| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ (ដីកា) • Majjhimanikāya (ṭīkā) |
៧. បិយជាតិកសុត្តវណ្ណនា
7. Piyajātikasuttavaṇṇanā
៣៥៣. បកតិនិយាមេនាតិ យថា សោកុប្បត្តិតោ បុព្ពេ ឥតិ កត្តព្ពេសុ អសម្មោហវសេន ចិត្តំ បក្ខន្ទតិ, តានិ ចស្ស ឧបដ្ឋហន្តិ, ន ឯវំ សោកស្ស ចិត្តសង្កោចសភាវតោ។ តេន វុត្តំ ‘‘បកតិនិយាមេន បន ន បដិភន្តី’’តិ។ កេចិ បន ‘‘សាមន្តា កតិបយេ ន កុដុម្ពំ សន្ធារេតិ។ តេនាហ ‘ន សព្ពេន សព្ពំ បដិភន្តី’តិ’’ វទន្តិ។ ឯត្ថាតិ ទុតិយបទេ។ អនេកត្ថត្តា ធាតូនំ ‘‘ន បដិភាតី’’តិ បទស្ស ‘‘ន រុច្ចតី’’តិ អត្ថមាហ។ ន បដិភាតីតិ វា ភុញ្ជិតុកាមតាចិត្តំ ន ឧបដ្ឋិតន្តិ អត្ថោ។ បតិដ្ឋិតោកាសន្តិ ឥន្ទ្រិយាវិដ្ឋដ្ឋានំ វទតិ។ បិយាយិតព្ពតោ បិយោ ជាតិ ឧប្បត្តិដ្ឋានំ ឯតេសន្តិ បិយជាតិកា។ បិយោ បភុតិ ឯតេសន្តិ បិយប្បភុតិកាតិ វត្តព្ពេ, ឧ-ការស្ស វ-ការំ, ត-ការស្ស ច លោបំ កត្វា ‘‘បិយប្បភាវិកា’’តិ វុត្តំ។ តេនាហ ‘‘បិយតោ បភវន្តី’’តិ។
353.Pakatiniyāmenāti yathā sokuppattito pubbe iti kattabbesu asammohavasena cittaṃ pakkhandati, tāni cassa upaṭṭhahanti, na evaṃ sokassa cittasaṅkocasabhāvato. Tena vuttaṃ ‘‘pakatiniyāmena pana na paṭibhantī’’ti. Keci pana ‘‘sāmantā katipaye na kuṭumbaṃ sandhāreti. Tenāha ‘na sabbena sabbaṃ paṭibhantī’ti’’ vadanti. Etthāti dutiyapade. Anekatthattā dhātūnaṃ ‘‘na paṭibhātī’’ti padassa ‘‘na ruccatī’’ti atthamāha. Na paṭibhātīti vā bhuñjitukāmatācittaṃ na upaṭṭhitanti attho. Patiṭṭhitokāsanti indriyāviṭṭhaṭṭhānaṃ vadati. Piyāyitabbato piyo jāti uppattiṭṭhānaṃ etesanti piyajātikā. Piyo pabhuti etesanti piyappabhutikāti vattabbe, u-kārassa va-kāraṃ, ta-kārassa ca lopaṃ katvā ‘‘piyappabhāvikā’’ti vuttaṃ. Tenāha ‘‘piyato pabhavantī’’ti.
៣៥៥. បរ-សទ្ទេន សមានត្ថំ អជ្ឈត្តិកភាវនិសេធនត្ថំ ‘‘បិរេ’’តិ បទន្តិ អាហ ‘‘អម្ហាកំ បរេ’’តិ។ បិរេតិ វា ‘‘បរតោ’’តិ ឥមិនា សមានត្ថំ និបាតបទន្តិ អាហ ‘‘ចរ បិរេតិ បរតោ គច្ឆា’’តិ។
355. Para-saddena samānatthaṃ ajjhattikabhāvanisedhanatthaṃ ‘‘pire’’ti padanti āha ‘‘amhākaṃ pare’’ti. Pireti vā ‘‘parato’’ti iminā samānatthaṃ nipātapadanti āha ‘‘cara pireti parato gacchā’’ti.
៣៥៦. ទ្វិធា ឆេត្វាតិ ឯត្ថ យទិ ឥត្ថី តស្ស បុរិសស្ស បិយា, កថំ ទ្វិធា ឆិន្ទតីតិ អាហ ‘‘យទិ ហី’’តិអាទិ។
356.Dvidhā chetvāti ettha yadi itthī tassa purisassa piyā, kathaṃ dvidhā chindatīti āha ‘‘yadi hī’’tiādi.
៣៥៧. កថំ កថេយ្យន្តិ យថា ភគវា ឯតស្ស ព្រាហ្មណស្ស កថេសិ, សោ ច មេ កថេសិ, តថា ចាហំ កថេយ្យំ។ មរណវសេន វិបរិណាមោ អត្តភាវស្ស បរិវត្តត្តា។ បលាយិត្វា គមនវសេន អញ្ញថាភាវោ មិត្តសន្ថវស្ស សមាគមស្ស ច អញ្ញថាភូតត្តា។
357.Kathaṃ katheyyanti yathā bhagavā etassa brāhmaṇassa kathesi, so ca me kathesi, tathā cāhaṃ katheyyaṃ. Maraṇavasena vipariṇāmo attabhāvassa parivattattā. Palāyitvā gamanavasena aññathābhāvo mittasanthavassa samāgamassa ca aññathābhūtattā.
ឆឌ្ឌិតភាវេនាតិ បរិវត្តិតភាវេន។ ហត្ថគមនវសេន អញ្ញថាភាវោ បុព្ពេ សវសេ វត្តិតានំ ឥទានិ វសេ អវត្តនភាវេន។
Chaḍḍitabhāvenāti parivattitabhāvena. Hatthagamanavasena aññathābhāvo pubbe savase vattitānaṃ idāni vase avattanabhāvena.
អាចមេហីតិ អាចមនំ មុខវិក្ខាលនំ ការេហិ។ យស្មា មុខំ វិក្ខាលេន្តា ហិ ហត្ថបាទេ ធោវិត្វា វិក្ខាលេន្តិ, តស្មា ‘‘អាចមិត្វា’’តិ វត្វា បច្ឆាបិ តស្ស អត្ថំ ទស្សេន្តោ ‘‘មុខំ វិក្ខាលេត្វា’’តិ អាហ។ សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ។
Ācamehīti ācamanaṃ mukhavikkhālanaṃ kārehi. Yasmā mukhaṃ vikkhālentā hi hatthapāde dhovitvā vikkhālenti, tasmā ‘‘ācamitvā’’ti vatvā pacchāpi tassa atthaṃ dassento ‘‘mukhaṃ vikkhāletvā’’ti āha. Sesaṃ suviññeyyameva.
បិយជាតិកសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា។
Piyajātikasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ • Majjhimanikāya / ៧. បិយជាតិកសុត្តំ • 7. Piyajātikasuttaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / សុត្តបិដក (អដ្ឋកថា) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / មជ្ឈិមនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) / ៧. បិយជាតិកសុត្តវណ្ណនា • 7. Piyajātikasuttavaṇṇanā
