| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā |
[২৪৯] ৯. সালকজাতকৰণ্ণনা
[249] 9. Sālakajātakavaṇṇanā
একপুত্তকো ভৰিস্সসীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং মহাথেরং আরব্ভ কথেসি। সো কিরেকং কুমারকং পব্বাজেত্ৰা পীল়েন্তো তত্থ ৰিহরতি। সামণেরো পীল়ং সহিতুং অসক্কোন্তো উপ্পব্বজি। থেরো গন্ত্ৰা তং উপলাপেতি ‘‘কুমার, তৰ চীৰরং তৰেৰ ভৰিস্সতি পত্তোপি, মম সন্তকং পত্তচীৰরম্পি তৰেৰ ভৰিস্সতি, এহি পব্বজাহী’’তি। সো ‘‘নাহং পব্বজিস্সামী’’তি ৰত্ৰাপি পুনপ্পুনং ৰুচ্চমানো পব্বজি । অথ নং পব্বজিতদিৰসতো পট্ঠায পুন থেরো ৰিহেঠেসি। সো পীল়ং অসহন্তো পুন উপ্পব্বজিত্ৰা অনেকৰারং যাচন্তেপি তস্মিং ‘‘ত্ৰং নেৰ মং সহসি, ন ৰিনা ৰত্তিতুং সক্কোসি, গচ্ছ ন পব্বজিস্সামী’’তি ন পব্বজি। ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৰুসো, সুহদযো ৰত সো দারকো মহাথেরস্স আসযং ঞত্ৰা ন পব্বজী’’তি। সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰেস সুহদযো, পুব্বেপি সুহদযোৰ, একৰারং এতস্স দোসং দিস্ৰা ন পুন উপগচ্ছী’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি।
Ekaputtako bhavissasīti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ mahātheraṃ ārabbha kathesi. So kirekaṃ kumārakaṃ pabbājetvā pīḷento tattha viharati. Sāmaṇero pīḷaṃ sahituṃ asakkonto uppabbaji. Thero gantvā taṃ upalāpeti ‘‘kumāra, tava cīvaraṃ taveva bhavissati pattopi, mama santakaṃ pattacīvarampi taveva bhavissati, ehi pabbajāhī’’ti. So ‘‘nāhaṃ pabbajissāmī’’ti vatvāpi punappunaṃ vuccamāno pabbaji . Atha naṃ pabbajitadivasato paṭṭhāya puna thero viheṭhesi. So pīḷaṃ asahanto puna uppabbajitvā anekavāraṃ yācantepi tasmiṃ ‘‘tvaṃ neva maṃ sahasi, na vinā vattituṃ sakkosi, gaccha na pabbajissāmī’’ti na pabbaji. Bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ – ‘‘āvuso, suhadayo vata so dārako mahātherassa āsayaṃ ñatvā na pabbajī’’ti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte ‘‘na, bhikkhave, idānevesa suhadayo, pubbepi suhadayova, ekavāraṃ etassa dosaṃ disvā na puna upagacchī’’ti vatvā atītaṃ āhari.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো কুটুম্বিককুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো ধঞ্ঞৰিক্কযেন জীৰিকং কপ্পেসি। অঞ্ঞতরোপি অহিতুণ্ডিকো একং মক্কটং সিক্খাপেত্ৰা ওসধং গাহাপেত্ৰা তেন সপ্পং কীল়াপেন্তো জীৰিকং কপ্পেসি। সো বারাণসিযং উস্সৰে ঘুট্ঠে উস্সৰং কীল়িতুকামো ‘‘ইমং মা পমজ্জী’’তি তং মক্কটং তস্স ধঞ্ঞৰাণিজস্স হত্থে ঠপেত্ৰা উস্সৰং কীল়িত্ৰা সত্তমে দিৰসে তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘কহং মক্কটো’’তি পুচ্ছি। মক্কটো সামিকস্স সদ্দং সুত্ৰাৰ ধঞ্ঞাপণতো ৰেগেন নিক্খমি। অথ নং সো ৰেল়ুপেসিকায পিট্ঠিযং পোথেত্ৰা আদায উয্যানং গন্ত্ৰা একমন্তে বন্ধিত্ৰা নিদ্দং ওক্কমি। মক্কটো তস্স নিদ্দাযনভাৰং ঞত্ৰা অত্তনো বন্ধনং মোচেত্ৰা পলাযিত্ৰা অম্বরুক্খং আরুয্হ অম্বপক্কং খাদিত্ৰা অট্ঠিং অহিতুণ্ডিকস্স সরীরে পাতেসি। সো পবুজ্ঝিত্ৰা উল্লোকেন্তো তং দিস্ৰা ‘‘মধুরৰচনেন নং ৰঞ্চেত্ৰা রুক্খা ওতারেত্ৰা গণ্হিস্সামী’’তি তং উপলাপেন্তো পঠমং গাথমাহ –
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kuṭumbikakule nibbattitvā vayappatto dhaññavikkayena jīvikaṃ kappesi. Aññataropi ahituṇḍiko ekaṃ makkaṭaṃ sikkhāpetvā osadhaṃ gāhāpetvā tena sappaṃ kīḷāpento jīvikaṃ kappesi. So bārāṇasiyaṃ ussave ghuṭṭhe ussavaṃ kīḷitukāmo ‘‘imaṃ mā pamajjī’’ti taṃ makkaṭaṃ tassa dhaññavāṇijassa hatthe ṭhapetvā ussavaṃ kīḷitvā sattame divase tassa santikaṃ gantvā ‘‘kahaṃ makkaṭo’’ti pucchi. Makkaṭo sāmikassa saddaṃ sutvāva dhaññāpaṇato vegena nikkhami. Atha naṃ so veḷupesikāya piṭṭhiyaṃ pothetvā ādāya uyyānaṃ gantvā ekamante bandhitvā niddaṃ okkami. Makkaṭo tassa niddāyanabhāvaṃ ñatvā attano bandhanaṃ mocetvā palāyitvā ambarukkhaṃ āruyha ambapakkaṃ khāditvā aṭṭhiṃ ahituṇḍikassa sarīre pātesi. So pabujjhitvā ullokento taṃ disvā ‘‘madhuravacanena naṃ vañcetvā rukkhā otāretvā gaṇhissāmī’’ti taṃ upalāpento paṭhamaṃ gāthamāha –
১৯৮.
198.
‘‘একপুত্তকো ভৰিস্সসি, ত্ৰঞ্চ নো হেস্সসি ইস্সরো কুলে।
‘‘Ekaputtako bhavissasi, tvañca no hessasi issaro kule;
ওরোহ দুমস্মা সালক, এহি দানি ঘরকং ৰজেমসে’’তি॥
Oroha dumasmā sālaka, ehi dāni gharakaṃ vajemase’’ti.
তস্সত্থো – ত্ৰং ময্হং একপুত্তকো ভৰিস্সসি, কুলে চ মে ভোগানং ইস্সরো, এতম্হা রুক্খা ওতর, এহি অম্হাকং ঘরং গমিস্সাম। সালকাতি নামেন আলপন্তো আহ।
Tassattho – tvaṃ mayhaṃ ekaputtako bhavissasi, kule ca me bhogānaṃ issaro, etamhā rukkhā otara, ehi amhākaṃ gharaṃ gamissāma. Sālakāti nāmena ālapanto āha.
তং সুত্ৰা মক্কটো দুতিযং গাথমাহ –
Taṃ sutvā makkaṭo dutiyaṃ gāthamāha –
১৯৯.
199.
‘‘ননু মং সুহদযোতি মঞ্ঞসি, যঞ্চ মং হনসি ৰেল়ুযট্ঠিযা।
‘‘Nanu maṃ suhadayoti maññasi, yañca maṃ hanasi veḷuyaṭṭhiyā;
পক্কম্বৰনে রমামসে, গচ্ছ ত্ৰং ঘরকং যথাসুখ’’ন্তি॥
Pakkambavane ramāmase, gaccha tvaṃ gharakaṃ yathāsukha’’nti.
তত্থ ননু মং সুহদযোতি মঞ্ঞসীতি ননু ত্ৰং মং ‘‘সুহদযো’’তি মঞ্ঞসি, ‘‘সুহদযো অয’’ন্তি মঞ্ঞসীতি অত্থো। যঞ্চ মং হনসি ৰেল়ুযট্ঠিযাতি যং মং এৰং অতিমঞ্ঞসি, যঞ্চ ৰেল়ুপেসিকায হনসি, তেনাহং নাগচ্ছামীতি দীপেতি। অথ নং ‘‘মযং ইমস্মিং পক্কম্বৰনে রমামসে, গচ্ছ ত্ৰং ঘরকং যথাসুখ’’ন্তি ৰত্ৰা উপ্পতিত্ৰা ৰনং পাৰিসি। অহিতুণ্ডিকোপি অনত্তমনো অত্তনো গেহং অগমাসি।
Tattha nanu maṃ suhadayoti maññasīti nanu tvaṃ maṃ ‘‘suhadayo’’ti maññasi, ‘‘suhadayo aya’’nti maññasīti attho. Yañca maṃ hanasi veḷuyaṭṭhiyāti yaṃ maṃ evaṃ atimaññasi, yañca veḷupesikāya hanasi, tenāhaṃ nāgacchāmīti dīpeti. Atha naṃ ‘‘mayaṃ imasmiṃ pakkambavane ramāmase, gaccha tvaṃ gharakaṃ yathāsukha’’nti vatvā uppatitvā vanaṃ pāvisi. Ahituṇḍikopi anattamano attano gehaṃ agamāsi.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মক্কটো সামণেরো অহোসি, অহিতুণ্ডিকো মহাথেরো, ধঞ্ঞৰাণিজো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি।
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā makkaṭo sāmaṇero ahosi, ahituṇḍiko mahāthero, dhaññavāṇijo pana ahameva ahosi’’nti.
সালকজাতকৰণ্ণনা নৰমা।
Sālakajātakavaṇṇanā navamā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi / ২৪৯. সালকজাতকং • 249. Sālakajātakaṃ
