| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā |
[৩৩২] ২. রথলট্ঠিজাতকৰণ্ণনা
[332] 2. Rathalaṭṭhijātakavaṇṇanā
অপি হন্ত্ৰা হতো ব্রূতীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো কোসলরঞ্ঞো পুরোহিতং আরব্ভ কথেসি। সো কির রথেন অত্তনো ভোগগামং গচ্ছন্তো সম্বাধে মগ্গে রথং পাজেন্তো একং সকটসত্থং দিস্ৰা ‘‘তুম্হাকং সকটং অপনেথা’’তি গচ্ছন্তো সকটে অনপনীযমানে কুজ্ঝিত্ৰা পতোদলট্ঠিযা পুরিমসকটে সাকটিকস্স রথধুরে পহরি। সা রথধুরে পটিহতা নিৰত্তিত্ৰা তস্সেৰ নলাটং পহরি। তাৰদেৰস্স নলাটে গণ্ডো উট্ঠহি। সো নিৰত্তিত্ৰা ‘‘সাকটিকেহি পহটোম্হী’’তি রঞ্ঞো আরোচেসি। সাকটিকে পক্কোসাপেত্ৰা ৰিনিচ্ছিনন্তা তস্সেৰ দোসং অদ্দসংসু। অথেকদিৰসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৰুসো, রঞ্ঞো কির পুরোহিতো ‘সাকটিকেহি পহটোম্হী’তি অড্ডং করোন্তো সযমেৰ পরজ্জী’’তি। সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপেস এৰরূপং অকাসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি।
Apihantvā hato brūtīti idaṃ satthā jetavane viharanto kosalarañño purohitaṃ ārabbha kathesi. So kira rathena attano bhogagāmaṃ gacchanto sambādhe magge rathaṃ pājento ekaṃ sakaṭasatthaṃ disvā ‘‘tumhākaṃ sakaṭaṃ apanethā’’ti gacchanto sakaṭe anapanīyamāne kujjhitvā patodalaṭṭhiyā purimasakaṭe sākaṭikassa rathadhure pahari. Sā rathadhure paṭihatā nivattitvā tasseva nalāṭaṃ pahari. Tāvadevassa nalāṭe gaṇḍo uṭṭhahi. So nivattitvā ‘‘sākaṭikehi pahaṭomhī’’ti rañño ārocesi. Sākaṭike pakkosāpetvā vinicchinantā tasseva dosaṃ addasaṃsu. Athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘āvuso, rañño kira purohito ‘sākaṭikehi pahaṭomhī’ti aḍḍaṃ karonto sayameva parajjī’’ti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa evarūpaṃ akāsiyevā’’ti vatvā atītaṃ āhari.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো তস্সেৰ ৰিনিচ্ছযামচ্চো অহোসি। অথ রঞ্ঞো পুরোহিতো রথেন অত্তনো ভোগগামং গচ্ছন্তোতি সব্বং পুরিমসদিসমেৰ। ইধ পন তেন রঞ্ঞো আরোচিতে রাজা সযং ৰিনিচ্ছযে নিসীদিত্ৰা সাকটিকে পক্কোসাপেত্ৰা কম্মং অসোধেত্ৰাৰ ‘‘তুম্হেহি মম পুরোহিতং কোট্টেত্ৰা নলাটে গণ্ডো উট্ঠাপিতো’’তি ৰত্ৰা ‘‘সব্বস্সহরণং তেসং করোথা’’তি আহ। অথ নং বোধিসত্তো ‘‘তুম্হে, মহারাজ, কম্মং অসোধেত্ৰাৰ এতেসং সব্বস্সং হরাপেথ, একচ্চে পন অত্তনাৰ অত্তানং পহরিত্ৰাপি ‘পরেন পহটম্হা’তি ৰদন্তি, তস্মা অৰিচিনিত্ৰা কাতুং ন যুত্তং, রজ্জং কারেন্তেন নাম নিসামেত্ৰা কম্মং কাতুং ৰট্টতী’’তি ৰত্ৰা ইমা গাথা অভাসি।
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tasseva vinicchayāmacco ahosi. Atha rañño purohito rathena attano bhogagāmaṃ gacchantoti sabbaṃ purimasadisameva. Idha pana tena rañño ārocite rājā sayaṃ vinicchaye nisīditvā sākaṭike pakkosāpetvā kammaṃ asodhetvāva ‘‘tumhehi mama purohitaṃ koṭṭetvā nalāṭe gaṇḍo uṭṭhāpito’’ti vatvā ‘‘sabbassaharaṇaṃ tesaṃ karothā’’ti āha. Atha naṃ bodhisatto ‘‘tumhe, mahārāja, kammaṃ asodhetvāva etesaṃ sabbassaṃ harāpetha, ekacce pana attanāva attānaṃ paharitvāpi ‘parena pahaṭamhā’ti vadanti, tasmā avicinitvā kātuṃ na yuttaṃ, rajjaṃ kārentena nāma nisāmetvā kammaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti vatvā imā gāthā abhāsi.
১২৫.
125.
‘‘অপি হন্ত্ৰা হতো ব্রূতি, জেত্ৰা জিতোতি ভাসতি।
‘‘Api hantvā hato brūti, jetvā jitoti bhāsati;
পুব্বমক্খাযিনো রাজ, অঞ্ঞদত্থু ন সদ্দহে॥
Pubbamakkhāyino rāja, aññadatthu na saddahe.
১২৬.
126.
‘‘তস্মা পণ্ডিতজাতিযো, সুণেয্য ইতরস্সপি।
‘‘Tasmā paṇḍitajātiyo, suṇeyya itarassapi;
উভিন্নং ৰচনং সুত্ৰা, যথা ধম্মো তথা করে॥
Ubhinnaṃ vacanaṃ sutvā, yathā dhammo tathā kare.
১২৭.
127.
‘‘অলসো গিহী কামভোগী ন সাধু, অসঞ্ঞতো পব্বজিতো ন সাধু।
‘‘Alaso gihī kāmabhogī na sādhu, asaññato pabbajito na sādhu;
রাজা ন সাধু অনিসম্মকারী, যো পণ্ডিতো কোধনো তং ন সাধু॥
Rājā na sādhu anisammakārī, yo paṇḍito kodhano taṃ na sādhu.
১২৮.
128.
‘‘নিসম্ম খত্তিযো কযিরা, নানিসম্ম দিসম্পতি।
‘‘Nisamma khattiyo kayirā, nānisamma disampati;
নিসম্মকারিনো রাজ, যসো কিত্তি চ ৰড্ঢতী’’তি॥
Nisammakārino rāja, yaso kitti ca vaḍḍhatī’’ti.
তত্থ অপি হন্ত্ৰাতি অপি একো অত্তনাৰ অত্তানং হন্ত্ৰা ‘‘পরেন পহটোম্হী’’তি ব্রূতি কথেতি। জেত্ৰা জিতোতি সযং ৰা পন পরং জিত্ৰা ‘‘অহং জিতোম্হী’’তি ভাসতি। অঞ্ঞদত্থূতি মহারাজ, পুব্বমেৰ রাজকুলং গন্ত্ৰা অক্খাযন্তস্স পুব্বমক্খাযিনো অঞ্ঞদত্থু ন সদ্দহে, একংসেন ৰচনং ন সদ্দহেয্য। তস্মাতি যস্মা পঠমতরং আগন্ত্ৰা কথেন্তস্স একংসেন ৰচনং ন সদ্দহাতব্বং, তস্মা। যথা ধম্মোতি যথা ৰিনিচ্ছযসভাৰো ঠিতো, তথা করেয্য।
Tattha api hantvāti api eko attanāva attānaṃ hantvā ‘‘parena pahaṭomhī’’ti brūti katheti. Jetvā jitoti sayaṃ vā pana paraṃ jitvā ‘‘ahaṃ jitomhī’’ti bhāsati. Aññadatthūti mahārāja, pubbameva rājakulaṃ gantvā akkhāyantassa pubbamakkhāyino aññadatthu na saddahe, ekaṃsena vacanaṃ na saddaheyya. Tasmāti yasmā paṭhamataraṃ āgantvā kathentassa ekaṃsena vacanaṃ na saddahātabbaṃ, tasmā. Yathā dhammoti yathā vinicchayasabhāvo ṭhito, tathā kareyya.
অসঞ্ঞতোতি কাযাদীহি অসঞ্ঞতো দুস্সীলো। তং ন সাধূতি যং তস্স পণ্ডিতস্স ঞাণৰতো পুগ্গলস্স আধানগ্গাহিৰসেন দল়্হকোপসঙ্খাতং কোধনং, তং ন সাধু। নানিসম্মাতি ন অনিসামেত্ৰা। দিসম্পতীতি দিসানং পতি, মহারাজ। যসো কিত্তি চাতি ইস্সরিযপরিৰারো চেৰ কিত্তিসদ্দো চ ৰড্ঢতীতি।
Asaññatoti kāyādīhi asaññato dussīlo. Taṃ na sādhūti yaṃ tassa paṇḍitassa ñāṇavato puggalassa ādhānaggāhivasena daḷhakopasaṅkhātaṃ kodhanaṃ, taṃ na sādhu. Nānisammāti na anisāmetvā. Disampatīti disānaṃ pati, mahārāja. Yaso kitti cāti issariyaparivāro ceva kittisaddo ca vaḍḍhatīti.
রাজা বোধিসত্তস্স ৰচনং সুত্ৰা ধম্মেন ৰিনিচ্ছিনি, ধম্মেন ৰিনিচ্ছিযমানে ব্রাহ্মণস্সেৰ দোসো জাতোতি।
Rājā bodhisattassa vacanaṃ sutvā dhammena vinicchini, dhammena vinicchiyamāne brāhmaṇasseva doso jātoti.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ব্রাহ্মণো এতরহি ব্রাহ্মণোৰ অহোসি, পণ্ডিতামচ্চো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি।
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā brāhmaṇo etarahi brāhmaṇova ahosi, paṇḍitāmacco pana ahameva ahosi’’nti.
রথলট্ঠিজাতকৰণ্ণনা দুতিযা।
Rathalaṭṭhijātakavaṇṇanā dutiyā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi / ৩৩২. রথলট্ঠিজাতকং • 332. Rathalaṭṭhijātakaṃ
