| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / মিলিন্দপঞ্হপাল়ি • Milindapañhapāḷi |
৫. রুক্খঅচেতনাভাৰপঞ্হো
5. Rukkhaacetanābhāvapañho
৫. ‘‘ভন্তে নাগসেন, ভাসিতম্পেতং তথাগতেন –
5. ‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ tathāgatena –
‘‘‘অচেতনং ব্রাহ্মণ অস্সুণন্তং, জানো অজানন্তমিমং পলাসং।
‘‘‘Acetanaṃ brāhmaṇa assuṇantaṃ, jāno ajānantamimaṃ palāsaṃ;
আরদ্ধৰীরিযো ধুৰং অপ্পমত্তো, সুখসেয্যং পুচ্ছসি কিস্স হেতূ’তি 1॥
Āraddhavīriyo dhuvaṃ appamatto, sukhaseyyaṃ pucchasi kissa hetū’ti 2.
পুন চ ভণিতং –
Puna ca bhaṇitaṃ –
‘‘‘ইতি ফন্দনরুক্খোপি, তাৰদে অজ্ঝভাসথ।
‘‘‘Iti phandanarukkhopi, tāvade ajjhabhāsatha;
‘‘যদি, ভন্তে নাগসেন, রুক্খো অচেতনো, তেন হি ফন্দনেন রুক্খেন ভারদ্ৰাজেন সহ সল্লপিতন্তি যং ৰচনং, তং মিচ্ছা। যদি ফন্দনেন রুক্খেন ভারদ্ৰাজেন সদ্ধিং সল্লপিতং, তেন হি রুক্খো অচেতনোতি তম্পি ৰচনং মিচ্ছা। অযম্পি উভতো কোটিকো পঞ্হো তৰানুপ্পতো, সো তযা নিব্বাহিতব্বো’’তি।
‘‘Yadi, bhante nāgasena, rukkho acetano, tena hi phandanena rukkhena bhāradvājena saha sallapitanti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi phandanena rukkhena bhāradvājena saddhiṃ sallapitaṃ, tena hi rukkho acetanoti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppato, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
‘‘ভাসিতম্পেতং, মহারাজ, ভগৰতা ‘রুক্খো অচেতনো’তি, ফন্দনেন চ রুক্খেন ভারদ্ৰাজেন সদ্ধিং সল্লপিতং, তঞ্চ পন ৰচনং লোকসমঞ্ঞায ভণিতং। নত্থি, মহারাজ, অচেতনস্স রুক্খস্স সল্লাপো নাম, অপি চ, মহারাজ, তস্মিং রুক্খে অধিৰত্থায দেৰতাযেতং অধিৰচনং রুক্খোতি, রুক্খো সল্লপতীতি চেসা লোকপণ্ণত্তি, যথা, মহারাজ, সকটং ধঞ্ঞস্স পরিপূরিতং ধঞ্ঞসকটন্তি জনো ৰোহরতি, ন চ তং ধঞ্ঞমযং সকটং, রুক্খমযং সকটং, তস্মিং সকটে ধঞ্ঞস্স পন আকিরিতত্তা ধঞ্ঞসকটন্তি জনো ৰোহরতি, এৰমেৰ খো, মহারাজ, ন রুক্খো সল্লপতি, রুক্খো অচেতনো, যা পন তস্মিং রুক্খে অধিৰত্থা দেৰতা, তস্সা যেৰ তং অধিৰচনং রুক্খোতি, রুক্খো সল্লপতীতি চেসা লোকপণ্ণত্তি।
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā ‘rukkho acetano’ti, phandanena ca rukkhena bhāradvājena saddhiṃ sallapitaṃ, tañca pana vacanaṃ lokasamaññāya bhaṇitaṃ. Natthi, mahārāja, acetanassa rukkhassa sallāpo nāma, api ca, mahārāja, tasmiṃ rukkhe adhivatthāya devatāyetaṃ adhivacanaṃ rukkhoti, rukkho sallapatīti cesā lokapaṇṇatti, yathā, mahārāja, sakaṭaṃ dhaññassa paripūritaṃ dhaññasakaṭanti jano voharati, na ca taṃ dhaññamayaṃ sakaṭaṃ, rukkhamayaṃ sakaṭaṃ, tasmiṃ sakaṭe dhaññassa pana ākiritattā dhaññasakaṭanti jano voharati, evameva kho, mahārāja, na rukkho sallapati, rukkho acetano, yā pana tasmiṃ rukkhe adhivatthā devatā, tassā yeva taṃ adhivacanaṃ rukkhoti, rukkho sallapatīti cesā lokapaṇṇatti.
‘‘যথা ৰা পন, মহারাজ, দধিং মন্থযমানো তক্কং মন্থেমীতি ৰোহরতি, ন তং তক্কং, যং সো মন্থেতি, দধিং যেৰ সো মন্থেন্তো তক্কং মন্থেমীতি ৰোহরতি, এৰমেৰ খো, মহারাজ, ন রুক্খো সল্লপতি, রুক্খো অচেতনো । যা পন তস্মিং রুক্খে অধিৰত্থা দেৰতা, তস্সাযেৰ তং অধিৰচনং রুক্খোতি, রুক্খো সল্লপতীতি চেসা লোকপণ্ণত্তি।
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, dadhiṃ manthayamāno takkaṃ manthemīti voharati, na taṃ takkaṃ, yaṃ so mantheti, dadhiṃ yeva so manthento takkaṃ manthemīti voharati, evameva kho, mahārāja, na rukkho sallapati, rukkho acetano . Yā pana tasmiṃ rukkhe adhivatthā devatā, tassāyeva taṃ adhivacanaṃ rukkhoti, rukkho sallapatīti cesā lokapaṇṇatti.
‘‘যথা ৰা পন, মহারাজ, অসন্তং সাধেতুকামো সন্তং সাধেমীতি ৰোহরতি , অসিদ্ধং সিদ্ধন্তি ৰোহরতি, এৰমেসা লোকসমঞ্ঞা, এৰমেৰ খো, মহারাজ, ন রুক্খো সল্লপতি, রুক্খো অচেতনো। যা পন তস্মিং রুক্খে অধিৰত্থা দেৰতা, তস্সাযেৰ তং অধিৰচনং রুক্খোতি, রুক্খো সল্লপতীতি চেসা লোকপণ্ণত্তি, যায, মহারাজ, লোকসমঞ্ঞায জনো ৰোহরতি, তথাগতোপি তাযেৰ লোকসমঞ্ঞায সত্তানং ধম্মং দেসেতী’’তি। ‘‘সাধু, ভন্তে নাগসেন, এৰমেতং তথা সম্পটিচ্ছামী’’তি।
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, asantaṃ sādhetukāmo santaṃ sādhemīti voharati , asiddhaṃ siddhanti voharati, evamesā lokasamaññā, evameva kho, mahārāja, na rukkho sallapati, rukkho acetano. Yā pana tasmiṃ rukkhe adhivatthā devatā, tassāyeva taṃ adhivacanaṃ rukkhoti, rukkho sallapatīti cesā lokapaṇṇatti, yāya, mahārāja, lokasamaññāya jano voharati, tathāgatopi tāyeva lokasamaññāya sattānaṃ dhammaṃ desetī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
রুক্খঅচেতনাভাৰপঞ্হো পঞ্চমো।
Rukkhaacetanābhāvapañho pañcamo.
Footnotes:
