| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā |
[৫৩০] ২. সংকিচ্চজাতকৰণ্ণনা
[530] 2. Saṃkiccajātakavaṇṇanā
দিস্ৰা নিসিন্নং রাজানন্তি ইদং সত্থা জীৰকম্বৰনে ৰিহরন্তো অজাতসত্তুস্স পিতুঘাতকম্মং আরব্ভ কথেসি। সো হি দেৰদত্তং নিস্সায তস্স ৰচনেন পিতরং ঘাতাপেত্ৰা দেৰদত্তস্স সঙ্ঘভেদাৰসানে ভিন্নপরিসস্স রোগে উপ্পন্নে ‘‘তথাগতং খমাপেস্সামী’’তি মঞ্চসিৰিকায সাৰত্থিং গচ্ছন্তস্স জেতৰনদ্ৰারে পথৰিং পৰিট্ঠভাৰং সুত্ৰা ‘‘দেৰদত্তো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পটিপক্খো হুত্ৰা পথৰিং পৰিসিত্ৰা অৰীচিপরাযণো জাতো, মযাপি তং নিস্সায পিতা ধম্মিকো ধম্মরাজা ঘাতিতো, অহম্পি নু খো পথৰিং পৰিসিস্সামী’’তি ভীতো রজ্জসিরিযা চিত্তস্সাদং ন লভি, ‘‘থোকং নিদ্দাযিস্সামী’’তি নিদ্দং উপগতমত্তোৰ নৰযোজনবহলাযং অযমহাপথৰিযং পাতেত্ৰা অযসূলেহি কোট্টিযমানো ৰিয সুনখেহি লুঞ্জিত্ৰা খজ্জমানো ৰিয ভেরৰরৰেন ৰিরৰন্তো উট্ঠাতি।
Disvā nisinnaṃ rājānanti idaṃ satthā jīvakambavane viharanto ajātasattussa pitughātakammaṃ ārabbha kathesi. So hi devadattaṃ nissāya tassa vacanena pitaraṃ ghātāpetvā devadattassa saṅghabhedāvasāne bhinnaparisassa roge uppanne ‘‘tathāgataṃ khamāpessāmī’’ti mañcasivikāya sāvatthiṃ gacchantassa jetavanadvāre pathaviṃ paviṭṭhabhāvaṃ sutvā ‘‘devadatto sammāsambuddhassa paṭipakkho hutvā pathaviṃ pavisitvā avīciparāyaṇo jāto, mayāpi taṃ nissāya pitā dhammiko dhammarājā ghātito, ahampi nu kho pathaviṃ pavisissāmī’’ti bhīto rajjasiriyā cittassādaṃ na labhi, ‘‘thokaṃ niddāyissāmī’’ti niddaṃ upagatamattova navayojanabahalāyaṃ ayamahāpathaviyaṃ pātetvā ayasūlehi koṭṭiyamāno viya sunakhehi luñjitvā khajjamāno viya bheravaravena viravanto uṭṭhāti.
অথেকদিৰসং কোমুদিযা চাতুমাসিনিযা অমচ্চগণপরিৰুতো অত্তনো যসং ওলোকেত্ৰা ‘‘মম পিতু যসো ইতো মহন্ততরো, তথারূপং নাম অহং ধম্মরাজানং দেৰদত্তং নিস্সায ঘাতেসি’’ন্তি চিন্তেসি। তস্সেৰং চিন্তেন্তস্সেৰ কাযে ডাহো উপ্পজ্জি, সকলসরীরং সেদতিন্তং অহোসি। ততো ‘‘কো নু খো মে ইমং ভযং ৰিনোদেতুং সক্খিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘ঠপেত্ৰা দসবলং অঞ্ঞো নত্থী’’তি ঞত্ৰা ‘‘অহং তথাগতস্স মহাপরাধো, কো নু খো মং নেত্ৰা দস্সেস্সতী’’তি চিন্তেন্তো ‘‘ন অঞ্ঞো কোচি অঞ্ঞত্র জীৰকা’’তি সল্লক্খেত্ৰা তস্স গহেত্ৰা গমনূপাযং করোন্তো ‘‘রমণীযা ৰত, ভো, দোসিনা রত্তী’’তি উদানং উদানেত্ৰা ‘‘কং নু খ্ৰজ্জ সমণং ৰা ব্রাহ্মণং ৰা পযিরুপাসেয্যামী’’তি ৰত্ৰা পূরণসাৰকাদীহি পূরণাদীনং গুণে কথিতে তেসং ৰচনং অনাদিযিত্ৰা জীৰকং পটিপুচ্ছিত্ৰা তেন তথাগতস্স গুণং কথেত্ৰা ‘‘তং দেৰো ভগৰন্তং পযিরুপাসতূ’’তি ৰুত্তো হত্থিযানানি কপ্পাপেত্ৰা জীৰকম্বৰনং গন্ত্ৰা তথাগতং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা তথাগতেন কতপটিসন্থারো সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুচ্ছিত্ৰা তথাগতস্স মধুরং সামঞ্ঞফলধম্মদেসনং (দী॰ নি॰ ১.১৫০ আদযো) সুত্ৰা সুত্তপরিযোসানে উপাসকত্তং পটিৰেদিত্ৰা তথাগতং খমাপেত্ৰা পক্কামি। সো ততো পট্ঠায দানং দেন্তো সীলং রক্খন্তো তথাগতেন সদ্ধিং সংসগ্গং কত্ৰা মধুরধম্মকথং সুণন্তো কল্যাণমিত্তসংসগ্গেন পহীনভযো ৰিগতলোমহংসো হুত্ৰা চিত্তস্সাদং পটিলভিত্ৰা সুখেন চত্তারো ইরিযাপথে কপ্পেসি।
Athekadivasaṃ komudiyā cātumāsiniyā amaccagaṇaparivuto attano yasaṃ oloketvā ‘‘mama pitu yaso ito mahantataro, tathārūpaṃ nāma ahaṃ dhammarājānaṃ devadattaṃ nissāya ghātesi’’nti cintesi. Tassevaṃ cintentasseva kāye ḍāho uppajji, sakalasarīraṃ sedatintaṃ ahosi. Tato ‘‘ko nu kho me imaṃ bhayaṃ vinodetuṃ sakkhissatī’’ti cintetvā ‘‘ṭhapetvā dasabalaṃ añño natthī’’ti ñatvā ‘‘ahaṃ tathāgatassa mahāparādho, ko nu kho maṃ netvā dassessatī’’ti cintento ‘‘na añño koci aññatra jīvakā’’ti sallakkhetvā tassa gahetvā gamanūpāyaṃ karonto ‘‘ramaṇīyā vata, bho, dosinā rattī’’ti udānaṃ udānetvā ‘‘kaṃ nu khvajja samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā payirupāseyyāmī’’ti vatvā pūraṇasāvakādīhi pūraṇādīnaṃ guṇe kathite tesaṃ vacanaṃ anādiyitvā jīvakaṃ paṭipucchitvā tena tathāgatassa guṇaṃ kathetvā ‘‘taṃ devo bhagavantaṃ payirupāsatū’’ti vutto hatthiyānāni kappāpetvā jīvakambavanaṃ gantvā tathāgataṃ upasaṅkamitvā vanditvā tathāgatena katapaṭisanthāro sandiṭṭhikaṃ sāmaññaphalaṃ pucchitvā tathāgatassa madhuraṃ sāmaññaphaladhammadesanaṃ (dī. ni. 1.150 ādayo) sutvā suttapariyosāne upāsakattaṃ paṭiveditvā tathāgataṃ khamāpetvā pakkāmi. So tato paṭṭhāya dānaṃ dento sīlaṃ rakkhanto tathāgatena saddhiṃ saṃsaggaṃ katvā madhuradhammakathaṃ suṇanto kalyāṇamittasaṃsaggena pahīnabhayo vigatalomahaṃso hutvā cittassādaṃ paṭilabhitvā sukhena cattāro iriyāpathe kappesi.
অথেকদিৰসং ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো, অজাতসত্তু পিতুঘাতকম্মং কত্ৰা ভযপ্পত্তো অহোসি, রজ্জসিরিং নিস্সায চিত্তস্সাদং অলভন্তো সব্বইরিযাপথেসু দুক্খং অনুভোতি, সো দানি তথাগতং আগম্ম কল্যাণমিত্তসংসগ্গেন ৰিগতভযো ইস্সরিযসুখং অনুভোতী’’তি। সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপেস পিতুঘাতকম্মং কত্ৰা মং নিস্সায সুখং সযী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি।
Athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ – ‘‘āvuso, ajātasattu pitughātakammaṃ katvā bhayappatto ahosi, rajjasiriṃ nissāya cittassādaṃ alabhanto sabbairiyāpathesu dukkhaṃ anubhoti, so dāni tathāgataṃ āgamma kalyāṇamittasaṃsaggena vigatabhayo issariyasukhaṃ anubhotī’’ti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa pitughātakammaṃ katvā maṃ nissāya sukhaṃ sayī’’ti vatvā atītaṃ āhari.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তো রজ্জং কারেন্তো ব্রহ্মদত্তকুমারং নাম পুত্তং পটিলভি। তদা বোধিসত্তো পুরোহিতস্স গেহে পটিসন্ধিং গণ্হি, জাতস্সেৰস্স ‘‘সংকিচ্চকুমারো’’তি নামং করিংসু। তে উভোপি রাজনিৰেসনে একতোৰ ৰড্ঢিংসু। অঞ্ঞমঞ্ঞং সহাযকা হুত্ৰা ৰযপ্পত্তা তক্কসিলং গন্ত্ৰা সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৰা পচ্চাগমিংসু। অথ রাজা পুত্তস্স উপরজ্জং অদাসি। বোধিসত্তোপি উপরাজস্সেৰ সন্তিকে অহোসি। অথেকদিৰসং উপরাজা পিতু উয্যানকীল়ং গচ্ছন্তস্স মহন্তং যসং দিস্ৰা তস্মিং লোভং উপ্পাদেত্ৰা ‘‘ময্হং পিতা মম ভাতিকসদিসো, সচে এতস্স মরণং ওলোকেস্সামি, মহল্লককালে রজ্জং লভিস্সামি, তদা লদ্ধেনপি রজ্জেন কো অত্থো, পিতরং মারেত্ৰা রজ্জং গণ্হিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা বোধিসত্তস্স তমত্থং আরোচেসি। বোধিসত্তো, ‘‘সম্ম, পিতুঘাতকম্মং নাম ভারিযং, নিরযমগ্গো, ন সক্কা এতং কাতুং, মা করী’’তি পটিবাহি। সো পুনপ্পুনম্পি কথেত্ৰা যাৰততিযং তেন পটিবাহিতো পাদমূলিকেহি সদ্ধিং মন্তেসি। তেপি সম্পটিচ্ছিত্ৰা রঞ্ঞো মারণূপাযং ৰীমংসিংসু। বোধিসত্তো তং পৰত্তিং ঞত্ৰা ‘‘নাহং এতেহি সদ্ধিং একতো ভৰিস্সামী’’তি মাতাপিতরো অনাপুচ্ছিত্ৰাৰ অগ্গদ্ৰারেন নিক্খমিত্ৰা হিমৰন্তং পৰিসিত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা ঝানাভিঞ্ঞা নিব্বত্তেত্ৰা ৰনমূলফলাহারো ৰিহাসি।
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatto rajjaṃ kārento brahmadattakumāraṃ nāma puttaṃ paṭilabhi. Tadā bodhisatto purohitassa gehe paṭisandhiṃ gaṇhi, jātassevassa ‘‘saṃkiccakumāro’’ti nāmaṃ kariṃsu. Te ubhopi rājanivesane ekatova vaḍḍhiṃsu. Aññamaññaṃ sahāyakā hutvā vayappattā takkasilaṃ gantvā sabbasippāni uggaṇhitvā paccāgamiṃsu. Atha rājā puttassa uparajjaṃ adāsi. Bodhisattopi uparājasseva santike ahosi. Athekadivasaṃ uparājā pitu uyyānakīḷaṃ gacchantassa mahantaṃ yasaṃ disvā tasmiṃ lobhaṃ uppādetvā ‘‘mayhaṃ pitā mama bhātikasadiso, sace etassa maraṇaṃ olokessāmi, mahallakakāle rajjaṃ labhissāmi, tadā laddhenapi rajjena ko attho, pitaraṃ māretvā rajjaṃ gaṇhissāmī’’ti cintetvā bodhisattassa tamatthaṃ ārocesi. Bodhisatto, ‘‘samma, pitughātakammaṃ nāma bhāriyaṃ, nirayamaggo, na sakkā etaṃ kātuṃ, mā karī’’ti paṭibāhi. So punappunampi kathetvā yāvatatiyaṃ tena paṭibāhito pādamūlikehi saddhiṃ mantesi. Tepi sampaṭicchitvā rañño māraṇūpāyaṃ vīmaṃsiṃsu. Bodhisatto taṃ pavattiṃ ñatvā ‘‘nāhaṃ etehi saddhiṃ ekato bhavissāmī’’ti mātāpitaro anāpucchitvāva aggadvārena nikkhamitvā himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā jhānābhiññā nibbattetvā vanamūlaphalāhāro vihāsi.
রাজকুমারোপি তস্মিং গতে পিতরং মারাপেত্ৰা মহন্তং যসং অনুভৰি। ‘‘সংকিচ্চকুমারো কির ইসিপব্বজ্জং পব্বজিতো’’তি সুত্ৰা বহূ কুলপুত্তা নিক্খমিত্ৰা তস্স সন্তিকে পব্বজিংসু। সো মহতা ইসিগণেন পরিৰুতো তত্থ ৰসি। সব্বেপি সমাপত্তিলাভিনোযেৰ। রাজাপি পিতরং মারেত্ৰা অপ্পমত্তকংযেৰ কালং রজ্জসুখং অনুভৰিত্ৰা ততো পট্ঠায ভীতো চিত্তস্সাদং অলভন্তো নিরযে কম্মকরণপ্পত্তো ৰিয অহোসি। সো বোধিসত্তং অনুস্সরিত্ৰা ‘‘সহাযো মে ‘পিতুঘাতকম্মং ভারিযং, মা করী’তি পটিসেধেত্ৰা মং অত্তনো কথং গাহাপেতুং অসক্কোন্তো অত্তানং নিদ্দোসং কত্ৰা পলাযি। সচে সো ইধ অভৰিস্স , ন মে পিতুঘাতকম্মং কাতুং অদস্স, ইদম্পি মে ভযং হরেয্য, কহং নু খো সো এতরহি ৰিহরতি। সচে তস্স ৰসনট্ঠানং জানেয্যং, পক্কোসাপেয্যং, কো নু খো মে তস্স ৰসনট্ঠানং আরোচেয্যা’’তি চিন্তেসি। সো ততো পট্ঠায অন্তেপুরে চ রাজসভাযঞ্চ বোধিসত্তস্সেৰ ৰণ্ণং ভাসতি।
Rājakumāropi tasmiṃ gate pitaraṃ mārāpetvā mahantaṃ yasaṃ anubhavi. ‘‘Saṃkiccakumāro kira isipabbajjaṃ pabbajito’’ti sutvā bahū kulaputtā nikkhamitvā tassa santike pabbajiṃsu. So mahatā isigaṇena parivuto tattha vasi. Sabbepi samāpattilābhinoyeva. Rājāpi pitaraṃ māretvā appamattakaṃyeva kālaṃ rajjasukhaṃ anubhavitvā tato paṭṭhāya bhīto cittassādaṃ alabhanto niraye kammakaraṇappatto viya ahosi. So bodhisattaṃ anussaritvā ‘‘sahāyo me ‘pitughātakammaṃ bhāriyaṃ, mā karī’ti paṭisedhetvā maṃ attano kathaṃ gāhāpetuṃ asakkonto attānaṃ niddosaṃ katvā palāyi. Sace so idha abhavissa , na me pitughātakammaṃ kātuṃ adassa, idampi me bhayaṃ hareyya, kahaṃ nu kho so etarahi viharati. Sace tassa vasanaṭṭhānaṃ jāneyyaṃ, pakkosāpeyyaṃ, ko nu kho me tassa vasanaṭṭhānaṃ āroceyyā’’ti cintesi. So tato paṭṭhāya antepure ca rājasabhāyañca bodhisattasseva vaṇṇaṃ bhāsati.
এৰং অদ্ধানে গতে বোধিসত্তো ‘‘রাজা মং সরতি, মযা তত্থ গন্ত্ৰা তস্স ধম্মং দেসেত্ৰা তং নিব্ভযং কত্ৰা আগন্তুং ৰট্টতী’’তি পণ্ণাস ৰস্সানি হিমৰন্তে ৰসিত্ৰা পঞ্চসততাপসপরিৰুতো আকাসেনাগন্ত্ৰা দাযপস্সে নাম উয্যানে ওতরিত্ৰা ইসিগণপরিৰুতো সিলাপট্টে নিসীদি। উয্যানপালো তং দিস্ৰা ‘‘ভন্তে, গণসত্থা কোনামো’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সংকিচ্চপণ্ডিতো নামা’’তি চ সুত্ৰা সযম্পি সঞ্জানিত্ৰা ‘‘ভন্তে, যাৰাহং রাজানং আনেমি, তাৰ ইধেৰ হোথ, অম্হাকং রাজা তুম্হে দট্ঠুকামো’’তি ৰত্ৰা ৰেগেন রাজকুলং গন্ত্ৰা তস্স আগতভাৰং রঞ্ঞো আরোচেসি। রাজা তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা কত্তব্বযুত্তকং উপহারং কত্ৰা পঞ্হং পুচ্ছি। তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা আহ –
Evaṃ addhāne gate bodhisatto ‘‘rājā maṃ sarati, mayā tattha gantvā tassa dhammaṃ desetvā taṃ nibbhayaṃ katvā āgantuṃ vaṭṭatī’’ti paṇṇāsa vassāni himavante vasitvā pañcasatatāpasaparivuto ākāsenāgantvā dāyapasse nāma uyyāne otaritvā isigaṇaparivuto silāpaṭṭe nisīdi. Uyyānapālo taṃ disvā ‘‘bhante, gaṇasatthā konāmo’’ti pucchitvā ‘‘saṃkiccapaṇḍito nāmā’’ti ca sutvā sayampi sañjānitvā ‘‘bhante, yāvāhaṃ rājānaṃ ānemi, tāva idheva hotha, amhākaṃ rājā tumhe daṭṭhukāmo’’ti vatvā vegena rājakulaṃ gantvā tassa āgatabhāvaṃ rañño ārocesi. Rājā tassa santikaṃ gantvā kattabbayuttakaṃ upahāraṃ katvā pañhaṃ pucchi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
৬৯.
69.
‘‘দিস্ৰা নিসিন্নং রাজানং, ব্রহ্মদত্তং রথেসভং।
‘‘Disvā nisinnaṃ rājānaṃ, brahmadattaṃ rathesabhaṃ;
অথস্স পটিৰেদেসি, যস্সাসি অনুকম্পকো॥
Athassa paṭivedesi, yassāsi anukampako.
৭০.
70.
‘‘সংকিচ্চাযং অনুপ্পত্তো, ইসীনং সাধুসম্মতো।
‘‘Saṃkiccāyaṃ anuppatto, isīnaṃ sādhusammato;
তরমানরূপো নিয্যাহি, খিপ্পং পস্স মহেসিনং॥
Taramānarūpo niyyāhi, khippaṃ passa mahesinaṃ.
৭১.
71.
‘‘ততো চ রাজা তরমানো, যুত্তমারুয্হ সন্দনং।
‘‘Tato ca rājā taramāno, yuttamāruyha sandanaṃ;
মিত্তামচ্চপরিব্যূল়্হো, অগমাসি রথেসভো॥
Mittāmaccaparibyūḷho, agamāsi rathesabho.
৭২.
72.
‘‘নিক্খিপ্প পঞ্চ ককুধানি, কাসীনং রট্ঠৰড্ঢনো।
‘‘Nikkhippa pañca kakudhāni, kāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano;
ৰালবীজনিমুণ্হীসং, খগ্গং ছত্তঞ্চুপাহনং॥
Vālabījanimuṇhīsaṃ, khaggaṃ chattañcupāhanaṃ.
৭৩.
73.
‘‘ওরুয্হ রাজা যানম্হা, ঠপযিত্ৰা পটিচ্ছদং।
‘‘Oruyha rājā yānamhā, ṭhapayitvā paṭicchadaṃ;
আসীনং দাযপস্সস্মিং, সংকিচ্চমুপসঙ্কমি॥
Āsīnaṃ dāyapassasmiṃ, saṃkiccamupasaṅkami.
৭৪.
74.
‘‘উপসঙ্কমিত্ৰা সো রাজা, সম্মোদি ইসিনা সহ।
‘‘Upasaṅkamitvā so rājā, sammodi isinā saha;
তং কথং ৰীতিসারেত্ৰা, একমন্তং উপাৰিসি॥
Taṃ kathaṃ vītisāretvā, ekamantaṃ upāvisi.
৭৫.
75.
‘‘একমন্তং নিসিন্নোৰ, অথ কালং অমঞ্ঞথ।
‘‘Ekamantaṃ nisinnova, atha kālaṃ amaññatha;
ততো পাপানি কম্মানি, পুচ্ছিতুং পটিপজ্জথ॥
Tato pāpāni kammāni, pucchituṃ paṭipajjatha.
৭৬.
76.
‘‘ইসিং পুচ্ছাম সংকিচ্চং, ইসীনং সাধুসম্মতং।
‘‘Isiṃ pucchāma saṃkiccaṃ, isīnaṃ sādhusammataṃ;
আসীনং দাযপস্সস্মিং, ইসিসঙ্ঘপুরক্খতং॥
Āsīnaṃ dāyapassasmiṃ, isisaṅghapurakkhataṃ.
৭৭.
77.
‘‘কং গতিং পেচ্চ গচ্ছন্তি, নরা ধম্মাতিচারিনো।
‘‘Kaṃ gatiṃ pecca gacchanti, narā dhammāticārino;
অতিচিণ্ণো মযা ধম্মো, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতো’’তি॥
Aticiṇṇo mayā dhammo, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti.
তত্থ দিস্ৰাতি, ভিক্খৰে, সো উয্যানপালো রাজানং রাজসভাযং নিসিন্নং দিস্ৰা অথস্স পটিৰেদেসি, ‘‘যস্সাসী’’তি ৰদন্তো আরোচেসীতি অত্থো। যস্সাসীতি, মহারাজ, যস্স ত্ৰং অনুকম্পকো মুদুচিত্তো অহোসি, যস্স অভিণ্হং ৰণ্ণং পযিরুদাহাসি, সো অযং সংকিচ্চো ইসীনং অন্তরে সাধু লদ্ধকোতি সম্মতো অনুপ্পত্তো তৰ উয্যানে সিলাপট্টে ইসিগণপরিৰুতো কঞ্চনপটিমা ৰিয নিসিন্নো। তরমানরূপোতি, মহারাজ, পব্বজিতা নাম কুলে ৰা গণে ৰা অলগ্গা তুম্হাকং গচ্ছন্তানঞ্ঞেৰ পক্কমেয্যুং, তস্মা তরমানরূপো খিপ্পং নিয্যাহি, মহন্তানং সীলাদিগুণানং এসিতত্তা পস্স মহেসিনং।
Tattha disvāti, bhikkhave, so uyyānapālo rājānaṃ rājasabhāyaṃ nisinnaṃ disvā athassa paṭivedesi, ‘‘yassāsī’’ti vadanto ārocesīti attho. Yassāsīti, mahārāja, yassa tvaṃ anukampako muducitto ahosi, yassa abhiṇhaṃ vaṇṇaṃ payirudāhāsi, so ayaṃ saṃkicco isīnaṃ antare sādhu laddhakoti sammato anuppatto tava uyyāne silāpaṭṭe isigaṇaparivuto kañcanapaṭimā viya nisinno. Taramānarūpoti, mahārāja, pabbajitā nāma kule vā gaṇe vā alaggā tumhākaṃ gacchantānaññeva pakkameyyuṃ, tasmā taramānarūpo khippaṃ niyyāhi, mahantānaṃ sīlādiguṇānaṃ esitattā passa mahesinaṃ.
ততোতি, ভিক্খৰে, সো রাজা তস্স ৰচনং সুত্ৰা ততো তস্স ৰচনতো অনন্তরমেৰ। নিক্খিপ্পাতি নিক্খিপিত্ৰা তস্স কির উয্যানদ্ৰারং পত্ৰাৰ এতদহোসি – ‘‘পব্বজিতা নাম গরুট্ঠানিযা, সংকিচ্চতাপসস্স সন্তিকং উদ্ধতৰেসেন গন্তুং অযুত্ত’’ন্তি। সো মণিচিত্তসুৰণ্ণদণ্ডং ৰালবীজনিং, কঞ্চনমযং উণ্হীসপট্টং, সুপরিক্খিত্তং মঙ্গলখগ্গং, সেতচ্ছত্তং , সোৰণ্ণপাদুকাতি ইমানি পঞ্চ রাজককুধভণ্ডানি অপনেসি। তেন ৰুত্তং ‘‘নিক্খিপ্পা’’তি। পটিচ্ছদন্তি তমেৰ রাজককুধভণ্ডং ঠপযিত্ৰা ভণ্ডাগারিকস্স হত্থে দত্ৰা। দাযপস্সস্মিন্তি এৰংনামকে উয্যানে। অথ কালং অমঞ্ঞথাতি অথ সো ইদানি মে পঞ্হং পুচ্ছিতুং কালোতি জানি। পাল়িযং পন ‘‘যথাকাল’’ন্তি আগতং, তস্স কালানুরূপেন পঞ্হপুচ্ছনং অমঞ্ঞথাতি অত্থো। পটিপজ্জথাতি পটিপজ্জি। পেচ্চাতি পটিগন্ত্ৰা, পরলোকস্স ৰা নামেতং, তস্মা পরলোকেতি অত্থো। মযাতি, ভন্তে, মযা সুচরিতধম্মো অতিচিণ্ণো পিতুঘাতকম্মং কতং, তং মে অক্খাহি, কং গতিং পিতুঘাতকা গচ্ছন্তি, কতরস্মিং নিরযে পচ্চন্তীতি পুচ্ছতি।
Tatoti, bhikkhave, so rājā tassa vacanaṃ sutvā tato tassa vacanato anantarameva. Nikkhippāti nikkhipitvā tassa kira uyyānadvāraṃ patvāva etadahosi – ‘‘pabbajitā nāma garuṭṭhāniyā, saṃkiccatāpasassa santikaṃ uddhatavesena gantuṃ ayutta’’nti. So maṇicittasuvaṇṇadaṇḍaṃ vālabījaniṃ, kañcanamayaṃ uṇhīsapaṭṭaṃ, suparikkhittaṃ maṅgalakhaggaṃ, setacchattaṃ , sovaṇṇapādukāti imāni pañca rājakakudhabhaṇḍāni apanesi. Tena vuttaṃ ‘‘nikkhippā’’ti. Paṭicchadanti tameva rājakakudhabhaṇḍaṃ ṭhapayitvā bhaṇḍāgārikassa hatthe datvā. Dāyapassasminti evaṃnāmake uyyāne. Atha kālaṃ amaññathāti atha so idāni me pañhaṃ pucchituṃ kāloti jāni. Pāḷiyaṃ pana ‘‘yathākāla’’nti āgataṃ, tassa kālānurūpena pañhapucchanaṃ amaññathāti attho. Paṭipajjathāti paṭipajji. Peccāti paṭigantvā, paralokassa vā nāmetaṃ, tasmā paraloketi attho. Mayāti, bhante, mayā sucaritadhammo aticiṇṇo pitughātakammaṃ kataṃ, taṃ me akkhāhi, kaṃ gatiṃ pitughātakā gacchanti, katarasmiṃ niraye paccantīti pucchati.
তং সুত্ৰা বোধিসত্তো ‘‘তেন হি, মহারাজ, সুণোহী’’তি ৰত্ৰা ওৰাদং তাৰ অদাসি। সত্থা তমত্থং পকাসেন্তো আহ –
Taṃ sutvā bodhisatto ‘‘tena hi, mahārāja, suṇohī’’ti vatvā ovādaṃ tāva adāsi. Satthā tamatthaṃ pakāsento āha –
৭৮.
78.
‘‘ইসী অৰচ সংকিচ্চো, কাসীনং রট্ঠৰড্ঢনং।
‘‘Isī avaca saṃkicco, kāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhanaṃ;
আসীনং দাযপস্সস্মিং, মহারাজ সুণোহি মে॥
Āsīnaṃ dāyapassasmiṃ, mahārāja suṇohi me.
৭৯.
79.
‘‘উপ্পথেন ৰজন্তস্স, যো মগ্গমনুসাসতি।
‘‘Uppathena vajantassa, yo maggamanusāsati;
তস্স চে ৰচনং কযিরা, নাস্স মগ্গেয্য কণ্টকো॥
Tassa ce vacanaṃ kayirā, nāssa maggeyya kaṇṭako.
৮০.
80.
‘‘অধম্মং পটিপন্নস্স, যো ধম্মমনুসাসতি।
‘‘Adhammaṃ paṭipannassa, yo dhammamanusāsati;
তস্স চে ৰচনং কযিরা, ন সো গচ্ছেয্য দুগ্গতি’’ন্তি॥
Tassa ce vacanaṃ kayirā, na so gaccheyya duggati’’nti.
তত্থ উপ্পথেনাতি চোরেহি পরিযুট্ঠিতমগ্গেন। মগ্গমনুসাসতীতি খেমমগ্গং অক্খাতি। নাস্স মগ্গেয্য কণ্টকোতি তস্স ওৰাদকরস্স পুরিসস্স মুখং চোরকণ্টকো ন পস্সেয্য। যো ধম্মন্তি যো সুচরিতধম্মং। ন সোতি সো পুরিসো নিরযাদিভেদং দুগ্গতিং ন গচ্ছেয্য। উপ্পথসদিসো হি, মহারাজ, অধম্মো, খেমমগ্গসদিসো সুচরিতধম্মো, ত্ৰং পন পুব্বে ‘‘পিতরং ঘাতেত্ৰা রাজা হোমী’’তি ময্হং কথেত্ৰা মযা পটিবাহিতো মম ৰচনং অকত্ৰা পিতরং ঘাতেত্ৰা ইদানি সোচসি, পণ্ডিতানং ওৰাদং অকরোন্তো নাম চোরমগ্গপটিপন্নো ৰিয মহাব্যসনং পাপুণাতীতি।
Tattha uppathenāti corehi pariyuṭṭhitamaggena. Maggamanusāsatīti khemamaggaṃ akkhāti. Nāssa maggeyya kaṇṭakoti tassa ovādakarassa purisassa mukhaṃ corakaṇṭako na passeyya. Yo dhammanti yo sucaritadhammaṃ. Na soti so puriso nirayādibhedaṃ duggatiṃ na gaccheyya. Uppathasadiso hi, mahārāja, adhammo, khemamaggasadiso sucaritadhammo, tvaṃ pana pubbe ‘‘pitaraṃ ghātetvā rājā homī’’ti mayhaṃ kathetvā mayā paṭibāhito mama vacanaṃ akatvā pitaraṃ ghātetvā idāni socasi, paṇḍitānaṃ ovādaṃ akaronto nāma coramaggapaṭipanno viya mahābyasanaṃ pāpuṇātīti.
এৰমস্স ওৰাদং দত্ৰা উপরি ধম্মং দেসেন্তো আহ –
Evamassa ovādaṃ datvā upari dhammaṃ desento āha –
৮১.
81.
‘‘ধম্মো পথো মহারাজ, অধম্মো পন উপ্পথো।
‘‘Dhammo patho mahārāja, adhammo pana uppatho;
অধম্মো নিরযং নেতি, ধম্মো পাপেতি সুগ্গতিং॥
Adhammo nirayaṃ neti, dhammo pāpeti suggatiṃ.
৮২.
82.
‘‘অধম্মচারিনো রাজ, নরা ৰিসমজীৰিনো।
‘‘Adhammacārino rāja, narā visamajīvino;
যং গতিং পেচ্চ গচ্ছন্তি, নিরযে তে সুণোহি মে॥
Yaṃ gatiṃ pecca gacchanti, niraye te suṇohi me.
৮৩.
83.
‘‘সঞ্জীৰো কাল়সুত্তো চ, সঙ্ঘাতো দ্ৰে চ রোরুৰা।
‘‘Sañjīvo kāḷasutto ca, saṅghāto dve ca roruvā;
অথাপরো মহাৰীচি, তাপনো চ পতাপনো॥
Athāparo mahāvīci, tāpano ca patāpano.
৮৪.
84.
‘‘ইচ্চেতে অট্ঠ নিরযা, অক্খাতা দুরতিক্কমা।
‘‘Iccete aṭṭha nirayā, akkhātā duratikkamā;
আকিণ্ণা লুদ্দকম্মেহি, পচ্চেকা সোল়সুস্সদা॥
Ākiṇṇā luddakammehi, paccekā soḷasussadā.
৮৫.
85.
‘‘কদরিযতাপনা ঘোরা, অচ্চিমন্তো মহব্ভযা।
‘‘Kadariyatāpanā ghorā, accimanto mahabbhayā;
লোমহংসনরূপা চ, ভেস্মা পটিভযা দুখা॥
Lomahaṃsanarūpā ca, bhesmā paṭibhayā dukhā.
৮৬.
86.
‘‘চতুক্কণ্ণা চতুদ্ৰারা, ৰিভত্তা ভাগসো মিতা।
‘‘Catukkaṇṇā catudvārā, vibhattā bhāgaso mitā;
অযোপাকারপরিযন্তা, অযসা পটিকুজ্জিতা॥
Ayopākārapariyantā, ayasā paṭikujjitā.
৮৭.
87.
‘‘তেসং অযোমযা ভূমি, জলিতা তেজসা যুতা।
‘‘Tesaṃ ayomayā bhūmi, jalitā tejasā yutā;
সমন্তা যোজনসতং, ফুটা তিট্ঠন্তি সব্বদা॥
Samantā yojanasataṃ, phuṭā tiṭṭhanti sabbadā.
৮৮.
88.
‘‘এতে পতন্তি নিরযে, উদ্ধংপাদা অৰংসিরা।
‘‘Ete patanti niraye, uddhaṃpādā avaṃsirā;
ইসীনং অতিৰত্তারো, সঞ্ঞতানং তপস্সিনং॥
Isīnaṃ ativattāro, saññatānaṃ tapassinaṃ.
৮৯.
89.
‘‘তে ভূনহুনো পচ্চন্তি, মচ্ছা বিলকতা যথা।
‘‘Te bhūnahuno paccanti, macchā bilakatā yathā;
সংৰচ্ছরে অসঙ্খেয্যে, নরা কিব্বিসকারিনো॥
Saṃvacchare asaṅkheyye, narā kibbisakārino.
৯০.
90.
‘‘ডয্হমানেন গত্তেন, নিচ্চং সন্তরবাহিরং।
‘‘Ḍayhamānena gattena, niccaṃ santarabāhiraṃ;
নিরযা নাধিগচ্ছন্তি, দ্ৰারং নিক্খমনেসিনো॥
Nirayā nādhigacchanti, dvāraṃ nikkhamanesino.
৯১.
91.
‘‘পুরত্থিমেন ধাৰন্তি, ততো ধাৰন্তি পচ্ছতো।
‘‘Puratthimena dhāvanti, tato dhāvanti pacchato;
উত্তরেনপি ধাৰন্তি, ততো ধাৰন্তি দক্খিণং।
Uttarenapi dhāvanti, tato dhāvanti dakkhiṇaṃ;
যং যঞ্হি দ্ৰারং গচ্ছন্তি, তং তদেৰ পিধীযরে॥
Yaṃ yañhi dvāraṃ gacchanti, taṃ tadeva pidhīyare.
৯২.
92.
‘‘বহূনি ৰস্সসহস্সানি, জনা নিরযগামিনো।
‘‘Bahūni vassasahassāni, janā nirayagāmino;
বাহা পগ্গয্হ কন্দন্তি, পত্ৰা দুক্খং অনপ্পকং॥
Bāhā paggayha kandanti, patvā dukkhaṃ anappakaṃ.
৯৩.
93.
‘‘আসীৰিসংৰ কুপিতং, তেজস্সিং দুরতিক্কমং।
‘‘Āsīvisaṃva kupitaṃ, tejassiṃ duratikkamaṃ;
ন সাধুরূপে আসীদে, সঞ্ঞতানং তপস্সিনং॥
Na sādhurūpe āsīde, saññatānaṃ tapassinaṃ.
৯৪.
94.
‘‘অতিকাযো মহিস্সাসো, অজ্জুনো কেককাধিপো।
‘‘Atikāyo mahissāso, ajjuno kekakādhipo;
সহস্সবাহু উচ্ছিন্নো, ইসিমাসজ্জ গোতমং॥
Sahassabāhu ucchinno, isimāsajja gotamaṃ.
৯৫.
95.
‘‘অরজং রজসা ৰচ্ছং, কিসং অৰকিরিয দণ্ডকী।
‘‘Arajaṃ rajasā vacchaṃ, kisaṃ avakiriya daṇḍakī;
তালোৰ মূলতো ছিন্নো, স রাজা ৰিভৰঙ্গতো॥
Tālova mūlato chinno, sa rājā vibhavaṅgato.
৯৬.
96.
‘‘উপহচ্চ মনং মজ্ঝো, মাতঙ্গস্মিং যসস্সিনে।
‘‘Upahacca manaṃ majjho, mātaṅgasmiṃ yasassine;
সপারিসজ্জো উচ্ছিন্নো, মজ্ঝারঞ্ঞং তদা অহু॥
Sapārisajjo ucchinno, majjhāraññaṃ tadā ahu.
৯৭.
97.
‘‘কণ্হদীপাযনাসজ্জ, ইসিং অন্ধকৰেণ্ডযো।
‘‘Kaṇhadīpāyanāsajja, isiṃ andhakaveṇḍayo;
অঞ্ঞোঞ্ঞং মুসলা হন্ত্ৰা, সম্পত্তা যমসাধনং॥
Aññoññaṃ musalā hantvā, sampattā yamasādhanaṃ.
৯৮.
98.
‘‘অথাযং ইসিনা সত্তো, অন্তলিক্খচরো পুরে।
‘‘Athāyaṃ isinā satto, antalikkhacaro pure;
পাৰেক্খি পথৰিং চেচ্চো, হীনত্তো পত্তপরিযাযং॥
Pāvekkhi pathaviṃ cecco, hīnatto pattapariyāyaṃ.
৯৯.
99.
‘‘তস্মা হি ছন্দাগমনং, নপ্পসংসন্তি পণ্ডিতা।
‘‘Tasmā hi chandāgamanaṃ, nappasaṃsanti paṇḍitā;
অদুট্ঠচিত্তো ভাসেয্য, গিরং সচ্চূপসংহিতং॥
Aduṭṭhacitto bhāseyya, giraṃ saccūpasaṃhitaṃ.
১০০.
100.
‘‘মনসা চে পদুট্ঠেন, যো নরো পেক্খতে মুনিং।
‘‘Manasā ce paduṭṭhena, yo naro pekkhate muniṃ;
ৰিজ্জাচরণসম্পন্নং, গন্তা সো নিরযং অধো॥
Vijjācaraṇasampannaṃ, gantā so nirayaṃ adho.
১০১.
101.
‘‘যে ৰুড্ঢে পরিভাসন্তি, ফরুসূপক্কমা জনা।
‘‘Ye vuḍḍhe paribhāsanti, pharusūpakkamā janā;
অনপচ্চা অদাযাদা, তালৰত্থু ভৰন্তি তে॥
Anapaccā adāyādā, tālavatthu bhavanti te.
১০২.
102.
‘‘যো চ পব্বজিতং হন্তি, কতকিচ্চং মহেসিনং।
‘‘Yo ca pabbajitaṃ hanti, katakiccaṃ mahesinaṃ;
স কাল়সুত্তে নিরযে, চিররত্তায পচ্চতি॥
Sa kāḷasutte niraye, cirarattāya paccati.
১০৩.
103.
‘‘যো চ রাজা অধম্মট্ঠো, রট্ঠৰিদ্ধংসনো মগো।
‘‘Yo ca rājā adhammaṭṭho, raṭṭhaviddhaṃsano mago;
তাপযিত্ৰা জনপদং, তাপনে পেচ্চ পচ্চতি॥
Tāpayitvā janapadaṃ, tāpane pecca paccati.
১০৪.
104.
‘‘সো চ ৰস্সসহস্সানি, সতং দিব্বানি পচ্চতি।
‘‘So ca vassasahassāni, sataṃ dibbāni paccati;
অচ্চিসঙ্ঘপরেতো সো, দুক্খং ৰেদেতি ৰেদনং॥
Accisaṅghapareto so, dukkhaṃ vedeti vedanaṃ.
১০৫.
105.
‘‘তস্স অগ্গিসিখা কাযা, নিচ্ছরন্তি পভস্সরা।
‘‘Tassa aggisikhā kāyā, niccharanti pabhassarā;
তেজোভক্খস্স গত্তানি, লোমেহি চ নখেহি চ॥
Tejobhakkhassa gattāni, lomehi ca nakhehi ca.
১০৬.
106.
‘‘ডয্হমানেন গত্তেন, নিচ্চং সন্তরবাহিরং।
‘‘Ḍayhamānena gattena, niccaṃ santarabāhiraṃ;
দুক্খাভিতুন্নো নদতি, নাগো তুত্তট্টিতো যথা॥
Dukkhābhitunno nadati, nāgo tuttaṭṭito yathā.
১০৭.
107.
‘‘যো লোভা পিতরং হন্তি, দোসা ৰা পুরিসাধমো।
‘‘Yo lobhā pitaraṃ hanti, dosā vā purisādhamo;
স কাল়সুত্তে নিরযে, চিররত্তায পচ্চতি॥
Sa kāḷasutte niraye, cirarattāya paccati.
১০৮.
108.
‘‘স তাদিসো পচ্চতি লোহকুম্ভিযং, পক্কঞ্চ সত্তীহি হনন্তি নিত্তচং।
‘‘Sa tādiso paccati lohakumbhiyaṃ, pakkañca sattīhi hananti nittacaṃ;
অন্ধং করিত্ৰা মুত্তকরীসভক্খং, খারে নিমুজ্জন্তি তথাৰিধং নরং॥
Andhaṃ karitvā muttakarīsabhakkhaṃ, khāre nimujjanti tathāvidhaṃ naraṃ.
১০৯.
109.
‘‘তত্তং পক্কুথিতমযোগুল়ঞ্চ, দীঘে চ ফালে চিররত্ততাপিতে।
‘‘Tattaṃ pakkuthitamayoguḷañca, dīghe ca phāle cirarattatāpite;
ৰিক্খম্ভমাদায ৰিবন্ধরজ্জুভি, ৰিৰটে মুখে সম্পৰিসন্তি রক্খসা॥
Vikkhambhamādāya vibandharajjubhi, vivaṭe mukhe sampavisanti rakkhasā.
১১০.
110.
‘‘সামা চ সোণা সবলা চ গিজ্ঝা, কাকোলসঙ্ঘা চ দিজা অযোমুখা।
‘‘Sāmā ca soṇā sabalā ca gijjhā, kākolasaṅghā ca dijā ayomukhā;
সঙ্গম্ম খাদন্তি ৰিপ্ফন্দমানং, জিৰ্হং ৰিভজ্জ ৰিঘাসং সলোহিতং॥
Saṅgamma khādanti vipphandamānaṃ, jivhaṃ vibhajja vighāsaṃ salohitaṃ.
১১১.
111.
‘‘তং দড্ঢতালং পরিভিন্নগত্তং, নিপ্পোথযন্তা অনুৰিচরন্তি রক্খসা।
‘‘Taṃ daḍḍhatālaṃ paribhinnagattaṃ, nippothayantā anuvicaranti rakkhasā;
রতী হি তেসং দুখিনো পনীতরে, এতাদিসস্মিং নিরযে ৰসন্তি।
Ratī hi tesaṃ dukhino panītare, etādisasmiṃ niraye vasanti;
যে কেচি লোকে ইধ পেত্তিঘাতিনো॥
Ye keci loke idha pettighātino.
১১২.
112.
‘‘পুত্তো চ মাতরং হন্ত্ৰা, ইতো গন্ত্ৰা যমক্খযং।
‘‘Putto ca mātaraṃ hantvā, ito gantvā yamakkhayaṃ;
ভুসমাপজ্জতে দুক্খং, অত্তকম্মফলূপগো॥
Bhusamāpajjate dukkhaṃ, attakammaphalūpago.
১১৩.
113.
‘‘অমনুস্সা অতিবলা, হন্তারং জনযন্তিযা।
‘‘Amanussā atibalā, hantāraṃ janayantiyā;
অযোমযেহি ৰালেহি, পীল়যন্তি পুনপ্পুনং॥
Ayomayehi vālehi, pīḷayanti punappunaṃ.
১১৪.
114.
‘‘তমস্সৰং সকা গত্তা, রুধিরং অত্তসম্ভৰং।
‘‘Tamassavaṃ sakā gattā, rudhiraṃ attasambhavaṃ;
তম্বলোহৰিলীনংৰ, তত্তং পাযেন্তি মত্তিঘং॥
Tambalohavilīnaṃva, tattaṃ pāyenti mattighaṃ.
১১৫.
115.
‘‘জিগুচ্ছং কুণপং পূতিং, দুগ্গন্ধং গূথকদ্দমং।
‘‘Jigucchaṃ kuṇapaṃ pūtiṃ, duggandhaṃ gūthakaddamaṃ;
পুব্বলোহিতসঙ্কাসং, রহদমোগয্হ তিট্ঠতি॥
Pubbalohitasaṅkāsaṃ, rahadamogayha tiṭṭhati.
১১৬.
116.
‘‘তমেনং কিমযো তত্থ, অতিকাযা অযোমুখা।
‘‘Tamenaṃ kimayo tattha, atikāyā ayomukhā;
ছৰিং ভেত্ৰান খাদন্তি, সংগিদ্ধা মংসলোহিতে॥
Chaviṃ bhetvāna khādanti, saṃgiddhā maṃsalohite.
১১৭.
117.
‘‘সো চ তং নিরযং পত্তো, নিমুগ্গো সতপোরিসং।
‘‘So ca taṃ nirayaṃ patto, nimuggo sataporisaṃ;
পূতিকং কুণপং ৰাতি, সমন্তা সতযোজনং॥
Pūtikaṃ kuṇapaṃ vāti, samantā satayojanaṃ.
১১৮.
118.
‘‘চক্খুমাপি হি চক্খূহি, তেন গন্ধেন জীযতি।
‘‘Cakkhumāpi hi cakkhūhi, tena gandhena jīyati;
এতাদিসং ব্রহ্মদত্ত, মাতুঘো লভতে দুখং॥
Etādisaṃ brahmadatta, mātugho labhate dukhaṃ.
১১৯.
119.
‘‘খুরধারমনুক্কম্ম, তিক্খং দুরভিসম্ভৰং।
‘‘Khuradhāramanukkamma, tikkhaṃ durabhisambhavaṃ;
পতন্তি গব্ভপাতিযো, দুগ্গং ৰেতরণিং নদিং॥
Patanti gabbhapātiyo, duggaṃ vetaraṇiṃ nadiṃ.
১২০.
120.
‘‘অযোমযা সিম্বলিযো, সোল়সঙ্গুলকণ্টকা।
‘‘Ayomayā simbaliyo, soḷasaṅgulakaṇṭakā;
উভতো অভিলম্বন্তি, দুগ্গং ৰেতরণিং নদিং॥
Ubhato abhilambanti, duggaṃ vetaraṇiṃ nadiṃ.
১২১.
121.
‘‘তে অচ্চিমন্তো তিট্ঠন্তি, অগ্গিক্খন্ধাৰ আরকা।
‘‘Te accimanto tiṭṭhanti, aggikkhandhāva ārakā;
আদিত্তা জাতৰেদেন, উদ্ধং যোজনমুগ্গতা॥
Ādittā jātavedena, uddhaṃ yojanamuggatā.
১২২.
122.
‘‘এতে ৰজন্তি নিরযে, তত্তে তিখিণকণ্টকে।
‘‘Ete vajanti niraye, tatte tikhiṇakaṇṭake;
নারিযো চ অতিচারা, নরা চ পরদারগূ॥
Nāriyo ca aticārā, narā ca paradāragū.
১২৩.
123.
‘‘তে পতন্তি অধোক্খন্ধা, ৰিৰত্তা ৰিহতা পুথূ।
‘‘Te patanti adhokkhandhā, vivattā vihatā puthū;
সযন্তি ৰিনিৰিদ্ধঙ্গা, দীঘং জগ্গন্তি সব্বদা॥
Sayanti vinividdhaṅgā, dīghaṃ jagganti sabbadā.
১২৪.
124.
‘‘ততো রত্যা ৰিৰসানে, মহতিং পব্বতূপমং।
‘‘Tato ratyā vivasāne, mahatiṃ pabbatūpamaṃ;
লোহকুম্ভিং পৰজ্জন্তি, তত্তং অগ্গিসমূদকং॥
Lohakumbhiṃ pavajjanti, tattaṃ aggisamūdakaṃ.
১২৫.
125.
‘‘এৰং দিৰা চ রত্তো চ, দুস্সীলা মোহপারুতা।
‘‘Evaṃ divā ca ratto ca, dussīlā mohapārutā;
অনুভোন্তি সকং কম্মং, পুব্বে দুক্কটমত্তনো॥
Anubhonti sakaṃ kammaṃ, pubbe dukkaṭamattano.
১২৬.
126.
‘‘যা চ ভরিযা ধনক্কীতা, সামিকং অতিমঞ্ঞতি।
‘‘Yā ca bhariyā dhanakkītā, sāmikaṃ atimaññati;
সস্সুং ৰা সসুরং ৰাপি, জেট্ঠং ৰাপি ননন্দরং॥
Sassuṃ vā sasuraṃ vāpi, jeṭṭhaṃ vāpi nanandaraṃ.
১২৭.
127.
‘‘তস্সা ৰঙ্কেন জিৰ্হগ্গং, নিব্বহন্তি সবন্ধনং।
‘‘Tassā vaṅkena jivhaggaṃ, nibbahanti sabandhanaṃ;
স ব্যামমত্তং কিমিনং, জিৰ্হং পস্সতি অত্তনি।
Sa byāmamattaṃ kiminaṃ, jivhaṃ passati attani;
ৰিঞ্ঞাপেতুং ন সক্কোতি, তাপনে পেচ্চ পচ্চতি॥
Viññāpetuṃ na sakkoti, tāpane pecca paccati.
১২৮.
128.
‘‘ওরব্ভিকা সূকরিকা, মচ্ছিকা মিগবন্ধকা।
‘‘Orabbhikā sūkarikā, macchikā migabandhakā;
চোরা গোঘাতকা লুদ্দা, অৰণ্ণে ৰণ্ণকারকা॥
Corā goghātakā luddā, avaṇṇe vaṇṇakārakā.
১২৯.
129.
‘‘সত্তীহি লোহকূটেহি, নেত্তিংসেহি উসূহি চ।
‘‘Sattīhi lohakūṭehi, nettiṃsehi usūhi ca;
হঞ্ঞমানা খারনদিং, পপতন্তি অৰংসিরা॥
Haññamānā khāranadiṃ, papatanti avaṃsirā.
১৩০.
130.
‘‘সাযং পাতো কূটকারী, অযোকূটেহি হঞ্ঞতি।
‘‘Sāyaṃ pāto kūṭakārī, ayokūṭehi haññati;
ততো ৰন্তং দুরত্তানং, পরেসং ভুঞ্জরে সদা॥
Tato vantaṃ durattānaṃ, paresaṃ bhuñjare sadā.
১৩১.
131.
‘‘ধঙ্কা ভেরণ্ডকা গিজ্ঝা, কাকোলা চ অযোমুখা।
‘‘Dhaṅkā bheraṇḍakā gijjhā, kākolā ca ayomukhā;
ৰিপ্ফন্দমানং খাদন্তি, নরং কিব্বিসকারকং॥
Vipphandamānaṃ khādanti, naraṃ kibbisakārakaṃ.
১৩২.
132.
‘‘যে মিগেন মিগং হন্তি, পক্খিং ৰা পন পক্খিনা।
‘‘Ye migena migaṃ hanti, pakkhiṃ vā pana pakkhinā;
অসন্তো রজসা ছন্না, গন্তা তে নিরযুস্সদ’’ন্তি॥
Asanto rajasā channā, gantā te nirayussada’’nti.
তত্থ ধম্মো পথোতি দসকুসলকম্মপথধম্মো খেমো অপ্পটিভযো সুগতিমগ্গো। ৰিসমজীৰিনোতি অধম্মেন কপ্পিতজীৰিকা। নিরযে তেতি তে এতেসং নিব্বত্তনিরযে কথেমি। সুণোহি মেতি মহাসত্তো রঞ্ঞা পিতুঘাতকানং নিব্বত্তনিরযং পুচ্ছিতোপি পথমং তং অদস্সেত্ৰা অট্ঠ মহানিরযে সোল়স চ উস্সদনিরযে দস্সেতুং এৰমাহ। কিংকারণা? পঠমঞ্হি তস্মিং দস্সিযমানে রাজা ফলিতেন হদযেন তত্থেৰ মরেয্য, ইমেসু পন নিরযেসু পচ্চমানসত্তে দিস্ৰা দিট্ঠানুগতিকো হুত্ৰা ‘‘অহং ৰিয অঞ্ঞেপি বহূ পাপকম্মিনো অত্থি, অহং এতেসং অন্তরে পচ্চিস্সামী’’তি সঞ্জাতুপত্থম্ভো অরোগো ভৰিস্সতীতি তে পন নিরযে দস্সেন্তো মহাসত্তো পঠমং ইদ্ধিবলেন পথৰিং দ্ৰিধা কত্ৰা পচ্ছা দস্সেসি।
Tattha dhammo pathoti dasakusalakammapathadhammo khemo appaṭibhayo sugatimaggo. Visamajīvinoti adhammena kappitajīvikā. Niraye teti te etesaṃ nibbattaniraye kathemi. Suṇohi meti mahāsatto raññā pitughātakānaṃ nibbattanirayaṃ pucchitopi pathamaṃ taṃ adassetvā aṭṭha mahāniraye soḷasa ca ussadaniraye dassetuṃ evamāha. Kiṃkāraṇā? Paṭhamañhi tasmiṃ dassiyamāne rājā phalitena hadayena tattheva mareyya, imesu pana nirayesu paccamānasatte disvā diṭṭhānugatiko hutvā ‘‘ahaṃ viya aññepi bahū pāpakammino atthi, ahaṃ etesaṃ antare paccissāmī’’ti sañjātupatthambho arogo bhavissatīti te pana niraye dassento mahāsatto paṭhamaṃ iddhibalena pathaviṃ dvidhā katvā pacchā dassesi.
তেসং ৰচনত্থো – নিরযপালেহি পজ্জলিতানি নানাৰুধানি গহেত্ৰা খণ্ডাখণ্ডিকং ছিন্না হীরং হীরং কতা নেরযিকসত্তা পুনপ্পুনং সঞ্জীৰন্তি এত্থাতি সঞ্জীৰো। নিরযপালা পুনপ্পুনং নদন্তা ৰগ্গন্তা পজ্জলিতানি নানাৰুধানি গহেত্ৰা জলিতায লোহপথৰিযং নেরযিকে সত্তে অপরাপরং অনুবন্ধিত্ৰা পহরিত্ৰা জলিতপথৰিযং পতিতে জলিতকাল়সুত্তং পাতেত্ৰা জলিতফরসুং গহেত্ৰা সযং উন্নদন্তা মহন্তেন অট্টস্সরেন ৰিরৰন্তে অট্ঠংসে সোল়সংসে করোন্তা এত্থ তচ্ছন্তীতি কাল়সুত্তো। মহন্তা জলিতঅযপব্বতা ঘাতেন্তি এত্থাতি সঙ্ঘাতো। তত্থ কির সত্তে নৰযোজনায জলিতায অযপথৰিযা যাৰ কটিতো পৰেসেত্ৰা নিচ্চলে করোন্তি। অথ পুরত্থিমতো জলিতো অযপব্বতো সমুট্ঠায অসনি ৰিয ৰিরৰন্তো আগন্ত্ৰা তে সত্তে সণ্হকরণিযং তিলে পিসন্তো ৰিয গন্ত্ৰা পচ্ছিমদিসায তিট্ঠতি, পচ্ছিমদিসতো সমুট্ঠিতোপি তথেৰ গন্ত্ৰা পুরত্থিমদিসায তিট্ঠতি। দ্ৰে পন একতো সমাগন্ত্ৰা উচ্ছুযন্তে উচ্ছুখণ্ডানি ৰিয পীল়েন্তি। এৰং তত্থ বহূনি ৰস্সসতসহস্সানি দুক্খং অনুভোন্তি।
Tesaṃ vacanattho – nirayapālehi pajjalitāni nānāvudhāni gahetvā khaṇḍākhaṇḍikaṃ chinnā hīraṃ hīraṃ katā nerayikasattā punappunaṃ sañjīvanti etthāti sañjīvo. Nirayapālā punappunaṃ nadantā vaggantā pajjalitāni nānāvudhāni gahetvā jalitāya lohapathaviyaṃ nerayike satte aparāparaṃ anubandhitvā paharitvā jalitapathaviyaṃ patite jalitakāḷasuttaṃ pātetvā jalitapharasuṃ gahetvā sayaṃ unnadantā mahantena aṭṭassarena viravante aṭṭhaṃse soḷasaṃse karontā ettha tacchantīti kāḷasutto. Mahantā jalitaayapabbatā ghātenti etthāti saṅghāto. Tattha kira satte navayojanāya jalitāya ayapathaviyā yāva kaṭito pavesetvā niccale karonti. Atha puratthimato jalito ayapabbato samuṭṭhāya asani viya viravanto āgantvā te satte saṇhakaraṇiyaṃ tile pisanto viya gantvā pacchimadisāya tiṭṭhati, pacchimadisato samuṭṭhitopi tatheva gantvā puratthimadisāya tiṭṭhati. Dve pana ekato samāgantvā ucchuyante ucchukhaṇḍāni viya pīḷenti. Evaṃ tattha bahūni vassasatasahassāni dukkhaṃ anubhonti.
দ্ৰে চ রোরুৰাতি জালরোরুৰো, ধূমরোরুৰো চাতি দ্ৰে। তত্থ জালরোরুৰো কপ্পেন সণ্ঠিতাহি রত্তলোহজালাহি পুণ্ণো, ধূমরোরুৰো খারধূমেন পুণ্ণো। তেসু জালরোরুৰে পচ্চন্তানং নৰহি ৰণ্ণমুখেহি জালা পৰিসিত্ৰা সরীরং দহন্তি, ধূমরোরুৰে পচ্চন্তানং নৰহি ৰণমুখেহি খারধূমো পৰিসিত্ৰা পিট্ঠং ৰিয সরীরং সেদেতি। উভযত্থপি পচ্চন্তা সত্তা মহাৰিরৰং ৰিরৰন্তীতি দ্ৰেপি ‘‘রোরুৰা’’তি ৰুত্তা। জালানং ৰা পচ্চনসত্তানং ৰা তেসং দুক্খস্স ৰা ৰীচি অন্তরং নত্থি এত্থাতি অৰীচি, মহন্তো অৰীচি মহাৰীচি। তত্থ হি পুরত্থিমাদীহি ভিত্তীহি জালা উট্ঠহিত্ৰা পচ্ছিমাদীসু পটিহঞ্ঞতি, তা চ ভিত্তিযো ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰা পুরতো যোজনসতং গণ্হাতি। হেট্ঠা উট্ঠিতা জালা উপরি পটিহঞ্ঞতি, উপরি উট্ঠিতা হেট্ঠা পটিহঞ্ঞতি। এৰং তাৰেত্থ জালানং ৰীচি নাম নত্থি। তস্স পন অন্তো যোজনসতং ঠানং খীরৰল্লিপিট্ঠস্স পূরিতনাল়ি ৰিয সত্তেহি নিরন্তরং পূরিতং চতূহি ইরিযাপথেহি পচ্চন্তানং সত্তানং পমাণং নত্থি, ন চ অঞ্ঞমঞ্ঞং ব্যাবাধেন্তি, সকট্ঠানেযেৰ পচ্চন্তি। এৰমেত্থ সত্তানং ৰীচি নাম নত্থি। যথা পন জিৰ্হগ্গে ছ মধুবিন্দূনি সত্তমস্স তম্বলোহবিন্দুনো অনুদহনবলৰতায অব্বোহারিকানি হোন্তি, তথা তত্থ অনুদহনবলৰতায সেসা ছ অকুসলৰিপাকুপেক্খা অব্বোহারিকা হোন্তি, দুক্খমেৰ নিরন্তরং পঞ্ঞাযতি। এৰমেত্থ দুক্খস্স ৰীচি নাম নত্থি। স্ৰাযং সহ ভিত্তীহি ৰিক্খম্ভতো অট্ঠারসাধিকতিযোজনসতো, আৰট্টতো পন চতুপণ্ণাসাধিকনৰযোজনসতো, সহ উস্সদেহি দস যোজনসহস্সানি। এৰমস্স মহন্ততা ৰেদিতব্বা।
Dve ca roruvāti jālaroruvo, dhūmaroruvo cāti dve. Tattha jālaroruvo kappena saṇṭhitāhi rattalohajālāhi puṇṇo, dhūmaroruvo khāradhūmena puṇṇo. Tesu jālaroruve paccantānaṃ navahi vaṇṇamukhehi jālā pavisitvā sarīraṃ dahanti, dhūmaroruve paccantānaṃ navahi vaṇamukhehi khāradhūmo pavisitvā piṭṭhaṃ viya sarīraṃ sedeti. Ubhayatthapi paccantā sattā mahāviravaṃ viravantīti dvepi ‘‘roruvā’’ti vuttā. Jālānaṃ vā paccanasattānaṃ vā tesaṃ dukkhassa vā vīci antaraṃ natthi etthāti avīci, mahanto avīci mahāvīci. Tattha hi puratthimādīhi bhittīhi jālā uṭṭhahitvā pacchimādīsu paṭihaññati, tā ca bhittiyo vinivijjhitvā purato yojanasataṃ gaṇhāti. Heṭṭhā uṭṭhitā jālā upari paṭihaññati, upari uṭṭhitā heṭṭhā paṭihaññati. Evaṃ tāvettha jālānaṃ vīci nāma natthi. Tassa pana anto yojanasataṃ ṭhānaṃ khīravallipiṭṭhassa pūritanāḷi viya sattehi nirantaraṃ pūritaṃ catūhi iriyāpathehi paccantānaṃ sattānaṃ pamāṇaṃ natthi, na ca aññamaññaṃ byābādhenti, sakaṭṭhāneyeva paccanti. Evamettha sattānaṃ vīci nāma natthi. Yathā pana jivhagge cha madhubindūni sattamassa tambalohabinduno anudahanabalavatāya abbohārikāni honti, tathā tattha anudahanabalavatāya sesā cha akusalavipākupekkhā abbohārikā honti, dukkhameva nirantaraṃ paññāyati. Evamettha dukkhassa vīci nāma natthi. Svāyaṃ saha bhittīhi vikkhambhato aṭṭhārasādhikatiyojanasato, āvaṭṭato pana catupaṇṇāsādhikanavayojanasato, saha ussadehi dasa yojanasahassāni. Evamassa mahantatā veditabbā.
নিচ্চলে সত্তে তপতীতি তাপনো। অতিৰিয তাপেতীতি পতাপনো। তত্থ তাপনস্মিং তাৰ সত্তে তালক্খন্ধপ্পমাণে জলিতঅযসূলে নিসীদাপেন্তি। ততো হেট্ঠা পথৰী জলতি, সূলানি জলন্তি, সত্তা জলন্তি। এৰং সো নিরযো নিচ্চলে সত্তে তপতি। ইতরস্মিং পন নিব্বত্তসত্তে জলন্তেহি আৰুধেহি পহরিত্ৰা জলিতং অযপব্বতং আরোপেন্তি। তেসং পব্বতমত্থকে ঠিতকালে কম্মপচ্চযো ৰাতো পহরতি। তে তত্থ সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তা উদ্ধংপাদা অধোসিরা পতন্তি। অথ হেট্ঠা অযপথৰিতো জলিতানি অযসূলানি উট্ঠহন্তি। তে তানি মত্থকেনেৰ পহরিত্ৰা তেসু ৰিনিৰিদ্ধসরীরা জলন্তা পচ্চন্তি। এৰমেস অতিৰিয তাপেতীতি।
Niccale satte tapatīti tāpano. Ativiya tāpetīti patāpano. Tattha tāpanasmiṃ tāva satte tālakkhandhappamāṇe jalitaayasūle nisīdāpenti. Tato heṭṭhā pathavī jalati, sūlāni jalanti, sattā jalanti. Evaṃ so nirayo niccale satte tapati. Itarasmiṃ pana nibbattasatte jalantehi āvudhehi paharitvā jalitaṃ ayapabbataṃ āropenti. Tesaṃ pabbatamatthake ṭhitakāle kammapaccayo vāto paharati. Te tattha saṇṭhātuṃ asakkontā uddhaṃpādā adhosirā patanti. Atha heṭṭhā ayapathavito jalitāni ayasūlāni uṭṭhahanti. Te tāni matthakeneva paharitvā tesu vinividdhasarīrā jalantā paccanti. Evamesa ativiya tāpetīti.
বোধিসত্তো পন এতে নিরযে দস্সেন্তো পঠমং সঞ্জীৰং দস্সেত্ৰা তত্থ পচ্চন্তে নেরযিকসত্তে দিস্ৰা মহাজনস্স মহাভযে উপ্পন্নে তং অন্তরধাপেত্ৰা পুন পথৰিং দ্ৰিধা কত্ৰা কাল়সুত্তং দস্সেসি, তত্থপি পচ্চমানে সত্তে দিস্ৰা মহাজনস্স মহাভযে উপ্পন্নে তম্পি অন্তরধাপেসীতি এৰং পটিপাটিযা দস্সেসি। ততো রাজানং আমন্তেত্ৰা, ‘‘মহারাজ, তযা ইমেসু অট্ঠসু মহানিরযেসু পচ্চমানে সত্তে দিস্ৰা অপ্পমাদং কাতুং ৰট্টতী’’তি ৰত্ৰা পুন তেসঞ্ঞেৰ মহানিরযানং কিচ্চং কথেতুং ‘‘ইচ্চেতে’’তিআদিমাহ। তত্থ অক্খাতাতি মযা চ তুয্হং কথিতা, পোরাণকেহি চ কথিতাযেৰ। আকিণ্ণাতি পরিপুণ্ণা। পচ্চেকা সোল়সুস্সদাতি এতেসং নিরযানং একেকস্স চতূসু দ্ৰারেসু একেকস্মিং চত্তারো চত্তারো কত্ৰা সোল়স সোল়স উস্সদনিরযাতি সব্বেপি সতং অট্ঠৰীসতি চ উস্সদনিরযা অট্ঠ চ মহানিরযাতি ছত্তিংসনিরযসতং। কদরিযতাপনাতি সব্বেতে কদরিযানং তাপনা। বলৰদুক্খতায ঘোরা। কম্মনিব্বত্তানং অচ্চীনং অত্থিতায অচ্চিমন্তো। ভযস্স মহন্ততায মহব্ভযা। দিট্ঠমত্তা ৰা সুতমত্তা ৰা লোমানি হংসন্তীতি লোমহংসনরূপা চ। ভীসনতায ভেস্মা। ভযজননতায পটিভযা। সুখাভাৰেন দুখা। চতুক্কণ্ণাতি সব্বেপি চতুরস্সমঞ্জূসসদিসা। ৰিভত্তাতি চতুদ্ৰারৰসেন ৰিভত্তা। ভাগসো মিতাতি দ্ৰারৰীথীনং ৰসেন কোট্ঠাসে ঠপেত্ৰা মিতা। অযসা পটিকুজ্জিতাতি সব্বেপি নৰযোজনিকেন অযকপালেন পটিচ্ছন্না। ফুটা তিট্ঠন্তীতি সব্বেপি এত্তকং ঠানং অনুফরিত্ৰা তিট্ঠন্তি।
Bodhisatto pana ete niraye dassento paṭhamaṃ sañjīvaṃ dassetvā tattha paccante nerayikasatte disvā mahājanassa mahābhaye uppanne taṃ antaradhāpetvā puna pathaviṃ dvidhā katvā kāḷasuttaṃ dassesi, tatthapi paccamāne satte disvā mahājanassa mahābhaye uppanne tampi antaradhāpesīti evaṃ paṭipāṭiyā dassesi. Tato rājānaṃ āmantetvā, ‘‘mahārāja, tayā imesu aṭṭhasu mahānirayesu paccamāne satte disvā appamādaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti vatvā puna tesaññeva mahānirayānaṃ kiccaṃ kathetuṃ ‘‘iccete’’tiādimāha. Tattha akkhātāti mayā ca tuyhaṃ kathitā, porāṇakehi ca kathitāyeva. Ākiṇṇāti paripuṇṇā. Paccekā soḷasussadāti etesaṃ nirayānaṃ ekekassa catūsu dvāresu ekekasmiṃ cattāro cattāro katvā soḷasa soḷasa ussadanirayāti sabbepi sataṃ aṭṭhavīsati ca ussadanirayā aṭṭha ca mahānirayāti chattiṃsanirayasataṃ. Kadariyatāpanāti sabbete kadariyānaṃ tāpanā. Balavadukkhatāya ghorā. Kammanibbattānaṃ accīnaṃ atthitāya accimanto. Bhayassa mahantatāya mahabbhayā. Diṭṭhamattā vā sutamattā vā lomāni haṃsantīti lomahaṃsanarūpā ca. Bhīsanatāya bhesmā. Bhayajananatāya paṭibhayā. Sukhābhāvena dukhā. Catukkaṇṇāti sabbepi caturassamañjūsasadisā. Vibhattāti catudvāravasena vibhattā. Bhāgaso mitāti dvāravīthīnaṃ vasena koṭṭhāse ṭhapetvā mitā. Ayasā paṭikujjitāti sabbepi navayojanikena ayakapālena paṭicchannā. Phuṭā tiṭṭhantīti sabbepi ettakaṃ ṭhānaṃ anupharitvā tiṭṭhanti.
উদ্ধংপাদা অৰংসিরাতি এৰং তেসু তেসু নিরযেসু সম্পরিৰত্তিত্ৰা পুনপ্পুনং পতমানে সন্ধাযাহ। অতিৰত্তারোতি ফরুসৰাচাহি অতিক্কমিত্ৰা ৰত্তারো। মহানিরযেসু কির যেভুয্যেন ধম্মিকসমণব্রাহ্মণেসু কতাপরাধাৰ পচ্চন্তি, তস্মা এৰমাহ। তে ভূনহুনোতি তে ইসীনং অতিৰত্তারো অত্তনো ৰুড্ঢিযা হতত্তা ভূনহুনো কোট্ঠাসকতা মচ্ছা ৰিয পচ্চন্তি। অসঙ্খেয্যেতি গণেতুং অসক্কুণেয্যে। কিব্বিসকারিনোতি দারুণকম্মকারিনো। নিক্খমনেসিনোতি নিরযা নিক্খমনং এসন্তাপি গৰেসন্তাপি নিক্খমনদ্ৰারং নাধিগচ্ছন্তি। পুরত্থিমেনাতি যদা তং দ্ৰারং অপারুতং হোতি, অথ তদভিমুখা ধাৰন্তি, তেসং তত্থ ছৰিআদীনি ঝাযন্তি। দ্ৰারসমীপং পত্তানঞ্চ তেসং তং পিধীযতি, পচ্ছিমদ্ৰারং অপারুতং ৰিয খাযতি। এস নযো সব্বত্থ। ন সাধুরূপেতি ৰুত্তপ্পকারং সপ্পং ৰিয সাধুরূপে ইসযো ন আসীদে, ন ফরুসৰচনেন কাযকম্মেন ৰা ঘট্টেন্তো উপগচ্ছেয্য। কিংকারণা? সঞ্ঞতানং তপস্সীনং আসাদিতত্তা অট্ঠসু মহানিরযেসু মহাদুক্খস্স অনুভৰিতব্বত্তা।
Uddhaṃpādā avaṃsirāti evaṃ tesu tesu nirayesu samparivattitvā punappunaṃ patamāne sandhāyāha. Ativattāroti pharusavācāhi atikkamitvā vattāro. Mahānirayesu kira yebhuyyena dhammikasamaṇabrāhmaṇesu katāparādhāva paccanti, tasmā evamāha. Te bhūnahunoti te isīnaṃ ativattāro attano vuḍḍhiyā hatattā bhūnahuno koṭṭhāsakatā macchā viya paccanti. Asaṅkheyyeti gaṇetuṃ asakkuṇeyye. Kibbisakārinoti dāruṇakammakārino. Nikkhamanesinoti nirayā nikkhamanaṃ esantāpi gavesantāpi nikkhamanadvāraṃ nādhigacchanti. Puratthimenāti yadā taṃ dvāraṃ apārutaṃ hoti, atha tadabhimukhā dhāvanti, tesaṃ tattha chaviādīni jhāyanti. Dvārasamīpaṃ pattānañca tesaṃ taṃ pidhīyati, pacchimadvāraṃ apārutaṃ viya khāyati. Esa nayo sabbattha. Na sādhurūpeti vuttappakāraṃ sappaṃ viya sādhurūpe isayo na āsīde, na pharusavacanena kāyakammena vā ghaṭṭento upagaccheyya. Kiṃkāraṇā? Saññatānaṃ tapassīnaṃ āsāditattā aṭṭhasu mahānirayesu mahādukkhassa anubhavitabbattā.
ইদানি যে রাজানো তথারূপে আসাদেত্ৰা তং দুক্খং পত্তা, তে দস্সেতুং ‘‘অতিকাযো’’তিআদিমাহ। তত্থ অতিকাযোতি বলসম্পন্নো মহাকাযো। মহিস্সাসোতি মহাধনুগ্গহো। কেককাধিপোতি কেককরট্ঠাধিপতি। সহস্সবাহূতি পঞ্চহি ধনুগ্গহসতেহি বাহুসহস্সেন আরোপেতব্বং ধনুং আরোপনসমত্থতায সহস্সবাহু। ৰিভৰঙ্গতোতি ৰিনাসং পত্তো। ৰত্থূনি পন সরভঙ্গজাতকে (জা॰ ২.১৭.৫০ আদযো) ৰিত্থারিতানি। উপহচ্চ মনন্তি অত্তনো চিত্তং পদূসেত্ৰা। মাতঙ্গস্মিন্তি মাতঙ্গপণ্ডিতে। ৰত্থু মাতঙ্গজাতকে (জা॰ ১.১৫.১ আদযো) ৰণ্ণিতং। কণ্হদীপাযনাসজ্জাতি কণ্হদীপাযনং আসজ্জ। যমসাধনন্তি নিরযপালকরঞ্ঞো আণাপৰত্তট্ঠানং। ৰত্থু ঘটপণ্ডিতজাতকে (জা॰ ১.১০.১৬৫ আদযো) ৰিত্থারিতং । ইসিনাতি কপিলতাপসেন। পাৰেক্খীতি পৰিট্ঠো। চেচ্চোতি চেতিযরাজা। হীনত্তোতি পরিহীনত্তভাৰো অন্তরহিতইদ্ধি। পত্তপরিযাযন্তি পরিযাযং মরণকালং পত্ৰা। ৰত্থু চেতিযজাতকে (জা॰ ১.৮.৪৫ আদযো) কথিতং।
Idāni ye rājāno tathārūpe āsādetvā taṃ dukkhaṃ pattā, te dassetuṃ ‘‘atikāyo’’tiādimāha. Tattha atikāyoti balasampanno mahākāyo. Mahissāsoti mahādhanuggaho. Kekakādhipoti kekakaraṭṭhādhipati. Sahassabāhūti pañcahi dhanuggahasatehi bāhusahassena āropetabbaṃ dhanuṃ āropanasamatthatāya sahassabāhu. Vibhavaṅgatoti vināsaṃ patto. Vatthūni pana sarabhaṅgajātake (jā. 2.17.50 ādayo) vitthāritāni. Upahacca mananti attano cittaṃ padūsetvā. Mātaṅgasminti mātaṅgapaṇḍite. Vatthu mātaṅgajātake (jā. 1.15.1 ādayo) vaṇṇitaṃ. Kaṇhadīpāyanāsajjāti kaṇhadīpāyanaṃ āsajja. Yamasādhananti nirayapālakarañño āṇāpavattaṭṭhānaṃ. Vatthu ghaṭapaṇḍitajātake (jā. 1.10.165 ādayo) vitthāritaṃ . Isināti kapilatāpasena. Pāvekkhīti paviṭṭho. Ceccoti cetiyarājā. Hīnattoti parihīnattabhāvo antarahitaiddhi. Pattapariyāyanti pariyāyaṃ maraṇakālaṃ patvā. Vatthu cetiyajātake (jā. 1.8.45 ādayo) kathitaṃ.
তস্মা হীতি যস্মা চিত্তৰসিকো হুত্ৰা ইসীসু অপরজ্ঝিত্ৰা অট্ঠসু মহানিরযেসু পচ্চতি, তস্মা হি। ছন্দাগমনন্তি ছন্দাদিচতুব্বিধম্পি অগতিগমনং। পদুট্ঠেনাতি কুদ্ধেন। গন্তা সো নিরযং অধোতি সো তেন অধোগমনিযেন কম্মেন অধোনিরযমেৰ গচ্ছতি। পাল়িযং পন ‘‘নিরযুস্সদ’’ন্তি লিখিতং, তস্স উস্সদনিরযং গচ্ছতীতি অত্থো। ৰুড্ঢেতি ৰযোৰুড্ঢে চ গুণৰুড্ঢে চ। অনপচ্চাতি ভৰন্তরেপি অপচ্চং ৰা দাযাদং ৰা ন লভন্তীতি অত্থো। তালৰত্থূতি দিট্ঠধম্মেপি ছিন্নমূলতালো ৰিয মহাৰিনাসং পত্ৰা নিরযে নিব্বত্তন্তি। যো চ পব্বজিতং হন্তীতি যো বালজনো সমণং হনতি। চিররত্তাযাতি চিরং কালং।
Tasmāhīti yasmā cittavasiko hutvā isīsu aparajjhitvā aṭṭhasu mahānirayesu paccati, tasmā hi. Chandāgamananti chandādicatubbidhampi agatigamanaṃ. Paduṭṭhenāti kuddhena. Gantā so nirayaṃ adhoti so tena adhogamaniyena kammena adhonirayameva gacchati. Pāḷiyaṃ pana ‘‘nirayussada’’nti likhitaṃ, tassa ussadanirayaṃ gacchatīti attho. Vuḍḍheti vayovuḍḍhe ca guṇavuḍḍhe ca. Anapaccāti bhavantarepi apaccaṃ vā dāyādaṃ vā na labhantīti attho. Tālavatthūti diṭṭhadhammepi chinnamūlatālo viya mahāvināsaṃ patvā niraye nibbattanti. Yo ca pabbajitaṃ hantīti yo bālajano samaṇaṃ hanati. Cirarattāyāti ciraṃ kālaṃ.
এৰং মহাসত্তো ইসিৰিহেঠকানং পচ্চননিরযে দস্সেত্ৰা উপরি অধম্মিকরাজূনং পচ্চননিরযে দস্সেন্তো ‘‘যো চা’’তিআদিমাহ। তত্থ রট্ঠৰিদ্ধংসনোতি ছন্দাদিৰসেন গন্ত্ৰা রট্ঠস্স ৰিদ্ধংসনো। অচ্চিসঙ্ঘপরেতোতি অচ্চিসমূহপরিক্খিত্তো। তেজোভক্খস্সাতি অগ্গিমেৰ খাদন্তস্স। গত্তানীতি তিগাৰুতে সরীরে সব্বঙ্গপচ্চঙ্গানি। লোমেহি চ নখেহি চাতি এতেহি সদ্ধিং সব্বানি একজালানি হোন্তি। তুত্তট্টীতোতি আনেঞ্জকারণং কারিযমানো তুত্তেহি ৰিদ্ধো নাগো যথা নদতি।
Evaṃ mahāsatto isiviheṭhakānaṃ paccananiraye dassetvā upari adhammikarājūnaṃ paccananiraye dassento ‘‘yo cā’’tiādimāha. Tattha raṭṭhaviddhaṃsanoti chandādivasena gantvā raṭṭhassa viddhaṃsano. Accisaṅghaparetoti accisamūhaparikkhitto. Tejobhakkhassāti aggimeva khādantassa. Gattānīti tigāvute sarīre sabbaṅgapaccaṅgāni. Lomehi ca nakhehi cāti etehi saddhiṃ sabbāni ekajālāni honti. Tuttaṭṭītoti āneñjakāraṇaṃ kāriyamāno tuttehi viddho nāgo yathā nadati.
এৰং মহাসত্তো অধম্মিকরাজূনং পচ্চননিরযে দস্সেত্ৰা ইদানি পিতুঘাতকাদীনং পচ্চননিরযে দস্সেতুং ‘‘যো লোভা’’তিআদিমাহ। তত্থ লোভাতি যসধনলোভেন। দোসা ৰাতি দুট্ঠচিত্ততায ৰা। নিত্তচন্তি লোহকুম্ভিযং বহূনি ৰসসহস্সানি পক্কং নীহরিত্ৰা তিগাৰুতমস্স সরীরং নিত্তচং কত্ৰা জলিতায লোহপথৰিযং পাতেত্ৰা তিণ্হেহি অযসূলেহি কোট্টেত্ৰা চুণৰিচুণ্ণং করোন্তি। অন্ধং করিত্ৰাতি, মহারাজ, তং পিতুঘাতকং নিরযপালা জলিতলোহপথৰিযং উত্তানং পাতেত্ৰা জলিতেহি অযসূলেহি অক্খীনি ভিন্দিত্ৰা অন্ধং করিত্ৰা মুখে উণ্হং মুত্তকরীসং পক্খিপিত্ৰা পলালপীঠং ৰিয নং পরিৰত্তেত্ৰা কপ্পেন সণ্ঠিতে খারে লোহউদকে নিমুজ্জাপেন্তি। তত্তং পক্কুথিতমযোগুল়ঞ্চাতি পুন পক্কুথিতং গূথকললঞ্চেৰ জলিতঅযোগুল়ঞ্চ খাদাপেন্তি। সো পন তং আহরিযমানং দিস্ৰা মুখং পিধেতি। অথস্স দীঘে চিরতাপিতে জলমানে ফালে আদায মুখং ৰিক্খম্ভেত্ৰা ৰিৰরিত্ৰা রজ্জুবদ্ধং অযবলিসং খিপিত্ৰা জিৰ্হং নীহরিত্ৰা তস্মিং ৰিৰটে মুখে তং অযোগুল়ং সম্পৰিসন্তি পক্খিপন্তি। রক্খসাতি নিরযপালা।
Evaṃ mahāsatto adhammikarājūnaṃ paccananiraye dassetvā idāni pitughātakādīnaṃ paccananiraye dassetuṃ ‘‘yo lobhā’’tiādimāha. Tattha lobhāti yasadhanalobhena. Dosā vāti duṭṭhacittatāya vā. Nittacanti lohakumbhiyaṃ bahūni vasasahassāni pakkaṃ nīharitvā tigāvutamassa sarīraṃ nittacaṃ katvā jalitāya lohapathaviyaṃ pātetvā tiṇhehi ayasūlehi koṭṭetvā cuṇavicuṇṇaṃ karonti. Andhaṃ karitvāti, mahārāja, taṃ pitughātakaṃ nirayapālā jalitalohapathaviyaṃ uttānaṃ pātetvā jalitehi ayasūlehi akkhīni bhinditvā andhaṃ karitvā mukhe uṇhaṃ muttakarīsaṃ pakkhipitvā palālapīṭhaṃ viya naṃ parivattetvā kappena saṇṭhite khāre lohaudake nimujjāpenti. Tattaṃ pakkuthitamayoguḷañcāti puna pakkuthitaṃ gūthakalalañceva jalitaayoguḷañca khādāpenti. So pana taṃ āhariyamānaṃ disvā mukhaṃ pidheti. Athassa dīghe ciratāpite jalamāne phāle ādāya mukhaṃ vikkhambhetvā vivaritvā rajjubaddhaṃ ayabalisaṃ khipitvā jivhaṃ nīharitvā tasmiṃ vivaṭe mukhe taṃ ayoguḷaṃ sampavisanti pakkhipanti. Rakkhasāti nirayapālā.
সামা চাতি, মহারাজ, তস্স পিতুঘাতকস্স জিৰ্হং বলিসেন নিক্কড্ঢিত্ৰা অযসঙ্কূহি পথৰিযং নীহতং জিৰ্হং সামা সোণা সবলৰণ্ণা সুনখা চ লোহতুণ্ডা গিজ্ঝা চ কাকোলসঙ্ঘা চ অঞ্ঞে চ নানপ্পকারা সকুণা সমাগন্ত্ৰা আৰুধেহি ছিন্দন্তা ৰিয ৰিভজ্জ কাকপদাকারেন কোট্ঠাসে কত্ৰা ৰিপ্ফন্দমানং সলোহিতং ৰিঘাসং খাদন্তা ৰিয সত্তে ভক্খযন্তীতি অত্থো। তং দড্ঢতালন্তি তং পিতুঘাতকং ঝাযমানতালং ৰিয জলিতসরীরং। পরিভিন্নগত্তন্তি তত্থ তত্থ পরিভিন্নগত্তং। নিপ্পোথযন্তাতি জলিতেহি অযমুগ্গরেহি পহরন্তা। রতী হি তেসন্তি তেসং নিরযপালানং সা রতি কীল়া হোতি। দুখিনো পনীতরেতি ইতরে পন নেরযিকসত্তা দুক্খিতা হোন্তি। পেত্তিঘাতিনোতি পিতুঘাতকা। ইতি ইমং পিতুঘাতকানং পচ্চননিরযং দিস্ৰা রাজা ভীততসিতো অহোসি।
Sāmā cāti, mahārāja, tassa pitughātakassa jivhaṃ balisena nikkaḍḍhitvā ayasaṅkūhi pathaviyaṃ nīhataṃ jivhaṃ sāmā soṇā sabalavaṇṇā sunakhā ca lohatuṇḍā gijjhā ca kākolasaṅghā ca aññe ca nānappakārā sakuṇā samāgantvā āvudhehi chindantā viya vibhajja kākapadākārena koṭṭhāse katvā vipphandamānaṃ salohitaṃ vighāsaṃ khādantā viya satte bhakkhayantīti attho. Taṃ daḍḍhatālanti taṃ pitughātakaṃ jhāyamānatālaṃ viya jalitasarīraṃ. Paribhinnagattanti tattha tattha paribhinnagattaṃ. Nippothayantāti jalitehi ayamuggarehi paharantā. Ratī hi tesanti tesaṃ nirayapālānaṃ sā rati kīḷā hoti. Dukhino panītareti itare pana nerayikasattā dukkhitā honti. Pettighātinoti pitughātakā. Iti imaṃ pitughātakānaṃ paccananirayaṃ disvā rājā bhītatasito ahosi.
অথ নং মহাসত্তো সমস্সাসেত্ৰা মাতুঘাতকানং পচ্চননিরযং দস্সেসি। যমক্খযন্তি যমনিৰেসনং, নিরযন্তি অত্থো। অত্তকম্মফলূপগোতি অত্তনো কম্মফলেন উপগতো। অমনুস্সাতি নিরযপালা। হন্তারং জনযন্তিযাতি মাতুঘাতকং। ৰালেহীতি অযমকচিৰালেহি ৰেঠেত্ৰা অযযন্তেন পীল়যন্তি। তন্তি তং মাতুঘাতকং। পাযেন্তীতি তস্স পীল়িযমানস্স রুহিরং গল়িত্ৰা অযকপল্লং পূরেতি। অথ নং যন্ততো নীহরন্তি, তাৰদেৰস্স সরীরং পাকতিকং হোতি। তং পথৰিযং উত্তানং নিপজ্জাপেত্ৰা ৰিলীনং তম্বলোহং ৰিয পক্কুথিতং লোহিতং পাযেন্তি। ওগয্হ তিট্ঠতীতি তং বহূনি ৰস্সসহস্সানি অযযন্তেহি পীল়েত্ৰা জেগুচ্ছে দুগ্গন্ধে পটিকূলে মহন্তে গূথকললআৰাটে খিপন্তি, সো তং রহদং ওগয্হ ওগাহিত্ৰা তিট্ঠতি। অতিকাযাতি একদোণিকনাৰপ্পমাণসরীরা। অযোমুখাতি অযসূচিমুখা। ছৰিং ভেত্ৰানাতি ছৰিমাদিং কত্ৰা যাৰ অট্ঠিম্পি ভেত্ৰা অট্ঠিমিঞ্জম্পি খাদন্তি। সংগিদ্ধাতি গধিতা মুচ্ছিতা। ন কেৰলঞ্চ খাদন্তেৰ, অধোমগ্গাদীহি পন পৰিসিত্ৰা মুখাদীহি নিক্খমন্তি, ৰামপস্সাদীহি পৰিসিত্ৰা দক্খিণপস্সাদীহি নিক্খমন্তি, সকলম্পি সরীরং ছিদ্দাৰছিদ্দং করোন্তি, সো তত্থ অতিদুক্খপরেতো ৰিরৰন্তো পচ্চতি। সো চাতি সো মাতুঘাতকো চ তং সতপোরিসং নিরযং পত্তো সসীসকো নিমুগ্গোৰ হোতি, তঞ্চ কুণপং সমন্তা যোজনসতং পূতিকং হুত্ৰা ৰাযতি। মাতুঘোতি মাতুঘাতকো।
Atha naṃ mahāsatto samassāsetvā mātughātakānaṃ paccananirayaṃ dassesi. Yamakkhayanti yamanivesanaṃ, nirayanti attho. Attakammaphalūpagoti attano kammaphalena upagato. Amanussāti nirayapālā. Hantāraṃ janayantiyāti mātughātakaṃ. Vālehīti ayamakacivālehi veṭhetvā ayayantena pīḷayanti. Tanti taṃ mātughātakaṃ. Pāyentīti tassa pīḷiyamānassa ruhiraṃ gaḷitvā ayakapallaṃ pūreti. Atha naṃ yantato nīharanti, tāvadevassa sarīraṃ pākatikaṃ hoti. Taṃ pathaviyaṃ uttānaṃ nipajjāpetvā vilīnaṃ tambalohaṃ viya pakkuthitaṃ lohitaṃ pāyenti. Ogayha tiṭṭhatīti taṃ bahūni vassasahassāni ayayantehi pīḷetvā jegucche duggandhe paṭikūle mahante gūthakalalaāvāṭe khipanti, so taṃ rahadaṃ ogayha ogāhitvā tiṭṭhati. Atikāyāti ekadoṇikanāvappamāṇasarīrā. Ayomukhāti ayasūcimukhā. Chaviṃ bhetvānāti chavimādiṃ katvā yāva aṭṭhimpi bhetvā aṭṭhimiñjampi khādanti. Saṃgiddhāti gadhitā mucchitā. Na kevalañca khādanteva, adhomaggādīhi pana pavisitvā mukhādīhi nikkhamanti, vāmapassādīhi pavisitvā dakkhiṇapassādīhi nikkhamanti, sakalampi sarīraṃ chiddāvachiddaṃ karonti, so tattha atidukkhapareto viravanto paccati. So cāti so mātughātako ca taṃ sataporisaṃ nirayaṃ patto sasīsako nimuggova hoti, tañca kuṇapaṃ samantā yojanasataṃ pūtikaṃ hutvā vāyati. Mātughoti mātughātako.
এৰং মহাসত্তো মাতুঘাতকানং পচ্চননিরযং দস্সেত্ৰা পুন গব্ভপাতকানং পচ্চননিরযং দস্সেন্তো গাথমাহ। খুরধারমনুক্কম্মাতি খুরধারনিরযং অতিক্কমিত্ৰা। তত্থ কির নিরযপালা মহন্তমহন্তে খুরে উপরি ধারে কত্ৰা সন্থরন্তি, ততো যাহি গব্ভপাতনখরভেসজ্জানি পিৰিত্ৰা গব্ভা পাতিতা, তা গব্ভপাতিনিযো ইত্থিযো জলিতেহি আৰুধেহি পোথেন্তা অনুবন্ধন্তি, তা তিখিণখুরধারাসু খণ্ডাখণ্ডিকা হুত্ৰা পুনপ্পুনং উট্ঠায তং দুরভিসম্ভৰং খুরধারনিরযং অক্কমন্তিযো অতিক্কমিত্ৰা নিরযপালেহি অনুবদ্ধা দুগ্গং দুরতিক্কমং ৰিসমং ৰেতরণিং নদিং পতন্তি। তত্থ কম্মকারণং নিমিজাতকে (জা॰ ২.২২.৪২১ আদযো) আৰি ভৰিস্সতি।
Evaṃ mahāsatto mātughātakānaṃ paccananirayaṃ dassetvā puna gabbhapātakānaṃ paccananirayaṃ dassento gāthamāha. Khuradhāramanukkammāti khuradhāranirayaṃ atikkamitvā. Tattha kira nirayapālā mahantamahante khure upari dhāre katvā santharanti, tato yāhi gabbhapātanakharabhesajjāni pivitvā gabbhā pātitā, tā gabbhapātiniyo itthiyo jalitehi āvudhehi pothentā anubandhanti, tā tikhiṇakhuradhārāsu khaṇḍākhaṇḍikā hutvā punappunaṃ uṭṭhāya taṃ durabhisambhavaṃ khuradhāranirayaṃ akkamantiyo atikkamitvā nirayapālehi anubaddhā duggaṃ duratikkamaṃ visamaṃ vetaraṇiṃ nadiṃ patanti. Tattha kammakāraṇaṃ nimijātake (jā. 2.22.421 ādayo) āvi bhavissati.
এৰং গব্ভপাতিনীনং নিরযং দস্সেত্ৰা মহাসত্তো যত্থ পরদারিকা চ অতিচারিনিযো চ পতন্তা পচ্চন্তি, তং কণ্টকসিম্বলিনিরযং দস্সেন্তো ‘‘অযোমযা’’তিআদিমাহ। তত্থ উভতো অভিলম্বন্তীতি ৰেতরণিযা উভোসু তীরেসু তাসং সিম্বলীনং সাখা ওলম্বন্তি। তে অচ্চিমন্তোতি তে পজ্জলিতসরীরা সত্তা অচ্চিমন্তো হুত্ৰা তিট্ঠন্তি। যোজনন্তি তিগাৰুতং তেসং সরীরং, ততো উট্ঠিতজালায পন সদ্ধিং যোজনউব্বেধা হোন্তি। এতে ৰজন্তীতি তে পরদারিকা সত্তা নানাৰিধেহি আৰুধেহি কোট্টিযমানা এতে সিম্বলিনিরযে অভিরুহন্তি। তে পতন্তীতি তে বহূনি ৰস্সসহস্সানি রুক্খৰিটপেসু লগ্গা ঝাযিত্ৰা পুন নিরযপালেহি আৰুধেহি ৰিহতা ৰিৰত্তা হুত্ৰা পরিৰত্তিত্ৰা অধোসীসকা পতন্তি। পুথূতি বহূ। ৰিনিৰিদ্ধঙ্গাতি তেসং ততো পতনকালে হেট্ঠা অযপথৰিতো সূলানি উট্ঠহিত্ৰা তেসং মত্থকং পটিচ্ছন্তি, তানি তেসং অধোমগ্গেন নিক্খমন্তি, তে এৰং সূলেসু ৰিদ্ধসরীরা চিররত্তা সযন্তি। দীঘন্তি সুপিনেপি নিদ্দং অলভন্তা দীঘরত্তং জগ্গন্তীতি অত্থো। রত্যা ৰিৰসানেতি রত্তীনং অচ্চযেন, চিরকালাতিক্কমেনাতি অত্থো । পৰজ্জন্তীতি সট্ঠিযোজনিকং জলিতং লোহকুম্ভিং কপ্পেন সণ্ঠিতং জলিততম্বলোহরসপুণ্ণং লোহকুম্ভিং নিরযপালেহি খিত্তা পচ্চন্তি। দুস্সীলাতি পরদারিকা।
Evaṃ gabbhapātinīnaṃ nirayaṃ dassetvā mahāsatto yattha paradārikā ca aticāriniyo ca patantā paccanti, taṃ kaṇṭakasimbalinirayaṃ dassento ‘‘ayomayā’’tiādimāha. Tattha ubhato abhilambantīti vetaraṇiyā ubhosu tīresu tāsaṃ simbalīnaṃ sākhā olambanti. Te accimantoti te pajjalitasarīrā sattā accimanto hutvā tiṭṭhanti. Yojananti tigāvutaṃ tesaṃ sarīraṃ, tato uṭṭhitajālāya pana saddhiṃ yojanaubbedhā honti. Ete vajantīti te paradārikā sattā nānāvidhehi āvudhehi koṭṭiyamānā ete simbaliniraye abhiruhanti. Te patantīti te bahūni vassasahassāni rukkhaviṭapesu laggā jhāyitvā puna nirayapālehi āvudhehi vihatā vivattā hutvā parivattitvā adhosīsakā patanti. Puthūti bahū. Vinividdhaṅgāti tesaṃ tato patanakāle heṭṭhā ayapathavito sūlāni uṭṭhahitvā tesaṃ matthakaṃ paṭicchanti, tāni tesaṃ adhomaggena nikkhamanti, te evaṃ sūlesu viddhasarīrā cirarattā sayanti. Dīghanti supinepi niddaṃ alabhantā dīgharattaṃ jaggantīti attho. Ratyā vivasāneti rattīnaṃ accayena, cirakālātikkamenāti attho . Pavajjantīti saṭṭhiyojanikaṃ jalitaṃ lohakumbhiṃ kappena saṇṭhitaṃ jalitatambaloharasapuṇṇaṃ lohakumbhiṃ nirayapālehi khittā paccanti. Dussīlāti paradārikā.
এৰং মহাসত্তো পরদারিকঅতিচারিকানং পচ্চনসিম্বলিনিরযং দস্সেত্ৰা ইতো পরং সামিকৰত্তসস্সুসসুরৰত্তাদীনি অপূরেন্তীনং পচ্চনট্ঠানং পকাসেন্তো ‘‘যা চা’’তিআদিমাহ। তত্থ অতিমঞ্ঞতীতি ভিসজাতকে (জা॰ ১.১৪.৭৮ আদযো) ৰুত্তং সামিকৰত্তং অকরোন্তী অতিক্কমিত্ৰা মঞ্ঞতি। জেট্ঠং ৰাতি সামিকস্স জেট্ঠভাতরং। ননন্দরন্তি সামিকস্স ভগিনিং। এতেসম্পি হি অঞ্ঞতরস্স হত্থপাদপিট্ঠিপরিকম্মন্হাপনভোজনাদিভেদং ৰত্তং অপূরেন্তী তেসু হিরোত্তপ্পং অনুপট্ঠপেন্তী তে অতিমঞ্ঞতি নাম, সাপি নিরযে নিব্বত্তি। ৰঙ্কেনাতি তস্সা সামিকৰত্তাদীনং অপরিপূরিকায সামিকাদযো অক্কোসিত্ৰা পরিভাসিত্ৰা নিরযে নিব্বত্তায লোহপথৰিযং নিপজ্জাপেত্ৰা অযসঙ্কুনা মুখং ৰিৰরিত্ৰা বলিসেন জিৰ্হগ্গং নিব্বহন্তি, রজ্জুবন্ধনেন সবন্ধনং কড্ঢন্তি। কিমিনন্তি কিমিভরিতং। ইদং ৰুত্তং হোতি – মহারাজ, সো নেরযিকসত্তো এৰং নিক্কড্ঢিতং অত্তনো ব্যামেন ব্যামমত্তং জিৰ্হং আৰুধেহি কোট্টিতকোট্টিতট্ঠানে সঞ্জাতেহি মহাদোণিপ্পমাণেহি কিমীহি ভরিতং পস্সতি। ৰিঞ্ঞাপেতুং ন সক্কোতীতি নিরযপালে যাচিতুকামোপি কিঞ্চি ৰত্তুং ন সক্কোতি। তাপনেতি এৰং সা তত্থ বহূনি ৰস্সসহস্সানি পচ্চিত্ৰা পুন তাপনমহানিরযে পচ্চতি।
Evaṃ mahāsatto paradārikaaticārikānaṃ paccanasimbalinirayaṃ dassetvā ito paraṃ sāmikavattasassusasuravattādīni apūrentīnaṃ paccanaṭṭhānaṃ pakāsento ‘‘yā cā’’tiādimāha. Tattha atimaññatīti bhisajātake (jā. 1.14.78 ādayo) vuttaṃ sāmikavattaṃ akarontī atikkamitvā maññati. Jeṭṭhaṃ vāti sāmikassa jeṭṭhabhātaraṃ. Nanandaranti sāmikassa bhaginiṃ. Etesampi hi aññatarassa hatthapādapiṭṭhiparikammanhāpanabhojanādibhedaṃ vattaṃ apūrentī tesu hirottappaṃ anupaṭṭhapentī te atimaññati nāma, sāpi niraye nibbatti. Vaṅkenāti tassā sāmikavattādīnaṃ aparipūrikāya sāmikādayo akkositvā paribhāsitvā niraye nibbattāya lohapathaviyaṃ nipajjāpetvā ayasaṅkunā mukhaṃ vivaritvā balisena jivhaggaṃ nibbahanti, rajjubandhanena sabandhanaṃ kaḍḍhanti. Kiminanti kimibharitaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – mahārāja, so nerayikasatto evaṃ nikkaḍḍhitaṃ attano byāmena byāmamattaṃ jivhaṃ āvudhehi koṭṭitakoṭṭitaṭṭhāne sañjātehi mahādoṇippamāṇehi kimīhi bharitaṃ passati. Viññāpetuṃ na sakkotīti nirayapāle yācitukāmopi kiñci vattuṃ na sakkoti. Tāpaneti evaṃ sā tattha bahūni vassasahassāni paccitvā puna tāpanamahāniraye paccati.
এৰং মহাসত্তো সামিকৰত্তসস্সুসসুরৰত্তাদীনি অপূরেন্তীনং পচ্চননিরযং দস্সেত্ৰা ইদানি সূকরিকাদীনং পচ্চননিরযে দস্সেন্তো ‘‘ওরব্ভিকা’’তিআদিমাহ । তত্থ অৰণ্ণে ৰণ্ণকারকাতি পেসুঞ্ঞকারকা। খারনদিন্তি এতে ওরব্ভিকাদযো এতেহি সত্তিআদীহি হঞ্ঞমানা ৰেতরণিং নদিং পতন্তীতি অত্থো। সেসানি ওরব্ভিকাদীনং পচ্চনট্ঠানানি নিমিজাতকে আৰি ভৰিস্সন্তি। কুটকারীতি কূটৰিনিচ্ছযস্স চেৰ তুলাকূটাদীনঞ্চ কারকে সন্ধাযেতং ৰুত্তং। তত্থ কূটৰিনিচ্ছযকূটট্টকারককূটঅগ্ঘাপনিকানং পচ্চননিরযা নিমিজাতকে আৰি ভৰিস্সন্তি। ৰন্তন্তি ৰমিতকং। দুরত্তানন্তি দুগ্গতত্তভাৰানং। ইদং ৰুত্তং হোতি – মহারাজ, তে দুরত্তভাৰা সত্তা অযকূটেহি মত্থকে ভিজ্জমানে ৰমন্তি, ততো তং ৰন্তং জলিতঅযকপল্লেহি তেসু একচ্চানং মুখে খিপন্তি , ইতি তে পরেসং ৰন্তং ভুঞ্জন্তি নাম। ভেরণ্ডকাতি সিঙ্গালা। ৰিপ্ফন্দমানন্তি অধোমুখং নিপজ্জাপিতং নিক্কড্ঢিতজিৰ্হং ইতো চিতো চ ৰিপ্ফন্দমানং। মিগেনাতি ওকচারকমিগেন। পক্খিনাতি তথারূপেনেৰ। গন্তা তেতি গন্তারো তে। নিরযুস্সদন্তি উস্সদনিরযং। পাল়িযং পন ‘‘নিরযং অধো’’তি লিখিতং। অযং পন নিরযো নিমিজাতকে আৰি ভৰিস্সতীতি।
Evaṃ mahāsatto sāmikavattasassusasuravattādīni apūrentīnaṃ paccananirayaṃ dassetvā idāni sūkarikādīnaṃ paccananiraye dassento ‘‘orabbhikā’’tiādimāha . Tattha avaṇṇe vaṇṇakārakāti pesuññakārakā. Khāranadinti ete orabbhikādayo etehi sattiādīhi haññamānā vetaraṇiṃ nadiṃ patantīti attho. Sesāni orabbhikādīnaṃ paccanaṭṭhānāni nimijātake āvi bhavissanti. Kuṭakārīti kūṭavinicchayassa ceva tulākūṭādīnañca kārake sandhāyetaṃ vuttaṃ. Tattha kūṭavinicchayakūṭaṭṭakārakakūṭaagghāpanikānaṃ paccananirayā nimijātake āvi bhavissanti. Vantanti vamitakaṃ. Durattānanti duggatattabhāvānaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – mahārāja, te durattabhāvā sattā ayakūṭehi matthake bhijjamāne vamanti, tato taṃ vantaṃ jalitaayakapallehi tesu ekaccānaṃ mukhe khipanti , iti te paresaṃ vantaṃ bhuñjanti nāma. Bheraṇḍakāti siṅgālā. Vipphandamānanti adhomukhaṃ nipajjāpitaṃ nikkaḍḍhitajivhaṃ ito cito ca vipphandamānaṃ. Migenāti okacārakamigena. Pakkhināti tathārūpeneva. Gantā teti gantāro te. Nirayussadanti ussadanirayaṃ. Pāḷiyaṃ pana ‘‘nirayaṃ adho’’ti likhitaṃ. Ayaṃ pana nirayo nimijātake āvi bhavissatīti.
ইতি মহাসত্তো এত্তকে নিরযে দস্সেত্ৰা ইদানি দেৰলোকৰিৰরণং কত্ৰা রঞ্ঞো দেৰলোকে দস্সেন্তো আহ –
Iti mahāsatto ettake niraye dassetvā idāni devalokavivaraṇaṃ katvā rañño devaloke dassento āha –
১৩৩.
133.
‘‘সন্তো চ উদ্ধং গচ্ছন্তি, সুচিণ্ণেনিধ কম্মুনা।
‘‘Santo ca uddhaṃ gacchanti, suciṇṇenidha kammunā;
সুচিণ্ণস্স ফলং পস্স, সইন্দা দেৰা সব্রহ্মকা॥
Suciṇṇassa phalaṃ passa, saindā devā sabrahmakā.
১৩৪.
134.
‘‘তং তং ব্রূমি মহারাজ, ধম্মং রট্ঠপতী চর।
‘‘Taṃ taṃ brūmi mahārāja, dhammaṃ raṭṭhapatī cara;
তথা রাজ চরাহি ধম্মং, যথা তং সুচিণ্ণং নানুতপ্পেয্য পচ্ছা’’তি॥
Tathā rāja carāhi dhammaṃ, yathā taṃ suciṇṇaṃ nānutappeyya pacchā’’ti.
তত্থ সন্তোতি কাযাদীহি উপসন্তা। উদ্ধন্তি দেৰলোকং। সইন্দাতি তত্থ তত্থ ইন্দেহি সদ্ধিং। মহাসত্তো হিস্স চাতুমহারাজাদিকে দেৰে দস্সেন্তো, ‘‘মহারাজ, চাতুমহারাজিকে দেৰে পস্স, চত্তারো মহারাজানো পস্স, তাৰতিংসে পস্স, সক্কং পস্সা’’তি এৰং সব্বেপি সইন্দকে সব্রহ্মকে চ দেৰে দস্সেন্তো ‘‘ইদম্পি সুচিণ্ণস্স ফলং ইদম্পি ফল’’ন্তি দস্সেসি। তং তং ব্রূমীতি তস্মা তং ভণামি। ধম্মন্তি ইতো পট্ঠায পাণাতিপাতাদীনি পঞ্চ ৰেরানি পহায দানাদীনি পুঞ্ঞানি করোহীতি। যথা তং সুচিণ্ণং নানুতপ্পেয্যাতি যথা তং দানাদিপুঞ্ঞকম্মং সুচিণ্ণং পিতুঘাতকম্মপচ্চযং ৰিপ্পটিসারং পটিচ্ছাদেতুং সমত্থতায তং নানুতপ্পেয্য, তথা তং সুচিণ্ণং চর, বহুং পুঞ্ঞং করোহীতি অত্থো।
Tattha santoti kāyādīhi upasantā. Uddhanti devalokaṃ. Saindāti tattha tattha indehi saddhiṃ. Mahāsatto hissa cātumahārājādike deve dassento, ‘‘mahārāja, cātumahārājike deve passa, cattāro mahārājāno passa, tāvatiṃse passa, sakkaṃ passā’’ti evaṃ sabbepi saindake sabrahmake ca deve dassento ‘‘idampi suciṇṇassa phalaṃ idampi phala’’nti dassesi. Taṃ taṃ brūmīti tasmā taṃ bhaṇāmi. Dhammanti ito paṭṭhāya pāṇātipātādīni pañca verāni pahāya dānādīni puññāni karohīti. Yathā taṃ suciṇṇaṃ nānutappeyyāti yathā taṃ dānādipuññakammaṃ suciṇṇaṃ pitughātakammapaccayaṃ vippaṭisāraṃ paṭicchādetuṃ samatthatāya taṃ nānutappeyya, tathā taṃ suciṇṇaṃ cara, bahuṃ puññaṃ karohīti attho.
সো মহাসত্তস্স ধম্মকথং সুত্ৰা ততো পট্ঠায অস্সাসং পটিলভি। বোধিসত্তো পন কিঞ্চি কালং তত্থ ৰসিত্ৰা অত্তনো ৰসনট্ঠানঞ্ঞেৰ গতো।
So mahāsattassa dhammakathaṃ sutvā tato paṭṭhāya assāsaṃ paṭilabhi. Bodhisatto pana kiñci kālaṃ tattha vasitvā attano vasanaṭṭhānaññeva gato.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপেস মযা অস্সাসিতোযেৰা’’তি ৰত্ৰা জাতকং সমোধানেসি ‘‘তদা রাজা অজাতসত্তু অহোসি, ইসিগণো বুদ্ধপরিসা, সংকিচ্চপণ্ডিতো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি।
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa mayā assāsitoyevā’’ti vatvā jātakaṃ samodhānesi ‘‘tadā rājā ajātasattu ahosi, isigaṇo buddhaparisā, saṃkiccapaṇḍito pana ahameva ahosi’’nti.
সংকিচ্চজাতকৰণ্ণনা দুতিযা।
Saṃkiccajātakavaṇṇanā dutiyā.
জাতকুদ্দানং –
Jātakuddānaṃ –
অথ সট্ঠিনিপাতম্হি, সুণাথ মম ভাসিতং।
Atha saṭṭhinipātamhi, suṇātha mama bhāsitaṃ;
জাতকসৰ্হযনো পৰরো, সোণকঅরিন্দমসৰ্হযনো।
Jātakasavhayano pavaro, soṇakaarindamasavhayano;
তথা ৰুত্তরথেসভকিচ্চৰরোতি॥
Tathā vuttarathesabhakiccavaroti.
সট্ঠিনিপাতৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।
Saṭṭhinipātavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi / ৫৩০. সংকিচ্চজাতকং • 530. Saṃkiccajātakaṃ
