৰনীযং ৰত্তারং ৰচনক্খমং চোদকং পাপগরহিং ওৰাদকং অনুসাসকং ৰিঞ্ঞাপকং সন্দস্সকং সমাদপকং সমুত্তেজকং সম্পহংসকং কল্যাণমিত্তং সব্রহ্মচারিং নিস্সায ৰসিতব্বং। ইদং, মহারাজ, মহাসমুদ্দস্স ততিযং অঙ্গং গহেতব্বং।
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, mahāsamuddo mahantehi mahābhūtehi saddhiṃ saṃvasati. Evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena appicchaṃ santuṭṭhaṃ dhutavādaṃ sallekhavuttiṃ ācārasampannaṃ lajjiṃ pesalaṃ garuṃ bhāvanīyaṃ vattāraṃ vacanakkhamaṃ codakaṃ pāpagarahiṃ ovādakaṃ anusāsakaṃ viññāpakaṃ sandassakaṃ samādapakaṃ samuttejakaṃ sampahaṃsakaṃ kalyāṇamittaṃ sabrahmacāriṃ nissāya vasitabbaṃ. Idaṃ, mahārāja, mahāsamuddassa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ.
‘‘পুন চপরং, মহারাজ, মহাসমুদ্দো নৰসলিলসম্পুণ্ণাহি গঙ্গাযমুনাঅচিরৰতীসরভূমহীআদীহি নদীসতসহস্সেহি অন্তলিক্খে সলিলধারাহি চ পূরিতোপি সকং ৰেলং নাতিৰত্ততি। এৰমেৰ খো, মহারাজ, যোগিনা যোগাৰচরেন লাভসক্কারসিলোকৰন্দনমাননপূজনকারণা জীৰিতহেতুপি সঞ্চিচ্চ সিক্খাপদৰীতিক্কমো ন করণীযো। ইদং, মহারাজ, মহাসমুদ্দস্স চতুত্থং অঙ্গং গহেতব্বং। ভাসিতম্পেতং, মহারাজ, ভগৰতা দেৰাতিদেৰেন –
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, mahāsamuddo navasalilasampuṇṇāhi gaṅgāyamunāaciravatīsarabhūmahīādīhi nadīsatasahassehi antalikkhe saliladhārāhi ca pūritopi sakaṃ velaṃ nātivattati. Evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena lābhasakkārasilokavandanamānanapūjanakāraṇā jīvitahetupi sañcicca sikkhāpadavītikkamo na karaṇīyo. Idaṃ, mahārāja, mahāsamuddassa catutthaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ. Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā devātidevena –
‘সেয্যথাপি, মহারাজ 1, মহাসমুদ্দো ঠিতধম্মো ৰেলং নাতিক্কমতি, এৰমেৰ খো, মহারাজ, যং মহা সাৰকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং, তং মম সাৰকা জীৰিতহেতুপি নাতিক্কমন্তী’তি।
‘Seyyathāpi, mahārāja 2, mahāsamuddo ṭhitadhammo velaṃ nātikkamati, evameva kho, mahārāja, yaṃ mahā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ, taṃ mama sāvakā jīvitahetupi nātikkamantī’ti.
‘‘পুন চপরং, মহারাজ, মহাসমুদ্দো সব্বসৰন্তীহি গঙ্গাযমুনাঅচিরৰতীসরভূমহীহি অন্তলিক্খে উদকধারাহিপি ন পরিপূরতি। এৰমেৰ খো, মহারাজ, যোগিনা যোগাৰচরেন উদ্দেসপরিপুচ্ছাসৰনধারণৰিনিচ্ছযঅভিধম্মৰিনযগাল়্হসুত্তন্তৰিগ্গহপদনিক্খেপপদসন্ধি পদৰিভত্তিনৰঙ্গজিনসাসনৰরং সুণন্তেনাপি ন তপ্পিতব্বং। ইদং, মহারাজ, মহাসমুদ্দস্স পঞ্চমং অঙ্গং গহেতব্বং। ভাসিতম্পেতং, মহারাজ, ভগৰতা দেৰাতিদেৰেন সুতসোমজাতকে –
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, mahāsamuddo sabbasavantīhi gaṅgāyamunāaciravatīsarabhūmahīhi antalikkhe udakadhārāhipi na paripūrati. Evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena uddesaparipucchāsavanadhāraṇavinicchayaabhidhammavinayagāḷhasuttantaviggahapadanikkhepapadasandhi padavibhattinavaṅgajinasāsanavaraṃ suṇantenāpi na tappitabbaṃ. Idaṃ, mahārāja, mahāsamuddassa pañcamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ. Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā devātidevena sutasomajātake –
‘‘‘অগ্গি যথা তিণকট্ঠং দহন্তো, ন তপ্পতি সাগরো ৰা নদীহি।
‘‘‘Aggi yathā tiṇakaṭṭhaṃ dahanto, na tappati sāgaro vā nadīhi;
এৰম্পি চে 3 পণ্ডিতা রাজসেট্ঠ, সুত্ৰা ন তপ্পন্তি সুভাসিতেনা’’’তি॥
Evampi ce 4 paṇḍitā rājaseṭṭha, sutvā na tappanti subhāsitenā’’’ti.
সমুদ্দঙ্গপঞ্হো দসমো।সমুদ্দৰগ্গো দুতিযো।
Samuddaṅgapañho dasamo.Samuddavaggo dutiyo.
তস্সুদ্দানং –
Tassuddānaṃ –
লাবুলতা চ পদুমং, বীজং সালকল্যাণিকা।
Lābulatā ca padumaṃ, bījaṃ sālakalyāṇikā;
নাৰা চ নাৰালগ্গনং, কূপো নিযামকো তথা।
Nāvā ca nāvālagganaṃ, kūpo niyāmako tathā;
কম্মকারো সমুদ্দো চ, ৰগ্গো তেন পৰুচ্চতীতি॥
Kammakāro samuddo ca, vaggo tena pavuccatīti.
Footnotes:
