| Library / Tipiṭaka / ਤਿਪਿਟਕ • Tipiṭaka / ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯ (ਟੀਕਾ) • Majjhimanikāya (ṭīkā) |
੯. ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ
9. Piṇḍapātapārisuddhisuttavaṇṇanā
੪੩੮. ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਨੋ ਪਟਿਸਲ੍ਲੀਯਨਸ੍ਸ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ, ਉਪਰਿ ਚ ਪਾਲ਼ਿਯਂ, ‘‘ਸੁਞ੍ਞਤਾવਿਹਾਰੇਨ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਤਰਹਿ ਬਹੁਲਂ વਿਹਰਾਮੀ’’ਤਿ (ਮ॰ ਨਿ॰ ੩.੪੩੮) વੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ‘‘ਪਟਿਸਲ੍ਲਾਨਾਤਿ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਤੋ’’ਤਿ ਆਹ।
438. Dhammasenāpatino paṭisallīyanassa adhippetattā, upari ca pāḷiyaṃ, ‘‘suññatāvihārena kho ahaṃ, bhante, etarahi bahulaṃ viharāmī’’ti (ma. ni. 3.438) vuttattā ‘‘paṭisallānāti phalasamāpattito’’ti āha.
વਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਾਨੀਤਿ વਿਸੇਸਤੋ ਪਸਨ੍ਨਾਨਿ। ਓਕਾਸવਸੇਨਾਤਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤੋਕਾਸવਸੇਨ। ਨਨੁ ਤਾਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਸਭਾવਤੋ વਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ ਹੋਨ੍ਤਿ। ਨ ਹਿਦਂ ਤਾਦਿਸਂ ਪਸਨ੍ਨਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯ વੁਤ੍ਤਂ, ਇਦਂ ਪਨ ਸਨ੍ਤਪਣੀਤਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਿਤਾਨਂ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਜਰੂਪਾਨਂ વਸੇਨ ਸੇਸਤਿਸਨ੍ਤਤਿਰੂਪਾਨਂ ਸੇਟ੍ਠਤਰਂ ਪਣੀਤਭਾવਾਪਤ੍ਤਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯ વੁਤ੍ਤਂ। ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਤੋਤਿ ਸੁਞ੍ਞਤਾਨੁਪਸ੍ਸਨਾવਸੇਨ ਸਮਾਪਨ੍ਨਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਤੋ। ਮਹਨ੍ਤਾਨਂ ਬੁਦ੍ਧਾਦੀਨਂ ਪੁਰਿਸਾਨਂ વਿਹਾਰੋ ਮਹਾਪੁਰਿਸવਿਹਾਰੋ। ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਬੁਦ੍ਧ…ਪੇ॰… વਿਹਾਰੋ’’ਤਿ। વਿਹਾਰਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯਾਤਿ ਪਰਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੇ ਚ વਿਹਾਰੇ ਪਰਿਕ੍ਖੇਪਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ, ਅਪਰਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤੇ ਚ ਪਰਿਕ੍ਖੇਪਾਰਹਟ੍ਠਾਨਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ। ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘વਿਹਾਰਬ੍ਭਨ੍ਤਰਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯਾ’’ਤਿ વਦਨ੍ਤਿ। ਯਾવ ਗਾਮਸ੍ਸ ਇਨ੍ਦਖੀਲਾਤਿ ਗਾਮਸ੍ਸ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਿਨ੍ਦਖੀਲੋ। ਗੇਹਪਟਿਪਾਟਿਯਾਚਰਿਤ੍વਾਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਿਤ੍વਾ। ਯਾવ ਨਗਰਦ੍વਾਰੇਨ ਨਿਕ੍ਖਮਨਾਤਿ ਨਗਰਦ੍વਾਰੇਨ ਯਾવ ਨਿਕ੍ਖਮਨਪਦੇਸਾ। ਯਾવ વਿਹਾਰਾਤਿ ਯਾવ વਿਹਾਰਬ੍ਭਨ੍ਤਰਾ। ਪਟਿਕ੍ਕਨ੍ਤਮਗ੍ਗੋਤਿ ਨਿવਤ੍ਤਨਮਗ੍ਗੋ। ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਪਟਿਹਞ੍ਞਨਾਕਾਰੇਨ ਪવਤ੍ਤਮਾਨਮ੍ਪਿ ਪਟਿਘਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤੇ ਪਟਿਹਨਨ੍ਤਂ વਿਯ ਪવਤ੍ਤਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਚਿਤ੍ਤੇ ਪਟਿਹਞ੍ਞਨਕਿਲੇਸਜਾਤ’’ਨ੍ਤਿ। ਦਿવਸਞ੍ਚ ਰਤ੍ਤਿਞ੍ਚ ਅਨੁਸਿਕ੍ਖਨ੍ਤੇਨਾਤਿ ਏਤਂਯੇવ ਰਾਗਾਦਿਪ੍ਪਹਾਯਿਨਿਂ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਂ ਦਿવਾ ਚ ਰਤ੍ਤਿਞ੍ਚ ਅਨੁ ਅਨੁ ਸਿਕ੍ਖਨ੍ਤੇਨ ਉਪਰੂਪਰਿ વਡ੍ਢੇਨ੍ਤੇਨ।
Vippasannānīti visesato pasannāni. Okāsavasenāti indriyānaṃ patiṭṭhitokāsavasena. Nanu tāni indriyāni sabhāvato vippasannāni hontīti? Saccaṃ honti. Na hidaṃ tādisaṃ pasannataṃ sandhāya vuttaṃ, idaṃ pana santapaṇītasamāpattisamuṭṭhitānaṃ paccupaṭṭhitānaṃ cittajarūpānaṃ vasena sesatisantatirūpānaṃ seṭṭhataraṃ paṇītabhāvāpattiṃ sandhāya vuttaṃ. Phalasamāpattitoti suññatānupassanāvasena samāpannaphalasamāpattito. Mahantānaṃ buddhādīnaṃ purisānaṃ vihāro mahāpurisavihāro. Tenāha – ‘‘buddha…pe… vihāro’’ti. Vihārato paṭṭhāyāti parikkhitte ca vihāre parikkhepato paṭṭhāya, aparikkhitte ca parikkhepārahaṭṭhānato paṭṭhāya. Keci pana ‘‘vihārabbhantarato paṭṭhāyā’’ti vadanti. Yāva gāmassa indakhīlāti gāmassa abbhantarindakhīlo. Gehapaṭipāṭiyācaritvāti piṇḍāya caritvā. Yāva nagaradvārena nikkhamanāti nagaradvārena yāva nikkhamanapadesā. Yāva vihārāti yāva vihārabbhantarā. Paṭikkantamaggoti nivattanamaggo. Ārammaṇe paṭihaññanākārena pavattamānampi paṭighasampayuttaṃ citte paṭihanantaṃ viya pavattatīti āha – ‘‘citte paṭihaññanakilesajāta’’nti. Divasañca rattiñca anusikkhantenāti etaṃyeva rāgādippahāyiniṃ sammāpaṭipattiṃ divā ca rattiñca anu anu sikkhantena uparūpari vaḍḍhentena.
੪੪੦. ਪਹੀਨਾ ਨੁ ਖੋ ਮੇ ਪਞ੍ਚ ਕਾਮਗੁਣਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਕਾਮਗੁਣਪ੍ਪਹਾਨਂ ਨਾਮ ਤਪ੍ਪਟਿਬਦ੍ਧਛਨ੍ਦਰਾਗਪ੍ਪਹਾਨਂ। ਤਥਾ ਹਿ વੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਰਾਨਿ ਤਥੇવ ਲੋਕੇ, ਅਥੇਤ੍ਥ ਧੀਰਾ વਿਨਯਨ੍ਤਿ ਛਨ੍ਦ’’ਨ੍ਤਿ। ਏਕਭਿਕ੍ਖੁਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਣਾ ਨਾਨਾਤਿ ਏਕਸ੍ਸੇવ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ, ‘‘ਪਹੀਨਾ ਨੁ ਖੋ ਮੇ ਪਞ੍ਚ ਕਾਮਗੁਣਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤਾ ਨਾਨਾਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਣਾ ਹੋਨ੍ਤਿ। ਨਾਨਾਭਿਕ੍ਖੂਨਨ੍ਤਿ વਿਸੁਂ વਿਸੁਂ ਅਨੇਕੇਸਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ। ਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਣਾ ਨਾਨਾਤਿ વੁਤ੍ਤਨਾਨਾਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਣਾ। ਇਦਾਨਿ ਤਮੇવ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ વੁਤ੍ਤਮਤ੍ਥਂ વਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ, ‘‘ਕਥ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਤਤ੍ਥ ‘‘ਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਤੀ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ, ਕਥਂ ਪਨ ਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਹੀਨਾ ਨੁ ਖੋ’’ਤਿਆਦਿ। વੀਰਿਯਂ ਪਗ੍ਗਯ੍ਹਾਤਿ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਸਮ੍ਮਪ੍ਪਧਾਨવੀਰਿਯਂ ਆਰਭਿਤ੍વਾ વਿਪਸ੍ਸਨਂ વਡ੍ਢਿਤ੍વਾ। ਮਗ੍ਗਾਨਨ੍ਤਰਂ ਅਨਾਗਾਮਿਫਲਂ ਪਤ੍વਾਤਿ વਚਨਸੇਸੋ। ਫਲਾਨਨ੍ਤਰਂ ਮਗ੍ਗਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗੇ ਠਿਤੋ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਤੋ વੁਟ੍ਠਾਯ ਅਗ੍ਗਮਗ੍ਗਤ੍ਥਾਯ વਿਪਸ੍ਸਨਂ ਆਰਭਿਤ੍વਾ ਤਸ੍ਮਿਂਯੇવ ਆਸਨੇ ਨ ਚਿਰੇਨੇવ વਿਪਸ੍ਸਨਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਾਪੇਤ੍વਾ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਂ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤੋ ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮਾਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ વਿਪਸ੍ਸਨਾਪਰਿવਾਸਾਭਾવਤੋ ਫਲਾਨਨ੍ਤਰਂ ਮਗ੍ਗਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਨਾਮ ਹੋਤੀਤਿ ਕਤ੍વਾ।
440.Pahīnā nu kho me pañca kāmaguṇāti ettha kāmaguṇappahānaṃ nāma tappaṭibaddhachandarāgappahānaṃ. Tathā hi vuttaṃ – ‘‘tiṭṭhanti citrāni tatheva loke, athettha dhīrā vinayanti chanda’’nti. Ekabhikkhussa paccavekkhaṇā nānāti ekasseva bhikkhuno, ‘‘pahīnā nu kho me pañca kāmaguṇā’’tiādinā pāḷiyaṃ āgatā nānāpaccavekkhaṇā honti. Nānābhikkhūnanti visuṃ visuṃ anekesaṃ bhikkhūnaṃ. Paccavekkhaṇā nānāti vuttanānāpaccavekkhaṇā. Idāni tameva saṅkhepato vuttamatthaṃ vitthārato dassetuṃ, ‘‘katha’’ntiādi vuttaṃ. Tattha ‘‘paccavekkhatī’’ti vuttaṃ, kathaṃ pana paccavekkhatīti āha ‘‘pahīnā nu kho’’tiādi. Vīriyaṃ paggayhāti catubbidhasammappadhānavīriyaṃ ārabhitvā vipassanaṃ vaḍḍhitvā. Maggānantaraṃ anāgāmiphalaṃ patvāti vacanaseso. Phalānantaraṃ magganti tasmiṃ anāgāmimagge ṭhito phalasamāpattito vuṭṭhāya aggamaggatthāya vipassanaṃ ārabhitvā tasmiṃyeva āsane na cireneva vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattamaggaṃ gaṇhanto nirodhadhammānuppattiyā vipassanāparivāsābhāvato phalānantaraṃ maggappatto nāma hotīti katvā.
ਤਤੋ વੁਟ੍ਠਾਯਾਤਿ ਮਗ੍ਗਾਨਨ੍ਤਰਫਲਤੋ વੁਟ੍ਠਾਯ। ਮਗ੍ਗਾਨਨ੍ਤਰਤੋ ਹਿ વੁਟ੍ਠਿਤੋ ਮਗ੍ਗਤੋ વੁਟ੍ਠਿਤੋ વਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ਤਥਾ વੁਤ੍ਤਂ। ‘‘ਫਲਾਨਨ੍ਤਰਂ ਮਗ੍ਗ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਫਲਂ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਫਲਾਨਨ੍ਤਰਂ। ‘‘ਫਲਾਨਨ੍ਤਰਂ ਮਗ੍ਗ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਦ੍વਯੇਨਪਿ ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗਫਲਾਨਿ ਚੇવ વਦਤੀਤਿ ਏવਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ। ਨੀવਰਣਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇવ ਨਯੋਤਿ ਏਤ੍ਥ, ‘‘ਪਹੀਨਾ ਨੁ ਖੋ ਮੇ ਪਞ੍ਚ ਨੀવਰਣਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਯੋਜਨਾ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ। ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਏਤੇਸਂ ਨੀવਰਣਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾਦੀਨਂ। ਪਹਾਨਾਦੀਨੀਤਿ ਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਾਭਾવਨਾਸਚ੍ਛਿਕਿਰਿਯਾ। ਨਾਨਾਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਣਾ ਹੋਤੀਤਿ ਤਾ ਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਣਾ ਨਾਨਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ। ਏਤਾਸੁ ਪਨ ਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਣਾਸੂਤਿ ਏਤਾਸੁ ਕਾਮਗੁਣਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਣਾਦੀਸੁ ਦ੍વਾਦਸਸੁ ਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਣਾਸੁ। ਏਕਂ ਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਣਂ ਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਤਿ ਦ੍વਾਦਸਸੁ ਨਯੇਸੁ ਏਕੇਨੇવ ਕਿਚ੍ਚਸਿਦ੍ਧਿਤੋ। ਅਞ੍ਞੋ ਭਿਕ੍ਖੁ। ਏਕਨ੍ਤਿ ਅਞ੍ਞਂ ਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਤਿ। ਅਞ੍ਞਤ੍ਥੋ ਹਿ ਅਯਂ ਏਕਸਦ੍ਦੋ ‘‘ਇਤ੍ਥੇਕੇ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਮ॰ ਨਿ॰ ੩.੨੧, ੨੭) વਿਯਾਤਿ। ਨਾਨਾਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਪਨ ਏਕਾ ਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਣਾ, ਨਾਨਾਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਨਾਨਾਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਣਾਤਿ ਏવਂ ਚਤੁਕ੍ਕਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਣਮ੍ਪਿ ਏਤ੍ਥ ਸਮ੍ਭવਤਿ। ਇਮਸ੍ਸ ਪਨ ਦ੍વਯਸ੍ਸ વਸੇਨ ਅਭਿਸਮਯੋ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਤਦੁਭਯਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਨ ਉਦ੍ਧਟਂ। ਸੇਸਂ ਸੁવਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਮੇવ।
Tato vuṭṭhāyāti maggānantaraphalato vuṭṭhāya. Maggānantarato hi vuṭṭhito maggato vuṭṭhito viya hotīti tathā vuttaṃ. ‘‘Phalānantaraṃ magga’’nti ettha phalaṃ anantaraṃ etassāti phalānantaraṃ. ‘‘Phalānantaraṃ magga’’nti padadvayenapi anāgāmimaggaphalāni ceva vadatīti evamettha attho daṭṭhabbo. Nīvaraṇādīsupi eseva nayoti ettha, ‘‘pahīnā nu kho me pañca nīvaraṇā’’tiādinā yojanā veditabbā. Etesanti ettha etesaṃ nīvaraṇapañcupādānakkhandhasatipaṭṭhānādīnaṃ. Pahānādīnīti pahānapariññābhāvanāsacchikiriyā. Nānāpaccavekkhaṇā hotīti tā paccavekkhaṇā nānāti adhippāyo. Etāsu pana paccavekkhaṇāsūti etāsu kāmaguṇapaccavekkhaṇādīsu dvādasasu paccavekkhaṇāsu. Ekaṃ paccavekkhaṇaṃ paccavekkhati dvādasasu nayesu ekeneva kiccasiddhito. Añño bhikkhu. Ekanti aññaṃ paccavekkhati. Aññattho hi ayaṃ ekasaddo ‘‘ittheke’’tiādīsu (ma. ni. 3.21, 27) viyāti. Nānābhikkhūnaṃ pana ekā paccavekkhaṇā, nānābhikkhūnaṃ nānāpaccavekkhaṇāti evaṃ catukkapaccavekkhaṇampi ettha sambhavati. Imassa pana dvayassa vasena abhisamayo natthīti tadubhayaṃ aṭṭhakathāyaṃ na uddhaṭaṃ. Sesaṃ suviññeyyameva.
ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾਯ ਲੀਨਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਾ ਸਮਤ੍ਤਾ।
Piṇḍapātapārisuddhisuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā.
Related texts:
ਤਿਪਿਟਕ (ਮੂਲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ • Suttapiṭaka / ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯ • Majjhimanikāya / ੯. ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਸੁਤ੍ਤਂ • 9. Piṇḍapātapārisuddhisuttaṃ
ਅਟ੍ਠਕਥਾ • Aṭṭhakathā / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) / ੯. ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਪਾਰਿਸੁਦ੍ਧਿਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ • 9. Piṇḍapātapārisuddhisuttavaṇṇanā
